Halkyň arasyndaky
gürrüňlere görä, Jüneýit
hanyň ady agzalan ýerde
hemmeler gorkudan
saňňyldaberer eken.
Gijelerine ukusy tutmaýan
garagolrak çagalara
«Hana, Jüneýit han
gelýär» diýlende, ol çaga
gorkusyndan şol bada uka
gider eken.
Jüneýit han ömrüniň
ahyrlarynda. Surat
Eýranda düşürilen.
Saparmyrat Nyýazowyň
«Ruhnama» kitabynda
türkmende ençeme
patyşalaryň bolandygy
hakdaky maglumatlar
ýerleşdirilenem bolsa,
hakykatda türkmenlerde
hiç wagt patyşa
bolmandyr. Patyşa
bolanda, hemmeleriňem
bilşi ýaly, patyşalaryň
gadymdan gelýän nesilleri
bolýar. Nyýazowyň
«Ruhnamada» ýazan
patyşalary külli türki dilli
halklaryň öňden gelýän
dinastiýalarynyň
patyşalary. Şeýle hem
türkmenler ondan-oňa
göçüp, kowçum bolup
ýaşap ýören çarwa
halkdyr. Olarda hiç hili
bütewi döwlet hem
bolmandyr, patyşa-da.
Oguzlar, Seljuklar hakda
gürrüň edenimizde hem ol
dinastiýalar-da diňe
türkmene degişli dinastiýa
däl. Ol dinastiýalaryň
düzüminde türki dilli
halklaryň ençemesi bolan.
Goňşy halklaryň gadymy
taryhy ýazgylaryny
okanyňda «özbek türkleri,
seljuk türkleri, oguz
türkleri, gaznaly türkler,
garahanly türkler» diýen
ýazgylara gabat gelip
bolýar.
Türkmen taýpalarynyň
arasynda ýekeje ýolbaşçy
hem bolmandyr, döwrüň
syýasatyna anyk düşünýän
syýasatçy hem. Şol
döwürler türkmenleriň
käbir taýpalary käwagt
gaznalylara gulluk etmäge
goşulypdyr, käwagt bolsa
garahytaýlylaryň
emirleriniň biri Kadyr
Ýusuba hem onuň dogany
we bäsdeşi Aly Tegine
goşulypdyrlar.
(«Merwnama» kitaby,
224-nji sah. Aşgabat,
2003-nji ýyl)
Şeýlelikde, türkmenler
bütewi bir halk hökmünde
kemala gelip başlansoň,
olaryň arasyndan
patyşalar däl-de hanlar
ýüze çykyp başlapdyr.
Hanlar — bular patyşa
nesilleri däl-de, halkyň
arasyndan çykan,
tiresindäki, töweregindäki
halky gorap bilen,
adamlary yzyna düşürip
bilen batyrlardyr. Türkmen
tire-taýpalarynyň
arasyndan çykan hanlar,
serdarlar örän köp. Olar
biri-birinden batyr, biri-
birinden edermen,
gaýduwsyz adamlar.
Ýöne hiç wagt biri-biri
bilen birleşip, biri-birine
boýun egmegi
başarmandyklary üçin olar
bitewi bir türkmen
döwletini gurup
bilmändirler.
Birleşmezligiň bir sebäbi
hem — türkmen tireleriniň
(häzirki welaýatlar)
arasynyň biri-birinden
örän daş bolanlygydyr.
Hatda welaýatlaryň
arasynda dünýäde iň uly
çölleriň biri bolan
Garagum çölüniň
ýerleşmegini hiç hili
transportyň, tehnikanyň
ýok döwründe türkmen
tireleriniň, hanlarynyň
birleşmegine bolan esasy
päsgelçilikleriň biri diýip
hasaplap bolar.
Biri-birinden 300-700
kilometr daşlykda
ýerleşen tirelere
(welaýatlara) munça ýoly
geçip, birek-birek bilen
gatnaşmak, birleşmek
islegi bolandyr hem
öýtmeýärsiň. Olary häzirki
döwürde — bir bütewi
döwletiň gujagynda
otyrkalar hem, tehnikanyň
görlüp-eşidilmedik
derejede ösen döwründe
hem birleşdirmek örän
kyn. Tireparazlyk türkmen
tireleriniň
(welaýatlarynyň) ählisinde
örän ösen.
Tireleriň biri-birinden has
uzaklykda ýerleşenligi
sebäpli, bir bütewi
türkmen hany hiç wagt
bolmandyr, her tiräniň,
taýpanyň, urugyň öz hany
bolupdyr. Jüneýit han ady
bilen belli bolan,
Gurbanmämmet serdar
hem belli türkmen
hanlarynyň biri bolmak
bilen, tanymal
şahsyýetleriň hatarynda
taryhda ýatdan çykmajak
yz goýup gitdi.
Gurbanmämmet serdar
1862-nji ýylda Tagta
etrabynyň (häzirki
Görogly etraby)
Bedirkent obasynda
dogulýar. Onuň
kakasynyň ady Hajybaý
bolupdyr. Jüneýit han
Daşoguz ýomutlarynyň
orsukçy urugynyň jüneýit
tiresindendir. Şonuň üçin
onuň Gurbanmämmet
adynyň ýerine Jüneýit han
adyny goýupdyrlar.
Jüneýit han Garaşsyz
türkmen döwletini
döretmäge ilkinji
synanyşan handyr. Hatda
ol özüniň manatlyk teňňe
puluny ýasadyp başlaýar
we salgyt sistemasyny
girizýär. Bu ýagdaýlar
garaşsyz döwleti kemala
getirmegiň nyşanlarydyr.
Jüneýit hanyň ogullary
Eşşi bilen Eýmir hem örän
edermen ýigitler
bolupdyr.
Ilkinji türkmen manadyny çykardan han
-
sweetbala
13 years ago
- kop sagbol yazgy u.n dert gorme.mend turki halklarda patysha bolmanlygyny eshitdim hanlar bolupdyr olar yone hc tagtda oturmandyrlar pes palli bolupdyrlar turki halklaryn hanlary kop yerlere oz sozuni gechiripbilipdir
-
alemdarov
13 years ago
- men in hormat goyyan hanlarym juneyit han bn eziz han, esasanam juneyit. Nesip bolsa oglum bolsa adyna juneyit dakjak, sag bol dost
-
AHAL
13 years ago
- menem bir doss oglandan eshden rowayatym bar juneyt han barada.
bir gun bir owadan gelin gelip juneyt hana nagileligni bildirya diyya, men bul oglana chykjak dal, bul oglanyn burny chapyk diyip, gorki yok diyip, juneyt hanam ilki bul igit soweshde burnyny chapdyrdy, ona hokman durmysha chykarsyn diyipdir, gelinem yok men bul adamdan ayrylshasym gelya diyip dur diyya. juneyt hanam iki sany adamy chagyryp shu gelinin burnyny chapyn diyip buyryk berya. sheydip oglanam gyzam burny chapyk bolup, omurlernin ahyryna chenli yashatdyrlar.
-
dijey
13 years ago
- jebislik sag bol. sol sebapden `aygitli adim` kinosy gadagan edildi.
-
magnit
13 years ago
- bäh gowy maglumatlar eken sagbol awtor +
-
Mr4evermad
13 years ago
- sagja bol jebislik, kop zatlar owrenyas... yenede yazyp dur...
-
1merdan
13 years ago
- sagja bol Han Baýtaly ýatlanyň üçin
-
prezident
13 years ago
gaýgysyz
atabaýewiň sowet
hökümeti tarapyndan
tutulmagynyň hem-de
soňra atylmagynyň bir
sebäbi jüneýit hanyň
serhetden geçmegine ýol
berenligi bolupdyr.
maňa mekdepde garryja taryh mugallym" gaýgysyz atabaýew moskwa iş bilen barýar, soňam aeroportdan samalýoda münenini göripdirler, ýöne turkmenistana gelmändir" diýdi.ol adamyň ölimi barada anyk maglumat ýok diýýär.
Jebislik 13 years ago
Eýrana geçýär.
1927-nji ýylda Jüneýit
hanyň sowet häkimiýetine
garşy Ýylanlynyň
töwereklerinde alyp baran
birnäçe söweş hereketleri
şowsuz gutarýar. Şondan
soň ol 1928-nji ýylyň iýun
aýynyň aýagynda az sanly
nökerleri bilen Eýrana
geçýär. Soňra 1929-njy
ýylda Owganystana
göçüp, Hyrat welaýatynyň
obalarynda türkmenleriň
arasynda mekan tutýar we
1938-nji ýylda şol ýerde
aradan çykýar. Eşşiniň iki
ogly Älem serdar bilen
Söýer Hyrat şäherinde
ýaşaýar. Eşşiniň uly ogly
Taýça soň Eýrana
göçüpdir we şol ýerde
aradan çykypdyr.
Taýçanyň dört ogly häzir
Eýranda ýaşaýar.
Türkmen sowet ýazyjysy
Beki Seýtäkow özüniň
«Doganlar» romanynda
Jüneýit hany halkyň
ganym duşmany edip
görkezýär. Sowet
hökümetini bolsa
taryplaýar. «Doganlar»
romanynda Jüneýit han
sowet hökümetiniň, şol
sanda halkyň hem
garşysyna çykan
kellekeser hökmünde
janlandyrylýar. Sowet
döwründe Owganystana,
Eýrana sapara giden
ýazyjylaryň arasynda Beki
Seýtäkow hem bar eken.
Şonda sowet ýazyjylary
Türkmenistandan ol
ýurtlara göçüp baran
türkmenler bilen
duşurylypdyr. Şol
duşuşyga Jüneýit hanyň
ogullary hem gelipdir.
Olar Beki Seýtäkow bilen
salamlaşman, oňa ýüz
bermän geçip gidipdirler.
Sowet hökümetiniň
elinden çörek iýensoň,
sowet hökümetiniň
goýnunda ýaşaýanlygy
sebäpli sowet ýazyjylary
halkyň arasyndan çykan,
halky penalan han-begleri
mydama ýamanlap, ters
faktlar bilen ýazyp
geldiler. Ýadymyzda
bolsa, Eziz hanyň wepaly
nökeri, kätibi bolan Berdi
Kerbabaýew hem özüniň
«Aýgytly ädim»
romanynda Eziz hany
halkyň, sowet
hökümetiniň ganym
duşmany edip görkezipdi.
«Aýgytly ädim» kinosyny
görüp, Eziz hanyň kiçi ogly
Amanmuhammet
(Hommat): «Meniň kakam
beýle däldi!» diýip,
kinozaldan çykyp gidipdir.
Syýasat üýtgeşik zat.
Syýasat taryhy hakykaty
ýoýdurmagy kämahal hiç
zatça görmeýär.
Syýasatyň pidasy bolýan
ýazyjylar taryhy hakykaty
ýoýmaly bolýarlar.
Jüneýit hana ilkinji
türkmen sowet döwletiniň
ýolbaşçylary Gaýgysyz
Atabaýew, Nedirbaý
Aýtakow dagy hem uly
sarpa goýupdyrlar. Hatda,
il arasyndaky gürrüňlere
görä, Gaýgysyz Atabaýew
Jüneýit hanyň ýurdy
taşlap, Eýrana geçip
barýanyny bilensoň hem
ony tutmaýar. Gaýgysyz
Atabaýewiň sowet
hökümeti tarapyndan
tutulmagynyň hem-de
soňra atylmagynyň bir
sebäbi Jüneýit hanyň
serhetden geçmegine ýol
berenligi bolupdyr.
Jüneýit hany ele salmak
üçin yzarlap ýören sowet
hökümetiniň onuň hiç hili
päsgelçiliksiz serhetden
geçip gidenine içi
ýanypdyr.
Jüneýit han hakda ilat
arasynda aýdylýan gep
köp. Olaryň hemmesini bir
makalanyň çäginde
gürrüň berip çykmak
mümkin däl. Şolaryň
birinde şeýle diýilýär: Bir
gün Jüneýit hanyň ýanyna
ýomutlaryň uşak
urugyndan bir pukara
gelipdir hem-de özüniň
alty ýyllap bir baýyň
dowaryny bakandygyny,
keýwanysynyň hem
şolaryň gapysynda hyzmat
edendigini, baýyň welin
özüne hiç hili hak-heşdek
bermeýändigini aýdyp,
nalapdyr. Jüneýit han
şonda nalap gelen
garybyň ogluny-ha
garyba hakyny bermedik
baýyň gyzyna öýeripdir.
Aýalynyň hyzmat edeni
üçinem garyba baýdan
hakyny alyp beripdir.
Ol, ine, ähli meseläni
şeýdip, garamaýak halkyň
haýryna çözer eken.