siz gündelik
habar beriş serişdelerinde
häli-şindi ol ýa-da beýleki
bir kompýuter wiruslary,
olaryň ýetirýän
zyýanlarynyň möçberleri
barada maglumatlara
gabat gelýänsiňiz.
Kompýuter bilen iş
salyşýan adamlaryň
hemmesi diýen ýaly öz
ömürlerinde iň bolmanda
bir gezek wirus bilen
gabat gelşendirler. Häzirki
döwürde köpçülige mälim
bolan wiruslaryň sany
müňlerçe bolup, olaryň
mukdary gitdigiçe artýar.
Eýsem, kompýuter
wiruslary nähili zat-ka?
Kompýuter wirusy –
adatça, assembler
maksatnama dilinde
ýazylan uly bolmadyk
maksatnamadyr. Aslynda
kompýuter wiruslarynyň
döreýşi onçakly bir
çylşyrymly hem däldir.
Ilkinji wiruslar tötänleýin,
kompýuter üçin haýsydyr
bir maksatnama düzüjiniň
bilesigelijiliginiň,
garagollygynyň
netijesinde döräpdirler.
Wiruslary käbir
maksatnama düzüjiler
garagollukdan ýa-da belli
bir adamlara ýamanlyk
etmek maksady bilen
düzýärler. Wirus (başgaça,
wirusly maksatnama)
haysydyr bir ýol bilen
kompýutere (diskiň
operasiýa ulgamly
bölegine, ýerine ýetirilýän
faýllara, gurluşlaryň
maksatnamalaryna we
ş.m.) düşýär. Ol öz
zäherlän ulgam ýa-da
amaly maksatnamasynyň
işe göýberilmegi bilen
herekete başlaýar.
Wiruslaryň ýaýraýşy we
hereket edişi dürli-
dürlüdir. Olaryň käbirleri
seýrek peýda bolup,
üýtgeşik bir ses, mahal-
mahal monitoryň
ekranyna zyýansyz
ýazgylary ýa-da suratlary
çykarmak bilen
çäklenýärler. Olara mysal
hökmünde ilkinji
kompýuter ulgamlarynyň
birinde hereket eden, öz-
özünden köpelýän
“Kripper” ady bilen belli
bolan wirusy görkezmek
bolar. Bu wirus “Men
Kripper. Hany meni
tutubilseň tut-da!” diýen
ýaly ýazgyny kämahallar
ekrana goýberipdir. Ony
ýok etmek üçin “Ripper”
maksatnamasyny
düzüpdirler. “Harp
ýykyldy” wirusy bolsa
kompýuteriň
klawiaturasynyň işini bes
etdirýär. Ýaňy ýazylan
ýazgynyň harplary bolsa
ýuwaşja ses edip, emaý
bilen ekranyň aşak ýüzüne
gaçyp ugraýarlar. “Bebe”,
“Köke monstry”, “Digger”,
“Kommuna”, “Wepna-757”,
“Ýanki Dudl” we ş. m.
wiruslar hem ýokarky
topara girýärler. Bu
wiruslaryň aglaba köpüsi
zyýansyz bolup, olar
maksatnama düzüjileriň
garagollygynyň
netijesidir. Ýöne
wiruslatyň arasynda
bolgusyzlaryna hem gabat
gelip bolýar. Meselem,
“Dynç alyş güni” diýlip
atlandyrylan wirus dynç
alyş güni kompýuter bilen
işlemäge rugsat
bermeýär. “Gimn” wirusy
ulgam maglumatlaryny
kompýuteriň ýadyndan
öçürip, onuň işlemegini
bes etdirýär, soňundan
bolsa ozalky Sowet
Soýuzynyň Gimnini çalýar.
“Gara anna güni”diýlip
atlandyrylýan wirus
islendik aýyň anna gününe
gabat gelýän 13-lenji güni
öz gara işine girişýär.
Kompýuter wiruslary nähili zatka?
-
Adgjmptw
13 years ago
- 1988-nji ýylyň tomsunda
Miçigan gospitalynda
hassalar hakynda
maglumatlary işläp
taýýarlaýan üç sany
kompýutere ýokaşan
wirus maglumatlaryň
saklanylýan bazasynda
kesellileriň ornuny
bilkastlaýyn çalşyrypdyr.
Hernä, munuň wagtynda
üsti açylypdyr, bolmasa
gör näçe adama zeper
ýetmegi, gör, kimleriň
ömür tanapynyň kesilmegi
hem mümkin eken.
1988-nji ýylyň Sanjar
aýynda uniwersitetiň
talyby Kornell Robert
Morris öz ýazan wirusyny
Internet kompýuter
ulgamyna ornaşdyrypdyr.
“Gurçuklar” toparyna
girýän bu wirus örän çalt
ýaýramak bilen, sanlyja
sagadyň içinde 6 müň
sany kompýuteri hatardan
çykarypdyr. Onuň ýetiren
zyýany 100 million dollara
ýetip, olary düzetmek üçin
250 müň dollardan
gowrak çykdajy edilipdir.
Ulgamy kadaly işe
girizmek üçin bolsa iki gün
gerek bolupdyr.
1989-njy ýylyň başlarynda
Donald Gin Burleson öz
döreden wirusy bilen
amerikan firmalarynyň
birine degişli bolan 200
müň dollarlyk komission
ýazgylary hatardan
çykarypdyr. Bu wirusyň
awtory türmä ýedi ýyllyk
şertli düzgün bilen höküm
edilipdip we oňa 11800
dollarlyk jerime
töledilipdir.
Bu wiruslaryň hemmesini
anyklap tapmak onçakly
kyn däldir. Ýörite
serişdeleri edinip, olardan
dynyp hem bolar. Emma
düýbünden gizlin hereket
edýän wiruslar hem bar.
Olar öz görnüşlerini
yzygiderli üýtgedip
durýarlar we ussatlyk
bilen çalt we ösen
serişdeler arkaly
gizlenmegi başarýarlar.
Olar özlerini ol ýa-da
beýleki wiruslar
hökmünde görkezip,
aldawa salyp bilýärler.
Şoňa görä-de olary
tapmak we
zyýansyzlandyrmak
köplenç halatlarda
başartmaýar. Ýöne şeýle
wiruslaryň garşysyna hem
göreşip bilýän
maksatnamalar döredilip
başlandy.
-
Adgjmptw
13 years ago
- Wiruslary aňtaýjy we
olara garşy göreşiji
maksatnamalary iki topara
bölmek mümkin. Birinji
topara degişli
maksatnamalar
peýdalanyjy tarapyndan
zerur mahaly işe
göýberilýärler we
kompýuteriň çalt
ýadyndan we disklerden
wiruslary ýa-da olaryň
hereketleriniň ýetiren
zyýanyny gözleýärler.
Ikinji topara degişli
antiwirus maksatnamalary
çalt ýada ýüklenilip, işe
girişmäge taýýar bolup
durýarlar. Bardy-geldi
wirus hereket edip
başlaýsa, olar dürli
çäreleri (mysal üçin,
wirusyň bardygy barada
peýdalanyjyny habardar
etmek, maksatnamanyň
işini togtatmak we ş.m.)
görüp başlaýarlar
-
student3
13 years ago
- adam ömrune name howpy bar? Kompyutere howpy ba bolsa bardyr
-
Adgjmptw
13 years ago
- Doly okan bolsaň adam ömrüne salan howplary barada ýazylgydy. We ol ýene-de adam ömrüne islendik minutda howp salyp biler.
-
student3
13 years ago
- ay kyn görmesen aydyp gøywer name howpy bardygyny
-
Adgjmptw
13 years ago
- Adyňa degenok-la jogaplaryň, ýokarda aýdylan bu barada. Oka!
-
ependi
13 years ago
- menem bir wirus gordum welin beyle wirus gorenem dalsiniz
-
menbet
13 years ago
- shu yerde kompyuter barada tema acylypdyr menem 1,2 sany zat sorajakdym mojno bolsa.
-
ependi
13 years ago
1988-nji ýylyň tomsunda
ine adamyn omrune yetiryan zyyany
miçigan gospitalynda
hassalar hakynda
maglumatlary işläp
taýýarlaýan üç sany
kompýutere ýokaşan
wirus maglumatlaryň
saklanylýan bazasynda
kesellileriň ornuny
bilkastlaýyn çalşyrypdyr.
hernä, munuň wagtynda
üsti açylypdyr, bolmasa
gör näçe adama zeper
ýetmegi, gör, kimleriň
ömür tanapynyň kesilmegi
hem mümkin eken.
-
student3
13 years ago
- hä dusnukli sagjabol. $eydip dusundurunda biz wirus bn i$le$ip yören dälda adymyz talybam bolsa
-
Tanamadykbamy
13 years ago
- adama howp etyan yeri maddy taydan howpydyr ya-da iciñi yakyp nerwinli etyan bolaymasa
-
student3
13 years ago
- hawada $o gerekli maglumatlary yitirya eyle beyle ekendä $o howpy bar ekenlay
-
menbet
13 years ago
- samsung r 528 kompyutere windows xp yuklap bolyamy? Windows 7 goyyan 1 aydan son ekrany garalyp goyan temam yitip gitya windows 7 i intering usti bn aktiwasia edip bolyamy? Bolyan bolsa nadip etmelidigini yazayyn.
-
ependi
13 years ago
- bashga goyup goray
-
Adgjmptw
13 years ago
- Menbet, bu barada meniň kömegim-ä degmez welin, aramyzda bilýänler bardyr we kömek ederler. Ozik bolmaly ökde programmistleriň biri, ýene-de bardyr bilýänler.
-
Adgjmptw
13 years ago
- Ependi, aýdyňhou bilýän bolsaňyz ;-)
-
menbet
13 years ago
- bolya jogabyna garashayaryn. Заранее спасибо.
-
ependi
13 years ago
- aytdyma kompy goteryan daldir windowsy(:
-
student3
13 years ago
- menkem solar yaly boldy xp goydum 6 ay bäri ses uyn yok gul yaly
-
ependi
13 years ago
- vista goyup gor
-
menbet
13 years ago
- samsung r528e windows xp goyup bolyamy?
-
student3
13 years ago
- bolyandyr goyup göräy
-
AshyrdadeBelarus
13 years ago
- Нокиа телефонында троянски вирусы бар болса, онда ол чипдаки папгаларынызы скрыты етяр. Кабир адамлар шол учинем 150мун манат берярлер. Антивирусы болан компютере USB аркалы бирикдирип гирусыны очурдаймели ве папгалары скрытыдан айраймалы.
-
nightwolf
13 years ago
- samsung r 528 kompyutere windows xp yuklap bolyamy? Windows 7 goyyan 1 aydan son ekrany garalyp goyan temam yitip gitya windows 7 i intering usti bn aktiwasia edip bolyamy? Bolyan bolsa nadip etmelidigini yazayyn.
menbet | 2011-11-0
menin jogabym, men dine seyle zatlara garsy isleyan, meni uns bn dinle, senin aytyan bir aydan son ekran gara bolup goyan temam yitip gitya diyenin senin windiws 7 aktiwirlendirmedik, ony aktiwirlendirmek un inetdan bolanok, ony aktiwirlendirmek un dine sol windosw oturdan wagtyn hali hic zat goymankan sol diskin icinde aktiwasiya diyen papka bar, sony ozune ustanowka et, eger yok bolsa mana yuz tutay agentdan ugradaryn mende bar malikminsk@mail.ru
-
nightwolf
13 years ago
- wirus barada.....
2007 yylyn ahyry taze yyla golay, sonda bizin turkmen halkymyza bir american programisti taze yylymyza wirus podarka edipdi, sonda aranyzda sol wirusa dusanynyz bar bolmagy mumkin, ol wirus dursy bilen sistema yayrap ekranda hic zat yok, pusk girsen dine ocurmek belgisi bolup sagadyn yerindede fuck you diyen yazgyly wirusy yonekey 220 tok ust bn yayratdy, sol taze yylda turkmen halky kompyuter un nace ejir cekdi, sol wagt edil menin ozuminka degenok sebabi men antiwirusy taze obnawit edipdim, emma sol wagt antiwirus awtomaticeski 997 sany wirus tapanyny gozum bn gordumem udalit etdimem, ol american programisti hakynda hic zat bilemok yone bizin halkymyzyn wirusdan ejir cekenini bolsa tocna bilyan.
-
ependi
13 years ago
- mendä şol
-
student3
13 years ago
- malik dogurdanam windows 7 bolyamy aktiwasya edip yuzi yitse
-
menbet
13 years ago
- sag bol malik dost!
-
nightwolf
13 years ago
- student aktiwasiya yuzi yitenson edip bolanok, dine windows 7 taze goyan wagtyn hali hic hili programma yuklemanka edip bolya aktiwasiya
-
student3
13 years ago
- hm sagjabol
Adgjmptw 13 years ago- Wiruslaryň has howplulary
hem bar. Olar
kompýutere aralaşandan,
derrew adam bilen
aldym-berdimli “söweşe”
başlaýarlar. Bu wiruslaryň
özlerine mahsus atlary
hem bar. Meselem, “Gäbi
azan”, “Duşman beýnileri”,
“Karbunkul”, “Basybalyjy”,
“Killer”, “Bulaşyklyk”, “Gara
ar alyjy”, “Çöp düýbi
çaga”, “Pislik” we başgalar.
Dünýäniň köp ýurtlary
bilen birikdirilen
kompýuter setlerinde bu
wiruslar has-da çalt we
giňden ýaýramak bilen,
örän uly zeper ýetirýär we
adam ömrüne howp
salýar.