2 СЫГЫР СҮРЕСИ Бу сүре Мединеде хасыл болуп, ики йүз сегсен алты аятдан ыбарат. Ол Гурхандакы иң узын сүредир. Бу сүреде хормат, ыбрат, мылакат, ахлак, ника, талак, ве башга шеригат хөкүмлери барасында гүррүң гидйәр. Бу сүрәниң башында мөминлер, капырлар (инкәр эдйәнлер), мынапыклар ве иманлылыгың хакыкаты, күфр (агыр гүнәлер) ве нәпәклигиң нетиҗеси беян эдилйәр. Соңра бешерлер атасы Адам алайхы-с-салам кыссасы айдылып, ол ынсан ярадылан вагтда болуп гечен ыбратлы вака-хадысалар беян эдилйәр. "Бакара" сүресинде аятларың эсасан үчден бир бөлегинде, "Китап эелери" (Төврада ве Инҗиле иман гетиренлер), хусусан, яхудылар хакындакы маглуматлар җемленйәр. Соңра сүйтхорлык җенаяты догрусындакы маглу-мат берлип, Алланың ве пыгамберлериң бу җенаята гаршы уруш ыглан эдендиклери дүшүндирилйәр. Сүрәниң гиришинде болса мөминлери Худайың өңүнде тоба-теселли этмәге ве Онуң диңе Өзүнден медет дилемәге чагырыляр. Бу сүре нәмүчин "Бакара" - "Сыгыр" сүреси дийип атландырылан? Гадымда бени Ысрайыл ковумындан болан бир адам өлдүрилйәр. Эмма онуң җенаятчысыны тапып билмейәрлер. Шонда Алла тагала Муса алайхы-с-салама: "Ковумыңыза айдың, бир сыгыр союп, онуң бир бөлеги билен өлини урсунлар" дийип буюряр. Алланың буйругыны берҗай эденлеринде, яңкы гөлә җан гирип, өзүни өлдүрениң кимдигини айдяр. Сүрәниң бейле атландырылмагының себәби шудур. Бу вака шу сүреде долы беян эдилендир.      Мәхрибан ве рехимли Алланың ады билен:   1. Элип, Лам, Мим. ДҮШҮНДИРИШ. Гурхандакы бирнәче сүре, ине, шейле ялңыз-ялңыз харплар билен башланяр. Көпчүлик Ыслам уламалары назарында мешхур харплар "хуруфи мукаттага", ягны маныдан үзүлен харплар санылып, оларың манысы диңе Алланың өзүне мәлим. Уламаларың айтмагына гөрә, сырлы гайыбана мугҗыза болан бу китап адамларың аңсат окап-аңлап амал этмеклери үчин олара ягшы таналян харплар билен аңсат дүшүнилйән эдип иберилен. Йөне алымлар арасында "Элип" - Алла, Лам — Җебрайыл (Алла билен пыгамбер арасындакы хабар етириҗи перишде). Мим - Мухаммет алайхы-с-салам" дийип, бу харплара маны берйәнлер хем бар.                    2-3. (Хак экенлигине) Хич хили шек-шүбхе болмадык шу китап гайыпдан пейда боландыгына ынанян, намазы долы берҗай эдйән ве бизе рыск эдип берлен нәрселерден ыхсан эдйән таква кишилер үчин ёл геркезиҗидир.              4. Олар сизе хасыл эдилен ве сизден өңки индерилен нәрселере (динлере) иман гетирйәрлер ве ахырет гүнүне анык ынанярлар.           5. Первердигәр тарапындан хидаят (көмек) тапанлар, ине, шолардыр ве наҗат (ягшылык) тапянлар хем оларың өзүдир. ДҮШҮНДИРИШ. Ёкардакы аятларда Алла тагала мөминлериң сыпат-ларыны беян этди. Инди арадакы парх анык болмагы үчин капырлары (инкәр эдйәнлери) сыпатландырмага гечилйәр. •            6. Күфр (агыр җенаят, гүнәлер) ёлуны тутан кимселери болса, ха (Алла азабындан) горкузың, ха горкузмаң, олара барыбирдир, иман гетирмейәрлер.                7. Алла оларың диллерини мөхүрләндир. Гулак ве гөзлерини перде гаплап аландыр. Олар үчин азап бардыр. ДҮШҮНДИРИШ. Шу аятлардан бизе Ыслам дини назарында мөмин кимдир, капыр ким экенлиги мәлим боляр. Ягны гайыба (Алланың, перишделериң барлыгына) ынанян, намазы долы ерине етирйән, Алла берен ныгматлардан башгалара ыхсан-ягшылык эдйән Гурхан ве ондан өң гелен башга ылахый китаплара иман гетирйән ве бу дунйәден башга ене бир башга дүнйә ахырет барлыгына ынанян таква (харамдан сакланян) кишилер диңе мөминлердир. Кимде шейле сыпатлар тапылмаса, ол капыр боляр. Шу ерде бизде яйран геп өңлер мөмин-мусулманлар яшап гечен ватанда яшаянларың әхли өвлатлары мөмин-мусулман, эҗдадлары динсиз я-да башга динлере дегишли боланлар болса, хеммеси капыр диен дүшүнҗе нәдогрудыр. Диймек, хер бир кишиниң мөмин я-да капырлыгы онуң иман херекетине ве амалда эдйән ишине гарап белгиленмеги лазым экен.Инди мынапыкларың нәхили кимселердигини ашакдакы аятлардан билерис.  ••   •        8. Адамлар арасында шейле кимселер хем бар, ким, өзлери мөмин болмадык халда "Алла ве ахырет гүнүне иман гетирдик" диййәрлер.            9. Олар Алланы ве иманлы кишилери алдамакчы болярлар ве өзлери дуймаздан, өз-өзлерини алдаярлар.               10. Оларың калпларында мерез барды, бес,Алла мерезлерини ене-де артык этди.Олар үчин айдан яланлары себәпли, ёвуз азап бардыр.             11. Олара: "Ер йүзүнде бозгакчылык этмәң" дийилсе, "Биз ислах эдйәндирис" диййәрлер.         12. Әгә болуң, ким, олар, элбетде, бозгаклардыр, йөне өзлери дуймаярлар.       ••               13. Олара: "Ине, бу кишилер дек иман гетириң"дийилсе,"Шу пескешлере меңзәп, мөмин боларыс - мы?" диййәрлер. Әгә болуң, ким,оларың өзлери пес кимселердир, йөне муны билмейәрлер. ДҮШҮНДИРИШ. Мәлимки, Ысламы кабул эден ынсанларың көпчүлиги гарып-пахыр кишилерди ве хатда Сухайб, Билал ялы гулларды. Мынапыклар өзлериче: "Ине, шу пескеш адамлара меңзәп, мөмин боларыс-мы?" диййәрдилер.      •            14. Иман гетирен ынсанлара ёлуганларында: "Биз хем иман гетирдик"диййәрлер. Өзлериниң шейтанлары (башлыклары) билен еке галанда болса: "Биз, элбетде, сиз билен биледирис, диңе (оларың үстүнден) гүлйәндирис, боланы" диййәрдилер.         15. Алла оларың үстүнден гүлйәр ве өз ёлларында азашып-йыкылып йөрмеклерини довамлы эдйәр.             16. Олар хак ёлуң орнуна нәдогры ёлы сатын алан кимселер болуп, бу сөвдаларында пейда гөрмедилер ве догры ёла гирйәнлерден болмадылар.                   17. Олар мысалы бир от якянлара меңзейәр.Инди ялын төвереги ягтыландыранда, Алла ягтылыгы айрып, олары хич зады гөрүп билмейән халда, зулмат түмлүгинде галдыряр.        18. (Олар) кер, гүң, көрдүрлер, диймек (ёлларындан) гайтмаярлар.                      19. Я-да олар йылдырым, гөк гүммүрдиси, гараңкылык билен асмандан гуйян ягыш астында йылдырымдан горкуларындан яңа бармакларыны гулагына дыкан халатында өлүм беласындан гачмакчы болуп дуран кимселер ялыдыр. Алла болса, капырлары гуршап алыҗыдыр.         •                     20. Йылдырым гөзлерини көр эдйәр. Ол (төвереги) ягтылдан вагты, йөрәп билйәрлер, өченде, дуруп галярлар. Эгер Алла ислесе, гулак ве гөзлерини ёк хем эдерди. Шүбхесиз, Алла хер нәрсә кадырдыр.  ••           21. Эй, адамлар, сизи ве сизден өң өтенлери таква эелери этмек үчин ярадан Первердигәриңизе ыбадат эдиң.               •           22. Ол (Алла) сиз үчин ери яшайыш өйи, асманы там эдип гойды ве асмандан сув иберип, онуң көмегинде сизе рыск болсун дийип мивелер чыкарды. Бес, билип-дуруп, өзгелери Худая деңешдирмәң.      •                23. Эгер Бизиң бендәмизе индерен задымыза (китаба) шүбхәңиз болса, ол халда шуңа меңзеш бир сүре гетириң ве эгер догручыл болсаңыз, Алладан өзге гүвәлериңизи чагырың.      • •   ••      24. Инди, эгер бейле эдип билмесеңиз, асла бейле эдип билмерсиңиз хем, ол ягдайда адамларың ве дашларың одуна өврүлйән ери болан капырлар үчин тайярланып гойлан довзахдан горкуң. ДҮШҮНДИРИШ. Инди күфр үчин (гөвни гара ярамаз адамлар үчин) тайярланып гойлан довзах тарыпланандан соң, иманлы адамлар үчин сылаг эдип берилйән җеннет тарыпланяр. Эсасан Гурханың гөркезиш услыбы шейле: яман билен ягшы, довзах билен җеннет, рахат билен азап, җенаят билен җеза шейле халда янма-ян зикр-беян эдилйәр.      •  •                                 25. Иман гетирип, ягшы амаллар эден ынсанлара айдың ки, олар үчин ашагындан дерялар акып дурян баглар бар. Хачан шол багларың бир мивесинден дадып гөрүп, "Өң дадып гөрен нәрсәмиз-ле" диййәрлер. Олара диңе даш кешби өңкә шейле меңзеш мивелер берилйәр. Ве олар үчин җеннетде пәкизе җүбүтлер бардыр. Ол ынсанлар җеннетде эбеди галҗаклар. ДҮШҮНДИРИШ. Бу аятда дүнйә багт-сагадаты билен ахыретдәки җеннетиң пархы шекиллендирилен: белкәм, бу дүнйәде хем җеннет ялы багларда дүрли нәз-ныгматлардан хошал болуп, пәкизе өмүр ёлдашлары билен багтыяр өмүр гечирйән кишилер аз дәлдир. Йөне бу багтлы дурмушың бир ногсаны бар болуп, ол хем бир гүн онуң тамам болмагыдыр. Җеннетиң фазылатларындан бири онуң эбеди-бакылыгыдыр. Диңе бу бакы дурмуша етмек үчин паны дүнйәде иман ыгтыкат билен ягшы амаллар эдип яшамак шертдир.  •       •     •         •                                             26-27. Алла чыбын я-да ондан-да майда нәрселер хакында мысал айтмакдан хич чекинмейәр. Иманлы кишилер онуң (мысалының) хакыкат-дан Первердигәр тарапындан айдыландыгыны билйәрлер. Капырлар болса: "Муны мысал этмек билен Алла нәме диймекчи?" диййәрлер. Бу мысал билен көплери азашдыряр ве көплери хак ёла дүшүрйәр. Бу мысал билен диңе Алланың анык гөркезмелерини бозян, онуң сазлашыга буйран нәрселерини үзйән ве ер йүзүнде бозгакчылык эдип йөрйән диңе пасыг-ярамаз кишилери азашдыряр. Олар шүбхесиз зелел гөрйәнлердир. ДҮШҮНДИРИШ. Гурханда балары, чыбын, мөй гарынҗа ялы овнук җандарларың ыбратлы (гөрелдели) тарапларыны гөркезип берйән мысаллар геленде, кәбир кимселер: "Бу китап ылахый китап боланында, бейле майда-чүйде нәрселер догрусында сөз ачылмазды" диййәр. Шонда Алла тагала шол хашарат-нәрселери яратмага утанмандыгы, шейле хем олары мысал этмекден хич хачан утанмаҗакдыгыны беян эдип, мешхур аятлары хасыл кылды. "Алланың анык гөркезмелери" - Мухаммет пыгамбериң гелши вe oңа иман гетирмек лазымлыгының зерурдыгыны Төврат, Инҗил ве башга гайыбана китапларда хем анык гөркезилипди. "Онуң сазлашыга буйран нәрселери" - ата-энә ак болмак, оларың разылыгыны алмак, гарындаш-уругчылык ришделери пугта тутмак ве башга мөмин-мусулманлар билен мәхир-мухабетли болмак ялы затлардыр. "Ер йүзүнде бозгакчылык эдип йөрмек" адамлар арасында питне-писат гозгамак, иман-хормат ёлларына таскынлык этмек ве башга бозук ишлер билен мешгул болмак диен маныны аңладяр.                28. Өли тениңизе җан берен, соңра өлүм берйән, соңра ене дирилден соң, Өзүне гайтҗагыңыз - Алланы нәхили инкәр эдерсиңиз?     •                 29. Ол шейле зат болуп, сиз үчин ердәки әхли нәрсәни яратды. Соңра гөге йүзленди-де, олары еди асман эдип дикледи. Ол хемме зады билиҗидир.                      •          30. Ятлаң (Эй, Мухаммет), Первердигәриңиз перишделере: "Мен ерде (Адамы) халыпа-ярдамчы этҗекдирин" диенинде, олар айтдылар: "Ол ерде бозгакчылык эдйән, ганлар дөкйән кимсәни (халыпа) этҗек болярмың? Элбетде, биз хамды-сена айтмак билен Сени бейиклейәрис ве Сениң адыңы мыдам пәк тутярыс. Алла дийди: "Мен сизиң билмейән нәрселериңизи билйәрин".                 31. Ве Адама әхли нәрселериң адыны өвретди. Соңра олары перишделере йүзлешдирип дийди: "Эгер халыпалыга биз хаклыдырыс" диен сөзлериңиз чын болса, ине, бу нәрселериң атларыны маңа билдириң!"          •     32. Олар айтдылар: "Эй, пәк Первердигәр, биз диңе Сениң танадан затларыңызы билйәрис. Элбетде, Сен өзүң ылым хикмет сахыбы Сен".                         33. Алла: "Эй, Адам, булара ол нәрселериң атларыны билдир" дийди. Адам олара әхли нәрселериң атларыны билдиренинден соң, Алла айтды:"Сизе, мен ер, асманларың сырларыны ве сизе әшгәр кылнан ве әшгәр эдилмедик гизлин нәрселери билйәрин диймәнмидим?"               34. Ятлаң (Эй, Мухаммет), перишделере: "Адама тагзым эдиң" диен бадымыза сеҗдә эгилдилер, диңе Иблис кибр-ар эдип, капырлардан болды.      •              35. Ве айтдык: "Эй, Адам, сиз җүбүтиңиз билен җеннети месген тутуң ве ондан ислән ерлериңизде бимелал иймитлениң. Диңе, ине, бу агаҗа голайлашмаң, ким, ол халда залым боларсыңыз".                       36. Бес, олары шейтан ёлдан аздырып, месгенлеринден чыкарды. Биз айтдык: "Дүшүң (җеннетден ере)! (Сиз) бир-бирлериңизе душмансыңыз. Инди мәлим вагта чен (аҗалларыңыз етйәнчә) ерде месген тутуп яшарсыңыз".              37. Соңра Адам Первердигәр тарапындан бирнәче сөзлер (әхти-пейман-лар) аланындан соң, Алла онуң тобасыны кабул этди. Элбетде, ол тобалары кабул эдиҗи мәхрибан затдыр.      • •             38. Айтдык: "О тайдан (җеннетден) хеммәңиз дүшүң! Инди, сизе Мен тарапдан хидаят геленинде, шу хак ёла улашан кишилере ховп-хатар ёк ве олар гамгын болмазлар".       •      39. Аятларымызы инкәр эдип, ялан диен кимселер болса довзах эелери болуп, онда эбеди галҗаклар. ДҮШҮНДИРИШ. Ёкардакы аятлардан бизе адамзадың Алланың ердәки хемме сыр-эсрарыны билйән халыпа экендиги ве хатда бигүнә перишделериң, хем оңа тагзым эдйәндиклери мәлим боляр. Шейтаның сөзүне гидени үчин, оны җеннетден махрум эдени, инди ерде дынч, асуда яшамак үчин шейтаны-ләлиниң васвасларына учрамазлык зерурлыгы дүшүндирилйәр. Инди Адамзадың гөкдәки иң эзиз ве мукаррам затдыгы беян эдиленинден соң, сөз бени Ысрайыл (Ысрайыл-Якуп пыгамбериң атларындан бири, бен Ысрайыл - Ысрайыл перзентлери дийленде, яхудылар дүшүнилйәр) хакында гидйәр. Оларың ким экенликлери, кылмышлары ве тапҗак акыбетлери хакындакы долы хекаяда (40-41) акыл эелери үчин ыбратлар (гөрелделер) бардыр.               40. Эй, бени Ысрайыл, сизе эден хөдүр ныгматымы ятлаң ве Маңа берен вада-антыңыза вепа эдиң. Шонда Мен хем әхте вепа эдерин. Ве диңе Менден горкуң.         •          •  41. Сиздәки нәрсәни (Төвраты) тассыклайҗы кылып хасыл эден нәрсәме (Гурхана) иман гетириң. Оны биринҗи инкәр эдйәнлерден болмаң. Ве аятларымы гымматы аз нәрселере чалышдырмаң.      •    42. Хакы ялан билен гарышдырмаң, гөре-биле хакыкаты гизлемәң ве Менден әтиячлы болуң.    •     43. Намазы долулыгы билен берҗай кылың. Зекаты бериң ве ыбадат эдйәнлер билен биле ыбадат эдиң.   ••           44. Адамлары ягшылыга ёллап, өзүңизи унутҗакмы? Ислегиңиз билен өзүңиз (Төврат) өвренйәнсиңиз. Акылыңызы ишлетмейәрсиңизми?     •        •       45-46. Сабыр ве салыкат (намаз окамак) билен медет сораң. Элбетде, ол (намаз окамак) агыр ишдир. Эгер өзлериниң Первердигәрине йүзбе-йүз болҗагыны ве шүбхесиз оңа доланҗагыны билйән дана затлара (агыр дәлдир).             47. Эй, бени Ысрайыл, сизе эден ягшылыгымы ве сизи ярадан вагтымы ятлаң! •                    48.Бирев-биревиң дерегине гечилмейән, хич кимден аклав кабул эдилмейән ве адалат хем хасаба алынмаян, ярдам берилмейән гүнден горкуң!                     49. Сизи агыр азаплар билен гынан, огулларыңызы өлдүрип, аялларыңызы дири галдыран Фиравун адамларындан азат эденимизи ятлаң. Ине, шол ишлерде Первердигәриңиз тарапындан сынаг бардыр.            50. Деңзи ортасындан бөлүп, сизи гутарып, гөз өңүңизде Фиравун ковумыны гарк эденимизи ятлаң.              51. Муса билен кырк агшама вадалашанымызы, ол (Бизиң хузурымыза) гиденинден соң, өз-өзүңизе зулум эдилен халда гөлә ыбадат эдениңизи ятлаң.          52. Ине, шол ишлерден соң хем шүкүр этмегиңиз үчин сизи багышлапдык.         53.Сизиң хак ёлы тапмагыңыз үчин Муса китап ве Фурканы (ягны Төвраты) беренимизи ятлаң.                             54. Мусаның өз ковумына айдан сөзлерини ятлаң: "Ковумым, сиз гөлә ыбадат этмек билен өзүңизе зулум этдиңиз. Инди өзүңизи (бир-бириңизи) өлдүрмек билен сизи бар эден ярадан Алла тоба эдерсиңиз. Ярадан Алла назарында, ине, шу (катл-гурбан эеси) сиз үчин хайрлыракдыр. Бес, Алла тагала тобаңызы кабул этди, элбетде, ол гечиримли, мәхрибандыр.                55. Эй, бени Ысрайыл, ятлаң: "Эй, Муса, Алланы ачык-рөвшен гөрйәнчәк, хергиз саңа ынанмарыс" диениңизден, гөге гарап дуркаңыз, сизи йылдырым урды.         56. Соңра шүкүр этмегиңиз үчин өлениңизден соң дирилтдик.                      57. Ве булуды үстүңизе саяван этдик ве асмандан ширин ныгматлар,беденелер ягдырып, "Сизе рыск эдип берлен пәк нәрселерден ийиң" (дийдик). (Бени Ысрайыл) Бизе зулум этмеди, белки, өзүне зулум эдиҗи болды.                       58. "Шу оба (Куддуса) гириң-де, ондан ислән ерлериңизде ийип-ичиң.Дервезеден сеҗде эдип гириң ве "багышла" дийиң. Биз хаталарыңызы гечирерис ве ягшылык эелерине артык ныгматлар берйәрис" диенимизи ятлаң!                    59. Шонда залым кимселер олара айдылан сөзден башга сөзи алмашдырып айтдылар. Бес, Биз бу эден этмишлери үчин бу залымлар үстүне асмандан бела ягдырдык.                    • •            

Köneler, ynsan tarapyndan 9 years ago
Teswir ýazmak üçin Içeri gir