Aşgabatdaky BMG-niň binasynda howanyň üýtgemegi şertlerinde öri meýdan baýlyklaryny durnukly dolandyrmagy hukuk taýdan düzgünleşdirmek boýunça «tegelek stol» duşuşygy geçirildi. Çäre BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň we Global ekologiýa gaznasynyň (BMGÖM-GEG) Aral taslamasy tarapyndan Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrligi bilen bilelikde guraldy. Bu barada ministrligiň resmi saýtynda habar berildi. Onuň wezipesi — edaralaryň, alymlaryň we hünärmenleriň tagallalaryny birleşdirmek hem-de kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny täzelemek üçin teklipleri taýýarlamakdan ybarat boldy. Duşuşygyň işine oba hojalyk, tebigaty goramak we ýer ulgamlarynyň hünärmenleri, alymlar, şeýle hem Lebap we Daşoguz welaýat häkimlikleriniň wekilleri gatnaşdylar. Halkara bilermenler bolsa sanly ulgam arkaly uzak aralykdan goşuldylar. Aral taslamasynyň ýolbaşçysy Gözel Atamyradowa meseläniň umumy mazmunyny beýan etdi. Öri meýdanlary ýurduň oba hojalyk ýerleriniň takmynan 96 göterimini tutýar, şonuň bilen birlikde olaryň takmynan ýarysy dürli derejede zaýalanan (degradasiýa sezewar bolan), 5 göterime golaýy bolsa süýşýän çägelerden ybaratdyr. Munuň esasy sebäplerine mallaryň çenden aşa köp bakylmagy, guýulara we sardobalara düşýän agram, suwarylýan ýerleriň (suw içilýän nokatlaryň) könelmegi hem-de gyş we ýaz aýlarynda ýagynlaryň az ýagmagy degişlidir. Taslamanyň çäklerinde amala aşyrylan çäreleriň biri Lebap we Daşoguz welaýatlarynyň synag meýdançalarynda 33 gektar meýdanda sazak ekmek boldy. Şeýle hem taslama sardobalaryň we guýularyň durkuny täzelemegiň birkysmy taslamasyny ylalaşdy we hojalyklara öri meýdanlaryna düşýän rugsat edilýän agramy hasaplamak üçin ýönekeýleşdirilen sanly önümi — «kalkulýatory» gowşurdy. Durnukly ösüş boýunça döwletara toparyň (DÖDT) Ylmy-maglumat merkeziniň direktory, biologiýa ylymlarynyň kandidaty Muhammet Durikow Merkezi Garagumuň öri meýdanlaryny dikeltmegiň toplumlaýyn meýilnamasyny hödürledi. Bu meýilnama düzümine Ýerbent, Böri, Bokurdak we Bozköl fermalary girýän, öri meýdanlarynyň umumy tutýan meýdany takmynan 850 müň gektara barabar bolan «Ýerbent» daýhan birleşiginiň maglumatlary esasynda taýýarlanyldy. Köp ýyllaryň dowamynda mallaryň ýygjam bakylmagy, gyrymsy agaçlaryň çapylmagy we gurak gelen ýyllar ösümlik örtüginiň seýreklemegine getirdi, guýularyň we obalaryň töwereginde bolsa süýşýän çägeleriň ojaklary emele geldi. Çägiň suw bilen üpjünçiligi endigan däl: suwlandyrylan 480 müň gektar öri meýdanyna 71 guýy we 20 sardoba düşýär. Köp guýularyň suwy mallary suwarmak üçin oňly ýaramaýar — onuň minerallaşma derejesi bir litrde 12 grama ýetýär. Suwly ýerlerde mallar üznüksiz we çenden aşa köp bakylýar, suwsuz meýdanlar bolsa düýbünden peýdalanylmaýar, netijede bu iki ýagdaýda-da ýerleriň zaýalanmagy dowam edýär. Öri meýdanynyň ot-iým sygymy 71 müň baş mala niýetlenip bahalandyrylan bolsa, hakykat ýüzünde oňa 163 müň baş mal düşýär. Ýerden peýdalanmak boýunça bilermen Döwlet Jumakulyýew gurak ýerleri agdyklyk edýän ýurt üçin ýerleriň zaýalanmagyna garşy göreşmegiň ekologiýa we azyk howpsuzlygy bilen bagly meseledigini nygtady. Ýerleriň melioratiw taýýarlyksyz özleşdirilmegi, tygşytsyz suwarym, zeýkeş ulgamlarynyň kanagatlanarsyz işlemegi, şorlaşma, eroziýa, Aral deňziniň guran düýbünden duzlaryň we tozanlaryň göterilmegi, gurakçylyk hem-de Amyderýanyň akymynyň üýtgäp durmagy zaýalanma hadysasyny has-da güýçlendirýär. Halkara bilermenler deňeşdirme seljermesini hödürlediler. Ilýa Smelýanskiý Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Özbegistanyň, Mongoliýanyň we Russiýanyň kanunçylygyny deňeşdirip, öri meýdanlaryndan peýdalanmagyň jikme-jik meýilnamalarynyň iş ýüzünde, köplenç, resmi kagyz ýüzünde galýandygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, ol tebigy öri meýdanlaryny gorap saklamaga ugrukmagy maslahat berdi. Ýewgeniý Kuznesow aýratyn goralýan tebigy ýerlerde mal bakmagyň çäklendirmeleri barada gürrüň berdi. Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrliginiň garamagyndaky Amyderýa we Gaplaňgyr döwlet tebigy goraghanalarynyň esasy gorag zolagynda islendik hojalyk işini alyp barmak gadagandyr, tebigatdan möwsümleýin utgaşykly peýdalanylýan ýörite zolaklarda — çäkli goraghanalarda (zakazniklerde) bolsa, öri meýdanynyň ýagdaýyna görä tapawutlandyrylan kadalar esasynda — bir gektara şertli mal başynyň ülüşlerinden başlap, 0,5 şertli başa çenli çäkde rugsat berilýär. Onuň pikirine görä, işe öri meýdanlaryndan peýdalanyjylar bilen pikir alyşmakdan: jemgyýetçilik geňeşlerini döretmekden we ýerli ilatyň arasynda pikir soralyşyklary geçirmekden başlamalydyr.