Elif Shafak ashk
Elif Shafak - Ashk
-
magnit
15 years ago
- sögdunmay?
-
Yalan
15 years ago
- nu kaldırdığı gibi suratına indiriverdi. Adam bunu hiç beklemiyor
olmalıydı ki, boş bir çuval gibi yere yığıldı. Dudaklarından,
belli belirsiz bir iç geçirmenin dışında bir ses çıkmadı.
Ne var ki diğer müşteri daha dişli çıktı. Var gücüyle karşılık
verdiyse de hancının yumruklarına, çok sürmedi, o da yere
devrildi. Hancı yerdeki adamın kaburgalarına hırsla, şiddetli
bir tekme savurdu. Ardından, ağır çizmelerinin altında
elini ezdi, çiğnedi. Kırılan parmakların sesini duyduk.
"Yeter" diye haykırdım. "Öldüreceksin adamı. Bu mu istediğin?"
Sufıyem, canım pahasına savunurum canı; yeminimdir,
karıncaya dahi kıyamam. Kuş görsem Süleyman gelir aklıma;
balık görsem Yunus. Kollamaktır vazifem, yaşatmaktır.
Baktım bir adam bir adama zarar verecek, zayıfı korumak
için elimden geleni yaparım. Velâkin şiddet yoktur adabımızda.
Elimden gelip geleceği, hancı ile yolcu arasına cansız bir
perde gibi çekmek olur şu fani bedenimi.
Hancı hiddetle süzdü beni. "Derviş, sen karışma bu işe, yoksa
seni de eşek sudan gelesiye döverim" diye bir tehdit savurdu.
Ama ikimiz de biliyorduk ki kuru palavraydı bu laflar.
Çok geçmeden uşak oğlanlar gelip müşterileri yerden topladı.
Baktım, birinin parmağı kırılmış, diğerinin burnu. Her
yan kan içinde kalmıştı. Korkulu bir suskunluk çöktü hana.
Bıraktığı intibaadan memnun, yan gözle bana baktı hancı,
haşmetiyle böbürlenerek. Yüzünü benden yana çevirmişse de
sözü kamuyaydı. Engin ufuklara hükmeden bir alıcı kuş misali
yükseklerde süzüldü sesi:
"Gördün mü derviş efendi, dövüşesim yoktu ama dövüştüm.
Ya ne yapsaydım? Bu insan azmanlarına mı bıraksaydım
meydanı? Ne zaman ki Allah aşağıdaki kullarını unutur,
dişini sıkıp adaleti sağlamak bizlere düşer. Bir daha O'nunla
konuşursan, söyle. Bilsin ki kuzuyu tek başına bıraktın mı
kurt olup çıkar!"
Omuz silktim. "Yanlış yapmaktasın" diye mırıldandım kapıya
yönelirken.
"Bir zamanlar kuzuydum, şimdi kurt oldum demek mi
yanlış?"
"Hayır, o kadarı doğru. Hakikaten kurt olmuşsun, görüyorum.
Ama şu yaptığına adalet diyorsun ya, işte orda yanlışın
var."
Hancı ardımdan bağırdı: "Daha dur bakalım, senle işim
bitmedi. Bana borcun var. Yemekle yatak karşılığında rüya
tabirimi isterim."
"Daha iyisini yapayım istersen" diye önerdim: "Gel, el falına
bakayım."
Hancıya doğru yürüdüm, kor alevler saçan gözbebeklerinden
ayırmadan gözlerimi. İstemsizce, güvensizce irkildiyse
de, sağ elini elime alıp avcunu açtığımda bana karşı koymadı.
Falcı, büyücü kısmı insanların ellerinden geleceği okuduğunu
iddia eder. Ben ise sadece geçmişi okurum. İnsanın geçtiği,
geçip de bir türlü geride bırakamadığı yolları...
Hancının avuç çizgilerini inceledim; derindi, çatlak çatlaktı,
istikrarsızdı hatlar. Kısım kısım hareler belirdi gözlerimin
önünde. Her insanın etrafında farklı renklerden bir hâle olur.
Bu adamınki boza yakın, ölgün bir maviydi. Ruhunun cevheri
oyulmuş, kenarları örselenmişti. Dışarıdaki dünyaya karşı
kendini savunacak »içsel kudreti kalmamıştı âdeta. İçten
içe kuruyan bir bitki misaliydi hancı aslında. Yiten ruhsal
kudretini ikame etmek için fiziksel kudretini ikiye katlamıştı.
İçindeki zayıflık dışına şiddet olarak yansıyordu. Bu sebepten,
hep başkalarına meydan okuyordu.
Yüreğim hızla atmaya başladı; zira yeni bir şeyler görmeye
başlamıştım. İlk başta zor seçiliyordu gelen resim, sanki
bir tül perdenin ardından izler gibiydim her şeyi. Ardından,
ne varsa ne yoksa tüm çıplaklığıyla karşıma serildi.
Saçları kestane rengi, çıplak ayakları kuzguni siyah döv-
54
meli, omuzlarına işlemeli kırmızı bir şal çekili, gençten bir
kadın.
"Sevdiğin bir kişiyi kaybetmişsin" dedim. Bu sefer hancının
sol avcunu elime aldım.
Kadının göğüsleri damar damar şişmiş; karnı burnunda,
sanki yarıldı yarılacak. Yanan bir evde kısılı kalmış. Gümüş
eyerli atlılar evi sarmış. Havada yanan saman ve insan eti
kokusu ağır mı ağır. Moğol'un atlıları, geniş kemerli burunları,
tıknaz ve kalın boyunları, taş kesilmiş yürekleri. Cengiz
Han'ın askerleri...
"Bir değil, iki kişi kaybetmişsin" diye düzelttim. "Karın ilk
çocuğunuza hamileymiş o zamanlar."
Hancı gözlerini kıstı, deri çizmelerine dikti bakışlarını.
Başı yerde, dudakları sıkı sıkıya büzülmüş dururken öylece,
yüzü buruştu; okunmaz bir harita oldu. Birdenbire, olduğundan
yaşlı gözüktü gözüme.
"Biliyorum ki teselli olmayacak ama söylemem gereken bir
şey var" dedim yavaşça. "Karını öldüren ne yangındı, ne duman.
Tavandaki tahta kalaslardan birisi üstüne düştü. Hemen
o an, yani hiç acı çekmeden can verdi. Sense hep korkunç
acılar çektiğini vehmetmiştin. Öyle olmadı."
Hancı kaşlarını çattı, tahayyül edilemez bir yükün altında
bel vermiş gibiydi. Elemle çatallanan bir sesle sordu: "Nerden
bilirsin bunca şeyi? Büyücü müsün sen?"
Suali duymazdan geldim. "Karını münasip bir şekilde toprağa
veremedin diye kendini suçlar durursun. Hâlâ kâbuslarında
onun çukurdan sürünerek çıktığını görüyorsun. Ama
zihnin sana oyunlar oynamakta. İşin aslı, hem eşin hem oğlun
fevkalade bir haldeler. Birer ışık zerresi gibi hafif ve hür,
ebediyeti gezmekteler."
55
Kelimelerimi tartarak sonlandırdım: "İstersen yine kuzu
olabilirsin. Zira hâlâ içinde var. Yitirmedin özünü."
Bu lafı duyar duymaz hancı kızgın tavaya değmiş gibi elini
çekip benden uzaklaştı. "Bana bak derviş, seni hiç sevmedim"
diye söylendi. "Bu gece burada kalabilirsin. Ama sabah
erkenden toz olacaksın. Bir daha buralarda görmeyeyim suratını!"
Başımı salladım. Anlamıştım.
Böyledir işte. Doğruyu söyledin mi, kızar köpürürler. Hele
aşktan bahsetmeyegör, hırçmlaşır, hoyratlaşır, senden nefret
ederler.
Ella
Boston, 18 Mayıs 2008
Büyük kızı ve kocasıyla yaşadığı tartışmadan sonra evde
öyle gergin bir ortam vardı ki, bir müddet Aşk Şeriatı’nı okumaya
fırsat bulamadı Ella. Sanki tam ortalarında nicedir fokur
fokur kaynayan bir kazan vardı da aniden kapağı kalkmış,
içindeki tüm buhar ve basınç dışarı taşmıştı. Eski sürtüşmelere
yeni küskünlükler eklenmişti. Maalesef o meşum
kapağı kaldıran 'Ella'dan başkası değildi. Üstelik bunu
Scott'a telefon açıp kızıyla evlenme kararını gözden geçirmesini
söyleyerek yapmıştı.
Çok sonra bu telefon görüşmesinde söylediği şeylerden
ötürü derin pişmanlık duyacaktı. Ama henüz değil. Mayısın
on sekizi itibariyle o kadar emindi ki kendinden, sırtını yıkılmaz
dağlara yaslamış gibi tepeden konuşarak, bir başkasının
hayatına müdahale etmekte en ufak bir beis görmüyordu.
"Merhaba Scott. Benim Ella, Jeannette'in annesi!" dedi telefonda,
gamsız, girişken, alabildiğine rahat bir sesle. Kızı-
56
57
nın erkek arkadaşını aramak onun için vaka-ı âdiyedenmiş
gibi. "Müsaitsen biraz konuşabilir miyiz?"
"Mrs. Rubinstein, bu ne sürpriz? Tabii buyurun" dedi
Scott, dili tutulmuş gibi kekeleyerek. Tüm şaşkınlığına rağmen
nezaketi elden bırakmamaya gayret ederek.
İşte o zaman Ella benzer bir nezaketle Scott'a, kendisiyle
bir alıp veremediği olmadığını, dolayısıyla şimdi duyacaklarını
yanlış anlamaması gerektiğini ancak kızıyla evlenemeyecek
kadar genç; üstelik henüz işsiz ve deneyimsiz olduğunu
söyledi. Belki şimdi bu telefon görüşmesi kalbini kıracak, üzülecekti.
Ama çok yakında Ella'nın ne demek istediğini anlayıp
ona hak verecek; hatta vaktinde böyle bir ihtarda bulunduğu
için ilerde teşekkür bile edecekti. Mevzuyu sessizce kapatmasında,
ayrıca bu telefon görüşmesinden Jeannette'e bahsetmemesinde
sonsuz fayda vardı. Bir bir bunları söyledi Ella.
Öyle katı, kesif bir sessizlik oldu ki telefonda...
Scott nihayet konuşacak gücü kendinde bulunca "Mrs Rubinstein,
sanırım siz bizi anlamadınız" dedi. "Jeannette'le
ben birbirimize âşığız."
Hoppala! Buyrun işte, gene aynı klişe laflar! İnsanlar nasıl
bu kadar saf ve bön olabiliyordu, hayret etti Ella. Sanki iki gönül
bir olunca samanlık seyran olacak? Aşk dediğin, mübarek,
sihirli bir değnek de tek dokunuşuyla her şey âlâ olacak.
Ancak Ella aklından geçenleri değil, şunları söyledi: "Evladım
ne hissettiğinizi anlıyorum. Ama daha çok gençsiniz.
Kim bilir, bir bakmışsın, yarın bir başkasına âşık olmuşsun."
"Mrs. Rubinstein, ne olur kabalık addetmeyin ama böyle
bir ihtimal varsa şayet, herkes için, hatta sizin için bile geçerli
değil mi? Kim bilir, bir bakmışsınız, yarın siz de bir başkasına
âşık olmuşsunuz."
Sinirli bir şekilde güldü Ella. "Ben evli barklı bir kadınım.
Bir ömür boyu sürecek bir seçim yaptım. Kocam da öyle. Sana
anlatmaya çalıştığım şey tam da bu işte, Scott. Evlilik hafife
alınacak bir karar değil, büyük bir ciddiyetle, dikkatle
düşünmeli."
"Yani şimdi siz bana, faraza bir gün başka birine âşık olabilirim
diye bugün deli gibi sevdiğim insanı terk etmemi mi
salık veriyorsunuz?" diye sordu Scott.
Konuşmanın bundan sonrası yokuş aşağı tepetaklak yuvarlanmaktan
farksızdı. Karşılıklı beklentiler, sitemler, hayal
kırıklıkları, laf dokundurmalar.... hepsi birbirine karıştı.
Sonunda telefonu kapattıklarında, Ella'nın elleri sinirden
titriyordu. Hemen mutfağa seğirtti ve ne zaman içi daralsa
yaptığı şeyi yapmaya koyuldu: Yemek pişirmek!
* * *
Yarım saat sonra kocasından bir telefon geldi.
"Kulaklarıma inanamıyorum Ella. Kızınla evlenmesin diye
Scott'u aramışsın. Olacak iş mi bu? Lütfen, böyle bir saçmalık
yapmadığını söyle."
Ella'nın bir an nefesi kesildi. "Vay be, haberler amma tez
yayılıyormuş. Peki... Doğru aradım. Ama izin ver de durumu
anlatayım..."
Ama David'in bir şeye müsaade edecek hâli yoktu. Dayanamadı,
tekrar lafa girdi. "İzah edecek ne var? Nasıl yaparsın böyle
bir şeyi? Scott, Jeannette'e anlatmış. Kızın yıkılmış hâlde.
Birkaç gün Laura'da kalacakmış. Seni görmek istemiyor..."
Bir süre duralasa da lafın sonunu getirdi David: "Bana sorarsan,
haksız da değil böyle hissetmekte. Herkesin hayatına
niye bu kadar çok karışıyorsun?"
O gece eve gelmeyen tek kişi Jeannette değildi. David Ella'ya
cepten mesaj yollayıp acil bir durum çıktığını, eve gelemeyeceğini
iletmişti. Bu acil durumun ne olduğuna dair hiçbir
açıklama yoktu.
59
58
Daha önce hiç böyle bir şey yapmamıştı hâlbuki. Evliliklerinin
ruhuna aykırıydı davranışı. Çiçekten çiçeğe konuyordu,
orası aşikâr. Başka kadınlarla yatıp kalkıyordu muhtemelen,
hatta avuç avuç para da harcıyordu onlara. Öyle ya da böyle
tüm bunları kanıksamıştı artık Ella. Ama bugüne değin kocası
her akşam vaktinde evine gelmiş, yemek masasında yerini
almayı bilmişti. Araları ne kadar açık olursa olsun, Ella
onun için yemek pişirmekten, David de tabağına konanları
tebessümle, minnetle yemekten geri durmamıştı. Ve her yemekten
sonra David gönülden bir "Eline sağlık" derdi muhakkak.
Ella ne zaman bu iki kelimeyi duysa, kocasının kendisinden
örtülü bir biçimde özür dilediğini varsayardı.
Ve affederdi onu. Hep affetmişti.
Şimdiyse kocası ilk kez böylesine aymaz davranıyordu. Ella
bu durumdan ötürü kendini suçladı. Ama zaten biteviye
suçluluk duymak, başkalarının hatalarını sırtlanıp taşımak,
Ella Rubinstein'in kişiliğinin ayrılmaz parçasıydı.
* îi: *
İkizlerle masaya oturduğunda Ella’nın suçluluk duygusu
yerini melankoliye bırakmıştı. Ne Avi'nin pizza sipariş etmek
için tepinmesini dikkate aldı, ne Orly'nin hiçbir şey yemek istememesini.
Her ikisini de tıkabasa bezelyelerle, haşlanmış
sebzelerle besledi. İlk bakışta, evlatlarıyla son derece alâkadar,
ipleri sıkı sıkı elinde tutan o her zamanki anneydi hâlâ.
Oysa günbegün büyüyen bir boşluk taşıyordu içinde. Keyifsizdi,
nicedir tadı yoktu.
Boşluğa gebeydi sanki. Her geçen dakika, her yeni saat biraz
daha büyüyordu içindeki boşluk. Bir gün doğuracaktı
muhakkak, yüzleşmek zorunda kalacaktı duygularıyla. İşte o
an ne yapacağını bilmiyordu.
Yemekten sonra çocuklar odalarına gidince masada tek başma
kaldı. Etrafını saran durgunluk ağır geldi bir an, evhamlarının
altında ezildi yüreği. Saatlerce emek harcadığı,
alınteri döktüğü yemekler gözüne hem sıkıcı hem yavan göründü
birden. Farkında bile olmadan kendine acımaya başladı.
Kırk yaşma basmak üzereydi. Tastamam kırk sene geçirmişti
bu dünyada. Hayatını boşa harcamış olmaktan korktu.
Verecek sonsuz sevgisi olduğu hâlde ondan sevgi talep
eden kimse yoktu.
Aşk Şeriatı'na gitti aklı. Şems-i Tebrizî karakteri ilgisini
çekmişti.
"Keşke etrafımda öyle biri olsaydı" diye mırıldandı kendi
kendine, şakayla karışık. "Hayatıma renk gelirdi, orası kesin!"
Aklına nedense deri pantolonlu, motosikletçi ceketli, uzun
boylu, kara saçlı, kara bakışlı, gizemli bir adam geldi. Bir de
bu adamın omuzlarına gelen saçları olsa, gidonundan rengârenk
şeritler sarkan parlak kırmızı bir Harley Davidson kullansa,
değme gitsin. Hayalindeki görüntüye gülümsemeden
edemedi. Issız bir otobanda son sürat giden yakışıklı, seksi,
gizemli bir Sufi motosikletçi! Şimdi yola çıkıp otostop yapsa,
böyle bir adam da onu terkisine atsa, ne müthiş bir şey olurdu
ama?
"Tebrizli Şems bir de benim el falıma baksaydı, geçmişimde
ne görürdü acaba?" diye düşündü.
Acaba açıklayabilir miydi, neden böyle hiç olmadık anlarda
zihninin ve benliğinin kapkara endişe bulutlarının etkisi
altında kaldığını? Bu kadar geniş bir ailesi varken nasıl olup
da kendini böyle yalnız ve kimsesiz hissettiğini söyleyebilir
miydi? Merak etti Ella, kendi etrafında da bir hâle var mıydı
acaba? Varsa hangi renklerden oluşuyordu? Parlak mıydı
renkleri, yoksa solgun mu? Gerçi son zamanlarda hayatında
Parlak olan ne vardı ki? Hiç olmuş muydu peki?
işte o an, oracıkta, fırından yayılan ölgün ışıkların aydın-
60
lığında mutfak masasında yalnız başına oturan üç çocuk annesi
Ella Rubinstein bir şeyin farkına vardı: Her ne kadar
ayak direyip inkâr etse de, her ne kadar aleyhinde ileri geri
laflar etse de, tâ derinlerde bir yerde nicedir aşka muhtaç,
aşka hasretti.
Şems
Semerkand yakınlarında bir kervansaray, Mart 1242
Bir düzine yolcu vardı kervansarayın ikinci katındaki odada.
Hepsi de yorgun, hepsi de yalnızlığın yükünü değirmen taşı
gibi boynunda taşıyan ve rüyalarına sığınan tüm bu insanların
ortasında toz, ter ve küf kokan boş bir döşek buldum.
Oraya sırtüstü uzanıp, günboyu olanları bir bir düşündüm,
tarttım. Acaba şahitlik etmeme karşın, aceleden yahut gafletimden
dolayı kıymetini bilemediğim, idrak etmekte geciktiğim
ilahi bir işarete denk gelmiş miydim? Günümü baştan sona
bu nazarla gözden geçirdim. Uzun uzun Hakk'a şükrettim.
Çocukluğumdan beri öteki âleme ziyaretlerde bulunur, keşifler
yapar, gaipten sesler işitirim. Rab ile konuşurum. O da
bana karşılık verir. Anlatır, açıklar. Gün olur, bir fısıltı kadar
hafifler, arşın yedinci katma süzülürüm. Sonra ağırlaşarak
arzın en derin çukurlarına iner; meşelerin, kestane ağaçlarının,
kayınların altına gömülü kayaların sırlandığı toprağa sızarım.
Kâh orada kâh buradayım. Ara ara iştahım toptan kesilir,
günlerce bir lokma yiyemem. Konuşmayı unuturum.
Kelimeler silinir zihnimden. Sonra, göç eden kuşlar gibi bir
anda geri dönerler. Bunların hiçbiri korkutmaz beni. Ne var
ki insanlara tuhaf geldiğini bilirim. Zamanla öğrendim ki,
vecd hâllerinden başkalarına pek bahsetmemeli. insanoğlu
nedense anlayamadığını kötülemeye meyilli. Kaç kez bizzat
61
tecrübe ettim bu şaşmaz kaideyi.
Öteki âleme gidip gelmemi yadırgayan, keşiflerimden ürken
ve bana bu konuda peşin hükümle yaklaşan ilk kişi öz
babamdı. Takriben on yaşındaydım. O zamanlar koruyucu
meleğimi hemen her gün görmeye başlamıştım. Herkesin benim
gördüklerimi gördüğünü düşünecek kadar da saftım. Babamsa
kendisi gibi marangoz olmamı isterdi. Bir gün bana
sedir ağacından sandık yapmayı öğretirken, dilimi tutamayıp
ona koruyucu meleğimden bahsettim.
"Bana bak, hayal gücün fazla çalışıyor senin" dedi babam.
"Bu saçmalıklardan kimseye söz etmezsen iyi olur. Elalemin
canını sıkma yine."
Birkaç gün evvel birkaç komşu gelip, beni anama babama
şikâyet etmişti. Tuhaf davranışlarımla çocuklarını korkutuyormuşum.
"Bak evlat! Armut dibine, düşer. Her çocuk ebeveynine çeker,
anladın mı? Sen de öylesin" dedi babam. "Bizler gibi sıradan
bir insan olduğunu neden bir türlü kabullenmezsin?"
İşte o an, annemi ve babamı sevmeme, hatta sevgilerine aç
ve muhtaç olduğumu sanmama karşın, ikisinin de benim için
birer yabancı olduklarını anladım.
"Babacım bilesin, bu oğlun kardeşlerinden farklı bir yumurtadan
çıktı. Dilersen beni tavuklar tarafından büyütülen
bir ördek yavrusu say. Emin ol şu ömrümü kümeste geçirmeyeceğini.
Sizin içine girmeye korktuğunuz suda ben can buluyorum.
Zira sizin aksinize ben yüzebiliyorum. Benim meskenim
ummanlar. Benimleyseniz, siz de ummana dalın. Yok değilseniz,
karışmayın ve kümesinizde kalın."
Babamın gözleri önce fal taşı gibi büyüdü; sonra ufaldı, donuklaştı.
"Öz babanla bugün böyle konuşuyorsan" dedi keskin
bir sesle, "kim bilir büyüyünce düşmanlarınla nasıl konuşacaksın?"
Anne babamın beklentilerinin aksine, büyüyüp serpildikçe
63
62
kaybolmadı keşiflerim. Tam tersine daha yoğun, daha cezbeli
oldular. Büyüklerim sinirlenirdi, bilirdim. Onları üzdüğüm
için kendimi suçlu hissederdim. Ama öteki âleme yaptığım keşifleri
nasıl durduracağımı bilmiyordum. Hoş, işin aslı, bilseydim
bile durdurmak istemezdim ki.
Çok geçmedi, evden ayrıldım. Bir daha da geri dönmedim.
Hazreti Lût'un karısı tuzdan bir heykel kesilmişti durup terk
ettiği şehre bakınca. Bense bir kez olsun dönüp bakmadım Tebriz'e.
O gün bugündür doğduğum yerin ismi kekremsi bir kelimedir
yüreğimde; öyle narin, öyle hassas ki telaffuz eder etmez
çiy tanesi gibi erir dilimde. Ne zaman ansam Tebriz'i, üç keskin
rayiha sarar sarmalar beni: Taiaş, haşhaşlı yassı ekmek ve yeni
yağmış, henüz yumuşacık kar kokusu.
O zamandan beri gezgin abdalım. Yeryüzünde ebedi sürgündeyim.
Yastık ettiğim taşa ikinci kez baş koymadım, aynı kaptan
üst üste iki kez yemek yemedim, abamın altından her gün
farklı manzaralar seyreyledim. Aç kaldığımda rüya tabir ederek
üç beş kuruş kazanır, kazandığımı muhtaç olanlara dağıtır;
bu şekilde Doğu'dan Batı'ya, Kuze/den Güney'e yedi iklimi gezer,
dağda bayırda Hakk'ı ararım Hak için. Yaşanmaya değer
bir yaşamın peşindeyim; ve bir de, bilmeye değer bilginin. Köksüzüm,
yurtsuzum. Kendimi O'nda yok ettiğimden beri, ölmeden
evvel öleli, başlangıçsız ve sonsuzum. Ne pejmürdeyim, ne
gariban. Ne kimselere muhtacım, ne kimseye buyuran. Ancak
rüzgârda kuru bir yaprak sanmayın beni. Ağzı var dili yok dervişlerden
değilim. Ben bizzat dilediği istikamete efil efil esen
karayelim.
Seyahatlerimde envai çeşit sarp yollardan geçtim: Cümle
âlemin bildiği ticari güzergâhlardan da gittim, in cin top oynamaz,
adı sanı unutulmuş patikalardan da. Karadeniz sahillerinden
Acem diyarlarına; Arabistan'ın çöl tepelerinden balta
girmemiş ormanlara; çayırlardan bozkırlara vardım. Bin bir
kervansaraya, bin bir hana kondum. Kütüphanelerde âlimlere
damştım, ariflere sordum, meczuplarla konuştum. Veremedikleri
cevaplan suskunluklarında buldum. Mabetleri, türbeleri,
mezarlıkları, viraneleri gezdim. Mağaralarda çileye kapanmış
münzevilerle tefekküre daldım. Dervişlerle, şeyhlerle zikir çektim.
Dolunayın altında samanlarla dans ettim. Meddahlardan
hikâyeler dinledim. Her inançtan, her meşrepten insan tanıdım.
Kimseyi kimseye üstün tutmadım. Yaratılanı sevdim, Yaradan'dan
ötürü. Sefalet çekenleri de gördüm, sefahat sürenleri
de. Kerameti de bilirim, mucizeleri de. Fukaralıktan yıkılan
köyler, kavrulup kararmış tarlalar, kan akan ırmaklar; yedi yaşından
büyük tek bir erkek kalmayacak şekilde talana ve yıkıma
uğramış kasabalar gördüm. Beşerin ettiklerinin en yücesine
de en fenasına da tanıklık ettim. Nicedir hiçbir şey şaşırtmaz
oldu beni. İşittim ve itaat ettim.
Her badireden ve tecrübeden sonra, hiçbir kitapta yazılı olmayan,
sadece can defterime nakşedilmiş kurallara bir yenisini
daha ekledim. Bunlara bir ad verdim: GÖNLÜ GENİŞ VE
RUHU GEZGİN SUFİ MEŞREPLİLERİN KIRK KURALI.
Bu kurallar benim için tabiat kanunları kadar evrensel, onlar
kadar temeldir.
Bu kuralların kırkını birden tamama erdirmek uzun senelerimi
aldı. Nicelerini silip silip yeniden yazdım. Şimdi artık ekleyecek
ne bir virgül kaldı, ne nokta. Ne bir harf, ne yeni bir kelime.
Artık kırk kural da bittiğine göre, ömrü hayatımın son
faslındayım. Nicedir gördüğüm kehanetlerin istikameti bu yönde.
Canımı sıkan ölüm değil. Zira bir son addetmiyorum ölümü.
Hem inanıyorum ki, herkesin ölümü kendi rengindedir.
Beni esas düşündüren mirassız ölmek. Sineme sığmıyor artık
bunca kelime; anlatılmayı bekler durur içimde nice mesel,
nice hikâye. Bütün ilmimi, bildiğim öğrendiğim her şeyi, bir inci
tanesi gibi avucumda tutup, tek bir kişiye vermek arzusundayım.
Ne bir mürşit, ne de mürit bulmak peşindeyim. Aradığım
insan, ruhumun aynası. Canımın dengi. Gamdaşım! Ruhdaşım!
65
64
İkinci Kural: Hak Yolu'nda ilerlemek yürek işidir,
akıl işi değil. Kılavuzun daima yüreğin olsun, omzun
üstündeki kafan değil'. Nefsini bilenlerden ol, silenlerden
değil!
"Yarab" diye fısıldadım rutubetli, karanlık odada. "Ömrüm
şu âlemi gezmekle, Sen'in ayak izlerim takip etmekle geçti.
Karşılaştığım her insanı senin yeryüzünde halifen olmaya lâyık
açık bir kitap, konuşan Kuran belledim. Fildişi kulelerde
âlimler, medreselerde şeyhler, makamında şıhlar, tahtında
sultanlarla değil; aforoz edilmişlerle, kalbi incinmişlerle, kenara
itilmişlerle yârenlik yaptım. Hamdolsun sana ki adım
adım Şeytanımı Müslüman ettim. Şimdi ise kabardım taştım.
Az kaldı çağlayacağım. İnayetinle nasip ettiğin ilmi doğru
kimseye teslim etmek isterim. Müsaade et onu bulayım. Sonra,
hakkımda hangi hükmü verirsen ver, bil ki ol hükme razıyım.
Çünkü ben her şeyiyle ve her haliyle Sen'den razıyım!"
O anda, odanın içine ılık bir su gibi solgun bir ışık doldu.
Öyle ki döşeklerde yatan yolcuların yüzlerinin maviye çaldığına
kendi gözlerimle şahit oldum. Artık oda ter-ü taze kokuyordu,
hayat doluydu. Sanki tüm pencereler sonuna kadar açılmış,
aniden içeri dolan rüzgâr uzaklardaki bahçelerden leylakların,
yaseminlerin, erguvanların kokusunu getiriyordu.
Bir ilahi terennüm edercesine bir nağme çalındı kulağıma,
baldan tatlı, tüyden hafif. "Tebrizli Şems, müjde! Duaların
kabul olundu! Hazırlan, Bağdat'a gideceksin" dedi bir ses.
Tanıdım onu. Çocukluğumun koruyucu meleğiydi.
"Bağdat'ta ne bekler ki beni?" diye sordum.
"Ruhuna eş biri için dua ettin ya, sana bir yoldaş verilecek.
Bağdat'a gittiğinde seni doğru istikamete yönlendirecek kişiyi
bulacaksın. Onun yanında soluklanıp tekrar yola koyulacağın
anı bekleyeceksin. Sabredeceksin."
Gözlerime minnet yaşları doldu. Artık öteki âleme çekildiğim
zaman gördüğüm o adamın ruhdaşımdan başkası olmadığını
biliyordum.
Er ya da geç buluşmak vardı kaderimizde. Onu bulduğumda
o derin, ela gözlerin neden öylesine mahzun baktığını öğrenecektim
ve tabii bir de hazan mevsiminde bir gece yarısı
nasıl öldürüleceğimi...
Ella
Boston, 19 Mayıs 2008
Bir gün sonra öğle sularında Ella kaldığı yeri işaretleyip
Aşk Şeriatı'nı kenara koydu. Okuduğu romanı sevmiş, hikâyeden
hayli hoşlanmış ama doğrusu bilhassa yazarını merak
etmişti. İnternete bağlandı, google'da arama motoruna "A. Z.
Zahara" yazdı. Her ne kadar merak içinde olsa da, yazar hakkında
pek bir şey bulmayı ummuyordu. Belki de en iyisi telefon
açıp Michelle'e sormaktı.
Ancak hiç beklemediği bir şekilde Zahara’nın kişisel web
sitesi çıktı karşısına. Turkuaz ve eflatun tonlarla örülüydü
tüm sayfa. Tepede ağır ağır dönen, döndükçe beyaz etekleri
daireler çizen bir figür vardı. Daha önce hiç semazen görmemiş
olan Ella resme uzun uzun baktı.
Blog'un adı Can Yumurtası'ydı ve aynı isimde bir şiir vardı.
Bir garip kuş misali
Can yumurtası
Kabuğunda uçamazsm;
Korkmadan kır yumurtanı
Selamete uçacaksın!
İnternet sayfası dünyanın dört bir yanındaki şehirlerin,
bölgelerin kartpostallarıyla doluydu. Her bir kartpostalın
67
66
altında o yerle ilgili yorumlar vardı. Ella yorumları okurken
üç nokta dikkatini çekti: Birincisi, A. Z. Zahara adındaki A.,
Aziz demekti; ikincisi Aziz mesleği fotoğrafçılık olan bir Sufiydi;
üçüncüsü de şu anda Guatemala'da bir yerlerde seyahat
etmekteydi. En son bir gün evvel oradan bir resim ve
yazı koymuştu web sitesine.
Sayfadaki bir köprüyü tıklayınca Aziz'in çektiği fotoğraflara
ulaştı. Bu fotoğrafların çoğu her renkten, yaştan, kültürden
ve kesimden insan portreleriydi. Derin farklılıklarına
karşın, bir noktada birbirine benziyordu tüm bu insanlar:
Her portrede illâ ki eksik olan bir yan vardı. Bazılarının eksiği
basit bir şeydi: bir küpe, bir ayakkabı topuğu ya da bir
düğme. Diğerlerininkiyse daha vahimdi: kiminin parmağı
yoktu, kiminin bacağı ya da kolu. Şöyle ya da böyle noksan
bir şeyler dikkat çekiyordu her birinde. Ella merak etti. Ne
demeye bu insanların fotoğraflarını çekiyordu Aziz? Aradığı
cevabı fotoğrafların altındaki yazıda buldu.
"Kim olursak olalım, dünyanın hangi yerinde yaşarsak yaşayalım,
tâ derinlerde bir yerde hepimiz bir eksiklik duygusu
taşımaktayız. Sanki temel bir şeyimizi kaybetmişiz de geri
alamamaktan korkuyoruz. Neyin eksik olduğunu bilenimiz
ise hakikaten çok az."
Ella web sayfasını aşağıdan yukarıya, yukarıdan aşağıya
defalarca taradı; her bir kartpostalın üstüne tıklayarak
Aziz'in yorumlarını okudu. Sayfa sonunda bir e-posta adresi
buldu: azizZzahara@gmail.com. Bu adresi bir kenara not etti.
Altında bir şiir yer almaktaydı.
Ey, kendisinde kaybolmuş kişi
Bilmezsin, bedenin sana mezar olmuş,
Nefsini tanımadıkça, nefsin seni gömer olmuş.
Bu şiiri okurken bir an için de olsa tuhaf mı tuhaf bir hisse
kapıldı Ella. Sanki Aziz Z. Zahara'nıh kişisel blog'undaki
her şey, yani tüm bu fotoğraflar, yorumlar, alıntılar, şiirler...
kısacası tek tek her ayrıntı sırf kendisi için hazırlanmıştı.
Okuduğu ve gördüğü her şeyi üstüne alındı. İnsanı irkilten,
belki kısmen kibire kadar götüren bir fikirdi bu ama, böyle
hissetmeye engel olamadı.
* * *
Akşama doğru pencerenin kenarında yorgun, durgun oturdu.
Batan güneş sırtına vururken, fırında pişen çikolatalı kekin
kokusu yayılmıştı ortalığa. Aşk Şeriatı önünde açık duruyor,
okunmayı bekliyordu ama zihni o kadar karışıktı ki, romana
geri dönmekte zorlandı. Ne kadar çok şey vardı aklında.
Sürekli bir sonraki günü, haftayı, seneyi düşünüp, planlar
programlar yapmaktan; renkli yapışkan kâğıtlara notlar
yazıp oraya buraya asmaktan, bir türlü içinde bulunduğu
ana veremiyordu kendini. "Belki ben de kendi kurallar bütünümü
oluşturup, kâğıda dökmeliyim" diye mırıldandı. HEP
AYNI YERE KÖK SALMIŞ, HAYATINDAN BIKMIŞ EVLİ
BARKLI KADINLARIN KIRK KURALI.
"Birinci Kural" dedi kısık bir sesle "Sen sen ol, aşkı
arama! Aşktan daha mühim şeyler var hayatta."
Ne var ki latife diye söylediği sözler, yüzünü güldürmek
bir yana, iyiden iyiye keyfinin kaçmasına sebep oldu. Telefonu
aldı eline. Kısa bir tereddütten sonra nihayet sabahtan
beri kafasını kurcalayan görüşmeyi yapmaya karar verdi.
Büyük kızına telefon açtı. Telesekreter çıktı karşısına:
"Jeannette, canım. Benim, annen. Scott'u aramakla hata
ettim, biliyorum. Ama inan bana, niyetim kötü değildi. Ben
sadece..."
Kelimeler dizildi boğazına. Keşke ne diyeceğini önceden
68
tasarlamış olsaydı. Telesekreter kaydının döndükçe çıkardığı
hışırtıyı duyabiliyordu. Ya da öyle sandı. Geçen her saniye
zamanın azaldığını düşünerek biraz daha gerildi. Son bir
hamleyle tamamladı cümlesini.
"Jeannette, olanlardan dolayı üzgünüm. Ama bilsen öyle...
öyle mutsuzum ki..."
Çat! Kayıt durdu. Ella ağzından çıkanlara inanamadan
öylece kalakaldı. Durup dururken ne olmuştu ona böyle?
Mutsuz muydu sahi? Böyle hissettiğinin bilincinde değildi.
Acaba insan mutsuzken bunun farkına varmadan yaşayabilir
miydi?
Ne var ki, bu bir itirafsa dile getirmiş olmaktan rahatsız
değildi. Daha ziyade donuktu içi. Zaten nicedir iyi ya da kötü
şiddetli bir şey hissettiği yoktu ki.
Az sonra gözü Aziz Z. Zahara’nın e-posta adresini not ettiği
kâğıt parçasına kaydı. Basit ve sadeydi adres. Davetkârdı.
Pek fazla düşünmeden, ani bir itkiyle bir mesaj yazmaya başladı:
Sevgili Aziz Z. Zahara,
Adım Ella. RBT Yayınevi'nde edebiyat editörünün
asistanının asistanı olarak Aşk Şeriatı
isimli romanınızı okuyorum. Aslında yeni başladım
sayılır ama gayet keyifle ilerliyorum. Tabii
bu sadece benim kişisel görüşüm. Yazdıklarımın
editörlerin görüşlerini yansıtmadığını
baştan belirtmeliyim. Benim sizin romanınızı
sevip sevmememin yayınlanması kararında etkisi
fazla olmayacaktır.
Belli ki aşkın hayatın özü olduğuna inanıyorsunuz,
sizin için başkaca önemli bir şey yok gibi.
Ben aynı fikirde değilim ama faydasız tartışmalara
girmek değil niyetim. Size yazma ge-
69
reği duydum çünkü romanınızla yolumun kesişmesi
tuhaf bir zamana rastladı. Şu sıralarda büyük
kızımı genç yaşta evlenme fikrinden caydırmaya
uğraşıyorum. Önceki gün erkek arkadaşına
telefon açıp evlilikten vazgeçmeleri gerektiğini
söyledim. Şimdi kızım benden nefret ediyor.
Küstü, konuşmuyor. Muhtemelen siz kızımla benden
daha iyi geçinirdiniz, zira aşka bakışınız
aynı gibi.
Şahsi sorunlarımı böyle pat diye anlattığım
için kusuruma bakmayın. Niyetim bu değildi. Kişisel
blog'unuzda (e-posta adresinizi oradan
aldım) yazdığına göre Guatemala'daymışsınız.
Dünyayı gezmek heyecan verici olmalı. Bir gün
Boston'a uğrayacak olursanız bizzat tanışmak,
bir fincan kahve içip sohbet etmek isterim.
En iyi dileklerimle,
Ella
Kelimelere ihtiyacı vardı. Sadece kocasıyla değil, tüm ailesiyle
iletişiminin zayıfladığı şu dönemde, Ella kelimelere
hasretti. Madem etrafında konuşacak, derin sohbetler edecek
kimsesi yoktu, e-posta yoluyla yazışacak birini bulmak hiç
yoktan iyiydi. Sözün azaldığı yerde, yazı kâfiydi.
Ella’nın Aziz'e yazdığı bu ilk mektup, öylesine yapılmış bir
kahve davetinden ziyade sessiz bir çığlık, bir imdat çağrısıydı
aslında. Gerçi, süklüm püklüm mutfağında oturup hiç tanımadığı,
hatta ne bugün ne de yarın tanışacağını sandığı,
adı sanı duyulmamış bir yazara mesaj yollarken, böyle mühim
bir çağrıda bulunduğunun farkında bile değildi.
Ne yaptığının farkında olsa, hiç buna cesaret edebilir miydi?
71
70
Efendi
Bağdat, Nisan 1242
Bağdat'taki mütevazı zaviyemize Şems-i Tebrizî'nin adım
attığı günü hiç unutmayacağım. O öğleden sonra itibarlı misafirler
ağırlıyorduk. Başkadı avenesiyle fakirhanemize uğramışlardı.
Zanmmca bu ani ziyaret sırf nezaket icabı değildi.
Tasavvuf ehlini sevmediği herkesin malumu olan kadı, bölgedeki
tüm Sufiler gibi bizleri de yakından denetlemek istiyordu.
Gözünün üstümüzde olduğunu bildirmeye gelmiş olacaktı.
Hırslı bir adamdı kadıların kadısı. Yüzü basıktı, göbeği geniş
ve sarkık. Bodur parmaklarının her birinde pahada ağır
bir yüzük taşırdı. Bu kadar çok yemese sağlığı için daha iyi
olacaktı ama sanırım kimsenin, hatta hekimlerinin bile, ona
bunu söylemeye cesareti yoktu. Nesebi ezelden din âlimi olduğundan,
bir de meşhur ve nüfuzlu bir aileden geldiğinden, bölgenin
en sözügeçer kişilerinden birisiydi. Ağzından çıkacak tek
bir kelimeyle insanlar darağacını boylayabilirdi. Gene tek kelimesiyle
en ağır mahkûmları azâd ettirebilir, zifiri zindanlardan
çekip kurtarabilirdi. Ne vakit görsem kürklü kaftanlar,
pahalı esvaplar kuşanan kadı, itibarından zerrece şüphesi olmayanların
azametiyle taşırdı bedenini. Nefsinin ne kadar şişkin
olduğunu bilmekle beraber zaviyenin ve dervişlerimin selameti
için bu adamla takışmamaya gayret ediyordum.
"Dünyanın en şahane şehrinde yaşıyoruz" dedi kadı ağzına
bir incir atarken. "Bugün Bağdat, Moğol Ordularından
kaçan mültecilerle dolup taşmış durumda. Biçarelere sığınacak
liman olduk. Daha da oluruz elbet. Zira burası dünyanın
merkezidir. Sen ne dersin bu hususta Baba Zaman?"
"Şehrimiz kıymetli bir mücevher, ona şüphe yok" dedim
temkinli bir şekilde. "Ama unutmayalım ki şehirler insanlara
benzer. Doğar, büyür; evvela çocuk sonra yetişkin olur,
sonra yaşlanır, en nihayetinde de ölürler. Şimdilerde Bağdat
gençliğini doldurdu. Halife Harun Reşit zamanındaki kadar
müreffeh değiliz. Gerçi hâlâ, çok şükür, ticaretin, zanaatın,
şiirin merkeziyiz. Ama bin sene sonra bu şehir neye benzeyecek,
kim bilebilir? O zaman her şey bambaşka olabilir."
"Bu ne bedbinlik!" diye söylendi kadıların kadısı. Kâseye
uzanıp bir incir daha aldı. "Abbasi Hükümdarlığı daim olacak;
bu coğrafyadaki nüfuzumuz ve refahımız artacak. Tabii
şayet aramızdaki bazı nankörler istikrarımızı bozmazlarsa.
Kendine Müslüman diyen ama tefsirleri kâfirlerden bile tehlikeli
kimseler var aramızda."
Susmayı tercih ettim. Başkadı’nın, İslam'a bâtıni tefsirle
yaklaşan mutasavvıflara baş belası gözüyle baktığı sır değildi.
Bizi Şeriat'a yeterince riayet etmemekle, bilhassa yüksek
mercilere, yani kendisi gibi kişilere hürmetkar olmamakla
suçlardı. Ona kalsa tüm Sufileri çoktan Bağdat'tan atmıştı.
"Sakın yanlış anlama. Sizin zaviyenizle bir alıp veremediğim
yok Baba Zaman. Ama sence de şu Sufi taifesi kamu nizamından
çıkmıyor mu?" dedi kadı sakalını kaşıyarak.
Ne diyeceğimi bilemedim. Neyse ki tam o sırada kapıda bir
tıkırtı oldu. Kızıl saçlı çömez destur isteyip, odaya girdi. Dosdoğru
bana doğru yürüdü; kulağıma fısıldayarak beklenmedik
bir misafirimiz olduğunu haber verdi. Bahçede bekleyen
bir abdal varmış. İllâ ki benimle görüşmek ister, başkasıyla
konuşmayı reddedermiŞ.
Başka zaman olsa çömeze, bu Tanrı misafirini sessizce bir
odaya almasını, önüne sıcak aş koymasını, kadı ve efradı gidene
kadar orada bekletmesini söylerdim. Ama Başkadı’nın
sohbetinden illallah demeye başlamıştım artık. Gelen gezgini
aramıza buyur edersek, bize uzak diyarlardan hikâyeler
anlatır, böylelikle odadaki gergin hava dağılır diye umdum.
O yüzden çömeze, "git çağır bakalım o dervişi" dedim.
Birkaç dakika sonra kapı açıldı ve içeriye tepeden tırnağa
karalar kuşanmış, dinç ve dimdik, yaşını kestirmesi zor bir
73
72
adam girdi. Uzun boylu, ince kemikli, geniş alınlı, çevik yapılıydı.
Sert hatlı bir burnu, kapkara gözleri vardı. Hayli uzundu
saçları, lüle lüle zülüfleri gözlerine düşüyordu. Bol ve uzunca
bir harmani, yün bir urba, manda derisi çizmeler giymişti.
Boynunda birkaç muska asılıydı. Elinde tahta bir çanak taşıyordu;
dünya malından uzak durmak için dilenen Kalenderîler
ya da dünyevi payeleri elinin tersiyle iten Melamiler gibi, cemiyetin
geleneksel yargılarına kulaklarını tıkamış olmalıydı.
Bu beklenmedik misafiri görür görmez, fevkalade bir kimseyle
karşı karşıya olduğumu hissettim. Bakışlarında, tavırlarında,
vücudunu taşıyışında, ne denli sıradışı olduğunu
eleveren nişaneler vardı. Bilmeyen birine, meşe palamudu
alçakgönüllü ve kırılgan gözükür. Hâlbuki, ileride dönüşeceği
o mağrur ve koskoca meşe ağacının taşıyıcısı, habercisidir.
Tabii gören göze!
Misafir sessizce boyun kırıp selâm verdi.
"Zaviyemize hoş geldin" dedim ve karşımdaki mindere geçmesi
için işaret ettim.
Derviş odadaki herkesi tek tek selâmlayıp, gösterilen yere
sakince oturdu. Hiçbir teferruatı kaçırmamaya gayret edercesine
şöyle bir etrafı taradı. En sonunda bakışları Kadı'l Kutad'da
karar kaldı. Bu ikisi ağızlarından tek kelime dahi çıkmadan
uzun uzun birbirlerine baktılar. Taban tabana zıt görünen
bu iki adamın karşılıklı ne düşündüklerini merak ettim.
Gezgin dervişe ılık keçi sütü, ballı incir, hurma dolmaları
ikram ettiysek de hepsini nezaketle reddetti. Adını sorunca,
"Tebrizli Şemseddin" dedi; dağda bayırda Allah'ı arayan bir
abdal olduğunu söyledi.
"Aradığını bulabildin mi peki?" diye sordum.
Derviş kendinden gayet emin başını salladı; kara gözlerinde
delişmen, gümüşî kıvılcımlar belirdi. "Buldum ya, meğer
O hep benimleymiş."
Bunu duyan kadı gizlemeye zahmet etmediği bir pişkinlikle
sırıttı. "Yahu siz dervişler yok musunuz, ne demeye zorlaştırırsınız
hayatı, bir türlü anlamam. Madem Allah başından
beri seninleydi, ya ne demeye O'nu dört bir yanda aramaya
çıktın da dağ taş dolaştın be adam?"
Şems başını eğdi. Belli belirsiz bir gölge geçti yüzünden, bir
süre ağzını bıçak açmadı. Tekrar konuşmaya başladığında sakin
ve emindi; ses tonu ölçülüydü. "Mevlâ aramakla bulunmaz,
bu doğrudur amma Mevlâ'yı ancak arayanlar bulabilir."
"Laf-ı güzaf dedi Başkadı dudak bükerek. 'Yani sen şimdi
ömrü billâh aynı yerde durursanız, Allah'ı bulamazsınız mı
diyorsun bize? Tövbe tövbe! Allah'ı bulmak için senin gibi kara
paçavralara bürünüp yollara mı düşecek herkes? Öyle olsa
ne cemiyet diye bir şey olurdu, ne medeniyet!"
Odadaki adamlar kadıyı yağlamak için yarışa tutuşunca,
ardı ardına içi boş kahkahalar sökün etti hepsinden. Canım
sıkıldı. Belli ki kadı ile abdalı yan yana getirmek iyi bir fikir
değildi.
"Herhalde yanlış ifade ettim. Kişi doğduğu evde kalırsa
Hakk'ı bulamaz demedim. Elbette mümkündür bu" dedi
Şems. "Köyünden çıkmadığı hâlde dünyayı bilen kişiler olmuştur
ve olacaktır da."
"Ben de onu diyorum!" diye tasdik etti Kadı Efendi. Muzaffer
bir edayla güldü. Ne var ki tebessümü, dervişin hemen
sonraki sözlerini işitir işitmez siliniverdi.
"Lâkin demek istediğim şuydu" diye devam etti Şems. "Şayet
bir insan para pul, mertebe ve makam peşinde koşuyor,
kürkler ipekler kuşanıp inci mercan atlas kaftan içinde yaşıyorsa,
yani Kadı Hazretleri, sizin gibi yapıyorsa, Allah'ı bulması
imkân dahilinde değildir!"
Odadakiler şaşkına dönmüştü. Herkesin beti benzi atmıştı.
Kimseden tek kelime çıkmadı. Başkadı’nın yalakaları nefes
bile almaya cesaret edemeden endişeyle birbirlerine bakakaldı.
İçlerinden birkaç tanesi kılıcına davrandı.
-
Yalan
15 years ago
- 74
"Bakıyorum da dilin bir derviş için fazla sivriymiş" diye
tersledi Kadı Efendi.
"Söylenmesi gereken bir şey varsa, dünya bir olup yakama
yapışsa bile söylerim" diye cevapladı Tebrizli Şems.
Başkadı kaşlarını çattıysa da, dervişi fazla kale almadığını
göstermek için omuz silkip geçiştirdi. "Her neyse, boş lafa
karnımız tok" dedi. "Her halükârda aradığımız kişi sensin.
Biz de tam şehrimizin ihtişamından bahsediyorduk. Allah bilir
türlü yerler görmüşsündür. Onca diyar içinde Bağdat'tan
güzeli var mı söyle bize?"
Şems yumuşayan bakışlarla tek tek herkesi süzdü. "Bağdat'ın
takdire şayan bir şehir olduğu su götürmez. Ama bu
dünyada hiçbir güzellik kalıcı değildir. Şehirler maneviyat
sütunlarının üstünde ayakta durur. Sakinlerinin yüreklerini
yansıtırlar, devasa aynalar gibi. Şayet ol yürekler kapanır ya
da kararırsa, şehirler de cazibesini kaybeder. Böyle nice şehir
soldu, daha nicesi solacak."
Gayriihtiyarî başımı salladım. Şems-i Tebrizî bana döndü,
daldığı düşüncelerden bir süreliğine uzaklaşmış gibiydi; gözlerinde
dostane bir parıltı vardı. Deli bakışları yüzüme değince
güneşe yüz sürmüşçesine ateş bastı içimi. O zaman anladım
ki bu adamın ismi ile cismi birdi. Adını aldığı "güneş"
gibi kuvvet ve hayat saçıyor, bir ateş topu gibi içten içe yanıyordu.
Hakiki güneşti Şems.
Gel gelelim Kadı Efendi farklı fikirdeydi. "Siz Sufıler her
şeyi karıştırırsınız zaten. Tıpkı filozoflar ile şairler gibi! Safı
laf ebeliği! Bunca kelimeye ne hacet? Öyle laflar ediyorsunuz
ki insanların kafası karışıyor. Hâlbuki halk, basit ihtiyaçları
olan tembel bir mahlûktur. Baştakilerin görevi halkın yanlış
şeyler istemesine mâni olup, yoldan çıkmasına engel olmaktır.
Bunun için tek gereken şeriata harfiyen uymak. Onun da
nasıl olacağını biz biliriz."
"Şeriat kandil gibidir" dedi Şems-i Tebrizî. "Nuruyla aydınlatır.
Ama unutmamalı ki kandil karanlıkta yürürken
önünü görmeye yarar. Şeriattan sonra tarikat gelir. Tarikattan
sonra marifet. Marifetten sonra hakikat! Şayet ana istikamet
unutulur ve insan şeriatı araç değil amaç sayarsa, o
kandilin ne faydası kalır?"
Bir evham kapladı içimi. Şeriatın anahtarını kendi elinde
tuttuğuna inanan kibirli bir adama şeriatın ötesine geçmek
gerektiği hakkında nutuk çekmek, tehlikeli sularda yüzmek
demekti. Şems bunu bilmiyor muydu?
Tam ben dervişi odadan çıkartmak için uygun bir bahane
ararken, Şems devam etti: "Meramımı daha iyi anlatan bir
kural zikredebilirim."
"Ne kuralıymış?" diye sordu kadı şüpheyle.
Şems-i Tebrizî doğruldu, görünmez bir kitaptan risale okurcasına
düzgün bir sesle izah etti: "Peygamber Efendimiz Kuran'm
yedi boyuttan okunabileceğini buyurmuştu. Biz bu yediyi
dörtte toplarız. Üçüncü Kural: Kuran dört seviyede okunabilir.
İlk seviye zahiri mânâdır. Sonraki bâtınî mânâ.
Üçüncü bâtınînin bâtınîsidir. Dördüncü seviye o kadar
derindir ki kelimeler kifayetsiz kalır tarif etmeye."
Şems gözlerinde sihirli bir parıltıyla sözlerine devam etti.
"Şimdi, salt şeriata bakanlar ve ötesini görmeyenler, zahiri
mânâyı bilir. Sufi taifesi ise bâtınî mânâyı bilir. Evliya, yani
veliler, bâtınînin bâtınîsini bilir. Dördüncü seviyeyi ise ancak
Allah'ın sevgili dostları ve peygamberler bilebilir."
"Yani sen şimdi diyorsun ki sıradan bir mutasavvıf, Kuran'm
hükümlerini benim gibi bir şeriat âliminden daha iyi
bilebilir, öyle mi?"
Dervişin dudaklarının ucuna belli belirsiz bir tebessüm
kondu ama yanıt vermedi.
"Lafım sakın da konuş" diye çıkıştı Başkadı. "Haddini aşmaktasın.
Günaha girmene az kaldı. Uyarmadı deme!"
77
76
Baş kadının bu sözleri hayli tehditkârsa da Şems bunun
farkında değilmiş gibi sakin sakin devam etti.
"Başkalarını bu kadar çabuk ve kesin kelimelerle yargılamamaiı.
Kuran'da Allah, Bana kul hakkıyla gelmeyin der,
yoksa unuttunuz mu? Hem nedir ki inkâr, ya nedir günah?
Kavramlara yakından bakmalı" dedi Şems. "Müsaadenizle
bir hikâye anlatmak isterim."
Ve işte şu hikâyeyi anlattı bizlere:
Hazreti Musa bir gün bir başına dağları dolanırken, uzaktan
yoksul ve yalnız bir çoban görmüş. Çoban dizüstü çökmüş,
ellerini semaya açıp dua etmekteymiş. Bu durum Musa'nın
çok hoşuna gitmiş ama yaklaşıp da çobanın duasını
duyunca afallamış.
"Kurban olduğum Allah'ım. Seni ne kadar severim, bir busen.
Ne istersen yaparım, yeter ki Sen iste. Sürüdeki en yağlı
koyunu kes desen, gözümü kırpmadan keserim Senin için. Koyun
kavurması güzeldir Allah'ım, kuyruk yağını da alır pilavına
katarsın, tadından yenmez olur."
Musa duaya kulak kabartarak çobana yaklaşmış.
"Yeter ki Sen dile, ayaklarını yıkarım.. Kulaklarını temizler,
bitlerini ayıklarım. Ne kadar çok severim ben Seni. Sana çok
hayranım!"
Duydukları karşısında Musa öfkeden küplere binmiş. Bağıra
çağıra kesmiş çobanın duasını: "Sus, seni cahil adam!
Ne yaptığını sanırsın. Allah hiç pilav yer mi? Allah'ın ayakları
mı var ki yıkayasın? Böyle dua mı olurmuş! Külliyen günaha
giriyorsun. Derhal tövbe et!"
Çoban, Musa'dan azarı işitince kulaklarına kadar kızarmış,
utancından yerin dibine geçmiş. Özür üstüne özür dilemiş,
bir daha böyle kendi kafasına göre dua etmeyeceğine yeminler
etmiş. O gün akşama kadar Musa çobanın yanında
durup ona temel duaları ezberletmiş. Sonra "Allah benden
razı olur, iyi bir iş yaptım" diye düşünüp yoluna devam etmiş.
Ama o gece bir ses işitmiş. Seslenen Rab imiş.
"Ey, Musa, sen bugün ne yaptın? Sen ayırmaya mı geldin
buluşturmaya mı? Şu garip çobanı azarladın. Onun Bana ne
kadar yakın olduğunu anlayamadın. Ağzından çıkan lafı bilmese
de, o çoban inancında samimiydi. Kalbi temiz, niyeti halisti.
Biz kelimelere bakmayız. Niyete bakarız. Kelimelere bakacak
olsak yeryüzünde insan kalmazdı! Biz çobandan razıydık.
Başkasına medîh olan söz sana zemdir. Ona bal olan sana
zehirdir. Sen işittiklerini inkâr ve küfür saydın ama busen
ki bir kabahati varsa bile, ne tatlı kabahattir onunki."
Musa hatasını anlamış. Ertesi gün güneş doğar doğmaz,
çobanı görmek için tekrar dağa çıkmış. Çoban yine duaya
durmuşmuş. Ama dünkü heyecanından, samimiyetinden eser
yokmuş artık. Öğretildiği gibi yakarmaya gayret gösterdiğinden,
aman bir yanlış laf etmeyeyim diye takılıyor, kekeliyor,
terliyormuş. Musa, çobana ettiğinden pişman olup sırtını okşamış
ve demiş ki:
"Ey dost, ben hatalıyım, ne olur affet. Bildiğin gibi dua et.
Allah'ın nazarında böylesi daha kıymetlidir."
Çoban, Musa'dan bunları işitince hayrete düşmüş ama bir
o kadar da rahatlamış. Ne var ki o artık bir üst aşamaya vasıl
olduğundan, masum inkârına, tatlı günahına dönmeyip,
Musa'nın öğrettiği ezbercilikte de kalmayıp, tüm bunların
ötesine geçmiş. Rabb'ine yakın mutlu mesut, mübarek bir hayat
sürmüş.
"İşte bu yüzden, birinin ağzından bal gibi dökülen söz, bir
başkasının kulağına zehir gibi gelebilir" dedi Şems. "Hâlbuki
Allah söze değil, niyete bakar. Edep bilenler başkadır. Canı
yanmış âşıkların şeriatı bütün dinlerden ayrıdır. Biz mezhep,
din veya dil ayrımı bilmeyiz. Kamu âlemi bir tutar, birleriz.
Başkasının ağzından çıkan söze "günah" demeyiz.
78
Çünkü kalpleri Allah bilir, biz bilmeyiz. O yüzden susar,
kimseyi ötelemez, incitmeyiz. Bizim tek mezhebimiz var. O
da Allah."
Şems susunca gözucuyla kadı hazretlerine baktım. Suratına
şaşmaz bir özgüven ve emniyet yontulmuşsa da canının
sıkıldığı belli oluyordu. Lâkin gayet cin fikirli olduğundan
şunu da sezmişti: Şayet Şems'in anlattığı hikâyeye menfi bir
tepki vermeye kalksa, bir adım daha atıp haddini bilmezliğinden
ötürü onu cezalandırması gerekecekti. Ama bu kez de
işler ciddiye binecek, sıradan bir dervişin koskoca Başkadı'ya
meydan okuduğu Bağdat'ta kulaktan kulağa yayılacaktı. Bu
durumda en iyisi dert edecek bir şey yokmuş gibi yapması,
meseleyi burada noktalamasıydı.
O da öyle yaptı.
Dışarıda güneş batıyor, gökyüzü kızılın ve turuncunun
tonlarına boyanıyordu. Aralarda rastgele koyu bulutlar şekilden
şekle girerek muazzam bir renk uyumu yaratıyordu. Az
sonra kadı efendi ayaklandı; mühim bir meseleye bakması
gerektiğini beyan etti. Bana hafifçe selâm verip Tebrizli
Şems'e buz gibi bir bakış attıktan sonra yürüdü gitti. Adamları
birbirini iterek telaşla ardından seğirtti.
Herkes gittikten sonra, dervişle başbaşa kaldık. "Maalesef
başkadı seni pek sevmemişe benzer" dedim.
Şems-i Tebrizî gözüne düşen zülüfleri kenara atıp gülümsedi:
"Varsın kızsın, ben ona kızgın değilim. Hem alışkın sayılırım
kadılar tarafından sevilmemeye."
Heyecanlanmadım desem yalan olur. Böyle asi, başına
buyruk ve durduğu yerden emin, Hakk'a teslim ve gönlü
mutmain bir misafirin kırk senede bir geldiğini bilecek kadar
uzun zamandır basındaydım bu zaviyenin.
"Anlat hele" dedim. "Yolun nasıl Bağdat'a düştü? Burada
ne ararsın?"
Bir yanım anlatsın diye heyecanla beklerken, bir yanım
79
anlatmamasını istiyordu. Nedendir bilmem, duymayı iple
çektiğim cevap, aynı zamanda içime korku salıyordu.
Ella
Boston, 20 Mayıs 2008
Başını mutfak masasının üzerine dayayıp açık duran kitabın
yanında ağzı açık bir hâlde uyuyakalmıştı Ella. Rüyasında yol
kenarında bir kervansaraydaydı. İçerisi irikıyım savaşçılarla,
işvebaz dansözlerle, esrarengiz dervişlerle doluydu. Önlerindeki
tabaklarda ev yapımı pasta börek, kurabiye kek vardı.
Sonra birden kervansaraydan çıktı, mekânlar kaydı, uzaktan
kendisini gördü. Yabancı bir diyarda, bir hisarın içinde,
arı kovanı gibi kaynayan bir pazaryerinde telaşla yürüyor;
belli ki birini arıyordu. Etrafındaki insanlar ağır ağır hareket
ediyor, sanki bir tek onun işitemediği bir nâmeyle raks
ediyorlardı. Sarkık bıyıklı, iriyarı bir hokkabaza bir şey soracak
oldu. Ama ağzım açtığında konuşamadığını fark etti.
Adam ona boş boş baktıktan sonra yürüdü gitti yoluna. Ella,
bu sefer tezgâhtarlarla, alışveriş yapan müşterilerle konuşmak
istediyse de, aynı sahne tekrarlandı. Kimseye derdini
anlatamadı. İlk başta sandı ki bu insanların dilini konuşamadığı
için derdini anlatamıyor. Ama ne zamanki elini ağzına
götürdü, dehşete düştü: Dili yoktu. Düşmüştü dili, ölü bir
tırnak gibi. Panik içinde bir ayna aramaya başladı. Hâlâ aynı
insan olup olmadığını bilmek istiyordu. Ama koca pazarda
tek bir ayna yoktu. Ağlamaya başladı.
Israrcı bir sesin kulaklarım tırmalamasıyla uyandı. Gözlerini
açar açmaz ilk işi dilini yoklamak oldu. Neyse ki yerindeydi.
Sesin geldiği yöne doğru baktığında Gölge'nin delirmiş
gibi mutfağın arka bahçeye açılan kapısını tırmaladığını gör-
80
dü. Verandaya bir hayvan girmiş olmalıydı. O orada dolaştıkça,
köpek de burada çıldırıyordu. Bilhassa kokarcalara gıcık
olurdu Gölge. Geçen kış bahçede bir tanesine denk geldiğinde
olanları kimse unutmamıştı. Köpek kokarcaya saldırmış,
kokarca da korkunç bir koku salarak intikam almıştı. Zavallı
Gölge'yi küvetler dolusu domates suyuyla yıkamak zorunda
kalmışlardı. Gene de yanık lastik kokusunu andıran o
ağır koku haftalarca üzerinden çıkmamıştı.
Ella duvardaki saate göz attı. Sabahın üçüydü. David hâlâ
dönmemişti, belki de hiç dönmeyecekti. Jeannette onu geri aramamıştı
ve belki de bir daha aramayacaktı. Doğrusu şu anda
Ella’nın hiçbir şeyi hayra yorası yoktu. Hem kocasının hem kızının
onu terk ettiği zanm yüreğini daralttı. Bu hâlde kalkıp
buzdolabını açtı. Boş gözlerle içine baktı. Buzluktaki çilekli dondurma
kabını kapıp kaşıklamak geldiyse de içinden, yeterince
fazla kilosu olduğunu hatırlayarak buzdolabını sertçe kapattı.
Ardından, yalnızken içmek hiç âdeti olmadığı hâlde bir şişe
kırmızı şarap açtı. Kadehe doldurdu. Güzel şaraptı, hem
yoğun kıvamlı, hem ferahlatıcı. Üstelik tam sevdiği gibi buruktu
tadı. Orman, mantar ve toprak kokuyordu. Ancak ikinci
kadehi doldururken David'in pahalı Bordo şaraplarından
birini açmış olabileceği aklına geldi. Telaşla etiketi okudu.
Chateau Margaux 1996. Eyvah! David bu şarabı özel bir akşama
saklıyordu. Ne yapacağını bilemeden kaşlarını çatarak
şişeye baktı. Ama sonra vurdumduymaz bir şekilde omuzlarını
silkti. Bu da özel bir akşamdı. Yalnızlığını kutluyordu.
Bir dikişte kadehini bitirdi. Ella bu güzelim şarabı bıraksa
bile şarabın onu bırakacağı yoktu.
Tekrar masaya dönünce Aşk Şeriatı’nı eline alıp karıştırdı
ama hemen okumaya başlamadı. Tek satır okuyamayacak
kadar yorgun ve uykuluydu. Bunun yerine internete bağlandı
ve gelen mesaj kutusuna baktı. Ve orada, yarım düzine lüzumsuz
mesajın arasında ve Michelle'in kitap raporunun na-
81
sil gittiğini soran kısa ve sevimsiz notunun hemen altında,
beklediği e-postayı buldu.
Aziz Z. Zahara ona hemen yanıt vermişti.
Sevgili Ella,
Beklenmedik mesajın beni Guatemala'da, Momostenango
adında ücra bir köyde yakaladı. Burası
yeryüzünde hâlâ Maya takvimini kullanan sayılı
yerleşim yerlerinden biri. Kaldığım pansiyonun
karşısında bir dilek ağacı var. Dallarında akla
gelebilecek her renkten ve desenden çaputun bağlı
olduğu bu ağaca yerliler Kırık Kalpler Ağacı
adını vermişler. Kalp yarası olanlar isimlerini
bir kâğıda yazıp, bu ağacın dallarına asıyor,
derman bulmak için dua ediyorlar.
Umarım haddimi aşmıyorumdur ama mesajını okuduktan
sonra dilek ağacının yanına gittim, kızınla
aranızdaki anlaşmazlığı çözmeniz için dua ettim.
İnsan sevdiklerinin iyiliğini istediği için
onlara müdahale etmeden duramıyor ama bunun bir
faydasını da görmüyor aslında. Kendi adıma ben,
ancak başkalarına müdahale etmeyi bırakıp, "tevekkül"
ettiğim zaman rahat ettim, biliyor musun?
Pek çok insan»için tevekkül etmek, pasif kalmak
demek; hâlbuki tam tersine. Tevekkül, kabulün
ve uyumun getirdiği som bir huzur hâlidir.
Edilgen değil, etkindir. Kâinatta değiştiremeyeceğimiz,
tam anlamıyla vakıf olamayacağımız hâller
arz edebilir. Bu hâller de dahil, tüm var
oluşa aşkla yaklaşmak mümkün. En azından deneyebiliriz.
Rumi aşkın hayatın can suyu olduğuna
inanırdı. Öyleyse eğer, tek bir katresi bile heba
olmamalı.
83
82
Maya takvimine göre bugün olağanüstü bir günmüş.
Büyük değişimlerin, yepyeni, tazelenmiş
bir bilincin müjdecisi. Güneş batıp gün sona
ermeden bu mesajı yollamalıyım ki enerjisi kaybolmasın.
Dilerim ağacın dallarında sallanan ismin rengârenk
çiçek açar. Hiç ummadığın bir anda, beklemediğin
bir yerden çıkıverir aşk karşına.
Dostlukla,
Aziz
Ella mesajı iki defa okudu. Ne garip bir adamdı bu Aziz.
Ne kadar da içten yazmıştı! Durup dururken kadının teki bana
niye e-posta yollamış dememiş, ciddiyetle ve samimiyetle
cevap vermişti. Kimin nesiydi acaba? Tanıdığı hiç kimse böyle
bir mesaj yazmazdı.
Doğrusu, dünyanın öte ucunda bir yerde, biç tanımadığı
bir yabancının kendisi için dua etmesinden etkilenmişti.
Gözlerini kapadı, adının yazılı olduğu kâğıt parçasını düşündü;
bir uçurtma misali rüzgârda savruk, başına buyruk, hür,
hafif ve bir o kadar mesut...
Birkaç dakika sonra mutfak kapısını açtı, arka bahçeye
çıktı. Seher vakti esen meltem, burnunu gıdıkladı, yüzünü
okşadı. Gölge hemen yanında dikildi; nedense huzursuz huzursuz
havayı koklayarak. Pürdikkat kesilip gözlerini kıstı,
kulaklarım havaya dikti.
Baharın bu son demlerinde, Amerika'da lüks bir evin arka
bahçesinde, gökte ay ve bulutlar, yerde Ella ve köpeği, yan
yana durdular.
Doğrusu ne yaşlı köpek, ne de sahibi alışkındı gecenin tekinsizliğine,
hayatın belirsizliğine. İkisi de nefesini tutup
baktılar karanlığa; yarı korku, yarı tedirginlikle.
Çömez
Bağdat, Nisan 1242
Başkadı ve avenesini kapıya kadar geçirdikten sonra kirli
kapları toplamak için odaya döndüm. Bir baktım Baba Zaman
ve gezgin abdal onları bıraktığım gibi duruyor. Ağızlarından
tek bir kelime bile çıkmıyor. Göz ucuyla ikisini de yokladım.
Acaba konuşmadan sohbet etmek mümkün müdür?
Sırf merakımdan oyalandıkça oyalandım. Laf olsun diye yastıkları
düzelttim, odayı derledim topladım, halıdaki kırıntıları
tek tek ayıkladım. Ne var ki bir süre sonra orada durmak
için bahanem kalmadı. Mecburen, onları öylece bırakıp odadan
çıktım.
Ayaklarımı sürüye sürüye mutfağa geçtim. Beni görür görmez
zalim Aşçı Dede takır takır emir yağdırmaya başlamaz
mı! "Nerde kaldın tembel çömez? Çabuk tezgâhları sil, yerleri
süpür! Bulaşıkları yıka! Ocağı temizle, duvardan isi yağı sök!
işin bitince fare kapanlarına bakmayı unutmayasın sakın!
Kol kadar sıçan gördüm kilerde, git yakala mendeburu! Yoksa
peynir yerine seni koyarım kapana!"
Bu zaviyeye geleli neredeyse altı ay oldu ama ilk günden
beri Aşçı Dede'nin iki eli yakamda. Ha bire karşıma geçip
"Temizlik ibadettir, ibadet temizlik!" diye nutuk atıyor. Gaddar
adam! Onun» zoruyla her gün it gibi çalışıyorum. Bu işkencenin
adına nasıl "manevi terbiye" diyorlar, bir anlayabilsem!
Yağlı tabakları yıkamanın, yerleri ovmanın neresinde
maneviyat olabilir ki?
Bir gün gözü karartıp, cevap verecek oldum. "Temizlik ibadet
olsaydı Bağdat'taki bütün ev kadınları çoktan Pir mertebesine
ulaşmıştı" dedim.
Aşçı Dede kafama bir tahta kaşık fırlatıp avazı çıktığı kadar
bağırdı: "Bana bak, derviş olmaya niyetin varsa şu tahta
kaşık kadar suskun olacaksın evlat! Pabuç kadar dil, mürit
85
kısmının vasıfları arasında sayılmaz. Az konuş ki, çabuk pişeğin!"
Gıcık oluyordum Aşçı Dede'ye. Ama bir o kadar korkuyordum
ondan. Bir kez olsun sözünden çıkmamıştım. Yani, bu
geceye dek...
Bu sefer Aşçı Dede bana sırtını döner dönmez mutfaktan
sıvıştım; ayaklarımın ucuna basa basa misafirin bulunduğu
odaya yaklaştım. Aniden çıkagelen şu dervişi tanımaya can
atıyordum. Kimdi? Neyin nesiydi? Kalenderi miydi? Burada
ne arıyordu? Zaviyedeki diğer dervişlere hiç mi hiç benzemiyordu.
Gözlerinde bir deli bakış vardı, serkeş, cevval, asi ve
korkusuz. Tevazu içinde başını önüne eğerken dahi kaybolmuyordu
bu bakış. Öyle isyankâr, öyle fevri bir hâli vardı ki,
insan hem büyüsüne kapılıyor, hem de varlığından rahatsız
olup ürküyordu.
Odaya varınca, kapıyı kapalı buldum. Bir delikten gözetlemeye
koyuldum. İlk başta bir şey göremedim ama gözlerim
loşluğa alışınca içeridekilerin yüzlerini seçebildim.
Az sonra Baba Zaman, Şems'e bir soru yöneltti.
"Anlat hele, yolun nasıl Bağdat'a düştü? Yoksa rüyada mı
gördün bu zaviyeyi?"
Derviş başını salladı. "Hayır, buraya gelmeme sebep bir
rüya değildi. Ben zaten hiç rüya görmem."
"Herkes rüya görür" dedi Baba Zaman şefkatle. "Hatırlamıyorsundur,
o başka. Hatırlamaman rüya görmediğin anlamına
gelmez."
"Ama ben rüya görmem" diye tekrarladı Şems. "Allah'la
mutabakatımızın parçasıdır. Çocukken kâinatın kimi sırlarının
bir bir önüme serildiğine şahitlik ettim. Bunu anneme
babama anlattığımda hiç hoşlarına gitmedi, hayal gördüğümü
söylediler. Sırrımı arkadaşlarıma açayım dedim, onlar da
'ya hayalcinin ya yalancının tekisin' dediler. Hocalarıma danıştım
ama onların tepkisi de farklı olmadı. En nihayetinde
anladım ki insanoğlu fevkalade bir hâl işitti mi ona 'hayal ya
da rüya' der, geçer."
Bunu söyler söylemez, derviş bir ses işitmiş gibi bir anda
sustu. Sonra çok tuhaf bir şey oldu. Doğruldu, sırtını dikleştirdi;
ağır ağır, gittiği yeri bilircesine kapıya yöneldi ve bana
doğru ilerledi. Tüm bunları yaparken hep benim bulunduğum
noktaya bakıyordu. Sanki bir şekilde orada olduğumu,
onları gözetlediğimi bilmişti.
Sanki tahta kapının ötesini görebiliyordu.
Kalbim deli gibi atmaya başladı. Mutfağa mı kaçsam diye
geçti içimden ama kollarım, bacaklarım, tüm bedenim uyuşmuştu.
Şems-i Tebrizî'nin o kara bakışları kapıyı delip geçiyor,
ötelere uzanıyordu. Dehşete düşmüştüm ama aynı zamanda
vücudumun her zerresine muazzam bir kudret doluyordu.
Şems yaklaştı, elini kapının kulpuna attı. Tam kapıyı
açıp beni burada suçüstü yakalayacakken durdu. Bu kadar
yakında olduğundan delikten bakmak da kâr etmiyordu; yüzünü
göremiyordum. Kabir azabı gibi geldi öyle beklemek.
Nefesimi tutup, kalakaldım. Derken Şems gene öyle aniden
sırtını döndü; kapıdan uzaklaşırken hikâyesini anlatmaya
devam etti.
"En sonunda Allah'tan bir daha rüya görmemeyi talep ettim.
Böylece ne vakit bir alametle karşılaşsam ya da öteki
âlemi keşfe çıksam, b\ınun bir rüya olmadığını kesinkes bilecektim.
Allah razı geldi. Rüya melekesini benden çekip aldı.
İşte bu yüzden asla rüya görmem."
Şems odanın öte uçundaydı şimdi. Açık pencerenin başında,
ayakta duruyordu. Dışarıda yağmur çiseliyordu. Düşünceli
düşünceli yağmuru seyrettikten sonra şöyle dedi: "Allah rüya
görme melekemi aldı almasına ama bu noksanı telafi etmek
için başkalarının rüyalarını tabir etmeme müsaade etti."
Baba Zaman'm bu saçmalığa inanmayacağını düşündüm.
Her zaman beni nasıl azarlıyorsa dervişi de azarlar sandım.
87
86
Ama mürşit usulca başını eğdi ve dedi ki:
"Fevkalade bir kimseye benzersin. Söyle bakalım, sana nasıl
faydamız dokunur?"
"Bilmiyorum. İşin aslı, bu sorunun cevabını bana sizin vermenizi
bekliyordum."
"Ne demek istiyorsun?" diye sordu Baba Zaman. Kafası
karışmış gibiydi.
"Neredeyse kırk yıldır abdalım. Kurdun kuşun karıncanın
her türlüsünü bilirim. Zorda kalsam yabani hayvan gibi dövüşürüm
ama ben kimseye sataşmam. Gökte burçları, ormanda
mantarları, bayırlarda otları, deryada balıkları çeşit
çeşit sayabilirim. Allah'ın kendi suretinde yarattığı insanı
okurum, açık kitap misali..."
Şems bir süre ağzını açmadı, mürşidin kandili yakmasını
bekledi. Sonra sözüne devam etti: "Zira kırk kuraldan biridir.
Dördüncü Kural: Kâinattaki her zerrede Allah'ın sıfatlarını
bulabilirsin, çünkü O camide, mescitte, kilisede,
havrada değil, her an her yerdedir. Allah'ı görüp yaşayan
olmadığı gibi, O'nu görüp ölen de yoktur. Kim
O'nu bulursa, sonsuza dek O'nda kalır."
O titrek loş ışıkta Şems-i Tebrizî'nin boyu daha da uzamış
gibiydi. Saçları omuzlarına dalga dalga dökülüyordu.
"Ama ilm-i ledun bir yere akmazsa şayet, beklemiş bir vazonun
dibindeki acı su gibidir. İçimde biriken ilmi paylaşacak
bir can yoldaşı bulmak için Allah'a çok dua ettim. En sonunda
Semerkand yakınlarında bir handa bir sır fısıldandı
kulağıma. Kaderimin tecellisi için Bağdat'a gitmem söylendi.
İnanıyorum ki bundan sonra ne yöne gitmem gerektiğini bana
siz söyleyeceksiniz. Ama bugün ama yarın."
Dışarıda gece çökmüş, ay parelenmiş, açık pencereden
huzmeler sızıyordu. Saatin ne kadar geç olduğunu fark ettim.
Aşçı Dede beni aramaya çıkmış olmalıydı ama umurumda
değildi. Bir kerecik olsun kuralları ihlal etmek muhteşem
bir histi!
"Benden ne tür cevap beklersin, bilmem" diye mırıldandı
Baba Zaman. "Ama sana vereceğim herhangi bir malumat
varsa, zamanı gelince olur elbet. O vakte değin bizimle kalabilirsin.
Misafirimiz ol."
Şems hürmetle eğilip selâm etti ve Baba Zaman'ın elini öptü.
İşte o an mürşidim, o acayip suali sordu:
"Tüm ilmini bir başkasına aktarmaya hazır olduğunu söylüyorsun.
İnci mercan misali birikimini eline alıp, bir zata vermek
istersin. Lâkin bir başkasının kalbini maneviyat nuruna
yakmak bedelsiz iş mi? Karşılığında ne bedel ödeyebilirsin?"
Ömrü hayatım boyunca dervişin cevabını unutamayacağım.
Durdu ve "başımı" dedi usulca. "Karşılığında başımı
vermeye hazırım."
Sırtımdan aşağı soğuk terler aktı, irkilerek geri çekildim.
Gözümü tekrar kapıdaki deliğe yanaştırdığımda, mürşidimizin
de sarsıldığını gördüm.
Baba Zaman iç geçirdi. "Bugünlük bu kadar hasbıhal yeter.
Yorgunsundur. Bizim Kızıl Çömez'i çağırayım da sana yatağını
göstersin, temiz çarşafla süt getirsin."
Bunu duyunca Şems tekrar kapıya baktı. Bakışlarını yine
tâ kemiklerimde hissettim. Sanki duvarları delip geçiyor, sadece
kapının ötesini değil, ruhumun en dipte ve en saklı hallerini
inceliyor, benden bile gizli sırlarımı tanıyordu. Bir korku
bürüdü içimi. Belki de kara büyü biliyordu. Kuran-ı Kerim'in
sakınmamızı tembihlediği Babü'in iki meşhur meleği
Harut ile Marut eğitmişti Tebrizli Şems'i. Ya da bir başka hüneri
vardı da duvarların ötesini görebiliyordu. Her halükârda
korkutuyordu beni.
"Kızıl Çömez'i çağırmaya gerek yok" dedi Şems. "İçimden
bir his onun zaten yakında olduğunu, konuştuklarımızı duyduğunu
söylüyor."
?
89
88
Ağzımdan gayriihtiyarî bir hayret nidası çıktı. Panik içinde
ayağa kalktım, bahçeye fırladım. Ne var ki orada da hiç
tahmin etmediğim bir bela bekliyordu beni: Aşçı Dede!
"Seni hergele, demek buradasın!" diye bağırdı aşçı ve elinde
çalı süpürgesiyle beni kovalamaya başladı. "Başın büyük
belada velet. Yaktım çıranı. Gel buraya!"
Son anda süpürgeyi savuşturup, ok gibi hızla bahçeden
kaçtım.
Zaviyeyi ana yola bağlayan patikada var gücümle koşarken
Şems-i Tebrizî'nin yüzü gözlerimin önünden gitmiyordu.
Nerden bilmişti onları gözetlediğimi? Büyücü müydü bu
adam? Fersah fersah uzaklaştığımda bile, değil durmak, yavaşlayamadım.
Kalbim ağzıma varacak gibiydi, dilim dudağım
kurumuştu.
Dizlerim boşalana, göğsüm tıkanana dek koştum, koştum,
koştum.
Ella
Boston, 21 Mayıs 2008
Başucunda boş şarap kadehi, kucağında Aşk Şeriatı yatakta
uyuyakalmıştı Ella. Ertesi sabah David eve geldiğinde onu
bu vaziyette buldu. Bir an yatağa yaklaşıp, karısının üstünü
örtecek gibi olduysa da fikrini değiştirerek hızlıca banyoya
yöneldi.
On onbeş dakika sonra Ella kendiliğinden uyandı. Kocasının
banyoda duş aldığını duymak onu şaşırtmadı. Ne de olsa
David başka kadınların evlerine gidebilir, hatta onlarla beraber
olabilirdi ama istisnasız her sabah duşunu kendi banyosunda
alırdı. Yatakta öylece uzanıp akan suyun sesini dinledi.
Az sonra David'in duştan çıktığını duydu. Yeniden gözlerini
yumarak uyuyormuş numarası yaptı. Böylece dün gece
neden eve gelmediği sorusunu ne o sormak zorunda kaldı, ne
de kocası cevaplamak.
Yaklaşık bir saat sonra David ve çocuklar evden çıkınca,
Ella gene mutfakta tek başına kaldı. Hayatının nehri her zamanki
akışında akmaya devam eder gibiydi. En beğendiği
yemek tarifi kitabını açtı: Kolay cacık Pişirme Sanatı. Birkaç
tarifi dikkatle inceledikten sonra, kendisini tüm öğlen meşgul
edecek zorlu bir mönü seçti:
Safranlı, Hindistancevizli, Portakallı Deniztarağı Çorbası
Mantar Sosunda Taze Otlu, Beş Çeşit Peynirli Makarna
Sirkeyle Kızartılmış Sarımsaklı Dana Kaburgası
Kremaya Yatırılmış Karnabahar Salatası
Ardından bir de tatlıda karar kıldı: Sıcak Çikolatalı Sufle.
Yemek pişirmeyi bu kadar sevmesinin bir sürü sebebi vardı.
Tek başına rahatlıkla kotardığı, ustası olduğu yegâne işti
yemek yapmak. Hem onu sakinleştiriyordu da. Gayet sıradan
görünen malzemelerden leziz ve latif bir yemek yaratıp,
görkemli bir sofra kurmanın insanın ruhunu okşayan bir tarafı
vardı. Mutfakta yemekle uğraşırken, esiri olduğu gündelik
yaşamın sınırlarından ve sıkıntılarından kurtuluyordu.
Mutfak, dışarıdaki'dünyadan kaçabileceği, zamanı dilediği
gibi ayarlayıp durdurabileceği tek mekândı. Belki bazı insanların
sevişmekten aldığı hazzı, Ella yemek yapmaktan alıyordu.
Üstelik ikinci bir kişiye ihtiyaç duymadan. Yemek
yapmak için tek gereken biraz zaman, emek ve malzemeydi.
O kadar.
Televizyondaki yemek programlarını kaçırmadan izler
ama hiçbirini sahici bulmazdı. Bu programlarda yemek yapmayı
habire "özgünlük", "yaratıcılık", hatta "çılgınlık" ile özdeşleştirmelerini
garipsiyordu. Mutfak bir laboratuar değildi
91
90
ki! Bırakın bilim adamları deney yapsın, sanatçılar acayip olsun!
Aşçılık başka bir şeydi. İyi bir aşçı olmak için ne deney
yapmak gerekiyordu ne çılgın olmak! İyi yemek yapmak isteyen
kişi evvela işin alfabesini öğrenmeliydi. Yemek sanatı yılların,
hatta yüzyılların birikimiydi. İnsan yeni bir şeyler icat
etmek yerine, hâlihazırda mevcut birikime saygı göstermeliydi.
Modern çağda kimse eski âdetleri ya da klasikleşmiş
öğretileri orijinal bulmasa da, Ella Rubinstein mutfakta hayli
geleneksel bir kadındı.
Aslında Ella genel olarak alışkanlıklarına düşkün biriydi.
Ailecek hemen her gün aynı saatte kahvaltı eder, her hafta
sonu aynı alışveriş merkezine gider ve her ayın ilk pazarı
komşularıyla mangal yaparlardı. David tam bir işkolik olduğundan,
tüm evin işlerini çekip çevirmek Ella'ya kalıyordu:
Hesabı kitabı o tutuyor, mobilyaları o yeniliyor, her ihtiyaca
o koşuyor; evde ne zaman tamirat gerekse ustalarla o muhatap
oluyor; çocukları baleye, basketbola, tenise, yaşgünü partilerine
o götürüyor, ev ödevlerine gene o yardım ediyor ve
tüm bunları aksatmamak için program üstüne program yapıyordu.
Her perşembe akşamı Ella kendisi gibi evkadmlarımn
oluşturduğu bir yemek kulübüne gidiyordu. (Kulübün üyeleri
farklı ülkelerin mutfaklarını inceleyip, eski tarifleri yeni
tatlarla zenginleştirerek yemek pişirmenin inceliklerini öğreniyordu)
Her cuma, Organik Ürünler Pazarı'nda saatler
harcıyor; çiftçilerle mahsulleri konuşup şeker oranı düşük reçelleri
inceliyor, yahut kendisi gibi yemek pişirmeye meraklı
başka insanlara, örneğin ufak porteballa mantarı nasıl pişirilir,
ayrıntısıyla anlatıyordu. Pazardan sonra alışveriş listesinde
eksik bir şey kalmışsa, eve dönüşte süpermarketten tamamlıyordu.
Cumartesi günleri ise David Ella'yı dışarı yemeğe, genellikle
Tayvan yahut Japon restoranına götürürdü. Dönüşte
yorgun, sarhoş ya da keyifsiz değillerse, sevişirlerdi. Kısa kesik
öpüşler, tedirgin dokunuşlar, yüzeysel okşayışlar... şehvetten
ziyade şefkatle beraber olan bir çiftti onlar. Vaktiyle
en mahrem bağları olan cinsellik çoktan albenisini yitirmişti.
Artık nadir sevişmeler dışında birbirlerine hiç dokunmuyorlardı.
Ve bazen haftalarca, aylarca sevişmedikleri olurdu.
Ella'ya kalsa bir şikâyeti yoktu. Gerçi bir zamanlar o kadar
önem verdiği cinselliği özlemiyor oluşunu anlamakta zorlanıyordu.
Gene de uzun süren evliliklerde tutkunun azalmasını
doğal karşılıyordu.
Ne var ki kocası başka türlü hissediyor olmalıydı. Anlaşılan
David karısıyla beraber olmaktan soğumuştu ama başka kadınlarla
beraber olmaya itirazı yoktu. Bugüne değin Ella ona
açıktan açığa kendisini aldatıp aldatmadığını sormamış, şüphelerini
yüzüne vurmamıştı. En yakın arkadaşlarının dahi durumdan
haberdar olmayışı, meseleyi bilmezden gelmesini kolaylaştırmıştı.
Kimseye bir açıklama yapmak zorunda kalmamış,
yüzkızartıcı skandallar ya da dedikodularla uğraşmamıştı.
David'in bunu nasıl kotardığını bilemiyordu ya, sürekli başka
kadınlarla, özellikle de genç sekreteriyle kırıştırdığı düşünülecek
olursa, kaçamaklarını sessiz ve derinden yürüttüğü
kesindi. Ama ne kadar saklarsa saklasın, sadakatsizliğin kendine
has bir kokusu vardı. Ve Ella bu kokuyu tanıyordu.
Doğrusu şimdi durup geriye baktığında bir sebep-sonuç
ilişkisi tayin etmekte zorlanıyordu. Önce hangisi gelmişti?
Acaba kocası onu aldattığı için mi kendini ve bedenini ihmal
etmeye başlamış, cinsellikten soğumuştu? Belki de evvela o
kendini ve bedenini salmış, ardından David de başka kadınlara
meyleder olmuştu. Bilemiyordu. Her halükârda sonuç
aynıydı: Yirmi sene ve üç çocuktan sonra evliliklerinin parıltısı
sönmüştü.
Takip eden üç saat boyunca Ella aklında binbir fikir ve
vesvese cirit atarken bir yandan da sakin sakin yemek hazır-
95
92
ladı. Domates dilimledi, sarımsak ezdi, soğan kavurdu, fesleğen
doğradı, sos kaynattı, portakal kabuğu rendeledi, hamur
yoğurdu. David'in annesinin nişanlandıklarında verdiği altın
öğüdü hiç unutmamıştı:
"Taze pişmiş ekmek kadar bir erkeği evine bağlayan bir
şey olamaz" demişti kayınvalidesi. "Sakın ha marketten ekmek
alma. Kendi ekmeğini kendin pişir. Göreceksin, ne mucizeler
yaratacak!"
Tüm öğleden sonra çalışan Ella dört başı mamur bir sofra
kurdu. Masayla takım kâğıt peçeteleri üçgen üçgen katladı,
kokulu mumlar yaktı; tam orta yere sarılı beyazlı çiçeklerden
gözalıcı bir buket yerleştirdi. Ardından bez peçeteleri yuvarlayıp,
parlak halkaların içine yerleştirdi. Nihayet işi bittiğinde,
yemek masası dekorasyon dergilerinden fırlamış gibiydi.
Yorulmuştu ama değmişti.
Yapacak işi kalmayınca mutfaktaki televizyonu açıp yerel
haberleri dinlemeye başladı. Son yirmi dört saat içinde Boston'da
genç bir terapist evinde bıçaklanmış, bir hastanede kısa
devre yüzünden yangın çıkmış; duvarlara ve heykellere
uygunsuz laflar yazan dört lise öğrencisi tutuklanmıştı. Ella
işittiği her yeni haber karşısında biraz daha tedirgin oldu.
Amerika'nın en güvenli yerleri olan banliyölerde dahi hayat
güvencesi kalmamışken, Aziz Z. Zahara gibi insanlar nasıl
olup da dünyanın az gelişmiş bölgelerine gidecek gücü ve cesareti
kendilerinde buluyorlardı?
Anlaşılan hayatın bu kadar belirsiz, dünyanın böylesine tuhaf
ve tekinsiz olması kendisi gibilerin kaygıyla eve kapanmasına
sebep olurken, Aziz gibi insanlarda tam ters etki yaratıyor;
onları bir seyahatten bir başkasına, bir maceradan ötekine sürüklüyordu.
Buydu Ella'yı en çok şaşırtan. Nasıl oluyor da aynı
sebep bu kadar farklı iki sonuç doğuruyordu?
^ % %
Rubinstein Ailesi akşam saat 7.30'da kusursuz bir fotoğraf
karesini andıran yemek masasına oturdu. Yanan mumlar yemek
odasına şık bir hava katıyordu. Şimdi birisi çıkıp da
pencereden onları gözetlemeye kalksa, ir m ışığı denli zarif
ve mükemmel bir aile olduklarını zannederdi. Jeannette'in
yokluğu dahi bu pürüzsüz resme halel getirmemişti. Orly ve
Avi durmadan okulda olanlar hakkında çene çaldılar. Ella bir
kereliğine de olsa ikizlerin bu kadar geveze ve gürültücü olmasından
mutlu oldu. Kocasıyla arasındaki sessiz uçurumu
örttükleri için minnettardı çocuklarına.
Gözucuyla David'in tabağmdaki karnabahara çatalım daldırıp,
yemeğini ağır ağır çiğnemesini izledi. O çok iyi tanıdığı,
defalarca öptüğü soluk, ince dudaklara, düzgün porselen dişlere
takıldı bakışları. Kocasını başka bir kadını öperken canlandırdı
hayalinde. Nedense aklına gelen kadın modeli David'in
genç sekreteri değil, bir Hollywood yıldızının, Julia Roberts'in
iri memeli hâliydi. Zihninde canlanan kumral kadın, gayet atletik
ve kendinden emindi. Daracık bir elbiseyle göğüslerini
sergiliyor, diz kapaklarına varan yüksek topuklu kırmızı deri
çizmeler giyiyordu. O kadar çok makyaj yapmıştı ki, yüzü aşırı
fondötenden ay gibi parlıyordu. David'in bu kadını telaşla,
tutkuyla, âdeta açlıkla öptüğünü hayal etti. Ailesinin yanındayken
takındığı nezaketten tamamen uzaktı...
İşte o zaman ve oracıkta, Kolaycacık Pişirme Sanatı kitabından
kotarılmış yemeğini yerken, kocasının bir başka kadını
nasıl öptüğünü düşüneduran Ella’nın kafasında bir şalter
attı. Soğukkanlılıkla bir gerçeğin ayırdma vardı. Evet
belki ürkek, sıkılgan ve ailesine fazlasıyla bağımlı bir insandı.
Evet, belki hayatı boyunca kendi ayakları üzerinde durmayı
öğrenememişti ama bir gün pat diye her şeyi ve herkesi
bırakıp gidebilirdi: Mutfağını, köpeğini, zencefilli kurabiyelerini,
kokulu mumlarını, çocuklarını, şık malikânesini,
komşularını, barbekü partilerini, kocasını, raflardaki dizi di-
95
94
zi yemek kitaplarım... Hepsini öylece terk edip, şu kapıdan
tek bir bavulla çıkabilir; bitmeyen bir kaos ve karmaşadan
ibaret olan dış dünyaya balıklama atlayabilirdi.
Evet, Ella Rubinstein bu akşam anladı ki, bir gün hiç beklenmedik
bir şekilde tepesinin tası atabilirdi. Ve senelerdir yarı
merak yarı kaygı ve bol önyargıyla izlediği haber programlannındaki
olayların cereyan ettiği o delidolu dış dünyada bulabilirdi
kendim.
Efendi
Bağdat, 26 Ocak 1243
Bize katılmasının üzerinden dokuz ay geçti. İlk başta Şemsin
her an aklına esip, tası tarağı toplayarak gideceğini sandım.
Tekke hayatının katı kurallarından sıkıldığı gün gibi aşikârdı.
Herkesle beraber aynı saatte yatıp kalkmaktan, düzenli saatlerde
yemek yemekten, başkalarının nizamına uymaktan ölesiye
sıkıldığım görebiliyordum. Yalmz bir kuş misali tek ve hür olmaya
alışıktı. Zaviye hayatı sabrının sınırlarını zorluyordu. Doğrusu,
ne zaman kaçacak diye bekliyordum. Ama hiçbir yeı-e gitmedi.
Ruhdaşmı bulma arzusu o kadar derindi ki, her şeye rağmen
kaldı ve sabırla bekledi. Günün birinde o çok istediği bilgiyi ona
vereceğime, nereye ve kime gitmesi gerektiğini söyleyeceğime
inancı tamdı. Bu inanç sayesinde bizlerle kaldı.
Bu dokuz ay boyunca onu yakından takip ettim. Zaman
onun için daha farklı akıyordu sanki; daha hızlı ve yoğun. Diğer
dervişlerimin kavraması haftalar, bazen aylar alan bir
mesele, sıra Şems-i Tebrizîye gelince saatler, günler alıyordu,
o kadar. Yeni ve sıradışı olan her şeye müthiş bir merakla yaklaşıyordu.
Her sabah dışarıda gezinip, uzun uzun tabiatı seyredalıyordu.
Çoğu zaman onu bahçede bir örümcek ağının dokuşunu
yahut gece açan bir çiçekteki çiğ tanelerini inceler
hâlde buluyordum. Böcekler, bitkiler, kristaller, reçineler, dikenler
ve cümle doğa, Şems'e kitaplardan ve risalelerden daha
ilgi çekici, daha ilham verici geliyordu. Ama tam da ben kitap
okumaya düşkün olmadığını düşünürken, bir bakıyordum
elinde asırlık bir el yazması, özenle tek tek çözüyor harflerin
mânâsını; daha fazla okumak uğruna günler gecelerce uykusuz
kalıyor. Sonra gene bir bakıyordum tek bir kitabın kapağını
açmadan haftalar geçirmiş.
Bu durumu kendisine sorduğumda şöyle dedi: "İnsan, aklını
aç ve muhtaç bir bebek farz edip kaşık kaşık bilgiyle doyurmalı.
Ama nasıl ki bazı yiyecekler bebeğe ağır gelirse, bazı
bilgiler de akla ağır gelir, onu da unutmamalı."
Meğer kırk kuralından birisi bu konudaymış.
Beşinci Kural: Aklın kimyası ile aşkın kimyası başkadır.
Akıl temkinlidir. Korka korka atar adımlarını.
"Aman sakın kendini" diye tembihler. Hâlbuki aşk öyle
mi? Onun tek dediği: "Bırak kendini, ko gitsin!"
Akıl kolay kolay yıkılmaz. Aşk ise kendini yıpratır,
harap düşer. Hâlbuki hazineler ve defineler yıkıntılar
arasında olur. Ne varsa harap bir kalpte var!
Şemsi tanıdıkça ferasetine, edebine, kıvrak zekâsına hayranlık
beslemeye başladım. Ama aynı zamanda biliyordum ki
Şems'in müstesna hallerinin menfi yanları da vardı. Örneğin,
lafını hiç sakınmıyordu. Dervişlerime hep başkalarının
hatalarını hoş görmeyi, bağışlayıcı olmayı, ser verip sır vermemeyi
öğretmiştim. Gel gelelim, Şems hiçbir hatayı affetmiyordu.
Yanlışı gördü mü anında söylüyor, lafını ne esirgiyor
ne dolaştırıyordu. Başkalarını gücendireceğini bilse de
sözlerini yumuşatmıyordu. Hatta sırf karşıdaki öfkelenince
içinden nasıl bir çiğlik çıkacak görsün ve anlasın diye insanları
kasıtlı olarak kışkırttığından şüpheleniyordum.
96
Onu sıradan işlere koşmak son derece zordu. Gündelik meselelere
tahammülü yoktu. Bir şeye alışır gibi olduğu anda
ona karşı ilgisini kaybediyordu. Herhangi bir angaryaya katılması
istenince kafese kapatılmış kapla» misali huysuzlanıyordu.
Şayet süregiden bir sohbet canını sıkarsa veya biri
akılsızca bir laf ederse, anında kalkıp gidiyordu. Herkese eşit
davranıyor ama kimseyi de fazla takmıyordu. Çoğu insanın
kıymet verdiği rahatlık, refah ve rütbe gibi nimetlerin onun
gözünde en ufak kıymeti yoktu. Kelimelere itibar etmezdi.
Bu da kurallarından biriydi:
Altıncı Kural: Şu dünyadaki çatışma, önyargı ve husumetlerin
çoğu dilden kaynaklanır. Sen sen ol, kelimelere
fazla takılma. Aşk diyarında djl zaten hükmünü
yitirir. Aşık dilsiz olur.
Zamanla sıhhatinden de endişelenmeye başlar oldum. Elbette
en nihayetinde kaderimiz Allah'ın elinde. Yalnız O'dur vademizin
ne zaman ve nasıl dolacağını bilen. Gene de elimden geldiğince
Şems'in hızını yavaşlatmaya, onu daha sakin ve düzenli
bir yaşama alıştırmaya çalıştım. Bir müddet bunu başarabileceğime
inandım. Ama sonra karakış başladı. Ve dondurucu
soğuklarla beraber uzaklardan mektup taşıyan bir ulak geldi.
Ve o mektup her şeyi altüst etti.
Mektup
Kayseri'den Bağdat'a, Şubat 1243
Bismillahirrahmanirrahim,
Muhterem Baba Zaman,
Nice zamandır dünya gözüyle görüşemedik. Allah'tan mu-
97
radım bu mektubun sizi ve kalbinizi ferahlık içinde bulmasıdır.
Bağdat'ın eteklerinde kurduğunuz zaviye ile ilgili ötedenberi
güzel şeyler işitirim. Bu mektubu yazış sebebim ise nicedir
zihnimi meşgul eden, aramızda kalmasını isteyeceğim bir
meseledir. Müsaadenizle baştan başlayayım.
Malumunuz olduğu üzere müteveffa Sultan Alâeddin Keykubad
hazretleri, zor zamanlarda mükemmelen hükümdarlık
yapmış takdire şayan bir zattı. Kendisinin en büyük hayali, şairlerin,
sanatkârların ve dahi feylesofların huzur içerisinde yaşayıp
çalışabileceği bir şehir kurmaktı. Dünyadaki onca husumeti,
karmaşayı düşününce, hele bir yandan Haçlısı, bir yandan
Moğolu saldırırken, pek çok insana bu imkansız bir hayal
gibi gelmişti. Neler görmedik ki bugüne değin: Hıristiyan Müslüman'ı,
Hıristiyan Hıristiyan'ı, Müslüman Hıristiyan'ı, Müslüman
Müslüman'ı kesmedi mi? Dinler, mezhepler, kabileler,
hatta kardeşler savaşmadı mı? Mamafih, Keykubad dirayetli
bir hükümdardı. Hayalini gerçekleştirmek için Konya'yı seçti
-Nuh'un Tufanı'ndan sonra su yüzüne çıkan ilk şehri.
imdi Konya'da bir âlim yaşar, ismini belki duydunuz, belki
duymadınız, Mevlâna Celaleddin ise de kimisi Rumi diye çağırır
zâtını. Ne bahtlıyım ki kendisini tanır oldum, tanımakla da
kalmadım hocası oldum ve dahi babasının vefatından sonra,
mürşidi oldum ve ondan da yıllar sonra talebesi oldum. Ne talihliyim
ki onunla diz dize ilim çalıştım. Evet ya habibi, ben talebemin
talebesi oldum. Öyle marifetli, öyle mümtaz ve müstesnaydı
ki, bir an geldi kendisine öğretecek hiçbir şeyim kalmadı.
Bu sefer ben ondan öğrenmeye başladım. Tabii, babası da
harikulade bir arifti. Gel gelelim Rumi çok az âlimde olan bir
hünere sahiptir: Dinin dış kabuğunu aralayıp, özündeki evrensel
ve ebedi cevheri çekip çıkarma becerisi.
Şunu bilesiniz ki bu yalnız benim fikrim değildir. Rumi
genç bir adamken o koca Sufi, o eşsiz eczacı, o meşhur attar
ile tanıştığında, Feriddüdin-i Attar hazretleri şöyle demişti:
98
"Çok geçmeyecek, bu oğlan âlemin yüreği yanıklarının yüreklerine
ateşler salacak." Muteber feylesof, muharrir ve mutasavvıf
İbn-i Arabi Hazretleri ise bir gün genç Rumi'yi babasının
peşi sıra yürür görünce şöyle buyurmuştu: "Fesuphanallah!
Bir okyanus, bir gölün ardında gidiyor."
Daha yirmi dört yaşındayken Rumi şeyhlik makamına erdi.
Bundan tam on üç sene sonra bugün Konya halkı onu kendilerine
örnek almakta. Her Cuma dört yandan insan, sııf
Mevlâna'nın Cuma hutbelerini dinlemeye şehre üşüşür. Zât-ı
alileri fıkıhta, felsefede, ilm-i heyet'te, kimyada ve dahi cebirde
emsalsizdir. Denir ki daha şimdiden on bin müridi vardır.
Müritleri ağzından çıkan her kelimeye kıymet atfeder. Ve onu
sadece îslam tarihinde değil, dünya tarihinde müspet bir değişime
yol verecek, yüce bir münevver addeder.
Bundan bir müddet evvel Kayseri'ye taşındım. Uzak da olsak
Rumi'yi her zaman evladım sayarım. Müteveffa babasına
onu bir an bile dualarımdan eksik etmeyeceğime dair söz verdim.
Lâkin benim vadem dolmak üzere, bir ayağım çukurda.
Rumi her ne kadar kâmil ve ilmine vakıf bir kimse olsa da,
kimsenin çözemediği bir boşluk taşımakta içinde. Ne ailesinin
ne müritlerinin doldurabildiği bir boşluk bu. Birkaç kez
bana içini döktüğünde kendisi de buna yakın bir tespitte bulundu.
"Şüphesiz ki hamlıktan uzak ve arınmışsın ama aşk
odunda pişmedin. Kadehin ağzına dek badeyle dolu olsa da
ruhuna öyle bir kapı açmalı ki dolan sular taşsın" dedim. Ne
yapmalı diye sual edince, "sana bir yoldaş gerek" dedim ve
Kuranı Kerim'de yazan bir hükmü hatırlattım: "Mümin müminin
aynasıdır."
Mesele bir daha açılmasaydı, belki de tümden unutacaktım
ama ben Konya'dan ayrılmadan evvel Rumi bana bir
rüyadan bahsetti. Uzak bir diyarda arı kovanı gibi bir şehirde
birini arıyormuş. Arapça kelimeler yazılıymış etrafta. İnsanın
nefesini kesen bir günbatımıymış. Dut ağaçlarında ke-
99
tum kozalarda vakitlerinin gelmesini bekleyen ipekböcekleri
varmış. Sonra kendisini evinin avlusunda, kuyunun başında
bir elinde fenerle beklerken görmüş. Birinin ardından ağlıyormuş.
İlk başta bu rüyanın neye delalet ettiğini kestiremedim.
Anlattıklarında aşina gelen bir şey yoktu. Derken bir gün, "tesadüfen"
bir ipek mendil hediye alınca, bilmeceyi çözdüm.
İpekböceklerine ne kadar düşkün olduğunuz hatırıma geldi.
Zaviyenize dair duyduklarımı hatırladım. Rumi'nin rüyalarında
gördüğü yerin sizin dergâh olabileceğini düşünmeye
başladım. Hulasası biraderim, Rumi'nin aradığı yoldaşın çatınızın
altında olabileceğine kaniyim. İşte bu mektubu yazış
nedenim budur.
Böylesi bir kimse zaviyenizde mevcut mudur bilemem ama
eğer öyleyse kendisini bekleyen yazgıya dair malumatı ona
bildirip bildirmemek size kalmış. Şayet bu coşkun ırmakları
birbirine kavuşturup, ilahi Aşk ummanına tek nehirde akıtmaya,
iki Hak dostunu tanıştırmaya bir nebze olsun faydamız
olursa, ne mutlu ikimize.
Lâkin, hesaba katmamız gereken bir husus daha var. Rumi
her ne kadar nüfuzlu, itibarlı, çok sevilen bir zat olsa da sanmayın
ki muhalifleri yok. Dahası, ruhani liderlik vasfı gösteren
bir insanın değişime uğraması, tasavvur dahi edemeyeceğimiz
hoşnutsuzluklar, ihtilaflar doğurabilir. Rumi'nin yoldaşına
olan düşkünlüğü, ailesi ve yakınları arasında mesele
yaratabilir. Hemen herkesin beğendiği bir kişinin sevdiği insan,
gene herkesin kemgözlerini üstüne çekecektir.
Tüm bunlar Rumi'nin can yoldaşını tahmin edilemeyecek
tehlikelere atabilir. Bir başka deyişle biraderim, Konya'ya yollayacağın
kişi geri dönmeyebilir. Binaenaleyh, Rumi'nin ruhdaşının
kim olduğunu bulmazdan, işbu mektubu ona açmazdan
evvel, bu meseleyi uzun uzadıya düşünmenizdir talebim.
Sizi zora soktuysam, affola. Ama her ikimiz de biliyoruz ki
-
Yalan
15 years ago
- 100
Allah kullarına taşıyamayacağı yük vermez. Bu fakirin günleri
sayılıdır. Cevabınız geldiğinde, şu âlemden göçmüş olabilirin.
Ama netice ne olursa olsun doğru istikameti seçeceğinize
itimadım tamdır.
Allah şefaatini ve merhametini zaviyenizden eksik etmesin,
Şeyh Seyyid Burhaneddin
Şems
Bağdat, 18 Eylül 1243
Bir şeyler dönüyor. Geçen kış Şam'dan gelen ulağı görünce
hepimizi bir şüphedir aldı. Senenin bu dönemi yoğun kar
tüm yolları kapattığından kolay kolay yabancı kimse gelmez
buralara. Eğer bir ulak, fırtına tipi demeden bir mektup getiriyorsa,
bu ancak iki ihtimale işaret edebilir: Ya önemli bir
şey olmuştur, ya da önemli bir şey olmak üzeredir.
Ulak ayrıldıktan sonra zaviyedeki herkes mektupta ne
yazdığına dair tahminler yürütmeye başladı. Genç yaşlı tüm
dervişler Baba Zaman'a gelen haberi öylesine merak ediyordu
ki! Ama mürşit kimseye en ufak bir ipucu vermedi. Yüzü
kapalı bir kapı gibiydi. Öylesine sırlı. Sürekli dalgın ve tefekkürdeydi.
Vicdanı ile didişen, önemli bir karar vermekte zorlanan
insanlara has bir durgunluk geldi üzerine.
Bu zaman zarfında Baba Zaman'ı yakından inceledim.
Salt meraktan yapmadım bunu. İçten içe, ulağın getirdiği
mektubun beni ilgilendirdiğini seziyor ama nasıl bir alâka
olabileceğini kestiremiyordum. Bana yol göstersin diye geceler
boyunca tespih çekip, Esmayıhüsnâ’nın doksan dokuzunu
zikrettim. Her defasında Allah'ın isimlerinden bir tanesi öne
çıktı: El-Kayyum -Uykusu ile uyuklaması olmayan, varlıkları
yöneten ve yönlendiren, ezeli ve ebedi kaim olan...
101
Takip eden günlerde dergâhtaki herkes mektubu konuşurken,
ben vaktimi bahçede bir başıma, kardan bir battaniyeye
bürünmüş olan Tabiat Ana'yı izleyerek geçirdim. En nihayetinde
bir sabah mutfaktaki bakır çanın çaldığını işittik. Hepimiz
meclise çağırılıyorduk. Odaya varınca en çömezinden
en kıdemlisine tüm dervişleri orada oturur vaziyette buldum.
Çemberin tam ortasında mürşit vardı. Dudaklarını incecik
bir çizgi hâlinde sıkmış, düşünceli düşünceli ellerine bakıyordu.
Herkes yerini aldıktan sonra Baba Zaman başını kaldırıp
şöyle seslendi:
"Sizleri neden buraya topladığımı merak ediyorsunuzdur.
Tahmin edeceğiniz üzre gelen ulakla alâkalıdır. Mektubun
kimden geldiğini sormayın. Önemli bir meseleye dikkatimi
celbettiğini söylemem kâfi gelsin."
Baba Zaman bir süre durdu, pencereden dışarı baktı. Yorgun
görünüyordu, teni solgundu. Şu birkaç günde gözle görülebilecek
kadar zayıflamış, hatta yaşlanmış gibiydi. Ama lafına devam
ettiğinde sesine beklenmedik bir kararlılık gelmişti.
"Uzak olmayan bir şehirde bir allâme-i cihan yaşar. Kelâmda
ustadır; takva ve ibadette kâmil, ilim ve marifette mahirdir.
Binlercesi sever ve sayar onu. Sözlerine rağbet eden
çok, hayranları gani gani ama İlahi Aşk'ta yok olmadığından,
benlik zannından tam olarak kurtulamamıştır. Sizi ve beni
kat kat aşan sebeplerden ötürü zaviyemizden birinin gidip
kendisine can yoldaşı olmasında fayda vardır."
Pürdikkat dinledim. Nefesimi tuttum. O kadar heyecanlanmıştım
ki kalbim sineme sığmaz oldu. Kırk kuraldan birisi
daha aklımdan geçti.
Yedinci Kural: Şu hayatta tek başına inzivada kalarak,
sadece kendi sesinin yankısını duyarak, Hakikat'i
keşfedemezsin. Kendini ancak bir başka insanın aynasında
tam olarak görebilirsin.
103
102
Baba Zaman sözlerine devam etti: "Bu zorlu bir manevi
yolculuktur. Aranızdan bir gönüllü çıkar umuduyla topladım
sizleri. Birinizi bu işe tayin edebilirdim ama vazife gibi yapılacak
bir iş değildir bu. Ancak aşk için ve aşk ile yapılabilir."
Genç bir talip müsaade alıp sordu: "Kimdir bu sözünü ettiğiniz
âlim, efendim?"
"İsmini ancak gitmeye gönüllü olan kişiye söyleyebilirim."
Bunu duyunca birkaç derviş heyecanla, sabırsızlıkla el
kaldırdı. Toplam dokuz gönüllü vardı. Ben de katılınca on olduk.
Baba Zaman ellerimizi indirmemiz için işaret etti. Ve
usulca ekledi:
"Karar vermeden önce bilmeniz gereken bir şey daha var."
Ve işte o zaman bu seyahatin engebeler ve badirelerle, zahmetler
ve tehlikelerle dolu olduğunu, hatta geri dönüş güvencesi
olmadığını söyledi. Anında tüm eller aşağı indi. Benimkisi
hariç.
Baba Zaman başını benden yana çevirip, gözlerimin içine
baktı. Ne. zamanki bakışlarımız kesişti, anladım; tâ baştan
beri tek gönüllünün ben olacağımı biliyordu.
"Tebrizli Şems..." diye mırıldandı. Sanki ismim diline ağır
gelmişti. "Talebinde sebatkârsın, belli. Kararlılığın takdire
şayan ama sen bu zaviyenin üyesi sayılmazsın. Misafirsin."
"Ne fark eder, Efendim? Bu neden bir mesele olsun ki?" diye
üsteledim.
Pirimiz uzun bir süre sustu. Sonra beklenmedik şekilde
ayağa kalktı ve meclisi dağıttı: "Şimdilik bu mesele bir kenarda
dursun. Aceleye lüzum yok. Bahar geldi mi bir daha
konuşuruz."
Yüreğim sıkıştı, isyan ettim içimden. Bağdat'a geliş sebebimin
ruhdaşımı bulmak olduğunu gayet iyi bildiği hâlde Baba
Zaman niçin kaderimin tecellisinden beni mahrum ediyordu?
"Pirim, neden hemen şimdi yola çıkmam da beklerim? Ne
olur söyleyin. Hangi şehirdedir, kimdir bu âlim? Söyleyin ki
bir an evvel gideyim."
Ama mürşit kendisinden duymaya hiç alışkın olmadığımız
katı ve mesafeli bir tavırla konuyu kapadı: "Tartışacak bir
şey yok. Sohbet sona ermiştir!"
* * *
Ne bitmez, ne çetin bir kış oldu. Bahçeler kaskatı dondu.
Sonraki üç ay kimseyle konuşmadım. Her gün tomurcuk açan
bir ağaç görebilmek umuduyla karda uzun uzun yürüdüm. Ne
ki kış beterdi. Bahar hiç bu kadar ağırdan almamıştı gelişini.
Lâkin görenler beni karamsar sansa da içimde hep umut ve
minnet vardı. Zira bir başka kuralı aklımdan çıkarmıyordum:
Sekizinci Kural: Başına ne gelirse gelsin, karamsarlığa
kapılma. Bütün kapılar kapansa bile, sonunda O sana
kimsenin bilmediği gizli bir patika açar. Sen şu anda
göremesen de, dar geçitler ardında nice cennet bahçeleri
var. Şükret! İstediğini elde edince şükretmek kolaydır.
Sufi, dileği gerçekleşmediğinde de şükredebilendir.
En nihayetinde bir sabah bir de baktım, göz kamaştıran
bir pembelik boy vermiş karların arasından. İncecik, şiir gibi
latif bir kardelen... Kalbim ilham ve saadetle doldu. Hızla zaviyeye
dönerken yolda kızıl saçlı çömeze rastladım. Neşeyle
el salladım. Delikanlı aylardır beni suskun ve suratsız görmeye
o kadar alışmış olmalı ki, ağzı bir karış açık kaldı.
"Gülsene oğul" diye seslendim. "Cemre düştü, bahar yakındır,
görmez misin?"
O günden sonra hızla değişti tabiat. Son Karlar da eridi,
ağaçlar filizlendi; göçmen kuşlar bir bir dönerken serçeler
dallarda en güzel nağmelerini şakıdı. Muhteşem bir rayiha
dört bir yanı kapladı.
Ve bir sabah yeniden çaldı bakır çan. Bu kez ilk ben vardım
meydana. Yine hepimiz pirin etrafına çember olduk. Baba Za-
104
man o uzak olmayan şehirde yaşayan İslam âlimi hakkında
konuştu ve gene sordu: "Onun kalbinin kapısını açmaya meyyal
kimse var mıdır bu mecliste?" Ve bu yoldan dönüş olmayabileceğini
sözlerine ekledi. Yine bir tek ben gönüllü oldum.
"Demek bir tek Tebrizli Şems'dir bu seyahate hazır olan.
Anlıyorum. Lâkin bir karara varmazdan evvel sonbaharı
beklemek isterim."
Hayret içinde kalakaldım. Üç aylık ertelemeden sonra tam
ben yola çıkmaya hazır iken, yaşlı pır bir altı ay daha beklememi
istiyordu. Yüreğim sinemden fırladı sandım. Israrla
Baba Zaman'm dudaklarından o âlimin adını almaya çalıştım.
Ama nafile. Bir kez daha yüzüme bakmadan ayaklandı
ve konuyu kestirip attı.
Ne var ki, bu kez beklemek daha kolay olacaktı, biliyordum.
Kıştan bahara katlanmıştım ya, bahardan güze de beklerdim,
gam değil. Baba Zaman'm beni gene reddetmiş olması
ruhumun ateşini söndüreceğine, daha da canlandırmıştı.
Dokuzuncu Kural: Sabretmek öylece durup beklemek
değil, ileri görüşlü olmak demektir. Sabır nedir?
Dikene bakıp gülü, geceye bakıp gündüzü tahayyül
edebilmektir. Allah âşıkları sabrı gülbeşeker gibi tatlı
tatlı emer, hazmeder. Ve bilirler ki, gökteki ayın hilalden
dolunaya varması için zaman gerekir.
Nihayet bir sonbahar sabahı bakır çan üçüncü kez çaldı.
Bu kez telaş etmeden, önden gitmeden, sakin ve kendimden
emin meydana vardım. Sabrın sonunun selamet olacağına,
işlerin yoluna gireceğine emindim. Mürşidimiz daha bir soluk
ve durgun görünüyordu, içinde bir katre kuvvet kalmamışçasma.
Her zamanki konuşmadan sonra gene bir tek benim
elimi kaldırdığımı görünce, ne başını çevirdi, ne konuyu
değiştirdi. Onun yerine dingin bir ifadeyle başını salladı.
105
"Eyvallah Şems, anlıyorum ki yola çıkacak olan kişi sensin.
Buna şüphe kalmadı. Yarın şafakla beraber zaviyemizden
ayrılmış olursun."
Vardım mürşidin elini öptüm. Nihayet aradığım can yoldaşını
bulacak, ömrümün bir faslını daha noktalayacak ve
muhtemelen bu dünyadaki son uzun mevsimimi yaşamaya
başlayacaktım.
Baba Zaman şefkat ve kaygı dolu gözlerle, tıpkı oğlunu harbe
yollayan bir baba gibi kederli ama bir o kadar kıvançlı bir
teslimiyetle baktı yüzüme. Sonra cüppesinden mühürlü mektubu
çıkardı ve bana verdikten sonra odayı terk etti. Birer birer
tüm dervişler onunla kalkıp gittiler. Meydanda bir başıma kalınca
mum mührü kırdım, içinde usta bir hattatın elinden çıkmışçasına
iki kıymetli malumat vardı. Gideceğim şehrin ve bulacağım
kişinin isimleri. Anlaşılan, şehirlerden Konya'ya gidecek
ve Mevlâna Celaleddin Rumi nâm-ı âlimi bulacaktım.
Bu ismi daha evvel hiç duymamıştım. Meşhur bir zat olabilirdi
ama külliyen sırdı benim için. İsmini pare pare ayırdım,
harf harf yüreğime yazdım: Kudretli, vefalı, dimdik kendinden
emin R harfi; kadife gibi yumuşak, uysal ve merhametli
U; yaratıcı, girişken ve gözüpek M ve henüz bir muamma
olan, çözülmeyi bekleyen bir sual gibi esrarengiz İ harfi.
Tekrar ve tekrar söyledim bu ismi. Tâ ki "su" gibi, "ekmek"
gibi, "süt" yahut "bal" gibi, "Hak" yahut "Hu" gibi, dilime dost
olana değin...
Ella
Boston, 22 Mayıs 2008
Bu perşembe sabahı, boğazı yanarak uyandı Ella. Pejmürde
bir hâldeydi. Birkaç gecedir alışkın olmadığı bir tempoyla
106
107
geç saatlere kadar oturduğundan vücudunun ritmi şaşmıştı.
Yine de kahvaltı sofrasını zamanında hazırladı ve ailesiyle
beraber masaya oturdu. İkizler okulda en havalı araba hangi
öğrencinin diye aralarında atışırken onları can kulağıyla
dinliyormuş gibi yaptı. Ama aklı fikri kafayı yastığa vurup
uyumaktaydı.
Derken aniden Orly bir soru sordu: "Avi diyor ki ablam bir
daha eve dönmeyecekmiş. Doğru mu anne?" Ses tonu hem
şüphe hem tenkit yüklüydü.
"Tabii ki doğru değil. Ablanla biraz atıştık, o kadar. Her ailede
böyle tartışmalar olur. Sonra geçer" dedi Ella.
Bu kez Avi lafa girdi; muzip ve kinayeli. "Gerçekten Scott'u
arayıp ablamı terk etmesini söyledin mi anne?"
Ella’nın gözleri kocaman oldu, göz ucuyla kocasına baktı.
David kaşlarını kaldırıp ellerini yana açarak, çocuklara haber
uçuranın kendisi olmadığım ima etti.
"Öyle olmadı" dedi Ella en otoriter ses tonuyla. "Evet,
Scott'la konuştum ama ona ablanızı terk etmesini söylemedim.
Tek dediğim evlenmek için acele etmemeleriydi."
"Sen merak etme, ben hiç evlenmeyeceğim anne" diye araya
girdi Orly, gayet kendinden emin.
Avi pis pis sırıttı. "Yaaaa, sanki seni alacak kocayı buldun da!"
Ella, ikizlerinin birbirleriyle dalga geçmesini dinlerken,
dudaklarının kenarına yapay bir gülümsemenin konduğunu
hissetti. Silmeye çalıştıysa da pek başaramadı. Kahvaltı sonrası
çocuklarını okul servisine uğurlarken, David ile kapıda
ayaküstü birkaç kelime paylaşırken bile o iğreti gülümseme
orada takılı kaldı, teninin altına kazmmışçasma.
Yüzünün ifadesi ancak herkes gittikten sonra bir basma
mutfağa döndüğünde değişebildi. Tebessüm yerini durgunluğa
devretti. Bıkkın gözlerle etrafı süzdü. Mutfağın her yanı
batmıştı. Yarısı yenmiş omlete, mısır gevreği kâselerine, kirli
tezgâha baktı. Gölge, sabırsızlıkla yürüyüşe çıkmayı bekliyordu
bir kenarda. Ama iki fincan kahve ve koca bir bardak
multivitamin içeceğinden sonra bile Ella o kadar takatsizdi
ki, ancak bahçeye kadar çıkarabildi köpeği.
Geri döndüklerinde telesekreterin kırmızı ışığının yanıp
söndüğünü gördü. Düğmeye basar basmaz Jeannette'in kadifemsi
sesi odayı doldurdu:
"Anne, orada mısın? E, herhalde yoksun, yoksa ahizeyi
kaldırırdın. (Kıkırdama sesi). Sana çok kızdım biliyor musun?
Ama şimdi geçti. Yaptığın yanlıştı tabii, Scott'u aramamalıydın.
Gerçi neden böyle yaptığını anlıyorum. Mamiş, beni
sürekli koruyup kollamana gerek yok. Kuvözdeki prematüre
bebek büyüdü. Üstüme bu kadar düşme! Bırak kendi
ayaklarımın üzerinde durayım, olur mu?"
Ella’nın gözleri doldu. Aklına Jeannette'in ilk doğduğundaki
hâli geldi. Teni acınası kırmızı, minnacık yüzü kırış kırış,
parmak uçları neredeyse şeffaf bir bebekti. Akciğerleri
tam olarak gelişmediğinden haftalarca solunum cihazına
bağlanması gerekmişti. Bu dünyaya öyle hazırlıksız gelmişti
ki. Kaç gece uykusuz kalmıştı Ella. Vaktinden evvel doğan
bebeğinin hayata tutunduğundan emin olabilmek için her soluk
alışverişine dikkat kesilerek nasıl beklemişti günbegün,
haftabehafta. İşte en son o zaman dua etmişti Tanrı'ya.
Mesaj sona ererken Jeannette'in sesi dalgalandı. "Annecim
seni çok seviyorum, sakın unutma."
Ella gülümsedi. Aklı hemen Aziz Zahara’nın yazdığı mesaja
gitti. Demek Guatemala'daki Kırık Kalpler Ağacı işe yaramış,
Aziz'in dileği gerçekleşmişti. En azından yarısı! Jeannette
annesini arayıp bu mesajı bırakarak üstüne düşeni
yapmıştı. Şimdi sıra Ella'daydı.
Kızını cepten aradı. Ve onu üniversite kütüphanesinde
ders çalışırken yakaladı.
"Canım mesajını dinledim. Olanlardan dolayı çok üzgünüm.
Beni affet."
108
Jeannette hafifçe iç çekti. "Dert etme artık. Mesele yok anne."
"Hayır var" diye üsteledi Ella. "Senin hislerine daha saygılı
olmam gerekirdi. Hayatına bu şekilde karışmaya hakkım
yoktu."
Jeannette yaşından beklenmedik bir olgunlukla, "Unutalım
gitsin, olur mu?" dedi. "Her ailede olur bunlar." Duyan da
zannederdi ki anne oydu, Ella da isyankâr kızı.
"Tamam" dedi Ella rahatlamış bir şekilde.
O zaman Jeannette alacağı cevaptan korkarcasma mütereddit,
mahcup, kısık sesle sordu: "Anne, o gün telesekretere
bıraktığın mesaj var ya, bana çok dokundu. Doğru muydu o
dediklerin? Gerçekten mutsuz musun?"
"Tabii ki mutsuz değilim, o günkü ruh hâlime ver sen o lafları"
diye geçiştirdi Ella. "Üç tane harikulade çocuk yetiştirdim,
nasıl mutsuz olabilirim?"
Ama Jeannette pek ikna olmamıştı: "Kast ettiğim, babamla
mutsuz musun?"
İyi bir yalan bulamayınca, doğruyu söylemeye karar verdi
Ella. "Babanla uzun süredir evliyiz. Bunca sene sonra hâlâ
âşık olmak zor. Her çiftin başına gelir."
"Anlıyorum" dedi Jeannette. Ve ne gariptir ki Ella. henüz
üniversitede okumakta olan kızının kendisini gerçekten anladığını
hissetti.
Telefonu kapatınca uzun zamandır yapmadığı, belki de hep
ertelediği bir şey yaptı: Hayatında aşk olmasını diledi. Aşk
onun ayağına gelmiyorsa, o aşkın ayağına gidecekti. Peki ama
nasıl? Gönlü bu kadar yaralıyken, kendine olan güveni derinden
örselenmişken kocasına bir daha âşık olabilir miydi acaba?
Peki ya bir başkasına? Aşk kafiyesizlere kafiye, gayesizlere
gaye, canı sıkkınlara bir nebze heyecan ve haz sunmanın
dışında neye yarardı bu yaban dünyada? Peki ya aşkı bulma
sevdasından çoktan vazgeçenler... onlar ne olacaktı?
Gün bitmeden Aziz'e bir mektup yazdı.
109
Sevgili Aziz,
Kırık Kalpler Ağacı'na astığın dilek için teşekkür
ederim. Belki de sayende bir aile meselesini
çözdük. Büyük kızımla aramız düzeldi.
Tespitinde haklısın galiba. Hep iki kutup arasında
gidip geliyorum: Ya çok müdahaleci oluyorum,
ya tamamen edilgen. Ya sevdiklerimin hayatına
fazla karışıyorum, ya da olan biten karşısında
seyirci kalıyorum.
"Tevekkül"den bahsetmişsin. Bu kelimeyi hayatımda
hiç kullanmadım! İtiraf etmeliyim sözünü
ettiğin türden huzurlu bir teslimiyeti hiç yaşamadım.
Bende Sufi kumaşı yok zaten. Ama bir şeyin
farkındayım: Jeannette'le aramız ancak ben
diretmeyi ve müdahale etmeyi bırakınca düzeldi.
Yoksa benim zorlamamla değil. Tevekkül buysa
eğer, işe yarıyormuş.
Ben de senin için dua ederdim ama Tanrı’nın kapısını
çalmayalı o kadar uzun zaman oldu ki, beni
buyur edeceğini sanmam, —eyvah, senin romanındaki
zorba hancı gibi konuştum galiba: ) Merak etme,
henüz o kadar sirkeleşmedi içim. Henüz değil...
»Boston'daki yeni arkadaşın,
Ella
Mektup
Bağdat'tan Kayseri'ye, 29 Eylül 1243
Bismillahirrahmanirrahim,
Muhterem Seyyid Burhaneddin biraderim,
Mektubunuzu almak ve her zamanki gibi Hakikat Yolu'na
ömrünüzü adadığınızı görmek bana fevkalade tesir etti. Lâ-
110
111
kin itiraf etmeliyim ki aynı zamanda bir tereddüt bastı içimi.
Zira Rumi'ye can yoldaşı aradığınızı okur okumaz kimden
bahsettiğinizi bildim. Bilemediğim, bundan sonra ne yapmam
gerektiğiydi.
Baştan anlatayım: Zaviyemde bir Kalenderi derviş vardı.
Adı, Tebrizli Şems. Mektubunuzdaki tarife harfiyyen uyuyordu.
Riyazattan ilahiyata, fıkıhtan kimyaya envai çeşit alanda
tanıdığım en bilgili ve zeki insandı. Ancak ilahi Aşk'tan başka
her neyi önemseyip putlaştırıyorsak yıkmak istediğinden,
bazen okuma yazması bile yokmuş gibi davranır, kafaları karıştırırdı.
Şems bu dünyadaki son vazifesinin, bir münevveri
kendi içindeki güneşle tanıştırmak suretiyle aydınlatmak olduğuna
inanıyordu. Ne bir mürşit, ne bir müritti aradığı. Allah'tan
tek talebi bir can yoldaşı, bir ruhdaştı.
Bir keresinde ona niçin daha çok sayıda insana sesini duyurmayı
hedeflemediğini sordum. Cevap olarak bana bu âleme
sıradan insanlar için değil, tek bir insan için geldiğini
söyledi. "Madem ki bu dünya "kün" deyince oldu, yani bir kelimedir
varoluşumuzun özü, ben de harflerden kelimeleri, kelimelerden
hakikati çıkaracak olan dil cambazı bir kişiye yardıma
geldim" dedi.
Mektubunuzu alır almaz, kaderinde Rumi ile kavuşmak
olan şahsın Şems olduğunu anladım. Yine de zaviyedeki her
dervişime eşit fırsat tanıyabilmek için herkesi meydana topladım.
Teferruata girmeden durumu anlattım. Her ne kadar
birkaç kişi bu yolculuğu yapmaya gönüllü olduysa da işin
zorluklarını duyduktan sonra caydılar. Sebat eden tek kişi
Şems'ti. Tüm bunlar geçen kış yaşandı. Baharda ve güzde
herkesi tekrar tekrar sınadım, aynı manzara tekrarlandı.
"Neden bu kadar bekledin?" diyeceksiniz. Buna verecek tek
bir cevabım var: Şems'i çok sevmiştim. Onu tehlikeli bir sefere
yollamak beni sarstı.
Tehlikeli çünkü Şems öyle geçinmesi kolay bir insan değildir.
Bir kere fazlasıyla gururlu ve açıksözlüdür. Göçebe bir yaşam
sürdüğü müddetçe idare etmişti ama bir şehirde, yerleşik
insanlar arasında şimşekleri üzerine çekmesinden ürküyordum.
Cahiller onu anlamaz, okumuşlar ise kıskanır katlanamaz.
O yüzden seyahatini geciktirmeye çalıştım. Ama gidişini
ancak bir yere kadar erteleyebildim.
Şems'in yola çıkmasından önceki akşam ikimiz beraber dut
ağaçlarının çevresinde yürüdük, ipek de tıpkı aşk gibi. Hem
bunca hassas ve nazenin, hem sanıldığından daha kuvvetli ve
dayanıklı, hatta âteşin.
Şems'e dedim ki: "Bak, ipekböceği kozadan çıkarken alın
teriyle ördüğü ipeği yırtıp parçalar. Bu yüzden çiftçiler ya ipeği
seçerler, ya ipekböceğini. ikisini birden koruyamazlar. Çoğu
zaman ipeği kurtarmak için ipekböceğinin canını alırlar.
? Bir tek ipek mendil için bilir misin yüz ipekböceği can verir?"
Rüzgâr bizden yana esti, usuldan. Ürperdim o an. Yaş kemale
erince üşütmek kolay oluyor ama havadan değildi üşümem.
Çünkü o an bildim, Şems'i bahçemde son görüşümdü
bu. Bir daha görüşemeyecektik. Bu âlemde değil. O da aynı
şeyi sezmiş olacak ki, gözlerine bir hüzün çöktü.
Şafak sökerken el öpüp helalleşmeye geldi. Baktım, uzun kara
saçlarını kazımış. Şaşırdım ama ne ben sebebini sordum, ne
o aniattı. Bir tek şey söyledi: "Bu hikâyede benim payım ipekböceğininkine
benzer. Rumi pektir, ilmik ilmik örülecektir. Vakit
tamam olunca ipeğin bekası için ipekböceğinin ölmesi gerekir."
işte böylece Konya'ya doğru yola çıktı. Allah yardımcısı olsun.
Buluşmasında sonsuz hayırlar olan iki canı bir araya
getirmekle doğru şeyi yaptığımıza inanıyorum. Ama kalbimde
bir ağırlık var. Zaviyemize ayak basan bu en fevri, en hercai,
belki de en deli dervişi şimdiden özlüyorum.
En nihayetinde hepimiz Allah'a emanetiz ve hiç şüphe yok
ki O'na döneceğiz.
Selametle,
Baba Zaman
122
Çömez
Bağdat, 29 Eylül 1243
Bana sorarsanız zaviyede derviş olmak kolay. Ne var ki
bunda? Sabah akşam otur mır mır dua et, tespih çek, zikir
çek. Çocuk oyuncağı! Esas zorluk çömez olmakta! Herkes
dervişliğin zahmetlerinden dem vurur ama nedense kimse
biz zavallı saliklerin çektiklerinden bahsetmez. Buraya geldim
geleli it gibi çalışıyorum. Bazı günler o kadar yoruluyorum
ki döşeğe düştüğümde kolumun bacağımın ağrısından
uyuyamıyorum. Ama kimin umurumda? Kimseden ne bir teselli
duydum, ne müşfik bir bakış gördüm. Ne kadar çalışırsam
çalışayım bir türlü yaranamıyorum. İsmimi dahi bildiklerini
sanmıyorum. "Cahil talip" diye sesleniyorlar bana, sanki
adım sanım yokmuş gibi. Arkamdan da fısıldasıyorlar:
"Havuç kafalı gafil oğlan!"
Ama en kötüsü Aşçı Dede'nin emrinde mutfakta çalışmak!
Göğüs kafesinde kalp yerine taş taşıyor adam. Dergâhta aşçı
olacağına, savaşın kitabını yazmış Moğol Ordusuna komutan
olsa daha isabetli olurdu. Bir kerecik olsun ağzından tatlı
bir söz çıktığını duysam, sağ kolumu keseceğim. Gülümsemeyi
bildiğinden bile şüpheliyim.
Bir seferinde dayanamadım, meydancıya sordum. "Bu zaviyeye
gelen tüm çömezler merasim hırkası giydirilmeden evvel
benim gibi Aşçı Dede'nin zorlu imtihanına tâbi tutulur mu?"
Meydancı müstehzi bir edayla gülümsedi. "Hepsi değil evlat,
yalnızca katır kutur ham olanlar" dedi.
Katır kutur ham olanlar ha, öyle mi? Neden diğer çömezlerden
daha çok çile çekecekmişim? Nefsim onlarınkinden
daha mı büyük, daha mı kötü yani?
Her sabah en erken ben kalkıyorum; dereden kova kova su
taşıyorum. Sonra ocağı yakıyor, yüzüm gözüm is içinde kalana
dek ekmek pişiriyorum. Kahvaltıda içilen çorbayı hazııia-
113
mak gene benim vazifem. Kolay değil, elli kişilik kazanlarda
pişiyor her şey. İçine beş kişi girer rahat rahat yıkanır, öyle
devasa. Ya sonrasında kim yıkar, ovalar kazanları? Gene ben
tabii ki! Bulaşıkçı da benim burada, temizlikçi de, çamaşırcı
da. Gün doğumundan gün batınıma durmadan emir yağdırıyor
Aşçı Dede:
Havuç kafa, yerleri sil! Tezgâhları parlat! Merdivenleri temizle!
Avluyu süpür! Git odun kes! Ahşapları cilala! Tencereleri
kalayla! Reçel kaynat, acı sos hazırla. Hıyar, patlıcan
doğra, ezme yap, turşu doldur -aman tuzu ne eksik ne fazla
olsun, suyun üstünde bir yumurta durabilecek kadar olsa yeter.
Her şeyi tam istediği gibi yapmazsam Aşçı Dede cinnet
geçirir, çanak çömlek eline ne geçerse kafama atar. Haydi,
işin yoksa sil baştan.
Tüm bunlar yetmezmiş gibi, eksiksiz her işte, dua üstüne
dua okumamı emreder. Yüksek sesle okurum ki, Aşçı Dede
beni daha rahat denetlesin. Bir kelime atlayacak olursam
vay hâlime, canıma okur. İşte ben böylece, her Allah'ın günü
bir yandan dua ezberler, bir yandan harıl harıl çalışırım.
Mutfaktaki zorlukları yenersem, bu yolda daha çabuk olgunlaşırım
şım! Böyle diyor Aşçı Dede. "Hiç etrafında ateş olmazsa
kaynar mı kazan? Pişebilir mi nohut? Sen de aynen öyle,
ateşin içinde oflaya poflaya, kaynaya kaynaya pişeceksin
elbet!"
Lafa bak! Nohut muyum ben? Bir keresinde dayanamadım,
soruverdim: "İyi de ne zamana kadar sürecek bu ateşten
imtihan?"
"Binbir gün binbir gece" demez mi gaddar adam! Ardından
da pişkin pişkin ekledi: "Masallardaki Şehrazat her gece başka
bir öykü uydurabildiyse, sen de onun kadar dayanabilirsin
herhalde."
Kafayı yemiş bu adam! Benim şu perişan hâlimle o çenesi
düşük Şehrazat arasında ne tür bir benzerlik olabilir ki? Ha-
114
nımefendinin tek yaptığı kadife yastıklara, atlas yorganlara
yaslanıp bacak bacak üstüne atmak ve bir eliyle zalim hükümdara
hurma, incir, üzüm yedirirken bir yandan çılgın hikâyeler
uydurmak! Bunun neresi zor Allah aşkına? Gelsin
benim çektiğim eziyetlerin yarısına katlansın, değil binbir
gece, bakalım bir hafta dayanabiliyor mu?
İmtihanım bitmesine çok var daha. Sayan var mı bilmiyorum
ama ben her gün bir çentik atıyorum duvara: Şafak altı
yüz yirmi dört!
Bu zaviyedeki ilk kırk günümü ufacık, basık ve karanlık
bir hücrede geçirdim. Ne yayılabilir, ne doğrulabilirsin. Ne
sağına ne soluna dönebilirsin. Sürekli dizüstü hazır vaziyette
oturmak durumundasm. Sıkı sıkı tembihlediler: Olur da
karanlıktan korkarsan, açlıktan miden kazınırsa, ya da maazallah,
ıslak rüyalar görür bir kadın vücudu arzularsan, hemen
tavandaki çanı çal, manevî destek ara!
Kırk gün kaldım o hücrede. Bir kez olsun çanı çalmadım.
Aklıma fena fikirler gelmediğinden değil, Allah biliyor ya sürüsüyle
geldi ama o daracık yerde sıkışmış, serçe parmağımı
dahi kıpırdatamazken azıcık fena fikirden kime zarar gelir ki?
Çilehaneden kurtulunca bu kez de Sertarik geldi, "eti senin,
kemiği benim" diyerek Aşçı Dede'ye teslim etti beni. Meğer
mutfakta çekilen çile en beteriymiş. Gene de, ne kadar
garez edersem edeyim, aşçının kaidelerinden dışan hiç çıkmadım,
tâ ki Şems-i Tebrizî gelene dek. Onun geldiği gece
mutfaktan sıvıştım diye Aşçı Dede feci bir dayak attı. Sırtımda
sıra sıra kızılcık sopalan kırdı. Sonra ayakkabılarımı aldı,
uçları dışarı bakacak şekilde kapının önüne koydu. Böylece
tekke adabına uygun biçimde "evlat, gitme vaktin geldi"
diyordu.
"Eğer gönlün emin değilse, boş yere kendini de yorma, beni
de" diye ters ters buyurdu Aşçı Dede. "Dere eşeğin ayağına
gelmez. Su içmek isteyen eşek kendisi dereye gider, unutma.
115
Tasavvufda derya deniz sudur kana kana içmek isteyene!" Bu
durumda ben de eşek oluyorum tabii.
İşin doğrusu, Şems-i Tebrizî olmasa çoktan buralardan gitmiştim.
Bu gezgin derviş öyle acayibime gidiyor ki, sırf ona
olan merakımdan zaviyeye demir attım. Daha evvel hiç böyle
bir abdal görmemiştim. Kimseden korkusu yok, kimselere
boyun eğmiyor. Aşçı Dede bile ona hürmet ediyor. Ben de
içimden karar verdim: Bundan böyle ibret alacağım kişi,
Şems olacak. Cazibesi, sivri dili, serkeşliği, asi mizacıyla o olmalı
benim mürşidim. Bizim yaşlı, uyuşuk pir efendi değil.
Evet, Şems-i Tebrizî benim kahramanım. Onu gördükten
sonra kendi kendime dedim ki "ne demeye munis bir derviş
olacağım. Şayet onun yanında feyiz alacak kadar kalırsam,
ben de Şems gibi gözüpek, isyankâr olurum." Böyle dedim ve
güz gelip de Şems'in temelli gideceğini anlayınca, ben de
onun peşinden Konya'ya gitmeye karar verdim.
Kararımı Baba Zaman'a bildirmeliydim. Odasında oturmuş,
kandil ışığında mektup yazarken buldum onu. Beni görünce
sevinmişe benzemedi. Varlığım onu yoruyormuş gibi
bezgin baktı suratıma:
"Ne istersin Kızıl Çömez?" diye sordu.
Lafı dolandırmadan derdimi anlatmaya koyuldum: "Görüyorum
ki Şems-i Tebrizî gidiyor. Ben de onunla gitmek isterim.
Yolda yardıma ihtiyacı olabilir."
Baba Zaman dikkatle süzdü beni. "Şems'e yardım etmek
istediğin için mi onunla gitmek istersin yoksa vazifelerinden
kaçmak mıdır niyetin? İmtihanın daha bitmedi. Mürit sayılmazsın
henüz."
"Şems gibi birine yolda eşlik etmek de bir nevi imtihan de-
116
ğil mi?" diye sordum. Haddimi aştığımın farkmdaydım ama
piri ikna etmek için bunu göze almıştım.
Şeyhim başını eğdi, tefekküre daldı. O sustukça ben de
sindim olduğum yerde. Şimdi beni azarlayacak, Aşçı Dede'yi
çağırıp bana göz kulak olmasını söyleyecek sandım. Ödüm
patladı. Ama böyle bir şey olmadı. Baba Zaman düşünceli bir
ifadeyle bana baktı, kafasını salladı.
"Nicedir seni sınamaktaydık. Gerçi meyve ağaçtan sonra
vücuda gelir ama hakikatte evvel odur. Kişinin nasıl derviş
olacağı, daha çömezliğinden belli olur. Bu yollar sana göre
değil, evladım. Her sene tekkeye gelen yedi gençten ancak biri
tarikatta kalabilirmiş. Kanaatimce derviş olmaya mayan
müsait değil, kısmetini başka yerde araman daha hayırlı
olur."
Ne diyeceğimi bilemeden, yutkundum.
Baba Zaman sesini yükselterek lafını tamamladı. '"Tebrizli
Şems'e seyahatinde eşlik etme fikrine gelince, bunu bana
değil, kendisine danışmalısm."
Bu kati ihtarın ardından pir, kapıyı işaret ederek mektubuna
döndü.
Böylece tekkeden atılmış oldum. Üzgündüm, gururum kırılmıştı
ama doğrusu, rahatlamıştım. Nihayet kuşlar kadar
hürdüm.
Şems
Bağdat, 30 Eylül 1243
Bu sabah şafak sökerken Baba Zamanla helalleşip yola çıktım.
Atıma atladığım gibi doludizgin sürdüm. Tepeye varınca
durup uzaktan son kez zaviyeye baktım. Dut ağaçlarıyla çevrelenmiş
kerpiç bina, çalılıklar arasında gizli bir kuş yuvası gibiy-
117
di. Baba Zaman'm bitkin çehresi zihnimde şimşek gibi çaktı
söndü. Benim için endişelendiğini biliyordum ama doğrusu buna
sebep görmüyordum. Benim bildiğim Aşk'tan uzaklaşanlara
endişelenmek lâzım gelirdi, doludizgin Aşk'a koşanlara değil.
Onuncu Kural: Ne yöne gidersen git, -Doğu, Batı,
Kuzey ya da Güney- çıktığın her yolculuğu içine doğru
bir seyahat olarak düşün! Kendi içine yolculuk
eden kişi, sonunda arzı dolaşır.
Konya'da beni nelerin beklediğini bilmiyordum. Ama şehir
bana nasıl bir kader hazırlamışsa, kucaklamaya hazırdım,
tüm kararlarıyla beraber.
On Birinci Kural: Ebe bilir ki sancı çekilmeden doğum
olmaz, ana rahminden bebeğe yol açılmaz. Senden
yepyeni ve taptaze bir "sen" zuhur edebilmesi için
zorluklara, sancılara hazır olman gerekir.
îjC 1$C V
Zaviyeden ayrılmadan önceki gece odamın tüm pencerelerini
ardına kadar açtım. Karanlığın kokusu içeri doldu. Titrek
kandil ışığında bir ayna parçasına baka baka saçlarımı kestim.
Yumak yumak saç döküldü yere. Bir usturayla tamamen
kazıdım kafamı. Sonra tek tek ve usul usul sakalımı, bıyığımı
kestim, kaşlarımdan kurtuldum. İşim bitince suretimi inceledim.
Artık yüzüm daha genç, daha aydınlıktı. Zerrece kıl olmayınca,
ne yaşım, ne adım, ne cinsiyetim kalmıştı. Ne geçmiş, ne
gelecek, yalnızca şu ana mühürlüydüm sonsuza dek.
Baba Zaman'm odasına varıp, hakkını helal etmesini istedim.
"Bakıyorum yolculuğun şimdiden seni değiştirmiş" dedi
yeni hâlimi görünce. "Hâlbuki daha başlamadı bile."
218
119
On İkinci Kural: Aşk bir seferdir. Bu sefere çıkan
her yolcu, istese de istemese de tepeden tırnağa değişir.
Bu yollara dalıp da değişmeyen yoktur.
Baba Zaman belli belirsiz bir tebessümle beni yanma çağırdıktan
sonra, kadife bir kutu tutuşturdu elime. Kutuda üç
nesne vardı: Bir gümüş kakmalı ayna, işlemeli bir ipek mendil
ve minnacık billur bir şişe.
"Bunlar sana yolculuğunda yardım edecek. Lâzım oldukça
kullan. Olur da kendine olan güvenin sarsılırsa, bu ayna sana
iç güzelliğini gösterecek. İtibarın lekelenirse şayet, bu
ipek mendil asıl önemli olanın kalp temizliği olduğunu hatırlatacak.
Şişedeki merhem ise hem zahiri hem bâtınî yaralarını
iyileştirecek."
Her nesneyi tek tek okşadıktan sonra kutuyu kapattım ve
Baba Zaman'a teşekkür ettim. Sonra söylenecek bir söz kalmadı.
Güneşin ilk ışıklarıyla kuşlar cıvıldaşırken, çiğ taneleri dallardan
sarkarken, atıma bindim. Konya'ydı istikametim. Kendimi
Kadir Allah'ın yazdığı yazgıya teslim ettim. Neler olacağını
bilmeden ve bilmeyi istemeden var gücümle ilerledim.
Çömez
Bağdat, 30 Eylül 1243
Bedelini düşünmeden ahırdan bir yağız at çaldığım gibi
Şems-i Tebrizî'nin peşine düştüm. Elimden geldiğince aradaki
mesafeyi ayarlamaya çalıştıysam da, kendimi belli etmeden
onu izlemem hayli zor oldu. Bağdat'a varınca Şems bir
pazaryerinde mola verip, yolluk almaya çıktı. Ben de "şimdi
tam sırasıdır" diyerek kendimi atının önüne attım.
"Kızıl saçlı kara cahil oğlan, ne demeye yerde yatarsın?"
diye sordu Şems atınm tepesinden eğilerek. Hem şaşırmış,
hem keyiflenmiş gibiydi.
Dizlerimin üstüne çöktüm. Tıpkı dilenciler gibi ellerimi
kavuşturup yalvardım: "Seninle gelmek istiyorum. Benim
kahramanım sensin. Bırak ben de geleyim."
"İyi de nereye gidiyorum biliyor musun?"
Afalladım. Doğrusu bunu hiç düşünmemiştim. "Hayır,
ama ne fark eder? Müridin olmak isterim. Seni kendime ibret
alırım."
"Boşuna konuşursun. Ben ne mürşit, ne mürit isterim. Yalnız
gezerim. Kimseye ibretlik bir hâlim de yok" diye tersledi
Şems. "On Üçüncü Kural: Şu dünyada semadaki yıldızlardan
daha fazla sayıda sahte hacı hoca şeyh şıh var.
Hakiki mürşit seni kendi içine bakmaya ve nefsini
aşıp kendindeki güzellikleri bir bir keşfetmeye yönlendirir.
Tutup da ona hayran olmaya değil."
"Destur ver geleyim, ne olur" diye yalvardım. "Hem her
meşhur seyyahın yanında muhakkak çırak nevinden bir yardımcısı
olur. Ben de senin çırağın olurum."
Şems düşünceli bir edayla çenesini kaşıdı. Bir an için bana
hak verdiğini sandım. %
"Kızıl Çömez, bana yoldaşlık etmeye gücün yeter mi peki?"
diye sordu aniden.
Hevesle ve gayet çevik bir şekilde zıplayarak doğruldum.
"Elbette yeter! Gücüm özümden gelir."
"Peki o zaman. Mademki benim müridim olmak istersin,
işte ilk vazifen: En yakın meyhaneye git, bir testi şarap al.
Gel bu meydanda dik kafana, lıkır lıkır iç!"
Ağzım açık kalakaldım. Bunca zaman tasavvuf yolunda pişmek
için çekmediğim zahmet ve mihnet ve eziyet kalmamıştı.
Günde yüz defa yerleri cüppemle cilalamaya, dumandan göz-
120
lerim yaşarıncaya dek ateş başında tencere tava kalaylamaya,
paslı kapanlardan fare ölüleri toplamaya, kısacası her türlü
angaryaya hayli aşinaydım. Maneviyatımı güçlendirmek adına
bir oturuşta yüz soğan doğramaya, koca kazanlarda yağlı
pilavlar, ballı hoşaflar hazırlamaya, sabahtan akşama eşek gibi
çalışmaya alışkındım. Ama kalabalık bir pazaryerinde, herkesin
gözü önünde şarap içmeye gelince, doğrusu mezhebim o
kadar geniş değildi. Dehşet içerisinde kalmıştım.
"Tövbe Estağfurullah' dedim. "Babam duysa bacaklarımı kırar
valla. Ailem beni Baba Zaman'm zaviyesine iyi bir Müslüman
olmam için yolladı, kâfir olup yoldan çıkmam için değil.
Sonra elalem hakkımda ne düşünür? Konu komşu ne der?"
Şems yakıcı bakışlarla süzdü beni. Tıpkı o ilk gece ben kapı
arkasından onu gözetlediğimde olduğu gibi, nazarıyla ezdi
bitirdi yüreğimi.
Nihayet, hakkımda hükmünü verdi, atının yularlarını çekti.
"Kızıl Çömez, sen bana mürit olamazsın" dedi. "Başkalarının
ne düşündüğüne fazla kafa yoruyorsun. Ama bilsen ki^başkalarmdan
kabul ve hürmet görmeyi ne kadar çok arzu edersen,
onların tenkit ye dedikodularına da o kadar takılırsın."
Şems'e yoldaşlık fırsatını elimden kaçırdığımı anlamıştım.
Son bir gayretle kendimi savunmaya çalıştım.
"İyi ama sen bana 'git şarap al' deyince ben de sandım ki itikadımın
sağlamlığını sınamaktasın. Beni bilhassa bu imtihana
koşmadığını nereden bilecektim? İmanımı sınıyorsun sandım."
Şems kaşlarını çattı: "Bir başkasının itikadının sağlamlığını
sınamak biz insanlara düşmez ki. Bu Allah'tan rol çalmak
olur. Kulun imanını ölçüp tartmak kul harcı değildir,
bilmez misin?"
Çaresiz çevreme bakındım. Dervişin ettiği lafları tartıp
biçtim ama hangi kefeye koyacağımı bilemedim. Kafam o kadar
karışmıştı ki şakaklarım zonkluyordu. Nefesim sıkışmış
gibi yenimi, yakamı açtım.
121
Şems aynı vakur edayla devam etti: "Kızıl Çömez, tasavvuf
ummanına kendini adamak istediğini söylersin ama karşılığında
hiçbir bedel ödemeye niyetin yok. Bu iş öyle olmaz! Kimi için
para pul, kimi için şan şöhret, kimine kıdem itibar, kimine ten
şehvettir esas tuzak! İnsjm_ngye_fazlaca kıymet veriyorşa__şu
dünyada, evvela ondan kurtulması şarttır bu yollarda."
Bunu da dedikten sonra Tebrizli Şems eğilip atının boynunu
okşadı. Lafı nihayete erdirmek istercesine, "Zannım odur
ki, Bağdat'ta kalsan, anana atana dönsen hakkında daha hayırlı
olur. Namuslu bir zanaatkar bul, ona çırak ol. İçimden
bir his diyor ki ileride senden gayet başarılı bir tüccar olur.
Aman gözü doymazlardan olma sakın! Şimdi müsaadenle yola
düşeyim."
Bana son kez selâm verdi. Topuklarıyla atını mahmuzladıktan
sonra deli rüzgâr, taşkın nehir gibi hızlanarak dörtnala
uzaklaştı. Atının toynaklarının altında kayıp gidiyordu
dünya. Ben de atıma atladım, tâ Bağdat'ın eteklerine varana
dek onu kovaladım. Ama aramızdaki mesafe gittikçe açıldı.
En sonunda ufukta minnacık bir beneğe dönüştü.
Bekledim. Ve Allah biliyor ya o kapkara benek ufuk çizgisinde
damla gibi eriyip kaybolduktan çok sonra dahi, Şems'in
yakıcı bakışlarını üzerimde, tâ yüreğimin derinlerinde hissettim.
Ella
Boston, 24 Mayıs, 2008
Bahar mevsimi boyunca Rubinsteinların görkemli malikânesinde
her sabah ilk uyanan, mutfağa ilk gelip kahvaltıyı
hazırlayan Ella'ydı. Kahvaltının en faydalı öğün olduğuna
inanırdı. Kadın dergilerinin birinde okumuştu. Bir araştır-
222
maya göre düzenli kahvaltı eden aileler, aile fertlerinin aç bîilaç
kapıdan fırlayarak güne başladığı ailelere kıyasla çok
daha uyumlu ve mutlu oluyorlardı. Her ne kadar bu kıyaslamaya
inancı tam olsa da, dergide sözü edilen o keyifli kahvaltıları
henüz yaşamamıştı Ella. Kendi evlerindeki kahvaltılar
pek öyle uyumlu filan olmuyordu. Daha ziyade herkes ayrı
bir telden çalıyor, kimse aynı yiyeceği paylaşmıyordu. Biri reçelli
tost ekmeği yemeyi tercih ederken (Jeannette), diğeri
ballı mısır gevreğini kaşıklıyor (Avi), bir başkası tavada yumurtasını
tam kıvamında isterken (Davidj; dördüncüsü hiçbir
şey yememekte ısrar ediyordu (Orly). Gene de Ella'nın
nezdinde kahvaltı önemliydi. Her sabah usanmadan herkesin
yiyeceklerini hazırlar; böylece çocuklarının okulda abur
cubur yemek zorunda kalmayacaklarını düşünerek, bir anne
olarak kıvanç duyardı.
Ama işte bu sabah Ella mutfağa girdiğinde, her zamanki
gibi kahve hazırlamak, portakal sıkmak ve ekmek kızartmak
yerine, ilk olarak mutfak masasına geçip dizüstü bilgisayarını
açtı. Mesaj kutusunu açar açmaz ışıltılı bir gülümseme
kapladı yüzünü. Beklediği e-posta gelmişti. Aziz Zahara cevap
yazmıştı!
Sevgili Ella,
Kızınla aranızın düzelmesine çok sevindim. Ben
de bu sabah erkenden Momostenango'dan ayrıldım.
Tuhaf şey, burada sadece birkaç gün kaldığım
hâlde veda etme zamanı geldiğinde bir burukluk
hissettim. Guatemala'daki bu ufacık köyü bir daha
dünya gözüyle görebilecek miydim acaba? Sanmıyorum
.
Ne zaman bir yere veda etsem, bir parçamı geride
bırakmış gibi oluyorum. Ama işte ister Marco
Polo gibi dünyayı gezelim ister beşikten me-
123
zara aynı eve kazık çakalım, hepimiz için hayat
doğum ve ölümler dizisi demek. Başlangıçlar ve
sonlar. Bir anın doğması için bir önceki anın ölmesi
gerekir. Yeni bir "ben" için, eski ben'in
kuruyup solması gerektiği gibi...
Momostenango'dan ayrılmadan evvel meditasyon
yaptım, tefekküre daldım. Seni düşündüm, Boston'daki
yeni arkadaşım! Her insanın etrafında
farklı renklerden bir hâle olduğuna inanıyorum.
Gözlerimi kapayıp senin renklerini bulmaya çalıştım.
Çok geçmeden üç hare belirdi: Sıcacık
sarı, mahcup turuncu ve ketum metalik-mor. Bence
bunlar senin renklerin. Çok da güzeller. Hem
ayrı ayrı, hem beraber.
Guatemala'da son durağım Chajul isminde ufacık
bir kasaba. Burada evler kerpiçten, çocukların
gözleri kocaman ve kapkara. Bakışları kendilerinden
yaşlı. Her evde her yaştan kadın kilim örüyor.
Ben de bir nineden senin için bir kilim satın
aldım. Kadıncağıza, Bostonlu bir hanım için
hediye aldığımı, seçmeme yardım etmesini söyledim.
Bir süre düşündükten sonra evindeki koca yığından
bir parça çekti çıkardı. Yemin ederim,
orada her renkten ve desenden elliden fazla kilim
depolanmıştı ama yaşlı kadının senin için seçtiği
kilimde yalnız üç renk vardı: Sarı, turuncu ve
mor. Garip bir tesadüf değil mi, tabii kâinatta
"tesadüf" diye bir şey varsa...
Bizim sanal âlemde karşılaşmamızın da bir tesadüf
olmayabileceğini hiç düşündün mü?
Sevgilerimle,
Aziz
124
Hamiş: İstersen kilimini postayla yollayabilirim,
ya da Boston'da kahve içeceğimiz gün yanımda
getiririm...
Mesajı okuduktan sonra tatlı bir pembelik yayıldı Ella’nın
yanaklarına. Ne güzel yazıyordu Aziz! Sıcacık, samimi, olduğu
gibi... Gözlerini kapadı, bedenini çevreleyen renk kuşaklarını
düşledi. İlginçtir, zihninde beliren Ella, yetişkin hâli değil,
tâ yedi yaşındaki hâliydi.
Çoktan unuttuğunu sandığı nahoş hatıralar canlandı. Çocukluğunu
hatırladı; burukluğunu, yalnızlığım... Annesini
anımsadı; üzerinde fıstık yeşili fırfırlı önlüğü, elinde yuvarlak,
ortası delik kek kabı, yüzünde kül rengi bir maske, solgun ve
sonsuz bir kederle mutfak kapısında durup öylece dikilmiş bir
hâlde... İlk Ella keşfetmişti babasının cansız bedenini. Tavandan
parlak kalpler, toplar, kutular sarkıyordu; ışıl ısıldı ortalık.
Noel zamanıydı. Ve yeni yıl süslerine karışmak istercesine
bir beden sallanıyordu orta yerde. Babası kendini asmıştı.
Tüm gençliği boyunca Ella babasının intiharından annesini
sorumlu tutmuştu. Ve henüz genç bir kızken kendi kendine bir
söz vermişti. O, annesinin yaptığı hataları yapmayacak, evlenince
kocasını hep mutlu edecekti. Onun evliliği ölene dek sürecek,
anne babasmmki gibi kısa ömürlü olmayacaktı. Belki de
bu yüzden, yani sırf kendi evliliğini farklı kılabilmek için, annesinin
yaptığı gibi bir Hıristiyan'la değil, kendi inancından bir
Yahudi'yle evlenmek istemiş, eş olarak David'i seçmişti.
Ella ile annesinin aralarının düzelmesi uzun zaman almıştı.
Aslında yakın zamana kadar annesine nefreti devam etmiş,
ancak birkaç sene önce maziyi deşmeyi bırakabilmişti.
Artık yorulmuştu öfke duymaktan. Geçmişe öfkelenmek ağır
bir yüktü.
"Anne! Heyoooo!"
125
"Dünyadan anneme! Dünyadan anneme! Cevap ver anne!"
Ella mutfakta dalmış otururken birden bir kıkırdama sesiyle
irkildi. Arkasını dönünce kendisine muzipçe bakan dört
çift göz gördü: Orly, Avi, Jeannette ve David. Dördü de aynı
anda kahvaltıya inmiş olmalıydı. Şimdi yan yana durmuş,
tuhaf bir yaratığı incelercesine ona bakıyorlardı. Hâllerine
ve yüz ifadelerine bakılırsa orada epeydir durup dikkat çekmeye
çalışmış olmalıydılar.
"Mamiş ne oluyo ya? İki saattir sana sesleniyoruz, duymadın
bile" dedi Orly.
David gözlerini kaçırarak, "Ekrana nasıl da gömülmüşsün
öyle?" diye mırıldandı.
Ella, kocasının bakışlarının odaklandığı yere baktı. Ekranda
Aziz Z. Zahara’nın e-postası açık duruyordu. Apar topar
dizüstü bilgisayarını kapattı.
"Yayınevi için sürüyle okuma yapmam gerek" dedi Ella.
"Raporumu zamanında teslim etmeliyim. Biliyorsun, şu roman
üzerinde çalışıyorum."
Avi gayet ciddi bir ifadeyle lafa daldı: "Ama rapor yazmıyordun
ki! Ben gördüm! E-postalarım okuyordun."
Ella kıpkırmızı oldu. Buluğ çağındaki çocuklar ne demeye
büyüklerin kusurlarını, açıklarını bulmaya bayılırlardı ki?
Ama neyse ki diğer aile fertleri konuya ilgilerini yitirmiş gibiydi.
Şimdi herkes başını çevirmiş, boş tezgâha bakıyordu.
Orly merakla annesine döndü, herkesin aklından geçen soruyu
sordu:
"Anne bu sabah bize kahvaltı hazırlamamışsın. İnanmıyorum!"
Söylenen söz Ella'yı da sersemletmişti sanki. Şimdi etrafa
bakma sırası ondaydı. Ne kahvenin dumanı tütüyordu, ne ocağın
üstünde sahanda yumurta bekliyordu. Ekmek kızartma
makinesi boştu. Sahi, ne olmuştu da her sabah robot gibi sof-
126
ra kuran kadın, bu sabah kahvaltı hazırlamayı unutmuştu?
O an Ella anladı ki aklı fikri Aziz'deydi... Şu an bu büyük
ve lüks evde değil de, Guatemala'da onun yanında olmak için
neler vermezdi ki...
Bölüm İki
SU
Hayattaki akışkan, kaygan ve
değişken şeyler...
Rumi
Konya, 15 Ekim 1244
Bu gece muhteşem bir ay var gökyüzünde. Öyle parlak, öyle
gösterişli ki heyula bir inci gibi sallanmakta üzerimizde.
Yataktan kalktım. Pencereden dışarı, ay ışığında yüzen avluya
baktım. Böylesi bir güzellik hem göze hem gönle ziyafet
demek. Fakat ay ne kadar harika olursa olsun, ne kalbimin
ne ellerimin titremesine kâr ediyor. Bu gece de sıçrayarak
uyandım uykumdan.
"Efendi, betin benzin atmış. Yine aynı rüyayı mı gördün yoksa?"
diye fısıldadı Kerra. "Sana bir bardak su getireyim mi?"
"Endişelenme, sen uyumana bak" dedim.
Elinden ne gelecek ki? Ne onun ne benim. Rüyalarımız kaderimizden
kopuk olabilir mi? Kaderimiz ise zaten bizim elimizde
değil. Dahası, üst üste hep aynı rüyayı görmemin bir
sebebi olmalı diye düşünüyorum. Mademki kırk gecedir bu
rüyayı görmekteyim, elbette açılacak hikmeti, gördüklerimin
neye alamet olduğunu öğreneceğim, ya şimdi ya da yakında.
Başlangıcı geceden geceye değişse de sonu hep aynı kalıyor.
Sanki rüya bir koca bina ve ben her gece farklı bir kapıdan
giriyorum oraya.
Bu sefer rüyamda, yerleri Acem haklarıyla kaplı son derece
aşina gelen bir odada, rahlenin başında bir kitap okuyordum.
Tam karşımda bir derviş oturuyordu. Uzun, inceydi bedeni;
yüzü kalın bir peçeyle kaplıydı. Elinde beş mumlu bir
şamdan vardı. Ben rahat okuyayım diye ışık tutmaktaydı.
130
131
Bir müddet sonra başımı kaldırıp dervişe baktım. Okuduğum
sayfada bir tamlamaya takılmıştım: Hazine-i Gayb.
Tam bu kelime hakkında bir yorumda bulunacaktım ki, hayret
ve dehşet içinde bir şeyi fark ettim: Benim şamdan sandığım
şey meğer dervişin sağ eliymiş. Beş mum yerine, beş parmağını
uzatırmış. Alev alev yanmaktaymış parmakları. Meğer
derviş kendini yaka yaka bana ışık tutarmış.
Telaş içinde su bulmaya uğraştım ama yanımda yakınımda
bir lokmacık su yoktu. Ne bir testi, ne bir ibrik. Hırkamı
çıkarıp alevlerin üstüne fırlattım. Ama hırkayı tekrar kaldırınca
bir de baktım ki altında dumanı tüten bir şamdandan
başka bir şey yok. Derviş kaybolmuş.
Rüyanın bundan sonraki kısmı her gece aynı. Evimdeyim.
Oda oda dolaşarak o dervişi bulmaya çalışıyorum. Aramadığım
delik kalmıyor. Sonra avluya iniyorum, ortalık simin bir
sarı gül denizi. Sağa sesleniyorum, sola sesleniyorum ama
aradığım kişi sırra kadem basmış.
"Gitme ne olur, cancağızım. Neredesin?" diye yalvarıyorum.
Uğursuz bir ses işitmişçesine irkilerek kuyuya varıyorum:
dipte dalgalanan karanlık sulara göz atıyorum. İlk başta hiçbir
şey göremesem de kamerin huzmeleri pırıl pırıl sağanak
olup üzerime yağınca, avlu birdenbire nura boğuluyor. İşte o
zaman bir şey fark ediyorum. Kuyunun dibinde bir çift kara
göz var. Ölü gözler dikilmiş gözlerime. Veda ediyor bu âleme.
"Yetişin! Yardım edin! Canına kıydılar" diye bağırıyor biri.
Kimbilir belki de benim bu bağıran. Istıraptan o kadar değişmiş
ki, tanıyamıyorum sesimi.
Ve haykırıyorum o zaman. Üst üste ve ter içinde defalarca
haykırıyorum. Tâ ki karım döşekte kalkıp bana sıkı sıkı sarılmcaya;
başımı sinesine yasladığımda, şefkatle mırıldanmcaya
dek:
"Efendi, iyi misin? Yine ayın rüyayı mı gördün yoksa?"
Gecenin ilerleyen bir vakti Kerra tekrar uykuya dalınca,
avluya süzüldüm. Kıpırtısızdı gece. Kuyuyu görünce ürperdim
ama gene de yaklaştım, varıp yanına otururdum. Ağaçların
arasından esen meltemle yapraklar belli belirsiz hışırdadı.
Böyle anlarda içimi tarifsiz bir keder basar, nedenini bilemem.
Oysa hayatım aydınlık, bahtım açık, koşullarım âlâdır.
Rabbim bana en çok kıymet verdiğim üç nimeti bağışladı:
İlim, irfan ve başkalarına doğru yolu gösterme ehliyeti.
Otuz yedi yaşına gelene dek Allah istediğimden fazlasını
verdi. Farklı nispetlerde nebilere, velilere, âlimlere kadar
uzanan İlm-i Keşf-i İlahi'den nasibimce pay aldım. Müteveffa
babam elimden tuttu; zamanın en iyi hocalarının rahle-i
tedrisatından geçtim. "Okumak, çalışmak ve başkalarını aydınlatmak
kulun Allah'a borcudur" diyerek, şuurumu derinleştirmek
için çok okudum, çok çalıştım.
Hocam Seyyid Burhaneddin bana hep derdi ki, Hak tebliğini
halka ulaştırmak ve insanların doğruyu yanlıştan ayırmasına
yardımcı olmak gibi şerefli bir vazifeyi üstlendiğime
göre Allah'ın sevgili kuluymuşum. "Şükret Celaleddin, herkese
nasip olmaz böylesi."
Yıllarca medresede müderrislik yaptım, onlarca şeriat âlimiyle
ilahiyat tartıştım, fıkıh ve hadiste mesafeler katettim.
Her hafta şehrin en Büyük camisinde vaaz veririm. Ders verip
yetiştirdiğim talebe o kadar çok ki, sayısını da isimlerini
de akılda tutamaz oldum. İnsanlar bana gelip de kelimelerimin
yüreklerine su serpip rehberlik ettiğini söylediklerinde,
bilgimi ve hünerimi methettiklerinde kıvanç duyuyorum.
Çok şükür Allah'a ki huzurlu bir ailem, lekesiz itibarım, kadim
dostlarım, sadık müritlerim ve benden feyz alan talebelerim
var. Ömrü hayatımda fakr-u zaruret bilmedim.
Gerçi ilk zevcemi yitirdiğimde dünya başıma yıkıldı. Ama
Allah Kerra'dan razı olsun, sayesinde sevgiyi ve neşeyi yine
-
Yalan
15 years ago
- 133
tattım. Her iki oğlum da mesut bir yuvada büyüdü. Gene de
birbirlerinden ne kadar farklılar, şaşırmadan edemem hâlâ.
Sanki aynı toprağa yan yana aynı tohumdan iki tane ekilmiş;
aynı güneş, aynı su verilmiş ama bir bakmışsınız tamamen
farklı iki nebat boyvermiş. ikisiyle de gurur duyuyorum, tıpkı
üvey kızımla gurur duyduğum gibi. Sevgili Kimyacık öyle
yekta, öyle akıllı, öyle merhamet ve inayet dolu. Kamuda ayrı
mutluyum, evimin mahreminde ayrı. Peki ama o hâlde neden
anlayamadığım, açıklayamadığım bir boşluk var içimde?
Öyle bir boşluk ki günbegün büyümekte? Fare gibi sinsice,
sessizce, hırslı ve haris, bu eksiklik duygusu ruhumu kemirmekte.
Nereye gitsem içimdeki boşluk da benimle gelmekte.
İnsan bu kadar tam iken gene de hâlâ eksik hissedebilir
mi? Ya da mutluyken kederli de olabilir mi? Gündüzlerim bu
kadar parlak, tatminkâr ve noksansız iken, başarıdan başarıya
mertebeden mertebeye yükselirken, nedendir her gece
rüyamda yana yakıla birini arayışım?
Sanki içimde başkalarından değil de esas benden gizlenen
bir sır taşımaktayım. Olur da bir gün rüyamdaki dervişi bulursam
o sırrın kaynağını ondan dinleyeceğim.
Peki ya taşıyamazsam bu gerçeği? Ya ağır gelirse omuzlarıma?
Ne tuhaf; ben Celaleddin, korku ya da vesvese nedir bilmem
sanırdım.
Şems
Konya, 16 Ekim 1244
Bir şehre varmadan önce hiç şaşmadan tekrarladığım kadim
bir âdetim var: Şehrin kapılarından geçmezden evvel bir
müddet durur ve oradaki tüm velileri selâmlarım içimden.
İster ölü olsun ister diri, ister meşhur olsun ister meçhul, o
şehirde yaşamış ya da yaşamakta olan tüm velilere bir selâm
yollarım önden. Destur isterim onlardan. Bunca senedir hiçbir
şehir, kasaba yahut köy yok ki velilerinden destur almadan
ayak basmış olayım. Varacağım yerde ağırlıklı olarak
Müslümanlar, Hıristiyanlar, Yahudiler yahut Mecusîler ikamet
etsin, hiç fark etmez. Her yerde muhakkak bir veli vardır
ve onlar, dini, cemî ve cîsmanî farklılıklardan öteye geçmiştir.
Veli dediğin tüm beşerin rehberidir.
Benzer şekilde uzaktan Konya'yı görünce her zamanki
âdetimi yerine getirdim. Ama sonrasında tuhaf bir şey oldu.
Şehrin evliyası, mutat olduğu üzere selâmıma karşılık vermek
yerine kırık mezar taşları gibi sus pus oldular. Beni duymadıklarını
zannederek tekrar selâmladım, bu kez daha
yüksek sesle. Ama yine bir suskunluk oldu. Anladım ki Konya
evliyası beni duymuştu duymasına da, bilmediğim bir sebepten
dolayı şehre buyur etmiyordu.
Kelimelerimi alıp dört yana taşısın diye rüzgâra teslim ettim:
"Ey Konya'nın velileri, neden destur vermezsiniz bu yolcuya?"
Bir süre sonra, rüzgâr şu cevapla geri döndü: "Ey derviş,
destur veririz amma bilesin ki bu şehirde tastamam zıt iki
şey var senin için. Ortası yoktur. Ya safi aşk, ya som nefretle
karşılaşacaksın. Bunu bir düşün istersen."
"Hâl böyleyse dert edecek bir şey yok" dedim. "Mademki
safi aşk var, kâfidir."
Bunu duyar duymaz Konya velileri hep bir ağızdan destur
verdi, hayır duası ettiler. Fakat hemen şehre girmek istemiyordum.
Bir tepede, yaşlı bir meşe ağacının altına oturdum.
Atım etraftaki seyrek çimleri çiğnerken, ben de önümsıra
yükselen şehri gözledim. Konya'nın minareleri kırık cam
parçalan gibi güneşte parlıyordu. Arada bir köpek havlamaları,
eşek anırmaları, çocuk kahkahaları, avazı çıktığı kadar
bağıran bezirganları işitiyordum -hayat dolu bir şehrin ale-
134
135
İade sesleri. Kapalı kapılar, kafesli pencereler ardında neler
yaşanıyor, ne hikâyeler yazılıyordu acaba? Hiç bilmediğim
bir yere ayak basmak üzereydim. Hafif bir tedirginlik duyduysam
da kırk kuraldan birini hatırladım o an:
On Dördüncü Kural: Hakk'ın karşına çıkardığı değişimlere
direnmek yerine, teslim ol. Bırak Hayât sana
rağmen değil, seninle beraber aksın. "Düzenim bozulur,
hayatımın altı üstüne gelir" diye endişe etme. Nereden
biliyorsun hayatın altının üstünden daha iyi olmayacağını?
Beni daldığım düşüncelerden dostane bir ses çıkardı: "Selâmünaleyküm
derviş!"
Dönüp bakınca bir kağnının üzerinde sarkık bıyıklı, teni
zeytuni, iri yağız genç bir köylü gördüm. Kağnıyı çeken öküz
hem çok ihtiyar hem çok zayıftı, belli ki ömrünün son demlerindeydi.
"Ya aleykümselam" diye seslendim.
"Neden burada bir başına oturursun? At sürmekten yorulduysan,
atla kağnıma, Konya'ya kadar götüreyim seni."
Gülümsedim. "Eksik olma ama yayan gitsem, senin şu
öküzünden hızlı giderim."
"Öküzümü hafife alma" dedi köylü, besbelli içerlemişti.
"Yaşlıdır, zayıftır ama en sadık dostumdur."
Bunu duyunca kelimelerin ağırlığı altında ezildim. Hemen
doğruldum, köylünün önünde eğildim. Allah'ın engin devr-i
tekvininde bir habbe olan ben, şakadan da olsa, ister insan
olsun ister hayvan bir başka canı nasıl küçümser, nasıl öteleyebilirdim?
Madem ki bir hata yapmış, kalp kırmıştım, özür
dilemeliydim.
"Senden ve öküzünden özür dilerim" dedim. "Kusur ettim,
affola!"
Köylü ağzı açık bakakaldı bana. Yüzünde şaşkın bir ifade
belirdi. Bir süre boş boş baktı, dalga geçip geçmediğimi anlamak
istercesine. "Daha evvel hiç kimse böyle bir şey yapmamıştı"
diye mırıldandı. Mahcup, sıcacık gülümsedi.
"Demek kimse öküzünden özür dilemedi, öyle mi?"
"Eh, o da var tabii. Ama kast ettiğim o değil. Asıl kimse
benden özür dilemedi. Genelde öbür türlü olur bu işler. Özür
dileyen ben olurum hep. Başkaları kabahatli bile olsa hep
ben af dilerim."
Bunu duyunca müteessir oldum. "Delikanlı, Kuran-ı Kerim
der ki, Biz insanı en güzel biçimde yarattık. Uludur insan. Kıymetlidir.
Ne eziktir, ne aciz. Zaten Allah'ın doksan dokuz sıfatı
arasında acz yoktur. Üstelik kurallardan biridir" dedim.
"Ne kuralı?" diye sordu kafasını kaşıyarak.
"On Beşinci Kural: 'Allah, içte ve dışta her an hepimizi
tamama erdirmekle meşguldür. Tek tek herbirimiz
tamamlanmamış bir sanat eseriyiz. Yaşadığımız
her hadise, atlattığımız^her badire eBîkTerîiîuzTglHer^
memiz için tasarlanmıştır. Rab noksanlarımızla ayrı
ayrı uğraşır çünkü beşeriyet denen eser, kusursuzluğu
' *?*—"amujHI^—???MJauı»W * .m Millim ıllıM ??mTIffBlı— ıı—ın lldlfa
jmuHHMUlM MIIIBIHIHMII ?""??"^OILlUHMHMIlllfl ı ??um. \f ??*?—
hedefler."
Köylü gözlerini klrpıştırdı. "Sen de mi vaazı dinlemeye geldin
yoksa?" diye sordu. "Öyleyse yola düşsen iyi olur. Bugün
her zamankinden de kalabalık olacakmış. Ne muhteşem bir
hatip ama değil mi?"
Kimden bahsettiğini anlayınca kalbim duracak gibi oldu.
"Söyle hele, Rumi'nin vaazları neden bu kadar ilgini çeker?"
Köylü bir müddet sustu, bir süre ufka daldı gözleri. Zihni
hem her yerde, hem hiçbir yerde gibiydi. Sonra şöyle dedi:
"Bizim köy türlü badireler atlattı. Önce kıtlık geldi, ardından
Moğollar. Yaktılar, yıktılar, yağmaladılar. Şehirlere et-
136
137
tikleri daha beterdi. Erzurum'u, Sivas'ı, Kayseri'yi aldılar,
erleri kestiler, kadınları aldılar. Bense ne sevdiğim birini
kaybettim ne evimi ocağımı. Ama gene de derunumda bir
yerde mühim bir şey yitirmiş gibiyim. Hep küskün içim. İzah
edemem ama nedense hep kederliyim."
"Peki bunun Rumi ile ne alâkası var?" diye sordum.
Köylü durgun, düşünceli mırıldandı: "Herkes diyor ki
Efendi Mevlâna’nın vaazlarını birkaç kez dinlersen, kederin
geçermiş."
Şahsen ben mahzun olmakta bir kusur görmüyordum. Alîsine,
riya ve oyun insanları mutlu eder,^ hakikatleri bilmek
ise ağırlaştırıp hüzünlendirirdi. Şu hayatta daha çok şev bilen
insanlar daha durgun, daha dingin olurdu. Ama bunları
anlatmaya lüzum görmedim. Onun yerine, "gel, Konya'ya kadar
beraber gidelim" dedim, "sen de bana yolda Rumi'yi anlatırsın,
olur mu?"
Atımın dizginlerini kağnıya bağlayıp, köylünün yanma
oturdum. Baktım yaşlı öküz yükünün artmasını dert etmiyor.
Öyle ya da böyle, ağır ağır, hep aynı bezgin vezinle yürüyor.
Köylü bana ekmekle keçi peyniri ikram etti. Konuşa
konuşa yedik. İşte bu hâlde, çivit mavisi bir gök tepemizde
tepsi gibi parlarken, şehrin velilerinin nezaretinde Konya'ya
adım attım.
Kağnıdan atlarken, "Kendine mukayyet ol dost" dedim.
"Muhakkak vaaza gel" dedi köylü hevesle.
El salladım. "Şimdi değil, sonra..."
Hutbesini dinlemek için sabırsızlansam da, Mevlâna'yı
görmeye can atsam da öncesinde yapmak istediğim başka bir
şey vardı: Şehri tanımalı, bu ulu vaiz hakkında Konya halkı
ne düşünüyor öğrenmeliydim. Ruhdaşımı kendi gözlerimle
görmezden evvel, göremediği insanlar onu nasıl değerlendiriyor
anlamalıydım.
Anlamalıydım ki resmin tamamını kavrayabileyim...
Dilenci Hasan
Konya, 18 Ekim, 1244
Bir bitmez cenderedir yaşadığım. Daima hayat ile ölüm
arasında sıkışmış, daima Araftayım. Böyle yapar adamı cüzam
illeti, ölmeden mezara sokar, diri diri. Sokaklarda anneler
çocuklarını korkutmak için parmakla gösterir beni; yaramaz
çocuklarıysa taşa tutar, alay eder. Esnaf dükkân kapılarından
kışkışlar, uğursuzluk getirmeyeyim diye kovar, kovalar.
Hamile kadınlar başlarını çevirir, sanki gözleri bana değince
kannlarmdaki bebeler sakat doğacak. Bu insanların
hiçbirinin anlamadığı bir şey var: Onlar biz cüzamlıları görmemek
için ellerinden geleni yapadursunlar, esas biz cüzamlılar
uzak durmak istiyoruz onlardan ve acıyan, acıtan bakışlarından!
Cüzam bir azaptır. Her gün bir parça daha kemirir bedenini,
ruhunu. Önce ten değişir, derinin rengi kararır morarır,
meşin gibi kalınlaşır. Omuzlarda, dizlerde, kollarda, yüzde
bozuk yumurta rengi boy boy bezeler oluşur. Bu safhadayken
habire bir yanma, karıncalanma hissedersin. Sonra nedendir
bilinmez, acı tavsar, ağrılar azalır, başlarsın uyuşmaya. Derken
bezeler büyür, şişer, tombul kabarcıklara dönüşür. Eller
pençeleşir, yüz öyle bozulur ki tanınmaz hâle gelir.
Artık bu geç safhadayım, göz kapaklarımı kapatamaz durumdayım.
Gözüm benden habersiz ağlıyor, ağzımdan habire
salyalar akıyor. Tutamıyorum. Ellerimden altı tırnak düştü,
yedincisi yolda. Ne tuhaf, saçım hâlâ yerli yerinde. Herhalde
kendimi şanslı saymalıyım.
İşittim ki, Frenkler cüzamlıları kale duvarları dışına atarmış.
Şehrin kapılarım da sürgüyle kaparlarmış tekrar girmesinler
diye. Hâlbuki Konya'da öyle değil. Burada bir çan taşıyoruz
üstümüzde. Bu suretle ahaliyi uyardığımız sürece şehirde
dolanmamıza müsaade var. Dilenmemize de izin veri-
138
139
yorlar neyse ki. Yoksa açlıktan ölürdük. Cüzâmlıysan hayatta
kalmanın iki yolu var: Birincisi başkalarından dilenmek,
ikincisi başkalarına dua etmek. İkisi de karın doyurur.
Nedense ahali biz cüzamlıların dualarının daha bir makbul
olduğunu, Allah'ın bize ayrı bir ihtimam gösterdiğini sanıyor.
Ne saçmalık! Öyle olsa bu hâlde olur muyuz? Ama inanmışlar
bir kere. Bizden iğrenseler bile, illâ ki onlar için dua ermemizi
isterler. Hastalarına, kötürümlerine, ihtiyarlarına, başı
dertte olanlara dua edelim diye biz cüzamlıları çağırırlar.
Karşılığında para verip karnımızı doyurur, sırtımızı sıvazlarlar.
Şu insanları bir anlayabilsem! Sokaklarda cüzamlılara it
muamelesi yapanlar, ne vakit ağır bir hastalıkla yahut ölüm
korkusuyla karşılaşsalar, bizim dualarımızdan medet umarlar.
Kamuda bir dirhem bile kıymetimiz yoktur ama ölümün
kol gezdiği evler var ya, işte oralarda sultan biziz!
Ne zaman dua için tutulsam, başımı önüme eğer, Arapça
anlamsız sesler çıkarır, huşu içinde yakarırmış gibi yaparım.
Ne yapayım? Numara yapmaktan başka çarem yok. zira Allah'ın
biz cüzamlıları duyduğuna bile inanmıyorum. Bana
bunun aksini düşündürtecek bir şey yaşamadım ki.
Kârı daha düşük olsa da dilenciliği para karşılığı dua etmeye
tercih ederim. En azından dilenirken kimseyi kandırmıyorum.
Cuma günleri haftanın en ballı günüdür. Tabii şayet aylardan
Ramazan değilse: Mübarek Ramazan geldi mi dilenci
kısmının kazancı tümden tatlı olur. Hele Ramazan'm son günü
yok mu, şehirdeki her dilenci o gün cebini doldurur. O gün
en iflah olmaz pintiler, cebinde akrep besleyen tipler bile sadaka
vermek için yarışırlar. Ne kadar günah işlemişlerse affolunur
umuduyla, Ramazan bitmeden muhakkak bir hayır yapmanın
telaşıyla elimize ya yiyecek ya mangır tutuştururlar, üç
beş kuruş da olsa. Senede bir kezcik olsun insanlar dilencilerden
kaçmaz. Tam aksine sokağa çıkıp köşe bucak dilenci ararlar.
Hatta buldukları dilenci ne kadar sefil ve perişan olursa o
kadar memnun olurlar. Vicdanları o denli rahatlar. Ne kadar
eli açık, hayırsever olduklarını ispatlayabilmek hevesiyle bir
günlüğüne de olsa bizden iğrenmeyi bile bırakırlar.
Doğrusu, bugün de gayet kârlı bir gün olacağa benzer. Zira
Mevlâna, hem vaaz hem hutbe için minbere çıkacak. Cami
çoktan doldu, saflar sıklaştı. İçeride yer bulamayanlar sıra sıra
avluya dizildi. Mevlâna nerede vaaz verse şehrin tüm dilencileri
ve yankesicileri bala üşüşen arılar misali orada toplaşır.
Nitekim hepsi buradalar. Tıpkı benim gibi hazır ve nazırlar.
Sırtımı bir akçaağaca verip cami girişinin tam karşısına
oturdum. Yağmurun tertemiz kokusu uzaktaki bostanlardan
gelen tatlı ekşi rayihaya karışıyordu. Keşkülümü önüme koydum.
Diğer dilencilerin aksine bağıra çağıra, yalvar yakar dilenmem
ben. Konuşmaya bile lüzum duymam. Koyarım önüme
dilenci kâsemi, sabırla beklerim. Cüzamlı olmanın iyi bir
yanı varsa, bu olsa gerek. İnim inim inlemene, yalvarıp gözyaşları
dökmene, ne kadar bedbaht ya da perişan olduğunu
anlatmana gerek yok. Yüzümü açıp bir kere göstermem, onlarca
kelimeye bedel.
Bugün de öyle yaptım.
Çok geçmeden kâseme birkaç mangır düştü. Hepsi de çentikli
bakırdan. Keşke bir altın sikke olaydı aralarında. Tuğrası
güneş, aslan veya hilal fark etmez. Alâeddin Keykubad
tedavüldeki kanunlarını gevşeteli beri Halep Beyleri'nin sikkeleri,
Fatımi dinarı, Bağdat Halifesi'nin mangırı, hatta İtalyan
florini dahi geçer akçe kılındı. Konya'nın yöneticileri
bunları kabul eder de dilencileri kabul etmez olur mu?
Paralarla beraber birkaç kuru yaprak düştü kucağıma. Altında
oturduğum akçaağaç kızıl-sarı yapraklarını döküyordu.
Her rüzgârda ulam ulam yaprak kâseme düştükçe düşündüm
ki akçaağaçla pek çok ortak yanımız var! Sonbaharda
yapraklarını döken bir ağaç, her gün bedeninden bir şeyler
eksilen bir cüzamlıya benzemiyor mu?
140
141
Çırılçıplak bir ağacım ben de. Derim, uzuvlarım, yüzüm
dağılıp dökülüyor. Her gün bedenimin bir başka parçası beni
terk ediyor. Ne var ki ağacın aksine, ben kaybettiklerimi geri
alamayacağım. Tomurcuklanacak bir ilkbahar yok benim
için. Bugün yitirdiğim her şeyi sonsuza dek yitiriyorum.
Ne zaman birisi keşkülüme para atsa, hızla, telaşla, kaçarcasma;
gözlerini gözlerime değdirmeden yapar bunu. Niçin
insanlar para verirken dilencilerin yüzlerine bakmazlar? Sanki
gözlerimize bakarlarsa nazarımızdan bir illet ya da uğursuzluk
bulaşmasından korkarlar. Cemiyetin nezdinde bizler
hırsızlardan, sabıkalılardan, hatta katillerden bile beteriz. Bu
tür vahim yanlışlara sapan insanları tasvip etmeseler de, en
azından onlara görünmez adam muamelesi yapmazlar. Hâlbuki
sıra bana, benim gibilere geldi mi, bizleri görmezler bile.
Bize bakınca tek gördükleri ölüm olur. Ve ölümün bu kadar
yakın ve çirkin olabileceğine inanmak istemezler. Bu yüzden
kaçırırlar gözlerini gözlerimizden. Bu yüzdendir ki yanımıza
gelip para verirken bile yokmuşuz muamelesi yaparlar.
Ben böyle düşüncelere dalmış otururken bir anda arkalarda
bir yerlerde şiddetli bir vaveyla koptu. Birisinin haykırdığını
duydum: "Geliyor! Geliyor!"
Elbette gelen Rumi'ydi. Hem de ne geliş! Altında süt gibi
apak bir at vardı. Kehribar renkli kaftanına altın varaklar,
inci mercanlar işliydi. Ardında mürşidleri, hayranları, taraftarları
izdiham oluştururken o önde mağrur, bilge ve asil
ilerliyordu. Cazibe, özgüven ve feraset saça saça gelişine bakılırsa
bir âlimden çok bir hükümdara benziyordu: Rüzgârın,
ateşin, suyun ve toprağın sultanıydı! Atı dahi dimdik ve vakurdu,
taşıdığı adamın saygınlığını bilir gibi.
Keşkülümdeki sikkeleri hemen cebime attım. Yüzümün yansı
açıkta kalacak şekilde serpuşumu sıkıca bağladım ve camiye
daldım. İçerisi o kadar kalabalık, saflar öyle sıkışıktı, yer bulmak
bir yana, nefes almaya bile imkân yoktu. Ama işte cüzâmlı
olmamn bir iyi yanı daha varsa, en kalabalık mekânlarda dahi
kolaylıkla yer bulabilmek! Ne de olsa kimse yanıma oturmak
istemez, beni görenler şöyle bir geri adım atar, açılarak uzaklaşır.
Bu sayede bir köşecik buldum kendime, yere çömdüm.
Az sonra vaaz başladı.
"Muhterem cemaat" dedi Rumi, sesi kâh tiz kâh pes perdelerde
salmıyordu. "Zaman zaman hepimiz zanlara kapılırız,
kendimizi küçük ve sıkışmış hissederiz. Ufacık bir noktayız
Kâinat-ı Muazzama’nın karşısında. Etimiz budumuz belli;
idrakimizin, irademizin ve aklımız sınırları ortada. Sırf buna
bakıp kiminiz sual eder: Allah için ne mânâsı olacak bu fani
canımın? Benim şu koskoca dünyada ne kıymetim olabilir ki?
Bugünkü hutbemizde bu sualin cevabını göstermek isterim."
En ön safta Rumi'nin iki oğlu oturuyordu. Tıpatıp rahmetli
annesine çektiği söylenen büyük oğlan Sultan Veled ile duru
bir çehresi, iri kirpikleri, badem gözleri, geniş bir alnı
olan, lâkin etrafını ters ters süzen kardeşi Alaaddin. Her ikisi
de besbelli babalarıyla gurur duyuyordu.
Mevlâna bir es verdikten sonra sözlerine devam etti: "Âdemoğulları
Havvakızları öyle bir ilimle şerefyap olmuştur ki,
ne dağlar ne gökler sırtlanabilir. O yüzdendir ki Kuran'da
şöyle der: 'Biz o emaneti göklere, yere ve dağlara arzettik, onlar,
onu yüklenmeye yanaşmadılar, ondan korktular da onu
insan yüklendi.' İşte böylesi kıymetli bir makam ve mevki, bu
kadar mühim bir paye verilen insan ne demeye Allah'ın kendisi
için dilediğinden daha aşağısını hedeflesin? Neden kendini
aşağı çeksin? Neden vezir iken kendini rezil etsin?"
Tane tane konuşuyordu Rumi. Çok mürekkep yalamış insanlara
has bir eminlikle seçiyordu kelimeleri. Tökezlemeden
konuşuyor, bir kullandığı benzetmeyi kolay kolay tekrar
etmiyordu.
Dedi ki: Allah yedi kat göğün başında bir tahtta oturmuyor.
Tek tek her birimize yakın ve dost. Dedi ki: Çektiğimiz
142
143
tüm acılar, karşılaştığımız onca kahır ve zorluk aslında bizi
Yaradan'a daha da yakınlaştıracak.
"Ellerimize dikkat edin. Sürekli açılıp kapanır parmaklarımız.
Tutar ve bırakır, bırakır ve tutarız. Bir içe bir dışa.
Yumruğumuzu sıktıktan sonra mutlaka açarız. Öyle olmasaydı
felçli gibi olurduk. Varlığımız da böyledir. Bir an gelir
açılır, bir an gelir kapanır. Kâh sıkışır yüreğimiz, kâh ferahlar.
Bu tezat gibi görünen haller varlığın özüdür. Kanat çırpan
kuşlara bakın. Kanatlarının nasıl hareket ettiğine dikkat
buyurun, bir aşağı bir yukarı. Bir hüzün, bir saadet. Böyledir
hayat. Hoş bir kararda, ahenk içinde, dengede."
İlk başta duyduklarım hoşuma gitti. Neşe ve keder bir kuşun
kanatları gibi birbirine bağlı ve bağımlıydı demek. Yüreğim
ısındı bunu düşününce. Ama hemen sonra başka bir soru zihnimi
tırmaladı. Mevlâna mağrumiyetten, elemden, kahırdan ve
evhamdan ne anlardı ki? Nüfuzlu bir adamın oğlu olarak gelmişti
şu dünyaya. Ardında babası, yedi ceddi, muteber sülalesi
olmuştu hep. Zengin ve müreffeh bir hayat sürmüştü, zorluk
nedir bilmeden. Gerçi ilk zevcesinin ölümü onu üzmüş olmalıydı
ama bunun dışında hiçbir sıkıntı yaşamamıştı kanaatimce.
Ağzında gümüş kaşıkla doğmuş, saygın zümrelerde büyümüş,
en iyi âlimlerce eğitilmiş, hep sevilmiş, hep şımartılmış, hep
hürmet görmüştü. Benim gibi bir cüzamlının karşısına geçip de
ne cüretle acı çekmenin erdemlerinden bahsediyordu? Kursağımda
hınç birikti, ağzımda bir acı tat. Yutkunamadım.
Yüreğim burkularak Rumi ile aramdaki farkın ne kadar vahim
olduğunu anladım. Sahi Allah niçin tezatları aynılıktan,
ahenksizliği uyumdan, adaletsizliği adaletten çok seviyordu?
Ya ifrat, ya tefrit. Ya bir uç, ya öteki uç. İşte benim payıma fakr
u zaruret, açlık, sefalet, musibet bahşetmişti. Mevlâna'ya gelince
refah, irfan, saadet, sıhhat ve muvaffakiyet. Ben insanların
midesini bulandırmamak için yüzümü gizlerken, o orta yere
çıkıp paha biçilmez bir mücevher gibi ışıl ışıl parlıyordu.
Merak ettim benim yerimde Mevlâna olsaydı, ne yapar nasıl
yaşardı kim bilir? Acaba hiç aklına gelir miydi kendisi gibi
imtiyazlı bir kanaat önderinin bile günün birinde takılıp
tökezleyebileceği, devrilip düşebileceği? Dışlanmak, horlanmak,
itilmek, ötelenmek, haksız yere kem laf işitmek nedir
bilir miydi? Bir gün olsun başkalarının dillerinin zehirini tatmış
mıydı acaba? Bana verilen şu hayat ona verilseydi gene
böyle koskoca Mevlâna olabilir miydi? Aklıma takılan her yeni
soruyla beraber hasedim arttı. Sonunda Mevlâna'ya duyduğum
hınç, ona beslediğim hayranlığa galip geldi.
Yerimde duramadım, ayağa kalktım. Cemaati ite kaka dışarı
çıktım. Etraftakilerden kimisi ters ters, kimisi şaşkınlıkla
baktı bana. Bunca insan vaazı duymak için camiye girmeye
can atarken, nasıl olup da seyirciler arasından birinin dışarı
çıktığına anlam verememişti kimse.
Şems
Konya, 18 Ekim 1244
Başımın üstüne bir dam bulmalıyım bu şehirde.
Köylü beni şehir merkezinde atınca, ilk işim kalacak bir
yer aramak oldu. Gezdiğim hanlar içinde Şekerci Han tam
bana uygun bir yer gibiydi. Hancı dört oda gösterdi. Eşyası
en az olanı seçtim: Bir hasır döşek, küflenmeye yüz tutmuş
bir battaniye, fitili dipte bir kandil, yastık niyetine güneşte
kurutulmuş tuğla ve bir de güzel manzarası vardı. Balkondan
bakınca tüm şehir, çevresindeki tepelerin eteklerine varıncaya
dek uzanan bir açıklıkla görülüyordu.
Böylece bir günde, senelerdir sürdürdüğüm gezgin hayatı
bırakıp, yerleşik hayata geçtim. Plana yerleştikten sonra ilk iş
Konya sokaklarını dolaşmaya çıktım. Her adımda bir başka
144
145
dil, bir başka din, bir başka âdetle karşılaştım. Çingene çalgıcılara,
Arap seyyahlara, Hıristiyan hacılara, Yahudi tacirlere,
Budist rahiplere, Frenk ozanlara, Çin-i Maçin'den canbazlara,
Hintli yılan oynatıcılarına, efsunperver Mecusilere ve Urum
feylesoflarına denk geldim. Köle pazarlarında teni süt beyaz
cariyeler gördüm ve bir de şahit oldukları onca zulümden dilleri
tutulmuş irikıyım siyahı harem ağaları. Ellerinde hacamat
zemberekleri ile bekleşen gezgin berberlere, billur küreli
kâhinlere ve ateş yutan sihirbazlara rastladım. Kudüs'e gitmekte
olan hacılar, son Haçlı Seferleri'nden kaçkın serseri askerler
vardı yollarda. Ceneviz lisanı, Frenk lisanı, Yunanca,
Fârisî, Türkçe, Kürtçe, Arapça, Ermenice, Süryanice, İbranice
ve hangi lisana ait olduğunu bilemediğim envai çeşit lehçede
konuşuyordu ahali. Bitmek bilmez farklılıklarına karşın bu insanların
hepsinde ortak bir şey vardı: Aynı tamamlanmamışlık
hâli. Her biri yapım süreci devam eden birer eserdi.
Konya şehri Babil Kulesi misaliydi. Her an her şey durmadan
değişiyor, ayrışıyor, çözülüyor, bozuluyor, yenileniyor, yineleniyor,
aydınlanıyor, aşkmlaşıyor, can bulup can veriyordu.
Tam bir keşmekeşti gördüğüm. Bir telaş, bir koşturmaca...
Herkesin bir derdi vardı. Kimsenin kimseye deva sunduğu
yok! İnsanı insandan ayırmadan baktım herkese ve her
yere. Dertlerine uzak ama yüreklerine yakın durdum.
On Altıncı Kural: Kusursuzdur ya Allah, O'nu sevmek
kolaydır. Zor olan hatasıyla sevabıyla fani insanları
sevmektir. Unutma ki kişi bir şeyi ancak sevdiği
ölçüde bilebilir. Demek ki hakikaten kucaklamadan
ötekini, Yaradan'dan ötürü yaratılanı sevmeden, ne lâyıkıyla
bilebilir, ne lâyıkıyla sevebilirsin.
Genciyle yaşlısıyla çeşitli esnafın günboyu alın teri döktüğü
ufak tefek izbe dükkânların olduğu dar sokakları gezdim.
Her köşede birileri muhakkak Mevlâna'dan bahsediyordu.
Merak ettim bu kadar sevilmek nasıl bir şeydi acaba? Bu kadar
meşhur olmak, daima el üstünde tutulmak insanın nefsini
nasıl etkilerdi? Zihnim bu sorularla meşgulken Rumi'nin
vaaz verdiği camiye doğru değil, tam karşı istikamete doğru
yürüdüğümü fark ettim. Etrafımdaki manzara değişmeye
başladı. Şehrin kuzeyine doğru yürüdükçe evler harabeye,
bağ bahçe viraneye dönüştü. Sokaklarda kavga patırtı içinde
oynayan yoksul, başıboş çocuklara rastladım. Sadece evler ve
insanlar değil, kokular da değişti, gitgide keskinleşti; baharat,
yağ, sarımsak kokuları bollaştı. En sonunda dar bir sokağa
girdim. Burada üç koku ağır basıyordu: Misk, ter ve
şehvet. Konya şehrinin adı kötüye çıkmış mahallesine vasıl
olmuştum demek.
Örme taştan kaldırımlı, yokuşu dik sokağın başında derme
çatma bir ev vardı. Bataklı damı saz çubuklarla pekiştirilmişti.
Evin önünde bir avuç kadın sohbet halindeydi. Yaklaştığımı
görünce susup şüpheyle baktılar. Yarı tedirgin yarı
muzip bir ifade sardı yüzlerini. Kadınların yanında bir bahçe
vardı; akıllara durgunluk verecek güzellikte katmer katmer
açmış güllerle dolu bir gül bahçesi. Bu bağın bağbam
kim ola diye merak ettim.
Bahçeye vardığım sırada evin kapısı gümbürtüyle açıldı ve
ızbandut gibi bir kadın'dışarı fırladı. Uzun boylu, iri yapılı,
asık suratlıydı. Kat kat gerdanı, değirmi bir göbeği vardı.
Gözlerini kısınca, et katmanlarının arasında kayboluyordu
ela gözleri; iki incecik çizgi kalıyordu geride. Dudakları sarkık
ve kaim, çehresi ablaktı. Ve üst dudağının hemen yukarısında
tüy tüy kara bıyığı vardı. Anladım ki gördüğüm insan
hem kadın hem erkek olarak gelmiştir dünyaya. Hünsadır.
"Sen de kimsin? Ne istersin?" diye sordu hünsa şüpheyle.
Yüzü medcezir gibiydi. Kâh yükselen, kâh çekilen sular misali,
bir erkek oluyordu, bir kadın.
146
Kendimi tanıttım. Bir şey demedi. Adını sordum ama duymazdan
geldi.
Bir eliyle sinek kovalar gibi kış kış yaparak, "Buralar sana
göre değil" dedi hünsa.
"Nedenmiş o?" diye sordum.
"Görmüyor musun ayol, burası kerhane? Siz dervişler habire
hu çekip, karı kız görünce öcü görmüş gibi kaçmaz mısınız?
Ne işin var burda? Bak seni uyarıyorum. Bir de sanırlar
ki kerhane patronuyum diye bende ahlak yok. zevk-ü sefadan
çıkmam. Hâlbuki her sene muhakkak zekâtımı veririm,
Ramazan'da kapımı kaparım. Şimdi de seni günahtan kurtarıyorum.
Bizden uzak dur. Burası şehrin en beter, en pis yeridir,
gelme buralara!"
"Hâlbuki bana göre pislik içte olur, dışta değil" diye itiraz
ettim. "Bu da kurallardan biridir."
"Ne kuralından bahsediyorsun be adam?"' diye tersledi.
"On Yedinci Kural: Esas kirlilik, dışta değil içte, kisvede
değil kalpte olur. Onun dışındaki her leke ne kadar
kötü görünürse görünsün, yıkandı mı temizlenir,
suyla arınır. Yıkamakla çıkmayan tek pislik kalplerde
yağ bağlamış haset ve art niyettir."
Ne var ki hünsa dediklerimi duymazdan geldi. "Siz dervişler
yok musunuz, kafayı sıyırmışsmız. Bizim buraya her tür
müşteri gelir. Ama derviş kısmı asla! Buralarda dolanıp duracak
olursan, Allah burayı yakar kavurur. Bir din adamını
yoldan çıkarttık diye bizi lanetler. Ocağımızı başımıza yıkar.
O yüzden hadi tıpış tıpış yaylan!"
Güldüm. "Bu saçmasapan fikirleri nereden buluyorsun?
Yani şimdi sana göre Allah gökten bakan öfkeli, ceberut bir
baba mı? Sanır mısın ki her hatamızda başımıza taş ve kurbağa
yağdırır? Böyle Hak anlayışı olur mu?"
147
Kerhane maması hünsa, ip gibi bıyığının ucunu burdu. Az
kaldı dövecekmiş gibi öfkeyle baktı.
"Merak etme, kerhane görmeye gelmedim buraya" dedim.
"Ben şu gül bağına hayran kaldım, ona bakmak için yaklaşmıştım."
"Ha, o mu?" diyerek omuz silkti hünsa. "Kızlardan birinin
işidir. Haspa tutturdu gül yetiştirelim diye, ses etmedim. Çöl
Gülü'nün marifetidir bu bahçe."
İlerideki sermayelerin arasında duran genç bir kadını işaret
etti. İncecik çenesi, sedef gibi pürüzsüz teni, derin ama
dertli bakan ceylan gözleri vardı. Görenin aklını başından
alacak kadar güzeldi. Kadına bakınca büyük bir dönüşüm geçirmekte
olduğunu sezinledim.
Eğilip, yalnız hünsanın duyabileceği şekilde kulağına fısıldadım:
"Bu kızcağız temiz kalpli birine benzer. Gün gelecek
manevi bir yolculuğa çıkacak. Bu batağı temelli terk edecek.
O gün gelince, sakın ola ona engel olmaya kalkmayasm."
Hünsa geri çekilip, hiddetle süzdü beni. "Cehennemde
odun olasıca! Zebaniler koparsın dilini! Sen kendini ne sanırsın?
Bu kızlar benim sermayem. Hangisine nasıl davranacağıma
ben karar veririm, anladın mı? Buranın ağası benim.
Hadi defol burdan! Bi daha görmeyeyim seni! Yoksa Çakal
Kafa'yı çağırırım ona göre!"
"O da kim?" diye sordum.
Hünsa parmağım sallaya sallaya "Beladır, hem de öyle
böyle değil! İnan bana tanımak istemezsin" dedi.
"Kimse kim" dedim omuz silkerek. "Gidiyorum, ama gene
gelebilirim. Beni buralarda bir daha görürsen şaşırma. Ömrünü
seccade üzerinde tespih çekerek geçiren dervişlerden
değilim. Öyleleri Kuran'ı sathi okur. Bense Kuran'ı her yerde
okurum; her başakta, karıncada, bulutta. Nefes Alan Kuran'dır
okuduğum."
"Nasıl yani? İnsanları kitap gibi okuyorsun öyle mi?" diye tısladı
kerhane sahibi, bir kahkaha patlattı. "Amma saçmalarsın!"
148
"Her insan açık bir kitaptır özünde. Okunmayı bekler. Her
birimiz yürüyen, nefes alan kitabız aslında, yeter ki özümüzü
bilelim" dedim. "İster fahişe ol, ister bakire, ister düşmüş
ol, ister itibarlı, Allah'ı bulma arzusu hepimizin kalplerinde,
derinlerde saklıdır, sırlıdır. Doğduğumuz andan itibaren aşk
cevherini içimizde taşırız. Orada durur, keşfedilmeyi bekler.
Kurallardan biridir bu."
Bu kez hangi kurallardan bahsettiğimi sormadı. Ben de
devam ettim:
"On Sekizinci Kural: Tüm kâinat olanca katmanları
ve karmaşasıyla insanın içinde gizlenmiştir. Şeytan, dışımızda
bizi ayartmayı bekleyen korkunç bir mahlûk
değil, bizzat içimizde bir sestir. Şeytanı kendinde ara;
dışında, başkalarında değil. Ve unutma ki nefsini bilen
Rabbini bilir. Başkalarıyla değil, sadece kendiyle uğraşan
insan, sonunda mükâfat olarak Yaradan'ı tanır."
Hünsa bu kez kollarını çattı, öne eğildi, gözlerini kısıp tehditkâr
bir edayla beni tepeden tırnağa süzdü.
"Orospulara vaaz vermeye kalkan deli derviş!" dedi homurdana
homurdana. "Kimsin nesin Konya'da ne ararsın bilmiyorum
ama ayağım denk al! Bu civarda kimsenin aklını
çelmene müsaade etmem, bilesin. Kerhanemden uzak dur.
Durmazsan, and olsun, Çakal Kafa gelir, o sivri dilini keser,
ben de tuzlayıp afiyetle yerim."
Ella
Boston, 28 Mayıs, 2008
Bu sabah her zamankinden durgun uyandı Ella. Ama öyle
mutsuz bir durgunluk değildi bu. Daha ziyade isteksiz, hissiz,
149
âdeta renksiz bir ruh halindeydi. Sanki varmaya hiç niyetlenmediği
bir eşiğe yaklaşmıştı. Bir şeyler değişiyordu hayatında.
Bunu seziyor ve bekliyordu. Mutfakta kahve hazırlarken,
geçenlerde oturup yazdığı ve sonra bir çekmeceye kaldırdığı
bir karar listesi buldu. Yazdıklarını merakla okudu. Uyguladığı
kararların yanma kırmızı kalemle işaret koydu.
Kırk Yaşına Varmadan Muhakkak Yapmam Gereken
On Şey:
Bundan böyle daha düzenli ol, vaktini daha iyi kullan,
kendine yeni bir ajanda al. (Tamamdır!)
Rejime başla, yağı şekeri unu tuzu kes, mineral desteği ve
antioksidan al. (Tamamdır!)
Kırışıklıklara savaş aç. Alfa hidroksil ürünler kullan, Loreal'ın
yeni kremini ihmal etme. (Tamamdır!)
Koltukların yüzlerini değiştir, salona yeni süs bitkileri al,
yastıkları yenile. (Tamamdır!)
Hayatını gözden geçir. (Eh, tamam sayılır!)
Et yemeyi bırak. Her hafta sağlıklı bir mönü oluştur, bedenine
hak ettiği özeni göstermeye başla. (Tamam sayılır!)
Rumi'nin kitaplarını al, her gün en az iki şiirini oku. (Tamamdır!)
»
Çocukları bir Broadway Müzikali'ne götür. (Tamamdır!)
Yemek kitabı yazmaya başla. (Tamamdır!)
Kalbini aşka aç!!!
Ella bir süre kıpırdamadan durdu, gözleri listenin sonuncu
maddesine takılmıştı. Bunu yazarken ne düşünmüştü
acaba? Ne vardı aklında? "Aşk Şeriatı’nın etkisi olmalı" diye
mırıldandı kendi kendine. Aziz Zahara’nın romanı yüzünden
son zamanlarda sıkça düşünür olmuştu aşkı.
* * *
150
151
Sevgili Aziz,
Bugün benim doğum günüm! Bir dönüm noktasına
varmış gibi hissediyorum. Kırkma varınca yaşlandığını
anlıyorsun, olanca ağırlığıyla.
Özellikle biz kadınlar için geçerli bu. Gerçi
Amerika'daki kadın dergileri ısrarla insan
ömrünün epey uzadığını, eskiden otuz yaş ne ise
şimdilerde kırkın o olduğunu söylüyorlar. (Ve
eskiden kırk yaş ne ise şimdilerde altmış oymuş).
Ama kimi kandırıyoruz? Kırk yaş kırk yaştır
işte. Artık her şeyin daha fazlasına sahibim:
Daha bilgili, daha olgun, daha sağduyuluyum.
Ve yüzümde daha fazla kırışıklık var, saçımda
daha fazla kır. Daha kırgınım ve daha yorgun.
..
Doğum günleri hep neşelendirirdi beni ama nedense
bu sabah göğsümde bir ağırlıkla uyandım.
Bir an hayatımın hep böyle geçip gideceğini düşündüm
ve bu fikirle ürperdim.
Peki hayatımın değişmesini gerçekten istiyor
muyum? Birden anladım ki bu soruya "evet" desen
bir türlü, "hayır" desen bir türlü. Her iki sonuç
da ürkütüyor beni.
Benden daha keyifli olman dileğiyle,
Arkadaşın Ella
Hamiş: Biraz kasvetli bir mesaj oldu galiba,
kusuruma bakma. Bu sıralar kendimle çok uğraşıyorum,
belki de romanının etkisidir. Ya da resmen
orta yaş bunalımındayım...
Sevgili Ella,
Doğum günün kutlu olsun 1 Hem erkekler hem kadınlar
için kırk en güzel yaştır. Bence kırk sayısı
tılsımlıdır.
Boşuna değil, Nuh Tufanı kırk gün sürdü. Sular
her yeri kapladı ama aynı zamanda bu topyekûn
yıkım, birikmiş tüm kirleri sildi ve hayata
yeniden başlama fırsatı verdi. İslam tasavvufunda
kırk sayısı bir mertebe aşmak için sarf
edilen zamanı, manevi uyanışı temsil eder. Bilincin
dört temel safhası vardır. Her birinde
on derece mevcuttur ki toplamda kırk eder. Hazreti
İsa kırk gün kırk gece çölde çile çekti.
Hazreti Muhammed peygamberlik çağrısını kırk
yaşında işitti. Buda ıhlamur ağacının altında
kırk gün tefekküre daldı. Ve tabii bir de
Şems'in kırk altın kuralını unutmamalı.
Kırk yaşında insan yeni bir vazife üstlenir.
Bence muhteşem bir yaşa vardın! Yaşlanmayı da
sakın dert etme. Kirk öyle kudretli bir sayıdır
ki, kırışıklıklar da saçmdaki aklar da yanında
cılız kalır.
Kendine iyi bakman dileğiyle,
Aziz
Fahişe Çöl Gülü
Konya, 18 Ekim 1244
Bunca senedir bu beter yolun yokuşuyum, anlamadığım
bir şey var. Nasıl olur da insanlar habire fuhuşa karşı olduklarını
ve fahişelere acıdıklarını söyledikleri hâlde fuhuş ya-
152
153
pan bir kadının tövbe edip hayata sil baştan başlamasına fırsat
tanımazlar? "Mademki bir kere düştün batağa, hep orada
kal" derler âdeta. Bilmem ki nedendir. Tek bildiğim şu: Bu
dünyada pek çok insan başkalarının sefaletinden beslenir.
Düşenin belini doğrultup toparlanmasını istemez, yeryüzünden
bir sefil eksilse rahatsız olur. Ama kim ne derse desin,
aklıma koydum bir kere. Yakında bu kerhaneden ayrılacağım.
Gideceğim bu yerden.
Bu sabah uyandığımda içim içime sığmıyordu. Mevlâna’nın
vaazını dinlemeyi o kadar çok istiyordum ki gözüm
başka bir şey görmüyordu. Patrona gidip müsaade istesem
benimle dalga geçecekti, biliyorum. "Orostopollar ne zamandan
beri vaaz dinlemeye camiye gider oldu?" diyecekti. Ne zaman
böyle alay etse öyle bir gülme krizine tutulur ki yüzü
patlıcan moruna döner.
O yüzden yalan söylemeye karar verdim. Gül bahçesini kimin
yaptığım soran o uzun boylu, saçsız derviş gittikten sonra baktım
bizim hünsayı bir düşüncedir almış. Ne zaman böyle dalgmlaşsa
daha anlayışlı olur. Tam zamamdır deyip yanma vardım.
"Pazarda halletmem gereken bir iki işim var, müsaadenle
gideyim" dedim.
Bana inandı. Ne de olsa dokuz senedir yanında it gibi sadakatle
çalıştığım için az da olsa güvenini kazanmış sayılırım.
"Tek şartım var" dedi patron. "Susam da seninle gelecek."
Bu hiç mesele değildi. Susam'ı severdim. Yüreği tertemiz,
aklı altı yaşında çocuk, kendi çam yarması gibi bir adamdı
Susam. Hinlik nedir bilmediğinden son derece namuslu ve
emindi. Kimse asıl adını bilmezdi, belki kendisi bile. Helvaya
pek düşkün olduğun için ona Susam derdik. Ne vakit kerhaneden
bir fahişe sokağa çıkacak olsa, Susam da sessiz bir
gölge gibi peşinden giderdi. İstesem de ondan iyi muhafız bulamazdım.
Beraberce bostanların arasından dolanan tozlu yoldan
ilerledik. İlk kavşağa vardığımızda Susam'a beklemesini söyledim.
Bir çalının arkasına geçip daha evvelden oraya gizlediğim
bir çuval dolusu erkek kıyafetini çıkarttım.
Ne var ki üstümü değiştirip erkek kılığına girmek düşündüğümden
zor oldu. Göğsüme uzun eşarplar sarıp memelerimi
düzlemem gerekti evvela. Sonra kahverengi şalvar, yün
yelek, kestane renkli uzun bir cüppe geçirdim üstüme. Bir de
sarık taktım kafama. En son olarak seyyah bir Arap sansınlar
diye yüzümün yarısını Bedeviler gibi sarıp sarmaladım.
Tekrar Susam'ın yanma vardım. Gözlerini fal taşı gibi açıp
irkilerek baktı.
"Haydi, gidelim" diyerek yeninden çekiştirdim ama kıpırdamadı.
Peçeyi indirdim. "Benim ya, tanımadın mı beni?"
Susam bir elini ağzına götürüp, hayretle bağırdı: "Çöl Gülü,
sen misin? Neden böyle giyindin?"
"Şışşşt. Sana bir sır versem, tutar mısın?"
Susam "tabii" mânâsında başını salladı.
"Tamam" diye fısıldadım. "Kimseye söyleme, bilhassa hünsaya
tek kelime anlatmak yok! Şimdi biz pazara gitmiyoruz.
Camiye gidiyoruz."
Susam'ın alt dudağı titredi. "Ama hani pazara gidiyorduk"
diye çocuk gibi mızmızlandı.
"Tamam oraya da gideceğiz ama şimdi değil, sonra. Önce
Mevlâna'yı dinlemeye camiye gidiyoruz."
Susam dehşet içinde yüzüme baktı.
"Lütfen, bu benim için çok önemli" diye yalvardım. "Eğer kabul
edip kimseye söylemezsen sana koca bir helva alacağım."
"Helvaaa" diye tekrarladı Susam, daha kelimeyi duyar
duymaz ağzına hoş bir tat gelmiş gibi dilini şapırdattı. İşte
böylesi tatlı umutlarla Mevlâna’nın vaaz vereceği camiye
doğru yola koyulduk.
* * *
154
155
Nikea yakınlarında ufak bir köyde doğdum. Annem hep
derdi ki, "doğru yerde dünyaya geldin ama yanlış zamanda."
Devir kötüydü, yarın ne olacağı belirsiz. Bir seneden diğerine
her şey değişiyordu. Önce Haçlıların döneceği söylentileri
daralttı içimizi. Konstantinopol'da yaptıkları mezalimi
işittik. Malikâneleri yağmalamış, en küçüğünden en büyüğüne
kiliselerdeki ikonaları kırmışlardı. Sonra Selçuklu saldırılarmdan
bahsetmeye başladı herkes. Daha Selçuklu Ordusu'nun
yarattığı korkunun izleri küllenmemişti ki, acımasız
Moğol saldırıları başladı. Sanki düşmanın ismi ve cismi sürekli
değişiyor ama başkalarınca yok edilme korkumuz Ida
Dağı’nın başındaki kar kümeleri gibi sabit kalıyordu.
Annem babam fırıncıydı. İyi Hıristiyanlar, inançlı insanlardı.
Çocukluğumdan hatırladığım en eski şey fırından taze
çıkmış ekmek kokusudur. Zengin değildik. Çok küçükken dahi
bunun farkmdaydım. Ama fakir olmadığımızı da biliyordum.
Dükkâna dilenmeye gelen fakir fukaranın gıpta dolu
bakışından bilirdim hâlimizi. Her gece vıyumadan evvel dizlerimin
üstüne çöküp dua eder, bizi aç yatırmadığı için Tanrı'ya
teşekkür ederdim. Bir dostla konuşur gibi konuşurdum
O'nunla. Zira o sıralar Rab dostumdu benim.
Yedi yaşımdayken annem hamile kaldı. Şimdi düşünüyorum
da, daha evvel kimbilir kaç kez düşük yapmış olmalıydı
ama o sıralar aklım ermezdi bu işlere. Öyle masumdum ki bebekler
nasıl dünyaya gelir diye sorsalar, Tanrı'nın onları yumuşak,
taze hamurdan yoğurduunu söylerdim herhalde.
Ne var ki annemin karnında yoğrulan hamur devasa bir
şeye benziyordu. Çok geçmeden karnı burnuna vardı. O kadar
irileşti ki yürüyemez hâle geldi. Köyün ebesi, annemin
vücudunun su tuttuğunu söyledi ama ne demek istediğini anlamamıştım;
"sus tutmak"m nesi kötüydü ki.
Hâlbuki ne annemin ne de ebenin bildiği bir şey vardı: Meğer
tek değil üç bebek varmış rahimde. Üçü de oğlan. Kardeşlerim
annemin içinde savaşmaktaymış meğer. Doğuma yakın
üçüzlerden biri diğerini göbek bağıyla boğmuş, boğulan bebek
de öç almak istercesine çıkışı kapamış. Böylece bebeklerin
hepsi sıkışmış, çıkamaz olmuş. Annem dört gün boyunca
kardeşlerimi doğurmaya uğraştı. Gece gündüz feryatlarını
işittik, tâ ki sesi soluğu kesilinceye değin.
Ebe annemi kurtaramaymca kardeşlerimi kurtarmaya soyundu.
Eline bir çift makas alıp annemin karnını yardıysa da
ancak bir bebeği kurtarabildi. Erkek kardeşim işte böyle doğdu.
Babam bütün suçu ondan bilirmişçesine doğduğu günden beri
kardeşime ters davrandı. Hatta vaftiz törenine dahi katılmadı.
Annem ölüp, babam asık suratlı, haşin bir adama dönüşünce
hayatın tadı tuzu kalmadı. Fırında işler çarçabuk kötüye
gitti. Günün birinde fırına gelen dilenciler gibi olacağımızdan
korkuyordum. Yatağımın altına ekmek somunları
saklamaya başladım; orada kuruyup bayatlarlardı. Ama esas
sıkıntıyı benden çok kardeşim çekti. En azından ben bir zamanlar
sevgi, alâka görmüştüm. Kardeşim bunları hiç tatmadı.
Bu kadar fena muamele görmesi beni kahrediyordu.
Ama doğrusu, babamın gazabına uğrayan ben olmadığım için
kendimi şanslı sayıyordum. Keşke kardeşimi kollasaymışım.
O zaman her şey farklı olurdu. Ben de bugün Konya'da bir
kerhanede olmazdım. Hayat ne tuhaf!
Bir sene sonra babam yeniden evlendi. Kardeşimin hayatında
tek değişen şey şu oldu: Eskiden sırf babamdan kötü muamele
görürken, şimdi hem babamdan hem üvey annemden kötü
muamele görüyordu. Artık her fırsatta evden kaçıyordu. Geri
döndüğünde beter arkadaşlar ve daha beter huylar edinmiş olarak
geliyordu. Bir keresinde babam onu öyle feci dövdü ki, yaşaması
mucizeydi. O günden sonra kardeşim hızla değişti. Gözbebeklerine
zalim bir bakış oturdu. Aklından bir şeyler geçirdiğim
seziyordum ama ne fena ameller beslediğinden haberim yoktu.
Keşke bilseydim. Keşke bu trajediyi önleyebilseydim.
-
Yalan
15 years ago
- 156
Çok geçmedi, babamla üvey annemi ölü bulduk. Birisi yedikleri
ekmeğin ununa fare zehiri karıştırmıştı. Haber duyulur
duyulmaz herkes kardeşimden şüphelendi. Muhafızlar
sorguya başlayınca, o da korkup kaçtı. Kardeşimi bir daha
görmedim. Birdenbire bu dünyada yapayalnız kalmıştım.
Anamın kokusu sinmiş evde duramadım. Fırında hiç kalamadım.
Sonunda hayatta kalan tek yakın akrabam olan halama
gitmeye karar verdim. Evlenmemiş kız kuruşuydu.
Konstantinopol'da yaşardı. Evi ve fırını öylece bırakıp onun
yanma gitmek için yola çıktım. On üç yaşındaydım.
Konstantinopol'a giden bir yolcu arabasına atladım. At
arabasındaki en genç yolcu bendim. Yola çıkalı birkaç saat olmuştu
ki eşkıyalar önümüzü kesti. Her şeyimizi aldılar; çantalar,
bavullar, şapkalar, çizmeler, kemerler, mücevherler,
hatta arabacının sosislerini bile. Verecek bir şeyim olmadığından
sessiz sedasız bir köşede durdum; bana zarar vereceklerini
sanmıyordum.
Ama tam gitmek üzereyken çetenin başı bana dönüp seslendi:
"Güzel kız, bana bak kızoğlankız mısın?"
Utançtan kızardım. Böyle münasebetsiz bir suale cevap
vermeyi reddettim. Meğer benim kızarmam adamın beklediği
cevap imiş.
Çete reisi, "Haydi gidelim" diye gürledi. "Bütün atları alın.
Şu kızı da alın!"
Ben ağlaya sızlaya direnirken diğer yolcuların hiçbiri yardımıma
koşmadı. Haydutlar beni büyük bir ormana götürdüler.
Meğer ormanın ortasında kendilerine ait bir köy varmış.
Bir sürü kadın vardı ortalıkta ve bir o kadar çocuk. Her yerde
ördekler, kazlar, keçiler, domuzlar tembel tembel eşiniyor,
dolaşıyordu. İçinde haydutlar yaşıyor olmasa sanırsın ki
dünyanın en şirin köyü burası.
Çok geçmeden çete reisinin bana neden bakire olup olmadığımı
sorduğunu anlayacaktım. Meğer haydutların bir lide157
ri varmış. Adam tifoya tutulmuş, durumu ağırmış. Uzunca
bir süredir yataktaymış, türlü ilaç denemişler ama faydası
olmamış. Nasıl olduysa birisi kulağına sihirli bir deva fısıldamış:
"Bir bakireyle yatarsan hastalığın ona geçer, sen pirüpak
olur, şifa bulursun."
Hayatımda hatırlamak istemediğim nice şey var. Ormanda
geçen günlerim bunların arasında. Bugün bile ne vakit ormanı
ansam, bir tek çam ağaçlarını düşünürüm. Köydeki kadınların
yanında duracağıma, gider ağaçların arasında bir
başıma oturur, ağlardım. Buradaki kadınlar haydutların karıları
ya da kızlarıydı. Bir de kendi istekleriyle gelmiş fahişeler
vardı. Bir türlü aklım almazdı neden buralara geldiklerini.
Bense kararlıydım, ilk fırsatta kaçacaktım.
Zaman zaman ormandan geçen at arabaları görürdüm, çoğu
da asilzadelere aitti. Bu arabaların neden soyulmadıklarmı bir
türlü çözemezdim. Sonradan anladım ki arabacılar ormandan
geçmeden önce haydutlara rüşvet verir, karşılığında güvenle
geçer giderler. İşlerin nasıl yürüdüğünü anladıktan sonra bir
plan yaptım ve büyük şehre giden bir arabayı durdurup arabacıya
beni alması için yalvardım. Param olmadığını bildiği hâlde
yüksek bir ücret talep etti. Bedelini başka şekilde ödedim.
Konstantinopol'e varıp da birkaç gün geçirince ormandaki
fahişelerin neden orada olmayı seçtiklerini anlayacaktım. Şehir
ormandan beterdi. Halamı aramaya gerek bile görmedim.
Benim gibi düşmüş birini evinde istemezdi ki. Bir başımaydım.
Şehrin ruhumu ezmesi çok sürmedi. Bambaşka bir âlemin
içindeydim artık; şiddetin, şerrin, tecavüzün, zulmün,
hastalıkların dünyasında. Peş peşe defalarca hamile kaldım.
Şişleye şişleye nice çocuk aldırdım. Öyle harap oldu ki bedenim,
âdet görmeyi kestim; genç yaşta gebe kalamaz oldum.
O sokaklarda öyle şeylere şahit oldum ki kelimeler kifayetsiz
kalır. Şehirden ayrıldıktan sonra askerlerle, canbazlarla,
oyuncularla, kâhinlerle, Çingenelerle gezdim; hepsinin keyfi-
158
159
ne köle oldum. Sonra Çakal Kafa adında bir zorba beni buldu;
tuttu Konya'daki bu kerhaneye getirdi,
Hünsa patron işine yaradığım müddetçe nereden geldiğimi
önemsemedi. Bebek doğuramadığımı duyunca pek sevindi,
gebelik sorunu olmayacaktı. Kısırlığıma atıfta bulunmak için
bana "Çöl" lakabını taktı. Ama bu ismi fazla kuru bulmuş
olacak ki yanma bir de süsleme ekledi: "Gül". Böylece Çöl
Gülü oluverdim.
Aldırmadım. Alınmadım. Gülleri severdim. Kaybedecek
neyim kalmıştı ki?
Düşünüyorum da iman da gizli bir gül bahçesi gibi. Vaktiyle
o bahçe içinde dolaşıp baygın kokularını içime çekerdim ama bir
gün pat diye kendimi dışarıda, cennetten kovulmuş buldum.
Tanrı'nın bana tekrar kucak açmasını ne çok isterim; tıpkı çocukluğumda
olduğu gibi ona yönelebilsem keşke. Bu arzuyla
iman bahçesinin etrafım dolaşıyor, açık bir kapı arıyorum.
Bulamıyorum.
H* ^ :i;
Nihayet Susamla camiye vardık. Gözlerime inanamadım.
Her meşrepten, her meslekten ahali köşe bucağı doldurmuştu.
Kadınlara ait haremlik kısmını bile erkekler kaplamıştı.
İğne atsan düşmez kalabalıkta nasıl yer bulacaktım? Tam
umudumu yitirip geri dönecektim ki, önüm sıra bir dilencinin
hızla kalktığını, kalabalığı yararak caminin çıkışma ilerlediğini
gördüm. Çabucak onun yerine oturdum. Susam ise
dışarıda kaldı.
İşte böylece, ben Çöl Gülü tepeden tırnağa erkek dolu bir
camide buldum kendimi. Tedirgindim. Aralarında erkek kılığına
girmiş bir kadının oturduğunu bilseler ne yaparlardı
acaba? Daha bunu tahayyül edemezken, bir de o kadının fahişe
olduğunu öğrenmeleri hâlinde olacakları aklımdan geçirmek
dahi istemiyordum. Ne var ki Mevlâna'yı dinlemeye gelmiştim.
Bana yol gösterecek bir sese ihtiyacım vardı. Tüm vehimleri
vesveseleri savuşturup, dikkatimi vaaza verdim.
Rumi tane tane konuşuyordu: "Yüce Allah kederi yaratmış
ki, tezatından saadet doğsun" dedi. "Bu dünyaya boşuna
Âlem-i Kevn-ü Fesad, yani Oluş ve Varoluş Alemi denmemiştir.
Burada her şey tezatından tezahür eder. Bir tek Rabb'ın
zıttı yoktur. O yüzden O hep sır kalır."
Vaiz konuşurken sesi dağ pınarları gibi coşup kabarıyordu.
"Aşağıda toprak, yücede sema... Dünyanın her hâli böyledir.
Bolluk ve kıtlık, barış ve savaş... Her nesnenin muhakkak
karşıtı var. Unutmayın, Allah hiçbir şeyi boşa yaratmamıştır.
Tek bir tanenin bile bu ilahi nizamda yeri var."
Anladım ki şu âlemde tesadüfi veya fuzuli olan bir şey yok.
Her şey bir amaca hizmet eder. Anamın hamileliği, üç kardeşimin
ana rahminde tutuştukları amansız savaş, kardeşimin
yalnızlığı, hatta babamın ve üvey anamın katli, ormanda yaşadığım
o korkunç günler, Konstantinopol sokaklarında maruz
kaldıklarım... hepsi ve her biri hikâyeme katkıda bulunmuştu.
Her zorluğun ardında ve ötesinde bir başka sır, bir başka sebep
vardı. Anlatamıyor ama yüreğimde hissediyordum.
Bu öğleden sonra hıncahınç kalabalık bir camide Rumi'yi
dinlerken bir dinginlik, bir huzur geldi üstüme. Öyle bir teslimiyet
ki anamın pişirdiği ekmekler kadar sıcak ve yumuşak...
Dilenci Hasan
Konya, 18 Ekim 1244
Başı pek, karnı tok Mevlâna nasıl da rahat anlatıyor sıkıntı
çekmenin erdemini. İnsan bildiği şeyden bahsetmeli, bilmediğinden
değil. Baktım dayanamıyorum, kendi kendime söy-
160
lene söylene camiden ayrıldım. Gidip tekrar akçaağacm dibine
oturdum. Camideki cemaat dağılıncaya kadar kimsenin
keşkülüme para bırakmasını beklemediğim için miskin miskin
etrafı gözetlemeye başladım. Neredeyse uykuya dalacaktım
ki daha evvel hiç görmediğim bir adam ilişti gözüme. Tepeden
tırnağa karalar giyinmişti, yüzünde ise hiç kıl yoktu;
elinde uzunca bir asası vardı, tek kulağında da gümüş bir küpe.
Öyle sıradışı bir edası vardı ki gözlerimi ondan alamadım.
Derviş sağa sola bakındı. Derken beni fark etti. Görmezden
gelinmeye o kadar alışkındım ki, adamın hemen başını
çevirmesini bekledim. Ama derviş sağ elini yüreğine götürürerek
ezelden beri dostmuşuz gibi bana selâm verdi. Şaşırdım.
Acaba başkasına mı selâm verdi diye gayriihtiyarî etrafıma
bakındım. Ama bir ben, bir de akçaağaç vardık işte. Nihayet
selâmın muhatabı olduğumu anlayıp, ben de elimi yüreğime
götürmek suretiyle karşılık verdim.
Ağır ağır yanıma yaklaştı. Başımı eğdim, herhalde keşkülüme
bakır para atacak yahut kuru ekmek verecekti. Hâlbuki
derviş yanıbaşımda diz çöktü, benimle aynı hizaya gelip,
gözünü gözüme dikti.
"Selamünâleyküm kardeş" dedi.
"Aleykümselam derviş" dedim. Kendi sesim bana yabancı
geldi, çatal çatal. Birden anladım ki birileriyle konuşmayalı
uzun zaman olmuş. Neredeyse kendi sesimin neye benzediğini
unutmuştum.
Kendini tanıttı, ismi Tebrizli Şems imiş. Adımı sordu.
Güldüm. "Benim adım olsa ne olur, olmasa ne olur?"
Derviş itiraz etti. "Her insanın bir ismi vardır. Allah'ın ise
sayısız ismi var. Biz bunlardan ancak doksan dokuzunu biliyoruz.
Düşün hele, Allah'ın bunca adı varsa O'nun ruhundan
üflediği bir insan nasıl adsız yaşar?
Bu soruya ne cevap vereceğimi bilemedim. Denemedim bile.
İkrara vurdum işi: "Vaktiyle bir anam, bir de karım vardı.
Bana Hasan derlerdi."
161
Şems başını sallayarak, "Öyleyse ben de Hasan diyeyim"
dedi.
Sonra hiç beklemediğim bir şey yaptı, koynundan gümüş
bir ayna çıkarıp bana uzattı. "Al bunu" dedi. "Bağdat'ta mübarek
bir zat vermişti. Lâkin sana nasipmiş. Olur da özünü
unutursan, sana içindeki İlahi Güzellik'i gösterir."
"Cüzamlı bir adama ayna mı verirsin?" dedim hayretle.
"Bunca çirkinliğime rağmen..."
Devam etmeye fırsat kalmadı, arkamızda bir patırtı koptu.
Önce sandım ki camide bir yankesici yakaladılar. Ama bağırtı
çağırtı katlanarak arttı. Belli ki daha vahim bir mesele vardı
ortalıkta. Bir yankesici için bu kadar şamata kopartmazlardı.
Çok geçmeden ne olduğunu öğrendik. Meğer kadının teki
erkek kılığında camiye girmeye kalkmış. Üstelik namuslu bir
kadın değil, düpedüz fahişeymiş. Yakalamışlar. Baktık bir takım
adamlar kadını ite kaka dışarı çıkarıyorlar. Arkalarında
bir güruh hiddetle bağırıyor:
"Kırbaçlayın şu sahtekârı! Kırbaçlayın orospuyu!"
Öfkeli ayaktakımı sokağa vardı. Ortalarında erkek kıyafetli
genç bir kadın gördüm. Korkudan ölecekmiş gibi kanı çekilmiş,
bembeyaz kesilmişti. Badem gözlerinden dehşet fışkırıyordu.
Bu güne dek sayısız linç hadisesine tanık olmuştum.
Her defasında hayret ederdim. Nasıl oluyor da tek başlarınayken
gayet mütevazi, mazbut ve hatta munis olan insanlar,
kalabalık içine girer girmez değişiyor, kabalaşıyor, acımasızlaşıyordu.
Kimi zanaatkar, kimi tezgâhtar, kimi çerçi,
kimi dülger olan, belki karınca dahi incitmeyen şahıslar bir
güruh hâlinde hareket edince gaddarlaşıyordu. Meydan dayakları
vaka-ı âdiyyedendi. Çoğunlukla sonları kanlı biterdi.
Cesetler ibret olsun diye meydana asılırdı.
"Zavallı kadın" dedim dervişe. Ama dönüp baktığımda
Şems'in yerinde yeller esiyordu.
Bir de baktım ki derviş rüzgâr olmuş gidiyor. Mübarek
162
163
sanki yaydan fırlamış ok! İnanılmaz bir hızla ve kararlılıkla
güruha doğru rap rap yürüyor! Ben de derhal peşinden seyirttim.
Yetişmek ne mümkün!
Ayaktakımı alayının başına varınca Şems asasını bayrak
gibi havaya kaldırdı ve avazı çıktığı kadar bağırdı: "Durun!"
Kalabalık şöyle bir dalgalandı. Adamlar kadını itip kakmayı
bırakıp, yollarını kesen bu siyahlar içindeki çılgına
baktılar.
"Utanın, bu ne hâl?" diye bağırdı Şems ve asasının demir
ökçesini yere vurdu. "Otuz adam bir kadına karşı, öyle mi?
Adil midir bu yaptığınız?"
Ablak suratlı, iriyarı, bir gözü tembel bir adam derhal öne
çıktı. "Bu kadın adil davranılmayı hak etmiyor ki" dedi.
"Adalet hak edene verilir."
Tavrına bakılırsa kendini bu güruhun lideri ilan etmişti.
Yaklaşınca adamı tanıdım. Baybars adında bir muhafızdı.
Konya şehrinin tüm dilencileri yaka silkerdi ondan.
"Bu kadın cemaati kandırmak için erkek gibi giyinip camiye
sızdı ve utanmadan Müslümanların arasına karıştı" diye
devam etti Baybars.
'Yani sen şimdi diyorsun ki bu insan evladı camiye vaaz dinlemeye
gelmiş, buna ne ceza verelim, öyle mi? diye sordu Şems.
"Ne zamandan beri Cumaya gelmek suçtur, sorarım size?"
Kalabalıktan çıt çıkmadı bir an.
Öfkeden yüzü kıpkırmızı bir başka adam, "Kadınlara Cuma
zaten farz değil, gelmesinler!" diye haykırdı geriden. "Üstelik
bu kadın iffetli bir avrat değil. Orospudur! Mübarek camide
ne işi varmış?"
Bunun üzerine arka sıralarda birkaç kişi gemi azıya aldı.
Hem-avaz bağırdılar: "Kaltak! Soysuz!"
Galeyana gelen bir delikanlı öne atıldı, kadının sarığına yapıştığı
gibi var gücüyle asıldı. Sarık çözülünce kadının parlak,
uzun, buğday sarısı saçları dalga dalga saçıldı. Herkes nefesini
tuttu. Fahişenin gençliği, güzelliği insanın aklını alıyordu.
Şems ahalinin içindeki karışık hisleri bilmiş olacak, herkese
seslendi: "Karar verin kardeşlerim. Bu kadını hor mu görüyorsunuz,
yoksa hoş mu görüyorsunuz?"
Bunu demesiyle Şems'in fahişenin elini tutup kendine doğru
çekmesi bir oldu; böylece kadını bir hamlede ayaktakımmdan
uzaklaştırdı. Genç kadın dervişin arkasına sığınıp, anasının
eteklerine gizlenen küçük bir kız çocuğu gibi olduğu
yerde sindi.
Baybars Şems'in üstüne yürüyerek sesini yükseltti: "Büyük
bir hata yapmaktasın derviş. Bu şehrin yabancısısın, bizim
âdetlerimizi bilmezsin. Sen bu meseleye burnunu sokma."
Bir başkası lafa girdi: "Hem sen ne mene dervişsin? Fahişe
korumaktan önemli işlerin yok mu?"
Şems-i Tebriz! bir süre itirazları değerlendirir gibi sessizce
durdu. Yüzünde öfkeden eser yoktu. Sakin ve kararlıydı:
"Peki siz en başta bu kadını nasıl fark ettiniz? Demek camiye
gidip, sağdakine soldakine bakıyorsunuz. Hakiki mümin,
yanındaki çıplak dahi olsa haramı fark etmez. Her kim gerçekten
Allah'ı zikrederse, O'ndan başka her şeyi unutur. Siz
bugün aslında bu kadını enselemediniz, kendinizi ele verdiniz!
Onu yakalayarak aklınızın fikrinizin başka yerde olduğunu
gösterdiniz! Şimdi camiye geri dönün, inşallah bu sefer
doğru dürüst iman edersiniz."
Koca sokağa tuhaf ve kesif bir sessizlik çöktü! Kaldırımlarda
uçuşan toz topaklan dışında hiçbir şey ve hiç kimse kıpırdayamadı.
Nihayet Şems-i Tebrizî asasını sallayarak, "Haydi, hepiniz!
Geri dönün, doğruca Mevlâna'yı dinlemeye" diye kalabalığı
kışkışladı.
Gözlerime inanamıyordum. Herkes afallamıştı. Kimse dönüp
gitmedi ama kalabalıktakilerin çoğu birkaç adım gerilemişti.
Ne yapacaklarını bilemeden etrafa boş boş bakmanlar
164
çoğunluktaydı. Tam o sırada fahişe, dervişin arkasında saklandığı
yerden çıktı. Ürkek dağ tavşanı gibi sıçrayarak, uzun
saçları savrula savrula başladı koşmaya. Göz açıp kapayıncaya
kadar en yakın ara sokakta gözden kayboldu.
İki kişi onu kovalayacak oldu. Ama Şems-i Tebıizî asasını
adamların ayaklarına doğru öyle ani savurdu ki, ikisi de takılıp
yere kapaklandılar. Etraftakiler gülmeye başladı. Ben
de katıldım.
Şaşkınlıktan serseme dönen iki adam ayağa kalkmayı becerdiğinde,
fahişe çoktan gözden yitmiş, dervişse orada işi
bittiğine kanaat getirmiş olacak ki yürüyüp gitmişti.
Sarhoş Süleyman
Konya, 18 Ekim 1244
Başımda bir ağırlık, kollarımda bir tatlı uyuşukluk, gözlerimi
kapadım. Tam sızmak üzereydim ki dışarıda kopan patırtıyla
sıçradım. Ödüm patladı.
"Ne oluyor yahu?" diye haykırdım. "Yoksa Moğollar mı saldırdı?"
Kıkır kıkır gülme sesleri yükseldi. Etrafa bakınca diğer müşterilerin
benimle dalga geçtiğini gördüm. Bak şu zibidilere!
"Meraklanma ayyaş Süleyman!" diye bağırdı meyhane sahibi
Hristos. "Sokaktan geliyor bu patırtı. Mevlâna vaazdan
dönüyor. Peşinde de hayranları."
Pencereye gidip baktım. Hakikaten dediği gibiydi. Mevlâna’nın
talebe, hayran ve müritleri uzun bir yürüyüş alayı olmuş,
sokaktan geçiyordu. Kalabalığın ortasında, atının üstünde
dimdik duruyordu Rumi.
Pencereyi açtım, yarı belime kadar eğilerek cümbüşü seyretmeye
başladım. Salyangoz hızıyla ilerliyordu kalabalık. O
2 65
kadar yakımmdaydılar ki elimi uzatsam birilerinin kafasına
değebilirdim. Birden muzipçe bir fikir geldi aklıma. Kimseye
çaktırmadan birkaç kişinin sarıklarını değiştirecektim!
Bi koşu gidip Hıristos'un tahta sırt kaşıyıcısım kaptım. Bir
elimle pencereye tütündüm, diğer elimle kaşıyıcıyı sarkıttım.
İyice öne eğildim, tam adamın tekinin külahını çekecektim ki
kalabalıktan biri tesadüfen yukarı baktı, beni gördü.
"Selamünâleyküm" dedim işi pişkinliğe vurarak.
"Tavernadan selâm mı yolluyorsun, tüh ahlaksız! Üstelik
Müslümansm! Utan yahu, utan" diye kükredi adam. "Şarap
şeytan işidir, bilmez misin?"
Ağzımı açıp bir şey söylemek üzereydim ki kafamın üstünden
sert bir şey vm diye geçip arkaya düştü. Neler olup bittiğini
anladığımda dehşete düştüm. Birisi taş atmıştı. Son anda
eğilmesem kafamı yaracaktı. Açık pencereden içeri giren taş
beni teğet geçerek tam arkamda oturan İranlı halı tüccarının
masasına güm diye inmişti. Ne olduğunu anlayamayacak kadar
çakırkeyf olan tacir şimdi taşı eline almış, inceliyordu.
Hıristos endişeyle seslendi: "Süleyman! Çabuk kapa şu camı,
masana geç!"
"Ne oldu gördün mü?" diye sordum heyecandan zangır
zangır titreyerek. Masama döndüm. "Adamın teki bana taş
attı. Ölebilirdim yahu!"
Hıristos tek kaşını baldırdı. "Kusura bakma ama ne bekliyordun?
Bilmez misin meyhanede Müslüman görmekten hoşlanmaz
bazıları. Sen de tutmuş, ağzın içki koka koka, burnun
olmuş kandil kendini sergiliyorsun. Ya ne olacaktı?"
"Olsun, günah benim, kime ne" diye mırıldandım. "Ben insan
değil miyim?"
Hıristos sırtımı sıvazladı. "Bu kadar alıngan olma be Süleyman!"
"Olurum. Zaten bu yüzden bağnazlardan bıktım usandım!
Tanrı'yı yanlarına aldıklarından o kadar eminler ki, geri ka-
166
167
lan herkese tepeden bakıyorlar. "
Hıristos yanıt vermedi. O da dindar bir adamdı ama sarhoş
müşterilerini yatıştırmayı bilecek kadar da mahir bir
meyhaneciydi. Az sonra bir testi kırmızı şarap koydu önüme.
Ben kafama dikip içerken o da bir kenardan izledi. Dışarıda
uğultulu bir rüzgâr esti. Bir an için durup beraberce kulak
kabarttık, dilini çözmeye çalışırcasma.
"Şu şarap niye günahtır, anlamam" diye mırıldandım.
"Madem fenadır cennette niye serbest? Madem cennette serbesttir
burada neden yasak?"
Hıristos gözlerini devirdi. "Aman gene başlama" diye söylendi.
"Bu kadar çok soru sorman şart mı?"
"Elbette şart. Eğer düşünüp soru sormazsak, hıyardan, lahanadan
ne farkımız kalır? Düşünelim diye vermiş Çalap bize
bu aklı."
"Süleyman, dostum, bazen senin için endişeleniyorum."
"Beni merak etme sen" diye geçiştirdim.
Ama Hıristos konuyu kapamadı. "Bunca zamandır birbirimizi
tanırız. Müşteriden saymam seni. Arkadaşımsın. Harbi
adamsın, kimseye bir fenalık yaptığını görmedim ama dilin
pek sivri. Bu yüzden kaygılanıyorum. Konya'da her türlü insan
var. Bazısı bir Müslümanm içki içmesinden hazzetmiyor.
Umuma karışınca dikkat et. Dilini tut, kendini sakın."
Gayriihtiyarî sırıttım. "Gel Hayyam'dan bir rubaiyle taçlandıralım
şu lafları."
Hristos'un bir şey demesine fırsat kalmadan konuşmamıza
kulak misafiri olan İranlı tacir yan masadan seslendi:
"Hay yaşa! Hayyam'dan rubai isteriz!"
Diğer müşteriler de aşka gelip alkış tutmasın mı? Dayanamayıp
masanın üstüne çıktım ve başladım okumaya:
Bizim şarap içmemiz ne keyfimizden,
Ne dine, edebe aykırı gitmemizden
İranlı tacir neşeyle bağırdı: "Elbette ya, ha şunu bi anlatamadık!"
Bir an geçmek istiyoruz kendimizden
İçip içip sarhoş olmamız bu yüzden.
Bunca senedir içki içerim. Meşrebim böyle, ne yapayım?
Bildiğim bir şey varsa herkesin kumaşına göre içtiğidir. Kimi
var, her akşam küp gibi içer, gene de kimseye zarar vermez.
Sadece çakırkeyif türkü çığırır, sonunda sızar kalır. Kimi var,
bir damla bade koysa ağzına, canavara dönüşür, ona buna
dayılanır, saldırır. Demek ki mesele badede değil, bizde.
Çok içtim mi aklım azalır. İçmedim mi neşem dağılır
Ne sarhoş ne ayık bir hâl var ya, en iyisi o hâlde yaşamaktır.
Bir alkıştır koptu. Hıristos bile kendini tutamadı alkışladı.
Konya'nın Yahudi mahallesinde, bir Hıristiyan'ın meyhanesinde,
her inançtan her mizaçtan biz cümle demkeşler neşeyle
kadehlerimizi kaldırdık. Ve kimbilir belki bir an için de
olsa ayrı gayrı kalmadı aramızda. Ve hepimiz, tüm kusurlarımız
ve noksanlarımıza rağmen Allah'ın bizleri affettiğini,
hatta bizi bizden çok sevdiğini öyle lafta değil, tâ yüreğimizde
hissettik. *
Ella
Boston, 30 Mayıs 2008
"Bu ipuçlarına dikkat: Kocanız eve geldiğinde ceketini,
gömleğini kontrol edin. Yabancı bir parfüme ya da makyaj lekesine
rastlarsanız şüphelenmekte haklısınız" diye yazıyor-
168
du Evli Kadınların Muhakkak Bilmesi Gereken Bilgiler
isimli bir internet sitesinde. "Bilhassa ruj lekesine dikkat!"
Mayısın son günü, Ella Rubinstein evinde Aşk Şeriatı’nı
okumaya ara verdiği bir sırada, tesadüfen ziyaret ettiği bir
internet sitesinde rastladığı testi cevaplandırıyordu: "Kocanızın
Sizi Aldatıp Aldatmadığını On Soruda Nasıl Anlarsınız?"
Sorular alabildiğine basit ve bayattı. Ama gene de cevaplamaktan
kendini alıkoyamamıştı. Kadın erkek ilişkilerine
dair testler son derece vasat ve entipüften şeyler olsa da.
Ella artık biliyordu ki hayatın kendisi de bazen en az o kadar
bayağı olabiliyordu. Tecrübeyle sabitti.
Testi bitirdiğinde puanlarını toplayıp sonuçlara bakması gerekiyordu
ama yapmadı, bıraktı. Soruları hevesle cevaplasa
bile, kocasının kendisini aldattığını bir başkasının ağzından,
hele hele bir web sitesinden duymak istemiyordu ki! Tıpkı bu
meseleyi David'le konuşmak istememesi gibi. Eve gelmediği o
gece nerede kaldığını bile sormamıştı henüz. Bu günlerde vaktinin
çoğunu Aşk Şeriatı hakkında raporunu yazarak geçiriyordu.
Kendi hayatıyla en ufak bir bağlantısı olmayan bu hayali
kurgu garip bir şekilde sarmıştı onu. Zahara’nın yazdığı
romanı okurken tek başına bir köşeye çekiliyor; kafasını kurcalayan
meseleleri düşünmeden, sessiz, sakin ve doygun bir
şekilde hikâyenin akışında huzur buluyordu.
Onun dışında gündelik hayatı bir tekrardan ibaretti. Çocuklar
etraftayken karı koca her şey yolundaymış gibi davranıyor,
gayriihtiyarî rol yapıyordu. Gel gelelim yalnız kaldıklarında
aralarındaki kopukluk hızla su yüzüne çıkıyordu. Ella
bazen David'i dikkatle, âdeta hayretle kendisine bakarken
yakalıyordu. Nasıl olur da bir kadın kocasına geceyi nerede
geçirdiğini sormaz, bunu anlamaya çalışıyordu sanki.
Oysa Ella'nın David'e soru sormamasının bir sebebi vardı:
Cevaplarla nasıl baş edeceğini bilmiyordu! Ne yapacağını bil-
2 69
mediği bir bilgi ne işine yarayacaktı? Ne kadar az bilirsen
bilmek istemediğin şeyleri, o kadar az incelir derin, incinir
kalbin. O kadar az kanarsın. Böyle bakınca aslında, cehalet
o kadar da kötü bir şey değildi.
Bu yapay saadeti bozabilecek tek hadise geçen yılbaşında
yaşanmıştı. Ella bir sabah tesadüfen eve gelen mektupların
arasında bir otelin damgasını taşıyan bir zarf görmüştü. Açtığında
beklemediği bir bilgiyle karşılaşmışa. Civardaki otellerden
birinin Müşteri Hizmetleri Müdürü, David Rubinstein'a
konaklamalarından memnun kalıp kalmadığını soruyor,
doldurması için bir memnuniyet anketi yolluyordu. Ella hiçbir
şey olmamış gibi zarfı masanın üstüne bırakmıştı. Akşam
David mektubu açıp okuduğunda, o da bir kenardan izlemişti.
Tek soru sormadan. Yorum yapmadan.
"Bir bu eksikti! Sanki başka işim yok" diyerek mektubu
kenara kaldırmıştı David. Ardından bir açıklama yapma gereği
duymuş olmalı ki, hızlıca eklemişti: "Geçen sene bu otelde
diş hekimleri konferans düzenlemiştik. Katılımcıları müşteri
listesine almışlar demek."
İnanmıştı Ella. İnanmak istediği için. Durgun suları bulandırmaktan
korkan yanı derhal kabul etmişti bu açıklamayı.
Ama bir yanı tatmin olmamış, şüphe içinde kalmıştı. En
sonunda merakına yenik düşerek, rehberden otelin telefonunu
bulmuş, resepsiyonu aramış ve zaten tahmin ettiği şeyi
onlardan duymuştu. Ne bu sene, ne de daha evvelki sene, o
otelde herhangi bir diş hekimliği konferansı yapılmamıştı.
Aldatılmak, Ella'da hem aşağılık kompleksi hem suçluluk
duygusu yaratıyordu. İçten içe kendine kızıyordu. Artık ne
gençti, ne alımlı. Şu son altı sene içinde çok kilo almış, kendini
salmıştı. Geçen her ay cazibesi biraz daha eksilmiş, pırıltısı
tavsamıştı. Haftada bir katıldığı aşçılık dersleri fazla
kilolarım vermeyi iyice zorlaştırmıştı. Gerçi kursta ondan
çok daha iyi yemek pişiren ve sık yiyen ama hiç de kilolu ol-
170
171
mayan bir sürü kadın vardı, o başka.
Ne zaman çocukluğunu ve gençliğini hatırlasa, hiç isyan
etmemiş olduğunu görüyordu. Mizacı böyleydi: yumuşak,
munis, pelte gibi. Genç kızlığının en delişmen günlerinde bile
arkadaşlarıyla gizli saklı buluşup sigara içmemiş; zil zurna
sarhoş olup barlardan atılmamıştı. Hiç yanlış adamlara
âşık olmamış, pişman olacağı ilişkiler yaşamamış, tutkulu
sevişmelerin ardından panik içinde uyanıp "ertesi gün hataı"
kullanmak durumunda kalmamıştı. Hemen hemen tüm yaşıtlarının
basma gelen kaza ve sarsıntılar ona uğramamıştı
bile. Hiç panik atak yaşamamış, öfke nöbetlerine yakalanmamış,
depresyon ilacı kullanmamıştı. Oldum olası itaatkârdı.
Annesine ya da öğretmenlerine hiç yalan söylememiş, bir kez
olsun derslerini asmamıştı. Lise son sınıfta pek çok arkadaşı
hamile kalıp kürtaj kliniklerini ziyaret eder ya da bebeklerini
evlatlık verirken o bütün bu trajedileri uzaktan izlemişti.
bir belgesel izler gibi. Televizyondan Etiyopya'daki açlığı izlemek
gibi bir şeydi yaşıtlarının bunalımlarına tanıklık etmek.
Başlarına gelenlere üzülüyor, hatta zaman zaman kendisi
de maceralar tatmak istiyor ama son tahlilde yaşıtlarından
apayrı bir evrende yaşadığına inanıyordu.
Hiç çılgın partilere gitmemişti. Genç kızlığından beri cuma
akşamları dışarı çıkıp insanlara karışmak yerine koltuğa
uzanıp güzel bir kitap okumayı tercih ederdi.
Mahalledeki anneler kızlarına "Neden Ella gibi olamıyorsun?"
diye sorardı hep. "Bak, o ne kadar mazbut ve mütevazı.
Hiç başını derde sokuyor mu?"
Anneler Ella'ya tapadursun, yaşıtları ona uyuz oluyordu.
Eğlenmeyi bilmeyen, habire okuyan ineğin tekiydi! Haliyle
hiçbir zaman popüler bir öğrenci olmamıştı. Hatta bir keresinde
bir sınıf arkadaşı karşısına geçip, "Senin derdin ne biliyor
musun?" diye diklenmişti. "Hayatı o kadar ciddiye alıyorsun
ki, ruhun yaşlanmış senin."
Seneler var ki saç kesimini değiştirmemişti: Uzun, düz,
bal sarışıydı saçıarı. Ekseriya ya sımsıkı bir topuzla toplar ya
da arkadan örerdi. Makyajı hep belli belirsizdi. İddialı olmayı
sevmezdi. Tek sürdüğü hafif kırmızı-kahverengi bir ruj ile
açık yeşil göz kalemiydi (ki büyük kızına bakılırsa gözlerini
ortaya çıkarmak yerine tam tersine kapatıp saklıyormuş!).
Zaten Ella bugüne kadar göz kalemiyle simetrik iki çizgi çekebilmiş
değildi. Yanlışlıkla bir gözünü diğerinden kalın boyardı
hep.
Bir yerlerde bir şeyleri hep yanlış yaptığına inanıyordu. Ya
etrafındaki insanlara aşırı müdahale ediyordu, (Jeannette'in
evlilik planlarını duyunca yaptığı gibi) yahut fazlasıyla edilgen
ve uysal oluyordu (kocasının kaçamakları karşısında
yaptığı gibi). Bir yanda deli gibi başkalarının üstüne düşen,
onları denetleyen bir Ella vardı; diğer yanda ise hâlim selim,
pasif Ella. Ne zaman, hangisinin ortaya çıkacağını o bile bilmiyordu
sanki.
Bir de üçüncü Ella vardı. Her şeyi sessizce bir kenardan izleyen,
vaktinin dolmasını bekleyen Ella. İşte şimdi saklandığı
yerde kıpırdamaya başlayan, yüzeye çıkmaya hazırlanan
Ella buydu. Ve uyarıyordu: "Böyle devam edecek olursan bir
gün çökecek kurduğun sistem." An meselesiydi. Biliyordu.
Mayısın son gününde bunları düşünürken Ella uzunca bir
süredir yapmadığı bir şey yaptı: Dua etti.
"Tanrım, uzun zamandır kapını çalmadım, biliyorum.
Açıkçası beni hâlâ dinler misin, emin değilim. Ama hâlimi görüyorsun.
Bunalıyorum. Bana ya hakiki bir aşk ver -ver ki
kurtulayım bu sıkıntıdan, sıkışmışlıktan- ya da beni öyle duyarsız
yap ki hayatımda aşk olmayışını umursamayayım."
Durdu. Hafifçe yutkunup, kısık bir sesle ekledi: 'Yalnız hangisini
seçersen seç, lütfen elini çabuk tut. Biliyorsun, artık
kırk yaşıma bastım, genç sayılmam. Bu benim son fırsatım."
'Ya aşkı öğret bana, ya da aşkın yokluğuna üzülmemeyi."
172
Fahişe Çöl Gülü
Konya, 18 Ekim 1244
Bir hayvan gibi yaka paça camiden dışarı attılar beni. Ellerinden
kurtulur kurtulmaz dar sokaklar boyunca koştum,
arkama bakmaya korkarak. En sonunda kalabalık pazar yerine
varınca bir duvarın arkasına düşercesine çöktüm ve nefes
nefese oracığa saklandım. Ancak o zaman arkaya batmaya
cesaret edebildim. Hayretle ve ferahlayarak gördüm ki
kimsenin beni takip ettiği yok. Meğer arkamdan gelen ayak
sesleri zavallı Susam'a aitmiş. Nihayet yanıma varınca göğsü
körük gibi ine kalka dizlerinin üstüne çöktü. Suratında
şaşkın bir ifade. Neler olup bittiğini, neden böyle çıldırmış gibi
sokak sokak koşmaya başladığımı anlayamamıştı belli ki!
Her şey o kadar çabuk cereyan etti ki olan biteni ancak şimdi
birleştirebiliyorum. Camideydim. Tüm dikkatimi vaaza vermiş
oturuyordum. Mevlâna’nın her kelimesi yakut gibi kıymetliydi.
O kadar dalmışım ki yanımdaki delikanlının, yüzümü
örten poşunun ucuna bastığım fark etmemişim. Daha ne
olduğunu anlamadan poşu açıldı, sarığım kaydı, yüzüm gözüm
meydana çıktı. Derhal toparlandım, kimsenin durumun farkına
varmadığını umarak. Ama başımı kaldırdığımda ön saflardan
birinin bana dik dik bakmakta olduğunu gördüm. Buz mavisi
gözler, soğuk bir ifade, sert bir çehre. Tanıdım hemen. Tanımamak
ne mümkün? Baybars'tı bu.
Baybars kerhanedeki hiçbir kızın bulaşmak istemediği başa
bela müşterilerdendi. Nedendir bilmem, bazı erkekler
hem fahişelerle yatmadan duramaz, hem de bizim gibilerden
nefret eder. Baybars da böyleydi. Sürekli açık saçık şakalar
yapar, küfürlü konuşur, hakaretler yağdırır, çatacak yer arar,
hemencecik parlardı. Bir keresinde kızın birini öyle kötü dövdü
ki, paraya putmuş gibi tapan hünsa patron bile dayanamadı,
"çek git, bir daha da gelme" diyerek defetti onu. Ama
173
Baybars gene geldi. En azından birkaç ay boyunca. Sonra bilmediğim
bir sebepten ötürü uğramaz oldu. Bir daha da rastlamadım
ona. Ama şimdi baktım, camide oturuyordu. Sofu
gibi çember sakal bırakmıştı ama bakışları aynıydı. Yine o
vahşi parıltı vardı gözbebeklerinde. Bakışlarımı kaçırdım.
Ama geç kalmıştım. Beni tanımıştı.
Baybars yanındaki adama bir şeyler fısıldadı. Sonra ikisi
birden arkalarını dönüp, buz gibi bakışlarla süzdüler beni.
Derken bir üçüncü adama işaret ettiler, sonra bir başkasına...
Böyle böyle o saftaki tüm adamlar bir bir dönüp bana
bakmaya başladı. Yüzümü ateş bastı, kalbim yerinden oynayacak
gibi oldu ama kımıldayamadım. Çocuksu bir umutla
olduğum yerde durur, gözlerimi kaparsam, olay kendiliğinden
kapanır sandım.
Hâlbuki tekrar gözlerimi açtığımda, bir de baktım Baybars
kalabalığı yara yara bana doğru geliyor! Kapıya yönelmek
istediysem de insan denizinden kurtulmak imkânsızdı.
Baybars bir hamlede bana yetişti. O kadar yakınımda bitiverdi
ki nefesinin kokusunu alabiliyordum. Kolumdan tuttu.
"Ulan o...u, senin gibi yollu karının burda ne işi var?" dedi.
"Hiç mi utanman arlanman yok?
"Bırak da gideyim" dedim kekeleyerek ama beni duymadı
bile.
Derken arkadaşları yetişti. Her biri birbirinden hırslı, hırçın
ve haşin adamlardı bunlar. Öfke kokuyor, öfke soluyorlardı.
Camide olduğumuzu unutmuş gibi etrafımı sarıp, hakaret
yağdırmaya başladılar. Herkes dönüp merakla bizden yana
baktı, hatta birkaç kişi cık cık edip ayıpladıysa da kimse müdahale
etmedi. Yufka gibi oldu bedenim, dizlerimin bağı çözüldü.
İte kaka dışarı çıkardılar beni. Sokağa varınca Susam
imdadıma yetişir diye umuyordum. Bir yolunu bulup kaçarım
sanıyordum. Ama öyle olmadı. Sokağa adım atar atmaz
adamlar daha cüretkâr, daha atılgan ve saldırgan oldular.
174
Dehşet içinde anladım ki camide imama ve cemaata hürmeten
seslerini fazla yükseltmemişlerdi. Ama sokakta onları
durduracak hiçbir şey yoktu.
Şu hayatta çok daha hazin anlarım oldu ama galiba hiçbir
şey bu kadar sarsmamıştı beni. Seneler sonra nihayet bu yollara
tövbe etmeyi düşünür olmuş, Tanrı'ya yaklaşmak için
kendimce ve kadrimce bir adım atmıştım. Peki ama O nasıl
karşılık vermişti? Beni evinden yakapaça kovarak!
"Keşke hiç gitmeseydim camiye" diye kendi kendime yüksek
sesle söylendim. "Adamlar haklı. Benim gibisinin ne işi
var kutsal mekânda? Ne camide yerim var, ne kilisede!"
"Böyle konuşma" dedi bir ses.
Dönüp bakınca gözlerime inanamadım. Oydu. O saçsız sakalsız
derviş! Hemen ayağa fırlayıp elini öpmeye davrandım
ama bana mâni oldu.
"Aman estağfurullah, el öptürmem ben" dedi kati ama sakin
bir sesle.
"Hayatımı borçluyum size" diye fısıldadım.
"Bana bir borcun yok" dedi omuz silkerek. "Tek borcumuz
Allah'a. Hâlbuki O Kuran'da ne der bilir misin? 'Bana güzel
bir boç verin!' Hiç düşündün mü koskoca Rab kullarından neden
borç ister?"
Boş boş baktım.
"İman etmek, O'na güzel bir borç vermek demektir. Eğer
kalpten verirsen, O da sana katbekat geri öder."
Bunları söyledikten sonra derviş kendini tanıttı. Tebrizli
Şems imiş adı. O kara gözlerini yüzüme dikip, hayatımda
duyduğum en acayip lafı etti.
"Kimi insan vardır, hayata muhteşem bir hâleyle başlar.
Etrafında hareler ışıl ışıl parlar. Ama zamanla renkleri solar,
kararır. Sen de onlardansın. Bir zamanlar hâlen simli sihirli
bir beyazmış. Aralarda sarılar ve pembeler benek benekmiş.
Oysa şimdi soluk kahverengi bir şerit var vücudunun etrafm-
2 75
da, o kadar. Yazık değil mi? Özlemedin mi hakiki renklerini?
Özünle birleşmek istemez misin?"
Ağzım açık bakakaldım. Söylediklerinde kaybolmuştum.
"Hâlen parıltısını yitirmiş, çünkü kendini kötü ve kirli olduğuna
inandırmışsın."
Dudaklarımı ısırdım. "Ama öyleyim... kirliyim..." dedim
usulca. "Yoksa söylemediler mi kim olduğumu? Neyle geçinirim
bilmez misin?"
Şems cevap vermek yerine, uzaklara dikti gözlerini. "Müsaadenle
sana bir hikâye anlatmak isterim" dedi.
Ve işte şu hikâyeyi anlattı:
[Vaktiyle bir fahişe yolda yürürken bir sokak köpeğine rastlamış.
Hayvancağız güneşin altında o kadar susuz kalmış ki
dili damağına yapışmış. Fahişe anında ayakkabısını çıkartmış,
bir eşarba bağlayıp en yakındaki kuyudan köpeğe su çekmiş.
Sonra yoluna devam etmiş.
Ertesi gün ilmi derin bir Sufi'ye denk gelmiş. Sufi kadını
görür görmez eline yapışıp, hürmetle öpmüş. Fahişe şaşırmış,
utanmış. Hayatında kimse elini öpmemiş ki! Nedın böyle
yaptığını sorunca Sufi demiş ki, 'dün sen o susuz köpekçiğe
samimiyetle şefkat gösterdin ya, Rab tüm günahlarını oracıkta
affetti. Kardan paksın şimdi...'' j
Derin bir iç çektim. Şems-i Tebrizî'nin ne demek istediğini
anlamıştım anlamasına ama bir türlü inanasım gelmiyordu.
"Hikâyen güzelmiş ama seni temin ederim ki Konya'daki tüm
sokak köpeklerini doyursam gene de yetmez kefaretime."
"Onu sen bilemezsin" dedi Şems. "Orasını ancak Allah bilir.
Dahası, bugün seni camiden atan adamların O'na senden
daha yakın olduğunu nereden biliyorsun?"
"Öyle olsa bile gel de bunu o adamlara anlat" dedim bıkkınlıkla.
176
177
Ama derviş kafasını salladı. "Hayır, öyle dönmez bu dünyanın
çarkı. Onlara bunu anlatacak biri varsa, o da sensin."
"Nasıl yani? Sanki beni dinlerler! Adamlar benden nefret
ediyor. Az kalsın öldürüyorlardı görmedin mi?"
"Dinlerler!" dedi Şems kararlılıkla. "Zira 'onlar* diye ayrı
bir varlık yok, tıpkı 'ben' diye bir şey olmadığı gibi. Aklından
şunu çıkarma: Kâinatta ne varsa birbirine bağlı. İnsan, hayvan,
nebat, cemad... Yüzlerce, binlerce farklı ve ayrı mahlûk
değiliz. Hepimiz Tek'iz."
Ne demek istediğini anlamamıştım. Açıklamasını bekledim.
Ama o coşkuyla konuşmaya devam etti.
"Bu da kurallardan biri. On Dokuzuncu KurakBaşkalarından
saygı, ilgi ya da sevgi bekliyorsan, önce sırasıyla
kendine borçlusun bunları. Kendini sevmeyen birinin
sevilmesi mümkün değildir. Sen kendini sevdiğin
hâlde dünya sana diken yolladı mı, sevin. Yakında
gül yollayacak demektir."
Hiçbir şey diyemeden öylece durdum. Bir yanım bu laflan
anlamakta güçlük çekedursun, bir yanım dinledikçe rahatlıyor,
âdeta bu maddi âlemden kayıp gidiyordu.
"Sen kendini güzel muameleye lâyık görmezsen, sanajyi muamele
etmediler diye başkalanna kızabilir misin?" dedi Şems.
Bugüne değin beraber olduğum erkekleri düşündüm: Kokuları,
nefesleri, nasırlı elleri, boşalırken haykırışları... Öyle
tuhaf dönüşümlere şahitlik etmiştim ki hayatta: Temiz aile
çocuklarının yatakta canavarlaştığını da görmüştüm, canavar
gibi görünen adamların içlerinin meğer ne kadar yumuşak
ve şefkatli olduğunu da!
Vaktiyle kabadayı, kavgacı bir müşterim vardı. Sevişirken
suratıma tükürmeyi huy edinmişti: "Pislik" diye bağırırdı
her seferinde. "Seni pis kaltak!"
Oysa şimdi karalar giymiş dervişin teki karşıma dikilmiş,
dağ pınarları gibi tertemiz olduğumu söylüyordu. Şaka gibiydi.
Ama gülmeye kalktığımda bir yumru oturdu boğazıma;
değil gülmek, yutkunamadım bile.
Şems aklımdan geçenleri okumuş gibi usulca tebessüm etti.
"Mazi bir girdaptır. Farkettirmeden içine çeker" dedi.
"Hâlbuki sana lâzım olan bir tek şu andır. Şu anın hakikatini
yaşamaktır aslolan."
Bunu dedikten sonra cüppesinin iç cebinden ipek bir mendil
çekti, bana uzattı.
"Al bunu" dedi. "Bağdat'ta mübarek bir zat vermişti, meğer
sana nasipmiş. Temiz tut bu mendili. Ne zaman şüpheye
düşsen, sana kendi içinin temizliğini hatırlatır."
Bunları söyledikten sonra Şems asasını kaptı, gitmeye hazırlandı.
"Bir an evvel o kerhaneden çık. Bir daha da oraya
dönme! Sen Anka'sın, mezbelede işin ne? Yürü git. Ardına
bakma sakın."
"Ama nereye gidebilirim ki? Kalacak yerim yok. Zaten beni
hemen bulurlar. Kerhaneden kaçan kızların sonu vahim olur."
"Sonumuzu biz bilemeyiz" dedi Şems. 'Yolun ucunun nereye
varacağını düşünmek beyhude bir çabadan ibarettir.
Sen sadece atacağın ilk adımı düşünmekle yükümlüsün.
Gerisi zaten kendiliğinden gelir."
Başımı salladım. Sormama gerek yoktu, belli ki bu da
Şems'in kurallarından biriydi.
Sarhoş Süleyman
Konya, 18 Ekim 1244
Badeden kalan ne varsa bir dikişte kafama dikip, gece yarısına
doğru meyhaneden ayrıldım. Hıristos kapıya kadar ge-
178
179
çirdi beni. Uğurlarken de sıkı sıkı tembihledi: "Aman Süleyman.
Sakın dediklerimi unutmayasın. Dilini tut."
Başımı salladım. Bir yandan da içten içe sevindim. İnsanm
kendisi için kaygılanan bir dostunun olması güzeldi. Kendimi
talihli saydım. Ama karanlık sokağa adım atar atmaz daha evvel
hissetmediğim bir bitkinlik çöktü üzerime. Keşke yanımda
bir şarap testisi olsaydı. Bir yudumcuk içsem canlanırdım.
Çarıklarım kaldırımda takır takır sesler çıkartarak yürürken,
aklıma Mevlâna’nın alâ u vâlâ ile sokaktan geçişi geldi.
Koca vaizin hayranlarının beni kınaması canımı sıkmış, ağrıma
gitmişti. Tanımaz etmezlerdi beni. Sırf meyhanede içiyorum
diye nifak bellemişlerdi. Bu dünyada canımı en çok sıkan
şey büyüklük taslayan insanlardı. Herkesin günahı kendineyken
ve herkes kendinden mesulken, onlara ne oluyordu,
bir anlayabilsem yahu! Bu yaşıma kadar ne çektiysem iffetli
geçinen insanlardan çekmiştim. Bu tipler tarafından öyle
çok itilip kakılmıştım ki sırf onları aklımdan geçirmek bile
tüylerimi diken diken etmeye yetiyordu.
İşte bu düşüncelerle boğuşarak köşeyi döndüm, yan sokağa
daldım. Sağlı sollu dizilen heyula gibi ağaçlar yüzünden
burası daha karanlıktı. Yetmezmiş gibi birden ay bir bulutun
ardına saklanınca ortalık zifiri karanlığa büründü. Hâl böyle
olmasa idi yaklaşan iki bekçiyi daha evvel fark ederdim.
"Selâmünaleyküm" dedim adamları görünce.
Ama bekçiler selâmıma karşılık vermediler. Onun yerine
gecenin bu vaktinde sokakta ne işim olduğunu sordular.
"Hiiç, evime yürüyordum" dedim kekeleyerek.
Karşılıklı durduk. Aramızda buz gibi bir sessizlik oldu;
uzaktan uluyan köpeklerin sesi olmasa ortalıkta çıt çıkamayacaktı.
Derken adamlardan biri bana doğru bir adım atıp,
havayı kokladı:
"Pöf, ne berbat kokuyor ortalık" dedi abartılı bir eda, müstehzi
bir bakışla.
Diğeri anında lafa karıştı: "Evet yahu, leş gibi şarap kokuyor!"
İşi makaraya vurmaya karar verdim. "Hiç merak etmeyin.
Gerçek değil bu koku. Madem hakiki mey murdardır ve yalnız
mecazi meydir mubah kılman, şu kokladığmız koku da
mecazi olsa gerek."
Bekçilerden daha genç olanın hiç hoşuna gitmedi bu cevap.
"Cehenneme direk olasıca, ne saçmalıyorsun?" diye homurdandı.
Tam o sırada ay bulutların arasından peyda oldu, ışığıyla hepimizi
yıkadı. Artık karşımdaki bekçiyi daha rahat görebiliyordum.
Ablak suratı, sivri çenesi, buz mavi gözleri, şahin gagası
misali bir burnu vardı. Bir gözü kaymasa ve tabii suratındaki
sabit somurtma olmasa, yakışıklı denebilecek bir adamdı.
Bekçi tekrar sordu: "Gecenin bu vakti sokaklarda ne sürtersin?
Nereden gelir, nereye gidersin?"
"Nereden gelir, nereye mi gideriz?" diye papağan gibi tekrar
ettim. "Evlat, bunlar derin mevzular. Şayet cevabını bilseydim,
ulemadan olurdum."
Bekçi kaşlarım çattı. "Benle dalga mı geçiyorsun, seni aşağılık
herif!"
Ben daha ne olduğunu anlamadan bir kırbaç aldı eline, havada
şaklattı.
Gayriihtiyarî güldüm. Dayılanacak yer arıyordu delikanlı!
Sanki orta oyunundaydı mübarek, hareketleri öyle abartılı.
Ama aniden göğsüme inen kırbaçla sarsıldım. Öyle ani olmuştu
ki bu darbe, dengemi kaybedip yere düştüm.
"Eh, tekdir ile uslanmayanın hakkı..." dedi genç muhafız
ve kırbacı bir elinden diğerine geçirdi. "İçki içmek günahtır
bilmez misin?"
Ağzımda ılık, tuzlu bir tat hissettim. Anladım ki kendi kanımı
tadıyorum. Hadisenin daha fazla büyümemesi için çenemi
kapatmalıydım ama oğlum yaşında bir delikanlıdan da-
180
yak yemeyi gururuma yediremedim. Dilimi tutamadım.
"Şayet cennete senin gibiler gidecekse, ben gelmesem de olur
zaten" dedim, "içkimi içer, günahımı sırtlanırım, daha iyi."
"Ulan deyyus!" diye gürledi genç muhafız. Ve ardından
başladı kırbaçlamaya. Elimi yüzüme siper ettiysem de faydası
olmadı. İnen her darbede boğuk bir çığlık çıktı ağzımdan.
Fakat birden aklıma eski, oynak bir türkü geldi. Başladım
mırıldanmaya.
Aman yârim, can yârim,, bu can sana kurban,
Sen meysin, ben kadeh, doldur yandan yandan
Ben türkü çığırdıkça bekçinin hiddeti katlandı; kırbaçlar
daha şiddetli inmeye başladı. Can havliyle ben de gitgide daha
yüksek sesle söylüyordum. Karşılıklı bir kısır döngüdeydik.
Ben bağırdıkça, o küfrediyor. O küfrettikçe, ben bağırıyordum.
Kolu yorulur sandım ama yorulmadı. Hayret, insanda
bu kadar hınç olurmuş demek!
Sonunda sesim kısıldı. Bir ışık huzmesi gözümün önünden
kaydı ve aniden her şey karardı. Belli belirsiz diğer muhafızın
sesini duydum: "Baybars, yeter! Dur be adam!"
Kırbaç darbeleri aniden kesildi. Bir şeyler söylemek istedim.
Son lafı ben ederim sandım ama ağzıma dolan kanla konuşamadım.
Midem bulandı, kendi üstüme kustum.
"Şu hâline bak! Yazıklar olsun senin gibi adama, resmen
acınacak vaziyettesin" dedi Baybars. "Ama kendin kaşındın!"
Benimle işleri bitmişti. Sırtlarını döndüler; uzaklaşan
ayak seslerini duydum.
Orada öylece ne kadar yattım bilemiyorum. On dakika da
olabilir, saatler boyu da. Zaman bir sis perdesi gibi inceldi.
Gökkubbede ay bu hâlimi görmek istemez gibi gene bulutların
arasına saklandı. Yaşamla ölüm arasında berzahta yüzüyordu
bilincim, bedenim. Derken her tarafımı kaplayan
181
uyuşukluk silindi; vücudumdaki her bir kesik zonklamaya
başladı. Yaralı bir hayvan olmuştum. Orada öylece inledim
durdum.
Nice sonra birinin yaklaştığını işittim. Önce korkudan taş
kesildim. Ya hırsızın, belalının tekiyse? Sonra gülesim geldi.
Muhafızlardan meydan dayağı yemişken, haydutlardan mı
korkacaktım?
Gölgeler arasından uzun boylu, ince yapılı bir derviş çıkageldi.
Yaklaştı, selâm verdi, kalkmama yardım etti. Kendini
tanıttı, Tebrizli Şems'miş. Adımı sordu.
"Konyalı sarhoş Süleyman emrinize amadedir. Şerefyap oldum"
dedim.
Şems yüzümdeki kanları silmeye koyuldu. "Yaralısın" diye
fısıldadı. "Hem bâtmen, hem zahiren. İçte ve dışta."
Cüppesinin cebinden billur bir şişe çıkarttı. "Bu merhemi
yaralarına sür" dedi. "Bağdat'ta mübarek bir zatın hediyesidir,
demek sana nasipmiş. İçteki yaran, dıştakinden derin."
"Sa-ğo-la-sm" diye kekeledim, şefkatinden müteessir olmuştum.
"Beni kırbaçlayan adam dedi ki benim gibiler yeryüzünde
fazlalıkmış."
Bunları söylerken sesim titredi, ağlamaklı oldum. Zayıflığımdan
utandım.
"Yanlış laf etmiş" dedi Şems. "Hâlbuki tek tek herkes elzem
ve vazgeçilmezdir. Tesadüfi olan ya da fazladan olan bir
şey yoktur. Kurallardan biridir bu."
Ne kuralından bahsettiğini sorunca şöyle dedi:
"Yirmi Birinci Kural: Hepimiz farklı sıfatlarla sıfatlandırıldık.
Şayet Allah herkesin tıpatıp aynı olmasını
isteseydi, hiç şüphesiz öyle yapardı. Farklılıklara saygı
göstermemek, kendi doğrularını başkalarına dayatmaya
kalkmak, Hak'ın mukaddes nizamına saygısızlık
etmektir."
183
182
"Dediklerin iyi hoş ama" dedim zorlukla. "Ben her şeyden
şüphe ediyorum. Tanrı'dan da."
Şems-i Tebrizî yorgun gülümsedi. "Şüphe fena bir şey değil
ki. Şüphedeysen, hayattasın demektir. Arayıştasın."
Bir kitaptan okur gibi canlı bir ezgiyle konuşmaya devam
etti:
"İnsan_bir gecede iman sahibi olmaz Süleyman. KişLkendini
inartgh_z.ann.eder ama sonra beklenmedik bir iş gelüıbaşma,
tereddüte düşer, yalpalar. Tekrar toparlanır^ imanı kuvvetlenir,
ardından yine yuvarlanır şüphe çukuruna... Bu böyle
devam eder. Belli bir safhaya ulaşıncaya dek bir o yana bir
bu yana sallanırız. Kâh mümin, kâh münkir, kâh mütereddit.
Kâh cennetlik, kâh cehennemlik. Ancak böyle ilerleyebiliriz.
Her adımla Hakk'a biraz daha yaklaşırız. Şüphe_duymadan
iman olmaz."
"Hıristos böyle konuştuğunu duysa, telaşlanır yalla. Ağzından
çıkanı sakın diye tembih yağdırır" dedim. "Bana hep
nasihat eder: Her kelam her kulağa uymazmış."
Şems-i Tebrizî güldü. "Eh, o da haklı" dedi. Sonra birden
ayaklandı. "Haydi, seni evine götüreyim. Yaralarını saralım,
sonra da uyuman gerek."
Kolumun altına girip doğrulmama yardım etti. Ama yürüyemeyecek
hâldeydim. O zaman derviş hiç düşünmeden beni
kaldırdığı gibi sırtına aldı. Kendi kokum burnuma çalındı.
Utandım.
"Taşıma beni, leş gibi kokuyorum" dedim.
"Dert etme, sen evinin yolunu tarif et yeter."
Ve işte böylece, Tebrizli Şems üstümdeki kam, sidiği ve kusmuğu
umursamadan Konya'nın dar sokakları boyunca taşıdı
beni. Derin uykuda evlerin, dükkânların, kulübelerin yanından
geçtik. Bahçe duvarlarının ardında köpekler havladı.
"Hep merak ettiğim bir şey var" dedim. "Sufilerin methettiği
mey hakiki midir yoksa mecazi mi?"
Şems çocukla konuşur gibi şefkatle gülümsedi. "İlahi Süleyman!
Bunu mu merak edersin? Ne fark eder?" dedi. Nihayet
evimin önüne varmıştık. Dikkatlice sırtından indirdi beni.
Ve ardından şöyle dedi: 'Yirım^dnci_Kıı^abJIakiki Allah
Aşığı bir meyhaneye girdi mi orası ona namazgah
olur. Ama bekri aynı namazgaha girdi mi orası ona
meyhane olur. Şu hayatta ne yaparsak yapalım, niyetimizdir
farkı yaratan, suret ile yaftalar değil."
Şems beni evime bıraktıktan sonra, uzun ve yorucu bir gecenin
sabahında döşeğime yüzüstü uzandım. Yaralarımın ağrısından
uyumak mümkün olmasa da, içimde bir yerlerde bilmediğim
türden bir huzur, bir teslimiyet vardı.
Her yanım ağrıyordu ağrımasına ama ne tuhaf, artık o kadar
yanmıyordu canım.
Ella
Boston, 3 Haziran 2008
Beklemiyordu, haziranın ilk günlerinde başına öyle şeyler
geldi ki hiçbirine hazır değildi. Özellikle de Gölgeyi mutfakta
ölü bulmaya. Köpeğinin yaşlandığını, vadesinin dolduğunu içten
içe bilse de bunca zamandır evdeki en yakın arkadaşı olan
varlığı kaybetmek Ella'yı derinden sarstı. Ardından Orly'nin
okul müdüründen bir mektup aldı. Mektupta kızının gençlik
buhranı geçirdiği ve bir psikolog görmesinde fayda olabileceği
yazılıydı. Meğer sınıfındaki herkes durumun farkmdaymış.
Ella derin bir suçluluk duygusuyla karşıladı bu haberi. Nasıl
olmuş da öz evladının bunalımda olduğunu anlayamamıştı?
Neden burnunun dibindeki hakikatleri fark etmekte geç kalıyordu?
Belki suçluluk duygusu Ella için yeni bir unsur değildi
ama anneliğinden şüphe etmek var ya, işte o yeniydi.
184
Bu zaman zarfında Ella her gün Aziz Z. Zahara ile yazışmaya
başladı. Günde iki, üç, hatta bazen beş altı mesaj yazdıkları
oluyordu. Aklına gelen, canını sıkan her konuyu
Aziz'e anlatıyordu. O da gecikmeden cevaplıyordu. Bu kadar
seyahat etmesine ve dünyanın en ücra yerlerine gidip gelmesine
rağmen nasıl olup da internet bağlantısını yitirmediği
bir muammaydı Ella için. Farkında bile olmadan Aziz'in kelimelerinin
müptelası olmuştu.
Artık her fırsatta e-postalarını denetliyordu. Sabah uyanır
uyanmaz, kahvaltı sonrası, sabah yürüyüşünden dönünce,
öğlen yemek pişirirken, dışarı çıkmadan evvel, hatta sokakta
alışveriş yaparken bile internet kafelere dalarak mesajlarına
bakıyordu. En sevdiği diziyi izlerken, Füzyon Yemek Pişirme
Kulübü'nde domates doğrarken, komşularıyla telefonda
konuşurken, yahut ikizlerin okul ve ev ödevi dırdırlarım
dinlerken bile dizüstü bilgisayarı hep yanında, mesaj kutusu
hep açıktı. Aziz'den yeni posta gelmemişse eskileri baştan
okuyordu. Ve ne zaman yeni bir mektup gelse liseli âşıklar gibi
heyecanlanmadan edemiyordu. Zira artık biliyordu ki bu
yazışmalar masum bir arkadaşlıktan ibaret değildi.
Azizle yazışmaları hız kazandıkça Ella o eski hâlim selimliğinden
uzaklaştığını hissediyordu. Griler ve bejlerle dolu
bir tuvale benzeyen hayatına şimdilerde capcanlı bir renk ekleniyordu:
Parlak, simli, neredeyse çığırtkan bir mor. Çekiniyordu
bu renkten. Ama çekimine kapılmamak mümkün değildi,
biliyordu.
Aziz öyle havadan sudan mesajlar yazan bir adam değildi.
Kalbini kılavuz kılmayan, aşka teslim olmayan kim varsa
Aziz'e göre nebattan farksızdı. Laf olsun diye yazmıyordu
Aziz. Mesajlarında hep bir özen vardı. Temel meseleler hakkında
yazıyordu: ölüm ve dirim, inanç ve felsefe, bir de aşk
hakkında. Ella bu tür kallavi konularda fikir belirtmeye hiç
alışkın olmadığı hâlde ona açılıyordu.
185
Bu ilişkinin bir yerinde saklı bir flört hâli varsa, ki vardı,
bunun zararsız bir flört olduğuna inanıyordu Ella. Siberuzay
denen sonsuz olasılıklar labirentinin iki ayrı köşesinden birbirlerine
kur yapmalarında ne sakınca olabilirdi ki? Bu sayede
evliliği boyunca aşınan özgüvenini yeniden kazanabilirdi.
Öte yandan orta yaşlı, evli barklı Amerikalı bir kadının ilgisine
mahzar olmak Aziz'in de gururunu okşuyordu belki. Her
halükârda az bulunur cinsten bir erkekti. Karşısındaki kadının
kendisine ilgi duyduğunu anlar anlamaz havalara girip
kurt kesilmeyen bir erkek.
Çoluk çocuk sahibi bir kadınken yabancı bir adamla sabah
akşam mektuplaşıp içli dışlı olmak Ella'nın vicdanını kemiriyordu.
Ama nasıl olsa hiçbir zaman tenselliğe dökülmeyecekti
bu ilişki. Hep platonik kalacaktı.
Masum bir günahtı bu. Masum bir kabahat...
Ella
Boston, 5 Haziran 2008
Bir önceki mesajında şöyle yazmıştın: Akılcı
kararlar alıp plamlar yaparak hayatımızın akışını
denetleyebileceğimizi zannediyoruz. Oysa
balık yüzdüğü okyanusu denetleyebilir mi? Bu
sadece sahte beklentiler ve hüsranlar yaratır.
Benimse hayatım hep planlar ve listeler yapmakla
geçiyor Aziz. Ailemizin her ihtiyacından ben
sorumluyum. En ufak ayrıntısına kadar her şeyi
denetliyorum. Beni tanıyan kime sorsan sana bunu
anlatacaktır. Kuralcı bir anneyim. Koyduğum kuralların
dışına çıkılmasından hazzetmiyorum (benim
kurallarım Şems'inkiler gibi cazip değil ta-
186
bii). Bir keresinde büyük kızım bana sinirlenip,
hayatlarına gerilla taktiği uyguladığımı söylemişti.
Onlarla dürüstçe konuşup, topyekûn savaşmak
yerine "hayatlarına sızma" tekniği kullanıyormuşum.
Hani bir şarkı var: "Que sera, sera" hatırlar
mısın? "Her Şey Olacağına Varır" Benim şarkım
değil. Hiç koyuveremiyorum kendimi. Sen dindar
bir adamsın ama ben değilim. Gerçi her hafta ailecek
Şebt'i kutlarız ama bu dini bir gereklilikten
ziyade kültürel bir uygulama gibi bizim
için. Üniversitedeyken bir ara Doğu Mistisizmini
merak salmış, Budizm ve Taoizm'i hayli incelemiştim.
Bir kız arkadaşımla işi Hindistan'a
gidip, aşramlarda kalma planları yapmaya kadar
vardırmıştık. Ama hayatımın o evresi çok uzun
sürmedi. Mistik öğretiler ne kadar müthiş olsa
da modern insanın ihtiyaçlarına karşılık veremiyor
diye düşünmüştüm o zamanlar.
Umarım dine soğuk yaklaşmam seni incitmiyordur.
Sana karşı hep dürüst olmak istediğim için bunları
yazıyorum; zamanı gelmiş bir itiraf addet.
Seni görmeden özleyen,
Ella
* * *
Sevgili Gerilla Ella,
Mesajını Amsterdam'dan Malavi'ye gitmek üzereyken
aldım. AİDS'in yaygın olduğu, çocukların
üçte ikisinin öksüz kaldığı bir köyün fotoğraflarını
çekmeye gidiyorum. Her şey yolunda gi-
187
derse dört gün sonra evime dönmüş olurum. Bunu
umut edebilir miyim? Evet. Peki, kontrol edebilir
miyim? Hayır.
Yapacağım tek şey dizüstü bilgisayarımı yanıma
almak, iyi bir internet bağlantısı bulmaya
çalışmak ve şu hayatta bir gün daha yaşayacağımı
umarak hareket etmek. Gerisi benim elimde
değil. Ne de senin.
İşte bu kontrol edemedy.ğj;jni^__Jç^^ma,._Şj^il:er
"beşinci unsur" adını verirler. Ateş, hava,
rüzgâr ve suyun yanı sıra dünyayı şekillendiren
beşinci unsur: Boşluk. Açıklanamaz, denetlemez,
dolayısıyla gerilla taktiği uygulanamaz boyut.
Biz insanlar bu unsuru tam olarak kavrayamasak
da varlığının farkındayız.
Teslimiyeti bilmediğini söylemişsin. Eğer
bundan kastettiğin hiç irade ya da direnç göstermemek,
fikir beyan etmemek ise, ben de buna
inanmıyorum. Benim teslimiyetten anladığım beşinci
unsura riayet etme gerekliliği.
Tasavvufla tanıştığımda Tanrı'nın huzurunda
kendime söz verdim. Doğru yoldan ayrılmamak
için elimden geleni yapacağıma, egoma boyun eğmeyeceğime
ve bundan ötesini O'na, yalnız O'na
bırakacağıma yemin ettim. Benim sınırlarımın
ötesinde şeyler olduğu gerçeğini kabullendim.
Kısacası O'na inandım. İnanç aşk gibidir. İspat
istemez. Mantıksal bir açıklama beklemez. Ya
vardır, ya da yok.
Beni dindar biri saymışsın. Hâlbuki değilim.
Dindar olmakla inançlı olmak aynı şey değil. Bu
iki kavram arasındaki fark belki de hiç bugün
olduğu kadar açılmamıştı. Modern dünyada gitgi-
188
de büyüyen bir açmaz var. Dinden, devletten ve
toplumdan bağımsız olarak "akılcı birey"in özgürlüğünü
temel alan bir sistem -kurduk. Öte
yandan insanlık maneviyat arayışından vazgeçmedi.
Aklın ötesini bilmek istiyoruz. Bunca zaman
akla dayandıktan sonra zihnimizin sınırlı olabileceğini
kabullenmeye başladık.
Bugün, tıpkı modernite öncesinde olduğu gibi,
maneviyata ilgide patlama yaşanıyor. Tüm dünyada
giderek daha fazla sayıda insan, hızlı ve meşgul
yaşamlarında ruhaniyete yer açmaya çalışıyor.
Ne var ki ruhaniyet yeni bir "hobi" değil. Hayatımızda
ve kişiliğimizde temel değişiklikler yapmadan
vakıf olabileceğimiz bir şey değil.
Yemek pişirmeyi sevdiğini söylemiştin. Tebrizli
Şems, dünyayı koca bir kazana benzetirdi.
İçinde mühim bir aş pişmekte. Yaptığımız, hissettiğimiz,
söylediğimiz, hatta düşündüğümüz her şey
bu kazana malzeme olarak giriyor. Öyleyse bu evrensel
aşa ne kattığımızı kendimize sormamız gerek.
Kırgınlıklar, kızgınlıklar, kan davaları ve
şiddet mi? Yoksa aşk, inanç ve ahenk mi?
Peki ya sen sevgili Ella? İnsanlık denen çorbaya
nasıl malzemeler katıyorsun? Ben ne zaman
seni düşünsem, kazana kattığım malzeme kocaman
bir tebessüm oluyor. Seni daha tanımadan özlüyorum.
. .
Sevgilerimle,
Aziz
BÖLÜM ÜÇ
RÜZGÂR
Hayattaki terk, göç ve devr
eden şeyler...
Mutaassıp
Konya, 19 Ekim 1244
Birdenbire sokaktan köpek havlamaları duyunca, döşekte
doğruldum. Yakınlarda bir eve girmeye çalışan bir hırsızın
yahut yoldan geçen bir sarhoşun kokusunu almış olmalılar.
Namuslu insanlara huzur içinde uyumak haram oldu artık.
Her köşe başında bir sefahat ve düşmüşlük almış başını yürümüş.
Evvelden Konya böyle miydi? Daha birkaç sene evveline
dek emniyetli, namuslu bir yerdi bu şehir. Ama işte ahlaki
yozlaşma denilen illet balçıktan, bataklıktan farksız. Kenarından
kıyısından değdin mi bir kere, ya üstüne yapışır, ya
içine çeker. Öyle bir musibettir ki zengin-fakir, genç-yaşlı demeden
herkesi pençesine alır. Bir de bakmışsın ki rüzgârla
yayılan ateş gibi dört bir yanı kaplamış. İşte, şehrimizin bugünkü
ahvâl-ı şeraiti... Medresede hocalık vazifem olmasaydı
çoğu sabah evden dışarı adımımı atmazdım vallahi.
Devir kötü ama neyse ki kamu nizamı başsız da değil, bekçisiz
de. Cemaatin menfaatini ferdi menfaatlerin önüne yerleştirerek,
sabah akşam düzeni kollayanlar var. Mesela yeğenim
Baybars! Karım da ben de iftihar ediyoruz onunla. Baybars
ve öteki muhafızlar gecenin şu kör saatinde mücrimler
ortalıkta fink atamasınlar diye, sırf biz döşeklerimizde rahat
uyuyalım diye devriye gezmekteler.
Seneler evvel biraderim vadesi dolup bu dünyadan göçünce
Baybars'ın velisi ben oldum. Onu kendi oğlum gibi yetiştirdim.
Delifişektir, çetin cevizdir. Bundan altı ay evvel muhafız
.192
193
oldu. Dedikodulara bakılırsa, ben medresede hoca olmasam
Baybars'm iş bulacağı yokmuş. Kuyruklu yalan! Baybars bu
vazifeyi layıkıyla yerine getirecek basirette ve cesarettedir. İstese
mükemmel bir asker olurdu. Ama başta Kudüs yolundaki
Haçlılar olmak üzere dinimizin düşmanlarına karşı cengâverlik
etmek için yanıp tutuşsa da buralardan gitmesini ne
ben arzu ettim ne zevcem. İstedik ki burada kalsın, evlenip
barklansın. Bir yuva kurmasının vakti geldi de geçiyor.
"Evladım, mertsin, kuvvetlisin, tuttuğunu koparırsın; sana
burada ihtiyacımız var" diye itiraz ettim. "Amacın cihat
etmekse bu şehirde de cihat edecek çok şey mevcut."
Hakikaten öyle. Daha bu sabah zevceme söyledim: "Zor zamanlardan
geçmekteyiz hatun. Yozlaşma almış başını yürümüş."
Her gün bir facia yaşanıyor bir yerlerde, haberlerini alıyoruz.
Tesadüf değil. Eğer Moğollar bu denli muzaffer olabildilerse,
Hıristiyanlar davalarını ileri götürebildilerse, İslam
düşmanları köy köy, şehir şehir yağmaladılarsa, bütün bunların
sebebi Allah'ın ipini bırakanlar! Lafta Müslüman olup
İslam'ın kurallarına uymayanlar! Bir yerin ahalisi yoldan çıkarsa
şayet, aynen böyle iflah olmayacak hâle gelir. Moğollar
günahlarımızın kefaretidir. Bu sebeple gönderildiler. Moğollar
olmasaydı bu kez ya deprem olurdu, ya açlık, ya da sel.
Günahkârlar tüm bunlardan bir ders alsın da nedamet getirsin
diye daha kaç felaket yaşayacağız? Başımıza gelmedik bir
gökten taş yağması kaldı; bu gidişle o da olur artık. Sodom ve
Gomore'nin rezil sakinlerinin yolundan gidersek, toptan hepimiz
silineceğiz.
Şu ferdi ve fevri Sufiler yok mu, ne berbat örnek oluyorlar
herkese! Müslümanlara yakışmayacak herzeler ağızlarından
düşmezken, bir de dinden imandan dem vurmaları yok mu,
çileden çıkıyorum. Pespaye fikirlerini pekiştirmek için Peygamber
Efendimiz'in aziz ismini ağızlarına almıyorlar mı kanım
çekiliyor âdeta. Neymiş, bir savaş sonrası Hazreti Muhammed
halka dönüp, "artık küçük cihadı bitirdik, bundan
sonra büyük cihada geçiyoruz" demiş. Buradan hareketle
mutasavvıflar da diyor ki, artık yegâne düşman nefsimizdir,
kimseyle kavga etmeyelim! Belki kimilerinin kulağına hoş
gelir böyle şekerriz sözler ama bıçak kemiğe dayanıp da iş
kâfirler ve mülhitler ordusuyla savaşmaya gelince bize ne
faydası var?
Bu tasavvuf ehli işi iyice abartıp, "Önümüz sıra dört kapı
vardır; şeriat, marifet, tarikat ve hakikat basamak basamak
çıkılır" diyorlar. Kimileri de ekliyor ardından; "Şeriat sadece
bir menzildir." Sorarım onlara, bu neyin menziliymiş?
Bir de çekinmeden diyorlar ki, "Dördüncü kapıya varanı
birinci kapının kuralları bağlamaz. Hakikat ehli, şeriatın kaidelerine
uymak zorunda değildir." Hoppala! Yüce mertebeye
ulaştıklarını zannediyorlar öyle mi? Sade suya tirit bahane!
İçki içmek, raks etmek, musiki aleti çalmak, şiir yazmak, resim
yapmak... onlara göre dini vecibelerden daha önemli. Sürekli
vazedip duruyorlar, "madem İslam'da rütbe yok, herkesin
Allah'ı kendine göre bulmaya hakkı var" diyorlar. Kulağa
zararsız, hatta masumane geliyor bu laflar ama halka tebliğ
ettikleri laf salatasının altında, ben biliyorum ki, sinsi ve habis
bir niyet var: "Dini mercilere kulak asmayın, onlara ne
gerek var!" diyorlar. Aslında bizimle uğraşıyorlar.
Sufilere sorsan mübarek Kuran-ı Kerim esrarengiz sembollerle,
işaretlerle, rumuzla dolu. Ayetleri harf harf ebced
hesabına döküp p i zemli mânâlar arıyorlar. Her bir kelimenin
bir zahiri mânâsı varmış, bir de bâtını. Bu sebepten ince ince
katman katman bakıyorlar her ayete. Gafiller! Arayacak
ne var? Allah hiçbir buyruğunu saklamamış ki! Açıkça sıralıyor.
Sufi taifesi örtük atıflar, saklı mesajlar aramakla o kadar
bozmuş ki aklını, yüce Allah'ın apaçık söylediklerini anlamaya
fırsat bulamıyor.
-
Yalan
15 years ago
- 194
Sufilerden bazıları tutturmuş "İnsanoğlu Konuşan Kuran'dır"
diye. Tövbe estağfurullah. O nasıl lakırdı? Düpedüz
küfür bu! Hele bir de gezgin abdallar yok mu, hem başıbozuk,
hem serâzad. Kalenderi, Haydari, Camii, Cavlâkî... Binbir
isim altında dolanıp duruyorlar, çeşit çeşitler... Zannımca en
beteri onlar. Bir yere kök salmaktan aciz bir adamdan cemaate
ne fayda gelir? Aidiyet duygusundan yoksun, rüzgârda
kuru yaprak misali her yöne savrulan, tüm dünyaya "evim"
diyen kişi, Şeytan'm arayıp da bulamadığı suç ortağıdır.
Gel gelelim feylesofların da Sufilerden eksik kalır yanı
yok. Sanki o sınırlı akılları kâinatın sınırsızlığını tahayyül
etmeye yetebilirmiş gibi düşünür de düşünürler. Kukumav
kuşu musunuz mübarek? Feylesoflarla Sufiler, şıracıyla bozacı
gibi. Buna dair bir hikâye de vaki.
Bir gün bir feylesof yolda giderken bir dervişe rastlamış.
İkisinin de çabucak birbirlerine kanları kaynamış. Günlerce
konuşmuşlar. Cümleye biri başlar, diğeri son bu l durur muş.
En nihayetinde vedalaştıklarında, etraftakiler her ikisine
de böyle hararetli hararetli ne konuştuklarını sormuş. Feylesof
şöyle yanıt vermiş: "Konuştuk ve anladım ki benim bildiğim
her şeyi o zaten görüyor."
Sufi ise şöyle demiş: "Konuştuk ve anladım ki benim gördüğüm
her şeyi o zaten biliyor."
Demek gafil Sufi gördüğünü sanır, gafil feylesof ise bildiğini.
Hâlbuki ne o bir şey bilir, ne berikinin bir şey gördüğü var.
Niçin kabullenmezler basit, sınırlı ve en nihayetinde fani
varlıklar olan biz insanların haddimizden fazlasına gücümüzün
yetmeyeceğini? İnsan denilen mahlûk çabalasa çabalasa
kaç yazar? Bir arpa boyu yol bile gidemez. Kadir Allah ne
yazmışsa alnımıza o olacak. Hepsi bu. Bize düşen Yaradan'm
emirlerini yorumlamak değil, anlamaya çalışmak hiç değil,
195
sadece ve sadece harfiyyen yerine getirmek!
Hele Baybars eve gelsin, bunları bir bir konuşacağız. Artık
bizde âdet oldu bu hasbıhâller. Her gece devriye dönüşü yorgun
argın eve geldiğinde, beraber tandırın etrafında otururuz.
Baybars karımın pişirdiği çorbayı ekmeğe katık yaparken,
bir yandan da hâl ve şerait üzerine sohbete dalarız. İştahlıdır.
Ne de olsa delikanlıdır. Elbet gücü kuvveti yerinde
olmalı. Onun gibi genç, cesur ve namuslu birinin bu Allahsız
şehirde yapacak çok işi var.
Kâfir olsun, fâsık olsun, hizaya getirecek çok insan var,
çok!
Şems
Konya, 29 Ekim 1244
Buz gibi soğuk bir gece Şekerci Han'ın cumbasında oturuyordum.
Mevlâna'yla tanışmama az kalmıştı. Tefekküre dalmıştım.
Allah'ın, ne yöne dönersek dönelim O'nu hem arayalım,
hem bulalım diye kendi suretinde yarattığı kâinatın
muazzamlığı karşısında kalbimiz sevinç ve sevgiyle dolmalıydı.
Ne ki bu minnettarlık hâlini âdemoğulları nadiren yaşıyordu.
»
Konya'ya vardığımdan beri tanıştığım insanları hatırladım:
Dilenci Hasan, sarhoş Süleyman ve fahişe Çöl Gülü.
Başkaları tarafından hor görülen ve ezilen bu insanlar yaygın
bir dertten muzdaripti: "Ayrı bir Benlik zannı." Cemiyetin
kenarında kıyısında sıkışmışlardı. Fildişi kulelerinde oturan
âlimlerin görüş alanlarına girmeyen kimselerdi bunlar.
Merak ediyordum, acaba Mevlâna'nın onlarla arası nasıldı?
Eğer Mevlâna toplumun düşkün kesimlerini henüz kucaklamamışsa,
bu hususta ona yardım etmek, onunla düşkünler
196
arasında köprü olmak isterim.
Şehir en nihayetinde uykuya daldı. Leylî hayvanların bile
hüküm süren huzuru bozmamaya gayret ettikleri saat şimdi.
Bir şehrin uykusunu dinlemek hem tarifsiz keder, hem tarifsiz
mutluluk verir. Kapalı kapılar ardında ne hikâyeler yaşanır
acaba? Hayatta başka bir yol çizseydim ben ne tür hikâyeler
yaşardım, bunu da düşünürüm. Ama bilirim ki ben bu
yolu seçmedim kendime. Bu yol beni seçti.
Bir abdal bir şehre gelmiş. Buranın halkı yabancılara hiç
güvenmezmiş. "Defol!" diye bağırmışlar dervişe, "Hiçbirimiz
seni tanımıyoruz!"
Derviş sükunetle yanıt vermiş. "Ben kendimi tanıyorum ya,
önemli olan o. inan olsun, şayet öbür türlü olsaydı, yani siz
beni bilseydiniz ama ben kendimi bilmeseydim, çok daha fena
olurdu."
Varsın Konya halkı beni tanımasın. Ben kendimi tanıdığıma
göre her şey yolundaydı. Nefsini bilen, O'nu bilirdi.
Yirmi Üçüncü Kural: Yaşadığımız hayat elimize tutuşturulmuş
rengârenk ve emanet bir oyuncaktan ibaret.
Kimisi oyuncağı o kadar ciddiye alır ki ağlar, perişan
olur onun için. Kimisi eline alır almaz şöyle bir
kurcalar oyuncağı, kırar ve atar. Ya aşırı kıymet verir,
ya kıymet bilmeyiz.
Aşırılıklardan uzak dur. Sufi ne ifrattadır ne tefritte.
Sufi daima orta yerde...
Yarın sabah ben de herkesle beraber büyük camiye gidip
Rumi'yi dinleyeceğim. Dedikleri kadar mahir bir hatip olabilir
ama eninde sonunda her hatibin sözlerinin derinliği, onu
dinleyenlerin ne anladığıyla ölçülür. Vaaz dinlerken duymak
197
istediğini duyar insan. Hâlbuki esas kulağa hoş gelmeyen
sözlerde keramet vardır. Kanımca Mevlâna’nın vaazları, ısırgan
otları, devedikenleri, fundalıklarla süslü bir yabani bahçe
gibidir. Oraya giren her misafir gözüne hoş görünen çiçekleri
derer, geri kalan otlara bakmaz bile. Dikenli, kaba görünümlü
bitkilere meyledenlerin sayısı pek azdır. Oysa şu
âlemde nice derdin devası işte bu tür bitkilerden elde edilir.
Aşkın bahçesi de böyle değil mi? Şayet yalnız hoşlukları,
kolaylıkları toplayıp, zorlukları bırakırsak buna "aşk" denebilir
mi? Güzeli sevip çirkini elinin tersiyle itmek en kolayı.
Esas mesele iyiyi de kötüyü de sevebilmek; ayrım yapmadan.
Sadece hoşumuza giden şeylere şükretmekte ne var? O kadarını
Belh'in köpekleri de yapıyor zaten. Kemik verirsen seviniyor,
şükranla kuyruklarını sallıyorlar. İnsan şüphesiz ki
bundan fazlasını yapabilir. İyinin ve kötünün ötesine geçmek
mümkün! Bir yer daha var: Tüm sıfatların mânâsını yitirdiği
bir başka boyut!
Yarın Rumi'yi göreceğim.
Ey Mevlâna! Kelimelerin, harflerin, mânâ âleminin efendisi!
Ey dünyanın sarrafı!
Bakınca yüzüme görecek misin beni?
Gör beni!
Gör beni!
Rumi
Konya, 30 Ekim 1244
Bu can tende durdukça Tebrizli Şems ile tanıştığım günü
unutmayacağım. Cemâzeyilevvel'in son günleriydi. Havada
ayaza yakın taze bir esinti vardı. Rüzgâr sonbaharın tüm
azametiyle ilerlemekte olduğunu muştuluyor, uğulduyordu.
198
199
Cami her zamanki gibi hıncahınç kalabalık, saflar sıkışıktı.
Ne zaman bu kadar çok insana seslenmem gerekse, cemaatimi
ne düşünür, ne düşünmemezlik ederim. Arada incecik
bir çizgide konumlanırım. Bunun tek yolu var: Dinleyicileri
onlarca, yüzlerce ayrı insan olarak değil, tek bir kişi gibi görmek!
Her hafta beni dinlemeye yüzlercesi gelir ama ben hep
tek bir insana hitap ederim. O kişinin sözlerimin yankısına
kulak verdiğini, beni sadece onun duyduğunu varsayarak konuşurum.
Vaaz bittikten sonra camiden çıktım. Baktım atımı hazırlamışlar.
Yelesine altın teller örüp, gümüş ziller takmışlar.
Atın her adımında zillerin belli belirsiz çalışını dinlemeyi severdim
ama etraf o kadar çok insanla çevrili, yol tıkalıyken
hızlı gitmek ne mümkün! Önde ben ve öğrencilerim, arkamızda
büyük bir güruh, adım adım, ağır aksak, derme çatma
evlerin, kutu kutu dükkânların önünden geçtik.
Öyle bir patırtı vardı ki etrafımda! Yolda dizilenlerin tezahüratları
arzuhalcilerin yakarılarına, çocukların mızıldanmaları
anne babaların azarlarına; satıcıların bağrış çağrışları dilencilerin
çığırtkanlıklarına karışıyordu. Bu insanların çoğu
onlar için dua etmemi bekliyor, bir kısmı da sadece bana dokunmak
ya da yanımda yürümek istiyordu. Daha büyük taleplerle
gelenler de vardı: ölümcül hastalıklarına şifa bulmamı talep
edenlerden tutun, büyü bozmamı rica edenlere kadar. İşte
bunlar beni endişelendiriyordu. Görmüyorlar mı ki ne peygamberim
keramet göstereyim, ne lokmanım şifa dağıtayım?
Bunları düşüne düşüne ilerliyordum. Köşeyi dönüp Şekerci
Han'a yaklaştığımızda bir dervişin delici gözlerini üzerime
dikip, kalabalığı yararak bana doğru yürüdüğünü gördüm.
Hareketleri bir menzile odaklanmış kimselere has kararlılıktaydı.
Etrafındaki herkesten ve her şeyden apayrı, âdeta yalıtılmış
bir duruşu vardı. Tek başınaydı. Sadece şu an değil,
sanki tüm hayatı boyunca hep tek başına olmuştu. Baktım,
saçı, sakalı, kaşı yoktu. Bir insanın yüzü ancak bu kadar açık
olabilirdi amma gel gör ki ifadesi sırlıydı. Okunamıyordu.
Merakımı esas celbeden dervişin dış görünüşü değildi.
Konya şehri gezgin abdalların uğrak yeridir. Allah'ı arayan
türlü türlü nice derviş gelip geçmiştir buradan. Kollarında
göz alıcı dövmeler, kulaklarında ve burunlarında sıra sıra
halkalar, boyunlarında borazanlar, boynuzlar taşıyanları da
çok gördüm. O yüzden bu dervişi ilk gördüğümde beni şaşırtan
kılığı kıyafeti değildi. Ben onun bakışlarına takıldım.
Hançerden keskindi kara bakışları. Kollarını iki yana açarak
kaldırdı ve sokağın orta yerinde öylece dikiliverdi. Sanki
sadece beni ve peşim sıra gelen konvoyu değil, zamanın akışını
durdurmaktı niyeti. Birden tüm bedenim ürperdi; yüreğimden
bir yıldız kaydı sanki. Atım huysuzlandı; huzursuz
huzursuz kişnemeye başladı. Hayvanı sakinleştireyim dedim
ama ne mümkün. Arka ayaklarının üzerine kalktı. Az kalsın
beni yere atacaktı.
Tam o anda derviş gözlerini atıma odaklayıp yaklaştı ve
hayvanın kulağına bir şeyler fısıldadı. Anında at duruldu, sakinleşti;
burun deliklerini geniş geniş açarak solumaya başladı.
Etrafımızı saran kalabalık gözlerinin önünde cereyan eden
hadiseyi nefesini tutarak izlemişti. Fısıldaşmaları duydum:
"Büyücü bu adam. Ata büyü yaptı!"
Derviş ise etrafından habersiz gibiydi; şimdi gözlerini bana
çevirmiş, gizemli bir ifadeyle bakıyordu.
"Ey, allâme-i cihan Rumi, Doğu'da Batı'da emsalsiz Mevlâna,
hakkında güzel şeyler işittim. Müsaade edersen bunca
yolu sana bir soru sormaya geldim."
"Elbette" dedim usulca.
"O hâlde evvela şu atından in de benimle aynı hizaya gel."
Bunu duyunca öyle bir afalladım ki ağzımı açamadım. Yammdakiler
de şaşkındı. Bugüne dek kimse benimle böyle konuşmaya
cesaret edememişti.
200
201
Yüzüm kızardı. Yüreğimde bir darlık, hatta kızgınlık hissettim
ama nefsime hâkim olup attan indim. Derviş çoktan
sırtını dönüp uzaklaşmaya başlamıştı.
Yetişip durdurdum. "Hey, bekle! Sualini duymak istiyorum."
Derviş zınk diye durdu, arkasını döndü, ilk defa gülümsedi.
"Şu ikisinden hangisi daha ileridedir sence: Hazreti Muhammed
mi, Sufi Bayezid-i Bistâmî mi?"
"Bu ne biçim soru böyle?" diye tersledim. "Son peygamber,
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz ile bir sufiyi
bir mi tutarsın?"
Etrafımızda meraklı bir kalabalık toplanmıştı ama derviş
izleyicileri umursamıyor gibiydi. İfadesini hiç bozmadan üsteledi:
"Bir düşün: Peygamber Hazretleri şöyle buyurmamış
mıydı? Yarabbi, Seni tebcil ederim. Seni lâyıkıyla bilemedim'.
Hâlbuki Bayezid-i Bistâmî 'Ben kendimi tebcil ederim,
benim şanım yücedir. Zira hırkamda Allah var' dedi. Madem
biri Allah'a nazaran ufak hissederken kendini, diğeri Allah'ı
içinde taşır, bu ikisinden hangisi daha ileridedir sence?"
• ırden nefes alamadım, yutkundum. İlk duyduğuımda
ma sapan gelen bu soru birden başka bir anlam kazandı.
8;mki bir örtü kalktı, altından ilginç bir bulmaca çıktı. Dervişin
yüzünde kaçamak bir tebessüm belirip kayboldu. Artık
karşımda dikilen adamın meczubun teki olmadığını biliyordum.
Benden samimiyetle bir şey istiyordu. Daha evvel düşünmediğim
bir soruyu düşünmemi.
"Ne demek istediğini anladım" dedim. "Bu iki kelamı karşılaştırıp,
her ne kadar Bistâmî'nin sözü daha iddialı görünse
de, aslında Peygamber Efendimizin sözünün ondan daha
ileride olduğunu açıklamaya çalışacağım."
"Kulak kesildim, seni dinliyorum" dedi derviş.
"Allah aşkı derya deniz gibidir. Kendi meşrebincejıerjnsan
ondan su alır. Fakat kimin ne kadar su alacağı kabının
büyüklüğüne bağlıdır. Kiminin kabı fıçıdır, kiminin kova; kiminin
kırbadır, kiminin matara."
Ben konuştukça dervişin yüzündeki ifade değişmeye başladı.
Yavaş yavaş gözlerine kendi fikirlerinin yankısını başkasının
sözlerinde duyan bir adamın yumuşak, dostane parıltısı
geldi.
"Bistâmî'nin kabı Peygamber Efendimizinkine nazaran
ufaktı. O bir avuç içti, kandı. O kadarla mesut ve sarhoş oldu.
Ne güzel, kendinde ilahi varlıktan eser bulmuş. Ama o hâlde
kalmak, yola devam etmemek demektir. O mertebede bile Allah
ile nefs ayrı gayrıdır. Peygamber Efendimize gelince, Allah'ın
sevgili kuludur, onun kabı kolay dolmaz. O yüzden Allah, Kuran'da
şöyle buyurmuş: Açıp genişletmedik mi senin kalbini?
Kalbi böyle genişleyince, yani kabı büyüyünce, doymak bilmez
bir susuzluk hasıl olmuş içinde. Boşuna değil, 'seni lâyıkıyla bilemedik'
deyişi. Hâlbuki kimse Allah'ı onun gibi bilemedi."
Derviş sakin, kendinden emin gülümsedi. Baş kırıp selâm
verdi. Sonra minnet belirtir şekilde elini kalbine attı, bir süre
öylece durdu. Gözlerini tekrar kaldırdığında, batan güneşin
ölgün ışığında, yepyeni bir ilgiyle baktı bana.
Karşımda hürmetle eğildi. Ben de onun önünde hürmetle
eğildim. Ne kadar süre öyle durduk bilmem, gökyüzü eflatuna
çalmaya başladı. Etrafımızdaki kalabalık huzursuz, mırıl mırıl
konuşarak kıpırdanmaktaydı. Aramızda geçenleri önce merak,
sonra giderek artan bir şaşkınlıkla izlemişlerdi. Ama sonunda
hayret yerini tepkiye bırakmıştı. Zira şimdiye dek kimsenin
önünde eğildiğimi görmemişlerdi. Sıradan bir abdal karşısında
eğildiğimi görmek müritlerimin hoşuna gitmemişti.
Derviş halkın hoşnutsuzluğunu sezmiş olacaktı. Fısıltıya
yakın bir sesle şöyle dedi: "Ben artık gitsem iyi olur. Hayranlarından
alıkoymayayım seni."
Hafif bir sitem, hatta ince bir alay mı vardı bu sözlerde, bilemedim.
Ama derhal itiraz ettim. "Dur" diye seslendim ardından.
"Gitme, kal!"
202
Dönüp, dikkatle baktı yüzüme. Bir bulut geçti gözlerinden.
Dudaklarım iştiyakla sıktı, sanki bir şeyler söylemek istiyor
ama söyleyemiyordu. Ve o an, o suskunlukta, dervişin bana
baştan beri sorduğu asıl soruyu, saklı ve sessiz soruyu duydum:
'Ya sen, koca hatip? Senin kabın ne kadar- büyük?"
Dervişe doğru bir adım attım. Kara gözlerindeki delişmen
ışıkları seçecek kadar yakınlaşmıştım. Birden tuhaf bir hisse
kapıldım. Sanki bu anı daha evvel yaşamıştım. Hem öyle bir
kere değil; belki on, belki kırk kere. Bölük pörçük görüntüler
üşüştü zihnime. Uzun, ince bir adam, yüzünde bir peçe, parmakları
alev alev yanmakta... İşte o an anladım. Karşımda
duran derviş, rüyalarımdaki adamdan başkası değildi.
Canımı, cananımı bulduğumu biliyordum. Sevinçten dizlerim
titredi. Ama hayatta hiçbir mutluluğu bu kadar yarım ve
yaralı yaşamamıştım.
Sevinirken dahi soğuk bir dehşet sardı içimi...
Ella
Boston, 8 Haziran 2008
Bahar yaza devrederken Aziz ile Ella’nın yazışmaları sıklaşmıştı.
Ella sır gibi sakladığı bu beklenmedik gelişme karşısında
şaşkındı. İkisi hemen her açıdan o kadar farklıydılar
ki, nasıl olup da birbirlerine yazacak bu kadar çok şey bulduklarını
bilmiyordu. Biri çıkıp da "ortak neyiniz var?" diye
sorsa, cevap verebileceğinden bile emin değildi.
Ella’nın gözünde Aziz Z. Zahara, parça parça yerli yerine
oturtmaya uğraştığı bir yapboz gibiydi. Ondan gelen her yeni epostayla
beraber hakkında yeni bir bilgi daha öğreniyor, elinde-
203
ki bulmacanın bir parçasını daha tamamlıyordu. Gerçi resmin
bütünü hâlâ bir muammaydı ama en azından bu aşamada Aşk
Şeriatı’nı n yazan hakkında epey bilgilenmiş sayılırdı.
Mesela Aziz'in profesyonel bir fotoğrafçı olduğunu biliyordu.
Merak ediyordu, acaba mesleğinden dolayı mı bu kadar
seyahat ediyordu yoksa seyahat etmeyi sevdiği için mi bu
mesleği seçmişti? Göçebe ruhluydu Aziz. Onun için dünyanın
en ücra köşelerine gitmek, mahalle parkında gezintiye çıkmaktan
farksızdı. En çetin yolculuklar bile gözünü korkutmuyordu.
Sebatkâr bir seyyahtı, evreni sırtında taşıyan
azimli bir kaplumbağa gibi...
Dünyanın neresine giderse gitsin kendini evinde hissediyordu.
Sibirya'da, Şanghay'da, Kalküta'da, Casablanca'da...
Sadece sırt çantası ve bir neyle yolculuk ediyordu. Ella’nın
haritada asla bulamayacağı yerlerde kadim dostları vardı.
Gitmediği yer kalmamıştı. Yabancı bir yere gitmenin tedirginliği;
suratsız, insafsız gümrük görevlileri; laçkalaşmış bürokrasi
çarklarından vize almanın imkânsızlığı; içme sularındaki
parazitler; besin zehirlenmeleri, mide rahatsızlıkları,
soyulma tehlikesi... kısacası her turistin kâbusu olan meseleler
Aziz için sıradan ayrıntılardı. Ella dünyayı "güvenli Avrupa
ülkeleri" ve "geri kalan tekinsiz bölgeler" diye ayıradursun,
Aziz için Doğu, Batı, Kuzey, Güney birdi.
Ella’nın hayatı durgun bir göl ise Aziz'inki taşkın bir nehirdi.
Ella adım atmaya korkarken, o dört nala gidiyordu. Ella
bir adım atmadan önce bin defa düşünürken, Aziz evvela
adımını atıyor, sonra düşünüyordu; tabii eğer düşünürse.
Canlı, rengârenk bir kişiliği vardı; ideallere, tutkulara sahipti.
Pek çok ismi vardı ve her ismin de uzun bir hikâyesi.
Ella kendini liberal, açık fikirli, demokrat, nazik, medeni,
"dinsel değil kültürel anlamda" Yahudi ve günün birinde et
yemeyi tümden bırakmaya kararlı bir vejeteryan adayı olarak
tanımlıyordu. Her şeyi ve herkesi iki kategoriye ayırıyor-
204
205
du: "Sevdiklerim" ve "Nefret ettiklerim."
Tam anlamıyla agnostik olduğu söylenemezdi. Ne de olsa
zaman zaman ailesiyle beraber birkaç dini vecibeyi yerine
getirdiği olurdu. İşin aslı, Ella dinden de dindarlardan da
pek hazzetmezdi. Tıpkı tarihte olduğu gibi günümüz dünyasında
da en korkunç ve en kanlı kavgaların din adına yapıldığını
düşünüyordu. Dinlerin insanlığa ne faydası vardı, insan
ırkını birbirine kırdırmaktan başka? Hangi dinden olursa
olsun bağnazlığa tahammülü yoktu. Gene de (her ne kadar
bunu Aziz'e itiraf etmemişse de), İslam'daki köktendinciliğinin,
Hıristiyan ve Yahudi köktendinciliğinden daha tehlikeli
olduğuna inanıyordu. Tüm Semavi dinler birbirine benziyordu
ama İslamiyet daha katı, daha kapalı bir din değil
miydi? Hele kadınlar için. Açıkçası Ella Rubinstein, Müslüman
kadınlara uzaktan uzağa acıyor, hepsini aynı kefeye koyuyor
ve onlardan biri olarak doğmadığı için kendini şanslı
sayıyordu.
Aziz ise din ve inanç meselelerini ciddiye alan, maneviyatı
kuvvetli biriydi. Güncel politikadan alabildiğine uzak duruyordu.
Hayatta nefret ettiği hiçbir şey yoktu. "Nefret*' kelimesini
silmişti kişisel sözlüğünden. Vejeteryan filan olmadığı
gibi et yemeye düşkündü. Söylediğine göre, iyi pişmiş kebabı
hayatta reddedemezdi.
Aziz İskoçyalıydı. 1970'lerin ortalarında katı bir ateist
iken Müslüman olmuştu. "Kerim Abdülcabbar'dan sonra, Yusuf
İslam'dan önce" diyordu şaka yollu. O günden bugüne her
ülkeden, her din ve kültürden mistiklerle hemhal olup ekmek
paylaşmıştı. Kendini bildi bileli pasifistti, şiddete karşıydı.
Şu dünyada yaşanan çatışma ve savaşların bir "din sorunu"
değil, "dil sorunu" olduğuna inanıyordu. İnsanlar sürekli
birbirlerini yanlış anlıyor, birbirleri hakkında yanlış
hükümlere varıyordu. 'Yanlış çevirilerle" yaşıyorduk. Böyle
bir dünyada herhangi bir konuda ısrarcı olmanın ne anlamı
vardı? En güçlü kanaatlerimiz dahi basit bir yanlış anlamadan
kaynaklanıyor olabilirdi. Zaten hayatta hiçbir konuda
sabitfikirli ve katı olmanın gereği yoktu; zira yaşamak demek
habire değişmek demekti.
Aziz ile Ella farklı zaman kuşaklarında yaşıyorlardı. Hem
fiili hem mecazi olarak. Ella için zaman "gelecek" demekti.
Gününün dikkate değer bir kısmı sonraki seneyi, sonraki
ayı, sonraki günü, hatta sonraki anı planlayarak geçiyordu.
Alışverişe çıkmak, bulaşık makinesini tamir ettirmek gibi
gayet süfli işler dahi bundan payını alıyor, en ufak ayrıntı
planlanıp, titizlikle hazırlanmış listeler ve takvimler şeklinde
çantasının içindeki yerini alıyordu.
Oysa A-tiz için zaman şu an demekti. "Şimdi" dışında her
şey bir yanılgıdan ibaretti. Aynı sebepten ötürü, aşkın ne "gelecek
planları" ne "dünün hatıraları" ile ilgisi olduğuna inanıyordu.
Aşk sadece şimdi ve buradaydı.
"Sufiyim. Vaktin oğluyum. Şimdi'nin çocuğuyum..." yazmıştı
bir seferinde.
Ella yanıtında şöyle demişti: "Habire maziyi deşmeye, geleceği
didik didik planlamaya alışkın bir kadın için öyle tuhaf
ki söylediğin..."
Alaaddin
Konya, 10 Aralık 1244
Babamın yoluna o tuhaf kılıklı saçsız dervişin çıktığı gün
orada değildim. Birkaç arkadaşımla ava çıkmıştık, ancak ertesi
gün dönebildim. Konya'ya varınca bir de baktım ki babamla
dervişin tanışmaları tüm şehrin dilinde. Herkes aynı
soruyu soruyor: Kimdir bu ne idiği belirsiz adam? Nasıl oldu
da Mevlâna gibi bir âlim onu ciddiye aldı, karşısında eğildi?
206
207
Çocukluğumdan beri herkesin babamın önünde eğildiğini
görmeye alıştığımdan, gün gelip babamın da birine benzer
şekilde hürmet gösterebileceğini aklımdan dahi geçirmiyordum.
Benim babam ancak bir hükümdarın ya da baş vezirin
önünde diz çökebilirdi, bundan alt seviyedeki kimselerin değil.
O yüzden duyduklarıma inanmayı reddettim. Ne var ki
eve geldiğimde Kerra hikâyeyi doğruladı. Bugüne değin üvey
annemin yalan söylediğini ya da mübalağa ettiğini duymadığım
için, çaresiz inanmak durumunda kaldım. Demek babam
çarşıda, herkesin gözü önünde çulsuz bir dervişin elini öpmüştü.
Dahası, Tebrizli Şems nâmmdaki bu davetsiz misafir,
Kerra'nın dediğine göre bundan böyle bizimle kalacaktı.
Gökten zembille inercesine babamın karşısına çıkan, hayatlarımızın
orta yerine taş gibi fırlatılan bu yabancı kimdi?
Kendi gözlerimle görmek istiyordum. Kerra'ya sordum: "Niye
karşımıza çıkmıyor bu adam?"
"Şşş, sessiz ol" diye fısıldadı Kerra endişeyle. "Babanla
derviş kütüphaneye kapandılar."
Uzaktan mırıl mırıl sesleri geliyordu ama ne dediklerini
anlamak mümkün değildi. Tam o yana seğirtiyordum ki Kerra
yoluma çıktı.
"Beklesen daha iyi olur Aladdin. Rahatsız edilmek istemiyorlar."
Koca gün boyu kütüphaneden çıkmadılar. Sonraki gün de,
ondan sonraki gün de... Bu kadar çok konuşacak ne buluyorlardı?
Babam gibi bir adamla alelade bir dervişin ortak nesi
olabilirdi ki?
Bir hafta geçti, sonra bir hafta daha... Kerra her sabah
kahvaltılarını hazırlayıp bir tepside kapılarının önüne bırakıyordu.
Her gün bir öncekinden leziz yemekler hazırlamasına
rağmen, babam ve Şems bir dilim buğday ekmeği ve bir
bardak keçi sütü dışında ne varsa reddediyorlardı.
Evdeki düzenimiz allak bullak oldu. Her geçen gün asabım
biraz daha bozuldu; aksileştiğimi görüyor ama sinirlerime
mâni olamıyordum. Günün çeşitli saatleri kapıdaki deliğe gözümü
yapıştırarak kütüphanenin içini gözetliyordum. Kapıyı
birden açsalar beni çömelmiş, konuşmalarını dinler vaziyette
bulurlardı. Ama umurumda bile değildi. Usanmadan her
gün onları gözetledim. Fakat pek bir şey görebildiğim yoktu.
Perdeler yarı yarıya çekildiğinden odanın içi loştu. Ara sıra
yakaladığım kelimeler sayılmazsa, tek duyduğum bitmek bilmez
bir fısıltıydı. Görecek, işitecek bir şey olmayınca kafamda
kurmaya başladım.
Bir keresinde Kerra beni kulağımı kapıya dayamış hâlde
yakaladı ama ne kızdı ne kınadı. O da en az benim kadar merak
içindeydi. Neler olup bittiğini öğrenmeye can atıyordu.
Zaten kadınların tabiatı meraklıdır. Ellerinde değil.
Ama bir başka gün ağabeyim beni suçüstü yakaladı. "Başkalarını
gözetlemeye hakkın yok" dedi azarlarcasına. "Bilhassa
öz babana bunu yapman yakışık almıyor."
Omuz silktim. "Babamızın gece gündüz tüm vaktini bir
yabancıyla geçirmesi, ailesini ihmal etmesi sana batmıyor
da benim kapı dinlemem mi batıyor? Babamın yüzünü görmeyeli
bir aydan fazla oldu. Böyle kenara atılmak seni üzmüyor
mu?"
"Kimsenin kimseyi kenara attığı yok!" diye kestirip attı
ağabeyim. "Babamız»Tebrizli Şems'te senelerdir aradığı dostu,
ruhdaşı, yoldaşı buldu. Çocuk gibi şikâyet edip sızlanacağına,
onun için sevinmen gerek. Eğer bir insanı hakikaten seviyorsak
onun mutlu olmasını isteriz."
Al işte, tam da ağabeyimin ağzına yakışır saflıkta bir laf!
istiyor ki her şey sütliman, herkes mesut olsun! Çocukluğumuzdan
beri böyleydi. O babamın gözdesi, terbiyeli, kâmil
oğlan; bense haylaz, ele avuca sığmaz ve anlaşılmaz olan.
Belki de herkesin yerine getirmesi gereken bir rol var bu
dünyada. Ve eğer bütün fiyakalı roller kapılmışsa, sen de üs-
208
tüne düşen kısmı sırtlanırsın, istesen de istemesen de. Aile
büyüklerinin biricik veliahtı, babamın ilk göz ağrısı olmak
ağabeyimin rızkıydı. Benim payımsa geride kalmış sıfatları
üstlenmek!
Babamın Şemsle kütüphaneye çekilmesinden kırk gün sonra
bu sabah tuhaf bir şey oldu. Yine kapı önüne çömmüş içerideki
sessizliği dinliyordum İd dervişin konuştuğunu duydum:
"Artık bu odadan çıkma vakti geldi Mevlâna. Geçen her
gün GÖNLÜ GENİŞ VE RUHU GEZGİN SUFİ MEŞREPLİLERİN
KIRK KURALI'ndan bir tanesini tefekkür ettik.
Bugün son kuralı da tamamladığımıza göre insan içine çıksak
iyi olur. Yokluğun aileni kaygılandırmış olsa gerek."
Babam derhal itiraz etti. "Merak etme. Zevcem de oğullarım
da yokluğuma anlayış gösterecek kadar olgundurlar."
"Zevceni bilmem ama iki oğlun yaz ve kış kadar farklı" dedi
Şems. "Hadis-i Şerif der ki: 'Oğul babanın simdir." Ama
hangi oğul? Büyük oğlun ayak izinden yürür ancak küçük oğlan
bambaşka bir mecraya akmakta. Haset, şüphe ve tenkit
etmek yüreğini karartmış."
Bunları duyar duymaz yüzümü ateş bastı. Vay densiz derviş!
Daha beni tanımazken hakkımda böyle laflar etme cesaretini
nereden buluyordu?
Ama ben daha aklımdan bu soruyu geçirir geçirmez, içeride
Şems bana cevap verircesine söze devam etti: "Küçük oğlun
onu tanımadığımı sanır, oysa tanırım" dedi. "Zira o kırk
gündür kulağını kapıya yapıştırıp, deliklerden bizi gözetlerken,
ben de onu seyrediyordum."
Tüylerim diken diken oldu. Hiç düşünmeden kapıyı ardına
kadar açtım ve paldır küldür odaya daldım. Babamın
gözleri hayretten fal taşı gibi büyüdü. Bir dakika geçti geç-
209
medi, şaşkınlığın yerini kızgınlık aldı.
"Alaaddin, ne yapıyorsun? Bu ne kabalık oğul? Aklını mı vitirdin?"
diye gürledi. "Ne cüretle bizi rahatsız edersin?"
Peş peşe yağan soruları duymazdan gelip, işaret parmağımı
Şems'e doğrulttum. Niyetim bağırmak değildi ama heyecandan
zangır zangır titrerken sesimin yükselmesine mâni
olamadım: "Bana çatacağına, önce şu herife sorsan ya ne cüretle
hakkımda böyle konuşur?"
Babam tek teklime etmedi. Sadece iç çekti; varlığım boynunda
değirmen taşıydı sanki. Öylece durdu ve bana baktı.
Yüzü demir bir kapı gibi kapandı.
"Babacım, Kerra sizi çok özledi. Talebeleriniz de. Şu çapulcu
dervişe bu kadar zaman ayırıp sevdiklerinize nasıl arkanızı
dönersiniz?"
Bu laflar ağzımdan çıkar çıkmaz pişman olmuştum ama
ne fayda. Babamın benzi sarardı, gözlerine hüzün ve hüsran
çöreklendi. Daha evvel bana hiç böyle baktığını görmemiştim.
"Alaaddin, derhal bu odayı terk et" dedi. "Aklın avare olmuş.
Git sessiz bir köşe bul. Orada otur ve yaptığın hatayı
düşün. Kendi içine bakıp pişman olmadan oradan kalkma.
Çiğliğini görüp tanıyana kadar yanıma gelme!"
"Ama baba..."
"Haydi çık!" diye tekrarladı babam, bu sefer daha haşin ve
hırçın bir sesle.
Elim ayağım titreyerek dışarı attım kendimi. Avuçlarım
ter içindeydi, dizlerim tutmuyordu.
İşte o an bende şafak attı. Tebrizli Şems yüzünden hayatımız
altüst olmuştu. Bundan böyle hiçbir şey aynı olmayacaktı.
Annemi seneler evvel, daha çocuk sayılacak yaşta
kaybetmiştim. Şimdiyse ikinci büyük kaybımı yaşıyordum.
İnsanın babası hem hayatta hem ölü olur mu? Olurmuş demek...
210
211
Rumi
Konya, Aralık 1247
Bomboştu dünya. Koca sokaklar, bulutsuz sema ve bütün
Konya. Tebrizli Şems yoluma çıkıp bana o soruyu sorduğunda
her şey ve herkes kayboldu sanki, bir anlığına da olsa. Bir
tek o ve ben kaldık bu şehirde: Soran ve cevaplayan.
"Söyle bana Bistkmî mi daha ileride yoksa Peygamber
Efendimiz mi?" Bu soruyu elinin tersiyle itmek ya da geçiştirmek
kolay. Hiddetlenip karşıdakini susturmak kolay. Zor
olan ne sorulduğunu anlamaya çalışmak ve tabii bir de yanıtı
bulmak.
İnsan hayatı daimi bir seyr ü sefer. Beşikten mezara yolculuk
hâlinde, seferdeyiz. Önümüzde uzanan yedi ayrı merhale,
yedi basamak. Bilenler güzergâhtaki her menzile bir
isim vermiş. Nefsimiz buralardan bir bir geçmeden, kendini
ayrı bir varlık sanmaktan vazgeçmeden yolculuğunu tamamlayıp
Hak ile bütünleşemez. İnsan yalandadır, ziyandadır,
zandadır. Yedi basamağı çıkmadıkça hakikate eremez.
İlk mertebenin adı Nefs-i, Ejnm a ?-e. Yoz. Ham ve Daima
Başkalarını Suçlayan Nefs merhalesi. Ne yazık ki pek çok insan
ömrü boyu bu aşamada takılıp kain1. Kurtulamaz cendereden.
Dünyevi işlerden gayrisini düşünmeyen, paraya iktidara
makama tamah eden, şişkin ve semiz bir "Ben" zannıyla
yaşayan insan bu makamdadır. Buraya demir atmış kişileri
hemen tanırsın. Hep başkalarını suçlar, eleştirir, çekiştirir;
nefes alır gibi doğallıkla dedikodu ve iftira eder; katiyen
kendilerinde kusur bulmaz; başkalarım yargılar; şüphe, kuşku
ve kibir ikliminde yaşarlar. Bilirsin onları. Kendinden bilirsin.
Çünkü madem ki insanız ve madem ki beşer dediğin
şaşar, Nefs-i Emmare'ye düşmeyenimiz yoktur. Önemli olan
o çukurdan çabuk çıkabilmek.
Ol kişi ne zaman ki nefsinin arızalarını, takıntılarını, hafalarını
ayırdeder ve düzeltmeye niyetlenir, işte o zaman içsel
bir yolculuğa çıkar. Bundan böyle gözleri dışarıya değil,
kendi içine çevrilir. Böyle böyle adım adım bir sonraki makama
varır. Bu makam bir bakıma öncekinin tam tersidir. Burada
kişi hep başkalarını suçlayacağına, sürekli kendinde
kusur bulur. Olan biten her şeyde kendini didik didik inceleyerek
eleştirir. "Âlem güzel, ben çirkin" aşamasıdır bu. İşte
bu safhada nefs, Nefs-i Levvame olur. Yani Suçlanan..yahut
Kınanan Nefs.
Üçüncü mertebede kişi biraz daha pişer. Nefs-i Mülhime'ye
erişir. Bu noktada, insanın nefsi, İlham Alan olduğundan, kişi
dünyada gördüğü her şeyden ve herkesten esinlenir. Teslimiyet
denilen hâlin nasıl bir özgürlük olduğunu kıyısından
köşesinden hissetmeye başlar. Nasibiyse İlim Şehri'ne adımını
atar. Zaman zaman kabz, yani sıkılma ve daralma yaratsa
da, ekseriya bast, yani genişleme ve ferahlama getirdiğinden
gönle hoşluk verecek kadar güzeldir bu makam. Fakat
cazibesi aynı zamanda en büyük tehlikesidir. Zira bu aşamaya
gelenlerden çoğu buradan çıkmak istemez. Zanneder ki
yolun sonuna gelindi. Oysa yol daha uzun ve çetindir.
Ahenkli ve renklidir ya burası, nice kişi daha öteye gitme
iradesini, basiretini veya cesaretini gösteremez. Bu nedenledir
ki üçüncü makam her ne kadar cennet bahçesi kadar latifse
olsa da, yüceleri hedefleyenler için bir tuzaktır.
Buradan öteye geçmeyi başaran kişi İlim Şehri'ni kat eder
ve Nefs-i Mutmaine safhasına ulaşır. Artık nefs eskisi gibi değildir,
tamamıyla değişmiştir. Bu sebepten ona Tatmin Olmuş
Nefs adı verilir. Kişi artık çok daha üstün bir şuura sahiptir.
Gözü doymuş, gönlü genişlemiştir. Para pul, ad san, mal
mülk makam derdinde değildir. Başkalarıyla iyi geçinir, sadece
seccade üstünde namaz kılarken değil, her zaman huzurdadır.
Daimi namazdadır. Kalp kırmaz, kul hakkı yemekten
gözü gibi sakınır ve kimsenin kusuruna bakmaz, hatta
212
213
başkalarının kusurlarını örter. Malı ve mülkü, Mâlik-ülmülk
olan Allah'a teslim eder.
Buradan ötesi l]gyJbM Şehri'dir. Son üç mertebeye kemal
mertebeleri denir. Oraya ulaşabilen insan hakikaten çok azdır.
Ve onlar, Allah kendilerini hangi hale sokarsa soksun,
mesut, munis ve müteşekkirdir. Son üç safhadan ilkinde
Nefs-i Raziye'ye erdiklerinden dünyevi meselelere aldırmaz.
aldanmazlar.
Sonraki makam, Nefs-i Marziye'dir. Bu safhadan Allah razı
olduğu için ona Razı Olunmuş Nefs de denir. Buraya ulaşan
kişi başkalarına deniz feneri olur. Işığını kime isterse
ona tutar, hakiki bir kutûb, sönmeyen bir kandil gibi aydınlatır.
Bazen şifa dahi dağıtabilir. Davranışlarında ifrat ve tefritten
kaçınır. Hiçbir konuda aşırılık sergilemez; tam tersine
ayrı düşenleri buluşturur, düşmanları uzlaştırir. ortamları
yumuşatır; en hırçın iklimlerde esen ılık bir yel gibidir.
Yedinci ve sonuncu makamda kişi Nefs-i Kâmile'ye ulaşır.
Burada ayrı bir "benlik" zannı toz duman olur. Ama bu makamı
bilen, bilse de hakkında konuşan olmadığından oradan bakınca
âlemin nasıl göründüğüne dair malumatımız sınırlıdır.
Hak Yolu'ndaki makamları tek tek sıralamak kolay, yaşamak
ise zordur. Güzergâhın kendine has engebeleri yetmezmiş
gibi, dümdüz bir çizgi hâlinde ilerlemek de mümkün değildir.
İlkinden sonuncusuna makamlara giden yol doğrudan
değil, dolambaçlıdır. Üstelik üst makamlara varan kişinin
orada kalacağının garantisi yoktur. Hatta "artık piştim, erdim,
ben bu yolları çözdüm" zannedip de yukarıdan aşağılara
tepetaklak yuvarlananlar vardır. Hâl böyle olunca, geçmiş
ve gelecek, yaşamış ve yaşayacak bunca insan arasında çok
azı, o da ancak her asırda bir, en nihai makama kadar varabilir.
İşte bu sebepten, Şems bana Hz. Muhammed ve Sufi Bistâmî
hakkında o soruyu sorduğunda benden sadece kitabi bir
kıyaslama yapmamı beklemiyordu. Aynı zamanda bana, yani
şahsıma bir soru yöneltiyordu. "Hak'ta yok olmak için nefsini
tamamen yok etmeye hazır mısın?" Beni düşünmeye davet
ediyordu. İlk sorusunun altında ikinci bir soru yatıyordu.
"Ya sen, yüce vaiz?" diye soruyordu. "Peki sen yedi makamdan
hangisindesin? Bulunduğun yerden memnun musun?
Söyle, senin kabın nicedir?
'Yolun sonuna kadar gitmeye yeter mi yüreğin?"
Kerra
Konya, Aralık 1244
Bugünlerde öyle keyifsiz, o kadar takatsizim ki. Mevlâna ile
Şems gece gündüz kapanıp fısır fısır sohbet ettikçe, ben daha
derin batıyorum sessizliğe. Keşke fıkıh, hadis, felsefe, tarih ve
mantık gibi hususlarda bilgili olsaydım. Bazen öyle anlar oluyor
ki kadın yaratıldığıma isyan edesim geliyor. Bu dünyaya
kız olarak gelince durmadan çalışmayı öğretiyorlar: Yemek pişirmek,
temizlik yapmak, kirli çamaşırları külle ovmak, dereden
su taşımak, eski çorapları yamamak, yağı sütten ayırıp çökelek
yapmak, hamur açmak... hepsini belliyorsun peş peşe.
Kimi kadınlar bunların yanı sıra ya da yerine vücutlarını kullanarak
erkeklerin aklını başından almayı öğreniyor. Ama işte
hepsi bu. Öyle ya da böyle hep hizmet ediyorsun. Kimsenin kadınların
ellerine kitap verdiği yok. Oysa Mevlâna’nın, bugün
Şems'le konuştuğu gibi benimle de hararetli hararetli konuşmasını,
bana da akıl danışmasını nasıl istiyorum.
Evlendiğimizin ilk senesiydi. O zamanlar yalnız kaldığım her
fırsatta kocamın kütüphanesine sokulmayı huy edinmiştim.
214
215
Mevlâna’nın gözü gibi baktığı kitapların, el yazmalarının arasında
bağdaş kurup oturur; köhnemiş ve küflü kokularını solur,
içlerinde ne tür sırlar gizlediklerini hayal ederdim. Kitaplarına
düşkündür Mevlâna, hem de çok. Kütüphanesi birbirinden kıymetli
el yazmalarıyla doludur, çoğu rahmetli pederinden miras.
Bu kitaplar arasında gözbebeği Ma'arifi satır satır ezbere bilir.
Nice geceler şafak sökene kadar uyumaz, habire okur. Hâlbuki
çoktan hatmetmiş olmalı her kelimesini. İnsan sonunu bildiği
bir kitabı her seferinde yeni bir merakla okur mu?
"Bana çuvalla altın verseler, babamın kitaplarının bir sayfasına
değişmem" der Mevlâna. "Bu paha biçilmez kitapların
her biri bana ceddimden kalma. Babamdan devraldım onları,
vakti gelince oğullarıma aktaracağım."
Maalesef, Mevlâna’nın kitaplarına ne kadar kıymet verdiğim
uzun zaman önce acı bir şekilde öğrendim. Evliliğimizin ilk senesi
dolmamıştı. Evde yalnızdım. Birden aklıma esti. Elime bir
bez, bir kova alıp, kütüphaneye daldım. Kararlıydım. Kocamın
kitaplarını bir bir temizleyecek, böylece ona hoş bir sürpriz yapacaktım.
Tüm kitapları raflardan indirdim; bir kadife parçasını
gül suyuna banarak her kitabın kapağını bir güzel sildim.
Bu yörenin inanışına göre kitaplara dadanıp sayfalarını
kemirmekten zevk alan haylaz bir cin varmış. İsmi Kebikeç!
İşte bu cini defetmek için her kitabın başına muhakkak bir
uyarı yazmak gerekirmiş. Ya Kebikeç! Bu kitaptan uzak dur!
Sana göre değil bu sayfalar! Ben de her bir kitabı sildikçe bu
yazıya bakıp gülümsüyordum.
O öğleden sonra kütüphanedeki bütün kitapların tek tek
tozunu aldım. Çalışırken bir yandan da İmam Gazali'nin ihya
Ulum al-Din adlı kitabını karıştırıyor, anlamaya çalışıyordum.
Okuma yazmam vardı ama kitapların dünyasını kavramak
için salt okumayı bilmek yeter mi! İşte öyle kendi kendimle
cebelleşerek ne kadar vakit geçti bilmem ama dalmış
olmalıyım. Aniden soğuk bir ses duydum.
"Hatun, burada ne yapıyorsun?"
Arkamı döner dönmez Mevlâna'yla göz göze geldik. Ne zaman
gelmişti eve? Ayak seslerini duymamıştım. "Hoşgeldin
bey" dedim ama ses etmedi. Öyle tuhaf bir ifade vardı ki yüzünde,
bir an için kendi kocama değil, bir yabancıya baktığımı
sandım. Sekiz yıllık evliliğimiz boyunca bir tek o zaman
benimle böyle sert konuştu.
"Temizlik yapıyordum sadece" diye yanıtladım, cılız bir
sesle. "Hoşuna gider sanmıştım."
"Ama gitmedi" dedi Mevlâna. "Niyetinin iyi olduğuna şüphem
yok fakat rica ediyorum kitaplarıma el sürme. Temizlenmeleri
gerektiğinde onları ben temizlerim. Senden ricam bu
odaya girmemen ve kimseyi de buraya sokmaman."
O günden sonra kocamın kitaplarına bir daha el sürmedim.
Evde kimse yokken bile kütüphaneye girmedim. Anladım
ki kitapların kapısı bana kapalı. Meğer kocamın kitaplarından
uzak durması gereken bir tek Kebikeç değilmiş, ben
de varmışım. Bana göre değilmiş o sayfalar!
Ağrıma gitse de, nicedir kanıksamıştım bu durumu. Hatta
unutmuştum bile. Tâ ki Şems-i Tebrizî evimize gelinceye kadar.
O ve Mevlâna kırk gün boyunca kendilerini kütüphaneye
kapattıklarında eski hatıralar hızla canlandı. Demek bana
yasak olan odanın kapıları, Şems'e ardına kadar açıktı.
Zoruma gitti. İçimde bîr yerde, derinimde, varlığını dahi bilmediğim
bir yara kanamaya başladı.
Kimya •
Konya, Aralık 1244
Beni evlatlık edindiklerinde on iki yaşındayım. Hakiki
anam babam basit, köylü insanlardı; gündoğumundan gün-
216
217
batınıma tarlada bağda çalışıp, vaktinden evvel yaşlanan
kimseler. Ufacık, tek göz bir evde yaşardık. Kız kardeşimle
ben odanın bir ucunda aynı döşekte yatardık. Yanımızda ölü
kardeşlerimizin hayaletleri uyurdu. Hepsi de peş peşe basit
hastalıklardan can vermiş beş bebe. Evde bir ben görürdüm
hayaletleri. O ufacık ruhların neler yapıp ettiklerini ne zaman
bizimkilere anlatmaya kalksam, kız kardeşimin ödü kopar,
annem ağlamaya başlardı. Açıklamaya, anlatmaya çalışırdım
ama ne fayda! Oysa ne endişelenecek bir şey vardı, ne
üzülecek. Çünkü küçümen hayaletlerin hiçbiri mutsuz görünmüyordu.
Ya da korkutucu. Ama işte bunu aileme bir türlü
anlatamıyordum.
Günlerden bir gün köyümüze yaşlı bir bilge uğradı. Yorgundu,
hayli bitap ve aç. Saçı sakalı birbirine karışmış, güneşe
karşı gözlerini kısmaktan yüzünde çizgi çizgi açıklıklar
oluşmuştu. Babam soluklanıp dinlenmesi için adamcağızı
evimize davet etti. O gece hepimiz mangal başında oturduk.
Bilge de bize uzak diyarlardan efsunlu hikâyeler anlattı. O
yeknesak bir sesle konuşurken, ben de gözlerimi kapayıp
onunla beraber Arap Çölleri'ne, Afrika'nın şimalîndeki Bedevi
çadırlarına, suları masmavi Akdeniz'e seyahat ettim. Bilge
nereyi anlattıysa, hayalimde canlandırarak ziyaret ettim.
Bir kumsalda kocaman bir şeytan minaresi buldum, cebime
koydum. Kumsalı bir uçtan bir uca yürümeye başlamıştım ki
aniden keskin, beter bir koku çalındı burnuma, mecburen
durdum. Ve gözlerimi açtım.
Kendimi yerde buldum. Meğer bayılmışım. Meğer rüyadaymışım.
Evdeki herkes tepeme dikilmiş endişeyle bana bakıyordu.
Annem bir eliyle başımı tutmuş, diğer eliyle burnuma
yarım soğan dayamış, koklayayım diye zorluyordu.
Kız kardeşim neşeyle ellerini çırptı: "Ayıldı! Yaşasın, Kimya
geri geldi!"
Annem derin bir oh çekerek, "Şükürler olsun yarabbi" dedi.
Sonra bilgeye dönüp durumu açıkladı. "Küçüklüğünden
beri Kimyacık rahatsızdır. Durup durup bayılır."
Bilge bir şey demedi, sadece dikkatle baktı bana, zihnimi
okumaya çalışırcasına. Ertesi sabah erkenden hepimize tek
tek teşekkür ve veda edip, yola koyulmak için ayaklandı. Ancak
yola düşmeden evvel babamı yanma çekip, şöyle dedi:
"Senin kızm müstesna bir çocuk. Allah ona büyük bir kabiliyet
vermiş. Böylesi hediyenin kıymeti bilinmezse yazık
olur. Kimya'yı muhakkak okula gönderin..."
Konuşmaya kulak kabartan annem hemen atıldı: "Kız çocuğuna
okul ne gerek?"
Bilge bu müdahaleye aldırmadı. "Evladınız kız diye Allah'ın
gözünden düşmemiş, Hak ona kabiliyet bahşetmiş. Siz
Allah'tan daha mı iyi bileceksiniz?" diye sordu. "Madem okul
yok, kızınızı bir âlimin yanına verin."
Annem "hayatta olmaz" mânâsında kafasını salladı. Ama
babamın aklı karışmıştı. Bilgenin sözlerinden etkilendiği
belliydi. Tahsilli kişileri, ilmi ve fenni önemserdi. Beni de pek
severdi babacığım. "Ama ulemadan tanıdığımız kimse yok.
Nereden bulmalı?" diye sordu.
İşte o an yaşlı bilge hayatımın akışını tümden değiştirecek
bir teklifte bulundu. Dedi ki: "Konya şehrinde harikulade bir
zat yaşar. İsmi Mevlâna Celaleddin Rumi. Kimya gibi bir kızı
yetiştirmeye gönüllü olabilir. Kızını ona götür. Pişman olmazsın."
Bilge gidince annem kollarını "fesuphanallah" dercesine
iki yana açtı. Başladı söylenmeye: "Hamileyim. Kimya bana
yardım etmeli. Hem kız kısmının kitaba ne ihtiyacı var? Olacak
iş mi? Evinde otursun. Çocuk bakmayı öğrensin."
Keşke annem gitmeme başka nedenlerden dolayı karşı çıksaydı.
Hasretime dayanamayacağını, geçici de olsa kızını
başka bir aileye vermeye gönlünün razı olmadığını söyleseydi,
ben de bu hevese kapılmaz, köyümde kalmayı tercih eder-
218
dim. Ama bunların hiçbirini demedi. O sırf evde yardıma ihtiyaç
olduğu için gitmeme karşı çıktıkça, ben de daha çok ikna
oldum gitmeye. Bu arada babam, bilgenin sözünü ettiği o
meşhur âlimi beraber ziyaret etmeye karar verdi.
Böylece çok geçmeden babamla ikimiz yollara düşüp Konya'ya
geldik. Ders verdiği medresenin kapısında Mevlâna'yı
bekledik. Efendi babamı ilk görüşüm o gündür. Peşinde talebeleriyle
dışarı çıktı. Elimi ayağımı nereye koyacağımı şaşırdım,
başımı kaldırıp da yüzüne bakamadım. Ellerine baktım.
Zarif parmakları uzun inceydi, bir âlimden çok sanatkâr eli
gibiydi.
Babam Mevlâna'nın yoluna çıkıp, beni işaret etti.
"Efendi Hazretleri. Kızım Kimya özel bir çocuk. Ama anası
da ben de basit insanlarız. Onu layıkıyla yetiştiremeyiz.
Bu yörenin ilmi en kuvvetli kişisi sizmişsiniz. Kimya'yı öğrenciniz
olarak kabul eder misiniz?"
Gözucuyla Mevlâna'nın yüzüne baktım. Şaşırmışa benzemiyordu.
Böyle taleplere alışık olmalıydı. O babamla ayaküstü
sohbete dalınca, ben de arka bahçeye yürüdüm. Orada bir
avuç çocuk vardı ama hiç kız yoktu aralarında. Medrese sadece
oğlanlar içindi. Ama dönüşte köşede tek başına dikilen genç
kadım görünce afalladım. Alımlı, hoş bir kadındı. Ay gibi yuvarlak
ve berraktı suratı. Teni bembeyazdı, mermerden yontulmuşçasma.
El salladım. Kadın şaşkınlıkla baktı bana. Anlık
bir tereddütten sonra o da bana el salladı. Yanma gittim.
"Merhaba küçük kız, yoksa beni görebiliyor musun?" diye
sordu.
Ben başımı sallayınca kadın sevinçle gülümsedi. "İşte bu
harika! Senden başka kimse göremiyor beni."
Kadınla beraber Mevlâna ile babamın yanma döndük. Yanımdaki
yabancıyı fark edince konuşmayı keseceklerini sandım
ama öyle olmadı. Kadın haklıydı; benden başka kimse
onu göremiyordu.
219
"Gel bakalım Kimyacık" dedi Mevlâna. "Babanın dediğine
göre kendi kendine okuma yazma öğrenmişsin. Özel yeteneklerin
varmış ve okumayı çok seviyormuşsun. Söyle bakalım,
kitapların nesini seversin?"
Boğazıma bir şey düğümlendi, dilim kilitlendi. Yanıt veremiyordum.
"Hadi Kimya, Efendi Hazretlerine anlatsana" diye üsteledi
babam. Mevlâna'yı hayal kırıklığına uğratmaktan endişe
eder gibiydi.
Doğru yanıtı vermek istiyordum. Babam benimle gurur
duysun istiyordum ama bir türlü konuşamadım. Ve eğer yanımdaki
genç kadın müdahale etmeseydi belki de hiç konuşamayacaktım.
Köye elimiz boş dönecektik.
Ama genç kadın usulca elimi tuttu. "Hadi güzel kız, anlat
Mevlâna'ya. Söz veriyorum her şey güzel olacak."
O zaman kendime güvenim geldi. Mevlâna'ya döndüm:
"Efendimiz sizin yanınızda yetişmek bana şeref verir. Zorluktan
kaçmam, okumayı severim. Öğrenmeye açım. İyi bir öğrenci
olacağıma sizi temin ederim."
Mevlâna'nın gözleri parladı. "İşte bu çok güzel" dedi ama
sonra içini çekti. Sanki aklına tatsız bir ayrıntı gelmişti.
"Ama sen kızsın. Biz beraber durup dinlenmeden çalışsak,
yollar kat etsek bile çok geçmeden evlenecek, çoluk çocuğa
karışacaksın. Onca senelik tedrisat boşa gidecek."
Ne diyeceğimi bilemedim. Şevkim kırılmıştı. Babam da sıkılmış
gibiydi, gözlerini çarıklarına dikmişti, sessizce bekliyordu.
İşte o zaman bir kez daha genç kadın imdadıma koştu.
"Mevlâna'ya de ki, zevcesi hep küçük bir kızları olsun isterdi.
Allah şimdi seni gönderdi. Eğer bir kız çocuğunu eğitirse
karısı buna çok sevinir."
Bu cümleleri aynen iletince Mevlâna güldü. "Bakıyorum
evime uğrayıp zevcemle konuşmuşsun. Ama Kerra benim
derslerime karışmaz evladım."
220
221
O zaman genç kadın ağır ağır başını salladı ve kulağıma
şunları fısıldadı: "Kerra'dan bahsetmediğini söyle. O ikinci
eşi. Sen Gevherden bahsediyorsun. Oğullarının anası."
"Kerra Hatun'dan değil Gevher Hatun'dan bahsediyordum"
dedim isimleri dikkatle telaffuz ederek. "Oğullarının
anasından."
Mevlâna’nın yüzü gölgelendi, gülümsemesi söndü. "Gevher
öldü çocuğum" dedi. "Rahmetli eşimi nereden bilirsin?
Şaka mı bu?"
Babam telaşla araya girdi. "Kötü bir niyeti yoktur efendim.
Kimya saygılı bir kızdır. Büyüklerine hürmette kusur
etmez."
Doğruyu söylemek zorunda olduğumu anladım. "Rahmetli
eşiniz burada, yanımda. Elimi tutuyor, beni konuşmaya teşvik
ediyor. Koyu kahve badem gözleri, çillenmiş yüzü, uzun
sarı bir elbisesi var..."
Genç kadın terliklerini işaret edince, onu da anlattım.
"Terliklerinden bahsetmemi istiyor. Parlak turuncu ipekten
yapma, üstünde ufacık al çiçekler işli. Çok güzeller."
Mevlâna’nın gözleri doldu. "O terlikleri Gevhere Şam'dan
almıştım. Pek severdi rahmetli..."
Bunları söyledikten sonra koca âlim sessizliğe büründü.
Vakur, dalgın, mesafeli bir ifadesi vardı. Ama yeniden konuşmaya
başladığında tavrı nazik ve dostaneydi, sesinde kederden
eser yoktu.
"Şimdi anlıyorum neden herkesin kızınızı kabiliyetli bulduğunu"
dedi Mevlâna babama. "Haydi, burada dikilmeyelim.
Evime gidelim. Beraber yemek yer, Kimya'nın istikbalini
konuşuruz. Eminim çok iyi bir talebe olacak; hem de pek
çok oğlanı geride bırakacak."
Yola koyulmadan evvel Mevlâna usulca sordu. "Bunları
Gevher'e de iletir misin evladım?"
"Gerek yok ki efendim. O sizi duydu bile" dedim. "Bana dedi
ki şimdi gitmesi gerekiyormuş. Ama gittiği yerden daima
muhabbetle sizi izliyormuş."
Mevlâna candan gülümsedi. Babam da öyle. Az evvel aramıza
giren gerginlikten eser kalmamıştı. O an bildim ki Mevlâna'yla
tanışmamın etkileri çok ötelere uzanacak. Annemle
aramız hiçbir zaman yakın olmamıştı ama şimdi Allah sanki
anamın gönlümdeki boşluğunu doldurmak için bana iki baba
birden veriyordu: gerçek babam ve cici babam.
Sekiz sene önce Mevlâna’nın evine varışımın hikâyesi işte
böyle. İlme aç, içine kapanık, çekingen bir çocuktum buraya
geldiğimde. Ama yeni aileme çabuk ısındım. Zamanla Kerra
kendi anamdan ileri oldu; her zaman müşfik ve sevecendi.
Mevlâna’nın oğulları bana kucak açtı, özellikle büyük oğlu
gerçek bir ağabey oldu. Aladdin beni başka türlü sever, bir
şey demese de hissediyorum. Ama ben ona sadece bir ağabey
gözüyle bakıyorum.
Sonunda köyümüze uğrayan o bilge haklı çıktı. Babamı ve
kardeşimi ne kadar özlesem de, Konya'ya gelip Mevlâna’nın
ailesine katılmaktan bir kez bile pişmanlık duymadım. Bir
kez bile bu çatının altında huzursuzluk yaşamadım.
Tâ ki Şems-i Tebrizî gelene kadar. O geldikten sonra bir
daha hiçbir şey eskisi gibi olmadı, olamadı.
Ella
Boston, 9 Haziran 2008
Bir başına kalmaktan hoşlanan biri olmamıştı hiç. Oysa son
zamanlarda hayatında belki de ilk defa, evde yalnız olmak için
fırsat kolluyordu. Her fırsatta Aşk Şeriatı'yla uğraşıyor; roman
hakkında yazdığı yayın raporunun son rötuşlarını tamamlıyordu.
Michelle'e telefon açıp bir hafta daha ek süre talep et-
222
223
misti. Aslında biraz dişini sıksa raporu zamanında bitirebilirdi
ama bunu istememişti. Zahara’nın romanı kendi zihnine çekilmeye
bahane oluyor, bu sayede hem ailevi yükümlülüklerden
hem de uzun süredir bekleyen karı koca çatışmalarından
kaçıyordu. Bu hafta ilk defa Füzyon Yemek Kulübü'nü aksatmıştı.
Yaşadığı hayatla ne yapacağını bilemez bir duruma düşmüşken,
benzer hayatlar süren on beş kadınla yan yana dizilip
yemek pişirmek zoruna gitmeye başlamıştı.
Bu arada Ella, Azizle yazışmalarını bir sır gibi kendine
saklıyordu. Ne tuhaf, son zamanlarda bir sürü sırrı olmuştu:
Mesela Aziz, romanı hakkında Ella’nın bir değerlendirme raporu
hazırladığını bilmiyordu. Yayınevi, Ella’nın raporunu
hazırladığı romanın yazarıyla sürekli yazıştığını bilmiyordu.
Öte yandan çocukları ve kocası ne yalnız kalma bahanesiyle
romana deli gibi kaptırmasının, ne de yazarla arasındaki yakınlaşmanın
farkındaydı. Birkaç hafta içerisinde durağan,
tekdüze bir hayat süren bir kadın olmaktan çıkıp, geçiştirmeler,
kaçamaklar ve sırlarla dolu bir başka kadına dönüşmüştü.
İşin tuhaf yanı bu değişimden hiç rahatsız değildi. Garip
bir sükunet gelmişti üzerine. Sabırla önemli bir şeyler olmasını
bekliyordu. Yeni ruh hâlinden şikâyetçi değildi. Tam tersine,
uzun zamandır ilk defa yüreğinin pır pır ettiğini hissediyordu.
Bir zaman sonra e-postalar yetmez oldu. Telefonlaşmaya
başladılar. Öyle ki, artık yedi saatlik zaman farkına rağmen hemen
her gün telefon basındaydılar. Azizle konuşurken yumuşak,
kırılgandı Ella’nın sesi. Gülmeye başladı mı dalga dalga
yayılıyordu kahkahası, gülmeye doyamaz gibi. Hayatta hiçbir
zaman kendini koyvermeyi becerememiş, başkalarının dediklerine
kulak aşmamayı öğrenememiş, kendini hep bastırmış ve
sansürlemiş bir kadının kahkaha denemeleriydi bunlar.
Bu arada Ella’nın evinde aynı anda birkaç şey birden oluyordu.
Matematikten üst üste çakan Avi özel ders almaya
başlamıştı. Orly ise yeme bozuklukları için bir psikologa görünüyordu
artık. Aylardır ilk kez bu sabah bir omletin yarısını
yemeyi becermiş, hemen ardından kaç kalori aldığını
hesaplamışsa da mucizevi bir şekilde pişmanlık duymamış,
kendini açlıkla talim etmeye kalkmamıştı. Öte yandan Jeannette
Scottla ayrıldıklarını açıklayarak herkesin kafasını
karıştırmıştı. Neler olduğunu soranlara bir müddet yalnız
kalmaya ihtiyacı olduğunu söylemişti. Ama Ella’nın gördüğü
kadarıyla kızının pek de yalnız kaldığı yoktu. Eskiden
olsa hemen yargılar, karışır, kızardı. İnsanların ilişki kurma
ve yıkma hızı, daha önce hiç olmadığı kadar düşündürüyordu
Ella'yı. Acaba Azizle yakınlaşması da öyle bir şey
miydi? Bugün var yarın yok? Kitapla ilgili çalışma bitince
bu yakınlık da kendiliğinden sönecek miydi? Bundan endişe
ediyordu.
Çocuklarıyla ilişkisinde tahakkümperver olmamaya azami
gayret ediyordu. Azizle yazışmalarından öğrendiği bir şey
varsa, o da talepkâr ve ısrarcı olmaktan vazgeçip sakin ve
dingin oldukça, çocuklarının ona açıldığıydı.
Eskiden kendini bu ailenin merkezi sayar, tek tek herkesi
denetleyip tutmazsa tüm yapının dağılacağına inanırdı. Tutkal
Kadındı o. Tüm aileyi ve evin her şeyini dengede tutan
merkezi güç! Oysa şimdi tutkallıktan istifa etmiş, sabırlı ve
sakin bir gözlemciye dönüşmüştü. Günler geceler geçiyor;
olayların gelişimini tarafsız bir nazarla izliyordu. Kontrol
edemediği şeyler için jhajafjaımıa^bjr^^ bir başka kadın
olmuştu. Daha jrakuj.jiaJıa^yidjuz^Jaha duyarlı biri.
David karısında bir tuhaflık olduğunun farkındaydı. Acaba
bu yüzden mi onunla daha çok vakit geçirmeyi ister olmuştu?
Bugünlerde eve erken geliyordu. Bir süredir diğer
kadın(lar)la görüşmediğini tahmin ediyordu Ella.
"Tatlım iyi misin? Her şey yolunda mı?" diye soruyordu
David, günde birkaç kez.
224
Ella her defasında aynı üslupla, "Gayet yolunda" diyor, gülümsüyordu.
Tek başına bir köşeye çekilip, kendine ait bir dünya yaratınca,
evliliklerini olduğundan parlak ve başarılı gösteren cila
dökülmüştü. Rol yapmayı bırakalıberi ikisinin de defolarını,
hatalarım tüm çıplaklığıyla görebiliyordu. "Miş" gibi yapmaya
son vermişti. İçinden bir his David'in bundan etkilendiğini
söylüyordu.
Konuşacak çok fazla şeyleri kalmamıştı. Karı koca bir sabah
bir de akşamları, çocuklarla beraber mutfak masası etrafmdayken
birkaç çift laf ediyorlardı birbirlerine, o kadar.
Sonra susuyorlardı, yalın gerçeği kabullenircesine. Bazen kocasını
dikkatli dikkatli kendisine bakarken yakalıyordu. David
ondan bir şeyler sormasını bekler gibiydi. Belki de Ella
konuyu açsa kocası her şeyi itiraf etmeye hazırdı. Bugüne
kadarki tüm flörtlerini, sadakatsizliklerini anlatmaya razı
olabilirdi. Bekliyordu.sanki; o basit soruyu bekliyordu çözülmek
için. Ama Ella'nın bir şey sorduğu yoktu.
Eskiden, evliliklerine zeval gelmesin diye suları bulandırmaz,
bilmezden gelir, dünyadan haberi yokmuş gibi davranırdı.
Şimdiyse olan biteni bildiğini ama umursamadığım
anlatıyordu her hareketiyle. Belki de kocasını korkutan Ella'nın
bu yeni kişiliğiydi. Bu soğuk, mesafeli duruş; bu aldırmazlık
hâli... Ella hiç olmadığı kadar güçlü hissediyordu kendini.
Oysa çok değil bundan belki bir ay öncesine kadar nasıl
da farklıydı duyguları. O zamanlar David evliliklerini toparlamak
için minnacık bir adım atmış olsa sevinçten havalara
uçardı. Ama şimdi değil. Bu duruma nasıl gelmişti? Üç çocuk
annesi kadın nasıl olmuştu da bedbinliğini keşfetmiş, kendiyle
yüzleşmişti?
Velev ki telefonda Jeannette'e itiraf ettiği kadar mutsuzdu,
öyleyse neden mutsuz kadınların yaptığı şeyleri yapmıyordu?
Neden kendini banyoya kapatıp, yerlerde ağlamıyor,
225
mutfakta iş yaparken göz yaşı dökmüyordu; neden evden kaçarcasına
uzun yürüyüşlere çıkmıyor ya da öfke krizlerine
kapılıp camı çerçeveyi aşağı indirmiyordu?
Bir garip sükûnet sinmişti Ella'nın üstüne. Her sabah aynada
çehresine bakıyor, yüzünde belirgin bir değişim arıyordu.
Bir yandan, hiçbir şey değişmemişti hayatında. Ailesi aynı
aile, o aynı insandı. Bir yandan, hiçbir şey eskisi gibi değildi.
Biliyordu ki bir değişimin tam ortasmdaydı.
Kerra
Konya, 5 Mayıs 1245
Bedir, Şems-i Tebrizî geleli, altı kez belirdi, altı kez kayboldu.
Bu süre boyunca kocam, tıpkı hilâl gibi her gün biraz daha
değişerek, benden ve oğullarından uzaklaştı. Başka bir
adama dönüştü. İlk başta sandım ki gelip geçici bir hezeyandır;
nasıl olsa birbirlerinden sıkılırlar ama öyle olmadı. Tam
tersine, günbegün daha sıkı kenetlendiler. Bir aradayken ya
garip bir suskunluğa bürünür yahut fısır fısır konuşurlar.
Nasıl böyle uzun uzun sustuklarını da anlayamıyorum, bunca
sözü nereden bulduklarını da. Şemsle her sohbet sonrasında
Mevlâna farklı bir adama dönüşüyor; öylesine uzak,
düşünceli, sanki vücudu burada ama kendi yok.
Onlarınki iki kişilik bir dünya. Üçüncü birine yer yok aralarında.
Her söze aynı anda, aynı şekilde tepki veriyorlar.
Aynı anda durulup hüzünleniyor, susup dalıyorlar. Ruh halleri
birbirine bağlı. Öyle günler oluyor ki rüzgârda sallanan
beşik gibi sakinler; ne yiyor, ne içiyorlar. Bazı günlerse taşkın
nehirler gibi durup dinlenmek bilmeden konuşuyor, okuyor,
yürüyorlar. Sekiz senelik kocam, öz evladımmış gibi evlatlarını
yetiştirdiğim adam, beraber çocuk yaptığım insan
226
bir yabancıya döndü. Ona bir tek derin uykuda olduğu zaman
yakın hissediyorum. Çoğu gece uyumadan yanında yatıyor,
nefes alışverişini dinliyorum. Ancak o mahremiyette
kendimi karısı gibi hissediyor, aramızdaki eski bağın canlanacağına
dair bir teselli buluyorum.
Kendi kendime devamlı ümit veriyor, her şeyin düzeleceğine
inanmaya çalışıyorum. Şems bir gıin gidecek elbet. Ne de
olsa o bir gezgin abdal. Mevlâna burada benimle kalacak. O
bu şehre, dinleyicilerine ve talebelerine ait. Tek gereken beklemeyi
bilmek. Ne zaman sabrım incelse, eski günleri anımsıyorum;
Rumi'nin her ne olursa olsun yanımda durduğu
günleri.
Evleneceğimiz haberi ilk duyulduğunda, hakkımda ileri
geri laflar söyleyenler olmuştu: "Kerra eskiden Hıristiyan'dı.
Bu kadın Rum asıllıdır. Hak dinine dönmüş olsa bile nasıl
güvenirsin? Eldir, bizden sayılmaz. Senin gibi bir İslam âlimine
doğma büyüme Müslüman bir kadın almak yakışır."
Ama Mevlâna onları kale almadı. Ne o zaman, ne daha
sonra. Bundan dolayı ona hep minnet duyacağım.
Anadolu dinlerin, inançların, âdetlerin, masalların karışımı
bir alaca diyar. Aynı yemeği yiyip aynı şarkılarla içleniyor.
aynı batıl itikatları paylaşıp, gece oldu mu aynı rüyaları görebiliyorsak
neden beraber yaşayamayalım? İsa Peygamberin
adını taşıyan Müslüman bebekler bilirim, Müslüman sütannelerin
emzirdiği Hıristiyan bebekler de. Su gibi berrak
ve akışkandır Anadolu, burada her hikâye birbirine karışır.
Şayet Hıristiyanlıkla Müslümanlık arasında bir sınır kapısı
varsa, bunun her iki taraftaki bağnazların iddia ettiği gibi
geçilmez bir hudut olduğunu sanmıyorum.
Mevlâna gibi meşhur bir bilginin karısı olunca herkes sanıyor
ki âlimlere fazla kıymet veriyorum ama öyle değil. Din
adamları belki çok şey biliyor, ama inanç denilen şey aklen ve
naklen mi anlaşılır yoksa birebir kalben yaşayarak mı? Ho-
227
çalar bazen anlaşılması o kadar güç laflar ediyorlar ki ne dediklerini
takip edemiyorum. Müslüman âlimler Teslisi kabul
ettikleri için Hıristiyanlar! yeriyor; Hıristiyan âlimler ise
"Kuran kusursuzdur" dedikleri için Müslümanları. Sanki her
iki din birbirinden fersah fersah uzakmış gibi konuşuyorlar.
Hâlbuki din bilginleri aralarında tartışadursun, Anadolu'da
yaşayan sıradan Hıristiyanlarla sıradan Müslümanların ortak
yanları öyle çok ki. Aynı toprağın çocuklarıyız biz. Aynı
göğün altında...
Diyorlar ki Hıristiyanlığa dönen bir Müslüman için en zoru
Teslisi kabul etmekmiş. Keza Hıristiyanlıktan dönen bir
Müslüman için en zoru Teslisi bırakmış. Bana gelince, İsa'nın
Allah'ın oğlu değil, kulu olduğuna inanmakta zorlanmadım.
Kuran'da Hazreti İsa ne diyor? Şüphesiz ben Allah'ın kuluyum.
Bana kitabı verdi ve beni bir peygamber yaptı. Müslümanlığa
geçerken bunu baştan kabul ettim. Benim esas zorlandığım
husus Meryem'i terk etmek oldu. Bunu kimseye söylemedim,
Mevlâna'ya bile. Ama bazen Meryem'in o müşfik,
kahverengi gözlerini özlüyorum. Yüzü hep huzur verirdi bana.
Anaç, merhametli, sevecen, kadife bakışlı Meryem...
İşin aslı, Tebrizli Şems evimize geleli beri kafam öyle karışık
ki Hazreti Meryem'e her zamankinden fazla hasretim.
Meryem'e dua etme arzumun önüne geçmekte zorlanıyorum.
Böyle zamanlarda suçluluk duygusu içten içe yiyor bitiriyor
beni. Meryem'i düşünerek yeni dinim İslamiyet'ten sapıyor
muyum acaba? Mevlâna'ya sormak isterdim ama yüzünü bile
zor görürken böyle hassas bir soruyu nasıl sormalı?
Bu sırrı kimse bilmiyor. Başkaca her konuda sırdaşım olan
komşum Safiye bile. Anlayamaz ki. Keşke derdimi kocama
açabilsem, ama nasıl? Onu kendimden daha da uzaklaştırmaktan
korkuyorum. Mevlâna eskiden her şeyimdi. Şimdi
ise bir gölgeden farksız.
Bilmezdim. Öğrendim. Demek şu hayatta bir erkekle aynı
228
229
çatı altında yaşamak, aynı yatağı paylaşıp gene de ona hasret
kalmak mümkünmüş. Demek sadece uzaktakileri özlemezmiş
insan. En yakınındakini de pekâlâ özleyebilirmiş.
Aynı yastığa baş koyduğun kocan bir sabah aniden bir yabancıya
dönüşebilirmiş.
Şems
Konya, 12 Haziran 1245
Bunca korku, vehim ve yasak... Öyle insanlar var ki, her Ramazan
sektirmeden oruç tutar, her bayramda günahlarının kefareti
için kınalı koyun keser, hacca umreye gider, günde beş vakit
alnı secdeye değer ama yüreğinde ne sevgiye yer vardır, ne
merhamete. Bre adam, o zaman ne demeye uğraşır durursun
ki? Aşksız inanç olur mu? Sevmeden ve sevilmeden, habire bir
şeylere söylenip homurdanarak iman etmek mümkün mü? Aşk
yoksa "ibadet" bir kuru kelimeden, yan yana gelmiş altı harften
ibaret. Dışı kabuk, içi oyuk. İnsan aşkla ve aşkta iman etmeli;
damarlarında gürül gürül hissederek Allah ve insan sevgisini!
Yaradan'm gökyüzünde, tepede bir yerlerde olduğunu sanırlar.
Kimileri de O'nu Mekke'de, Medine'de arar! Ya da mahalle
camisinde! Allah bir mekâna sığar mı? Ne gaflet! O tek
bir yerdedir ancak: Âşıkların gönüllerinde.
O yüzden şöyle dememiş mi: "Ne yer ne gök kucaklayabilir
beni. Ancak ve ancak inanan kullarımın yüreğine sığabilirim."
Vah ki vah o budalaya, Allah'la pazarlık etmeye kalkar.
-
Yalan
15 years ago
- Yani
sen şimdi her türlü art niyeti aklından geçir; onun bunun
dedikodusunu yap, kuyusunu kaz; karısının kızının namusuna
dil uzat; elin işte olsun, gözün oynaşta; camiden çıkar çıkmaz
kıldığın namazı unut; sonra da iki koyun kesmekle, dört
dua ezberlemekle her şey halloldu zannet! Boş yere abdest
almakla uğraşma, eğer kalbini temizlemeyi bilmiyorsan evvela.
Benim Rabbim tüccar değil ki, senin gibilerle ticaret
yapsın! Benim Rabbim bakkal değil ki, defterinin bir köşesinde
günah hanesi, bir köşesinde sevap hanesi, toplayıp çıkarsın!
Ne bir elinde terazi tartmak peşinde, ne öteki elinde
kalem yazmak derdinde... Benim Rabbim bayağı hesaplardan
münezzehtir. O muhteşem bir güzellik, kaynağı kesilmeyen
nur, sonsuz merhamet ve rahmettir.
Ne demeye puta ya da ilaha tapayım? Benim Rabbim her
zaman diridir. İsmi Hay. Ne demeye müeyyideler, yasaklar,
zanlar, hesaplar içinde kalayım? Seven ve sevilen bir Hak benimki.
İsmi Vedud. Nasıl başka insanlar hakkında dedikodu
yapabilirim ki, Allah'ın her an her şeyi duyduğuna inanıyorsam
şayet? İsmi Rakib. Dizlerim kopup dermanım kalmayıncaya,
nefesim kesilip kalbim atmayıncaya dek O'nu hamd etmek
için şarkı söyleyip, dans edeceğim. Çember olup döneceğim.
Madem ki Ruhundan ruh üfledi bana, ben de her nefeste
O'nu yad edeceğim. Sonsuzlukta bir zerre, aşkta habbe ve
O'nun imar ettiği muntazam yapının tozunun tozu olana dek
nefsimi tuzla buz edeceğim. Tutkuyla, sebatla O'na yöneleceğim.
Sadece bana verdiği şeyler için değil, benden esirgedikleri
için de şükredeceğim. Çünkü yalnız O bilir benim için neyin
hayırlı olduğunu.
Yirmi Dördüncü Kural: Madem ki insan eşref-i mahlûkattır,
yani varlıkların en şereflisi, attığı her adımda
Allah'ın yeryüzündeki halifesi olduğunu hatırlayarak,
buna yakışır soylulukta hareket etmelidir. İnsan yoksul
düşse, iftiraya uğrasa, hapse girse, hatta esir olsa
bile, gene de başı dik, gözü pek, gönlü emin bir halife
gibi davranmaktan vazgeçmemelidir.
230
231
Şeriat der ki: "Seninki senin, benimki benim." Tarikat der
ki: "Seninki senin, benimki de senin." Marifet der ki: "Ne benimki
var ne seninki." Hakikat der ki: "Ne sen varsın, ne ben."
Kendilerini Allah Aşkı'nda yok edeceklerine, nefisleri ile
cihada girişeceklerine o mutaassıplar habire başkalarıyla dövüşüp,
nesilden nesile, dalga dalga korku saçarlar. Eğer insanın
taktığı gözlüğün camlarına olumsuzluk sinmişse, tabii
ki olumsuzluk görür baktığı her yerde. Ne vakit bir yerde
deprem, kuraklık ya da başka bir felaket olsa, Allah'ın gazabının
alâmeti sayarlar. Hâlbuki apaçık dememiş mi, "Rahmetim
gazabımı geçer" diye? Buna rağmen bekler dururlar.
Hakk'ın onlar için öç almasını istei'ler. Hayatları bitmek bilmez
bir hamaset ve husumetle doludur; sevgisizlikleri üzerlerini
örten bir kara buluttur.
Ağaçlara takılıp ormanı gözden yitirme. Tek tek şu ayete,
bu ayete takılma. Parçaları bütünün ışığında okumak gerekir.
Ve bütün, özde gizlidir.
Mukaddes Kuran'ın özünü ve bütününü kucaklamak yerine,
bağnazlar belli başlı bir iki ayete kafayı takar, çatışmacı
zihinlerine yakın buldukları emirlere öncelik verirler. Herkese
durmadan nutuk atarlar: "Mahşer günü geldiğinde kıldan
ince, kılıçtan keskince Sırat Köprüsü'nden geçmeye mecbur
kalacağız. Köprüyü geçemeyen günahkârlar alttaki cehennem
çukurlarına düşüp zebaniler elinde ilelebet azap çekecek.
Faziletli yaşam sürenlerse köprünün öbür ucuna varıp
hurmalarla, hurilerle mükâfatlandıracak." Hülasası budur
ahiretten anladıklarının. Ya cehennemden korkar, ya cennette
ödül beklerler. Oysa aslolan Allah aşkıdır. Onu unuturlar!
Yirmi Beşinci Kural: Cenneti ve cehennemi illâ ki
gelecekte arama. İkisi de şu an burada mevcut. Ne zaman
birini çıkarsız, hesapsız ve pazarlıksız sevmeyi
basarsak, cennetteyiz aslında. Ne vakit birileriyle kavgaya
tutuşsak; nefrete, hasede ve kine bulaşsak, tepetaklak
cehenneme düşüveririz.
Geçmişte çok kötü bir günah işlemiş, şimdi de vicdanı aç
bir fare gibi beynini kemiren bir adamın çektiği azaptan daha
beter cehennem olabilir mi? O adama sor, anlatsın sana
cehennem nedir. Ya da insanlığa maddi manevi hayrı dokunan,
kalp kırmak yerine kalp onaran, sonsuz bir muhabbet
zincirinde halka olmayı başaran ve kâinatın sırlarına parmaklarının
ucuyla dokunan kişinin doygunluğundan öte cennet
mi var? O adama sor, anlatsın sana cennet nedir.
Ölümden sonrasını niçin bu kadar dert edersin? Aşk'm hayatımızdaki
varlığını da yokluğunu da dosdoğru yaşayabileceğin
tek zaman şu andır. Âşıklara ne cehennemde azap çekme
korkusu ne cennette ödüllendirilme arzusu rehberlik eder. Onlar
sonsuz bir Ledûn denizinde yüzer. Sufi taifesi Allah'ı sever.
Dolaysız bir sevgidir bu. Dolambaçsız, beklentisiz...
Ah minel Aşk! Aşk'tan önce Aşk'tan sonra... Aşk yeryüzündeki
en eski, en dirençli gelenektir. Âşık dışlanır ama dışlayamaz.
Âşık incinir ama karıncayı bile incitemez. Âşık olunca
anlarsın. Yüreğin bir kadife keseye dönüşür, içinde sırma
bir yumak; sen bu yufka gönülle kimselere kıyamazsın. Yaşayan
ve yaşamış âşıkların safına katılırsın. Korkma! Aşkta
yok olunca zahiri tarifler, zihinlerdeki kategoriler buhar olur
uçar. O noktadan itibaren "Ben" diye bir şey kalmaz. Tüm
benliğin olur koca bir sıfır. Orada ne şeriat kalır, ne tarikat,
ne marifet. Sadece ve sadece hakikat...
Geçen gün Mevlâna ile bu meseleleri düşünürken, birdenbire
gözlerini kapadı ve şu mısralar döküldü o canım dudaklarından:
Ben ne Hıristiyan'ım,
ne Musevi, ne Farisi, ne de Müslüman;
232
233
Ne Doğu'damm, ne de Batı'dan.
İkiliği bir kenara koydum,
İki âlemin bir olduğunu gördüm.
Mevlâna, "Benden şair olmaz, zaten pek şiir sevmem" diyor.
Hâlbuki içinde bir şair var. Hem de ne muhteşem bir şair!
Kozasını yırtmaya hazırlanıyor. İkiliği bir kenara koymuş
çoktan. Başkasına ayrı ayrı görünen, ona bir ve tek görünür.
Evet, Mevlâna haklı. O ne Doğu'dan ne Batı'dan. Apayrı
bir diyardan geliyor ve besleniyor, bambaşka bir damardan:
Aşk Şeriatı'ndan.
Ella
Boston, 12 Haziran 2008
Bitirmişti nihayet. Aşk Şeriatı’nı n sonuna varmıştı. Hem
kitabı okumuştu, hem de yayın raporunu tamamlamıştı. Ella
her ne kadar romanı hakkındaki düşüncelerini Azizle paylaşmaya
can atsa da bunun profesyonelce olmayacağı düşüncesiyle
kendini tutmuştu. İş vo aşk birbirine karışmamalıydı!
Önce kendisine verilen görevi tamamlamalıydı. Hatta Aziz'e
kitapçıdan Rumi hakkında ne bulduysa aldığını, artık yatmadan
önce her gece Mesnevi'den birkaç sayfa okuduğunu bile
söylememişti. Yazarla olan etkileşimi ile roman hakkındaki
çalışmasını titizlikle ayırmıştı. Ama haziranın on ikisinde öyle
bir şey oldu ki iş ve aşk arasına çektiği sınırı ihlal etti.
Ella Rubinstein o güne kadar Aziz'in neye benzediğini bilmiyordu.
Nereden bilsin? Hiçbir fotoğrafını görmemişti ki.
Aziz internet sitesine çektiği fotoğraflar arasına kendi resmini
koymamıştı. Doğrusu Ella yazıştığı insanın neye benzediğini
bilmemekten ayrı bir keyif almıştı ilk başlarda. Tipi, görünüşü
önemli değildi. Ne Aziz'in fotoğrafını görmek istemiş,
ne de ona kendi fotoğrafını gönderme ihtiyacı duymuştu.
Böylesi daha iyi, daha gizemliydi. Ama zamanla merakı ağır
basmaya başladı. Aziz'den aldığı mesajlara bir yüz yapıştırmak
istiyordu. Onun kendisinden fotoğraf istememiş olması
da tuhafına gidiyordu. Bu çağda, her şeyin görüntü odaklı olduğu
bir dünyada insanın tipini bilmeden bir başkasıyla
dostluk etmesi, hele hele yakınlaşması mümkün müydü?
Sonunda Ella damdan düşer gibi bir gün Aziz'e eski bir fotoğrafını
yollayıverdi. Fotoğrafta verandada oturuyordu, yanında
sevgili Gölge; üzerinde ince kumaştan, mercan rengi
bir elbise. Gülümsüyordu, yarı mesut yarı buruk bir şekilde.
Parmakları sıkı sıkıya yapışmıştı köpeğin tasmasına, ondan
güç ahrcasma. Tepelerinde gökyüzü yamalı bir bohça gibi
açılmıştı; griler, morlar, eflatunlar. En sevdiği fotoğraflarından
biri değildi ama mistik bir hava vardı bunda. Ya da en
azından öyle hissediyordu Ella. Fotoğrafı e-postaya iliştirip
yolladı. Böylece bir anlamda Aziz'den de kendi fotoğrafını
göndermesini istemiş oluyordu.
Çok geçmeden geldi o fotoğraf. Ve işte Ella ilk o zaman gördü
Aziz Z. Zahara’nın neye benzediğini.
Uzakdoğu'da bir yerlerde çekilmiş gibiydi fotoğraf; kadrajda
bir düzineden fazla çocuk vardı, hepsi kara saçlı, çekik
gözlü, farklı yaşlarda. Ve ortalarında Aziz duruyordu. Uzunca
siyah keten bir gömlek, siyah pantolon giymişti. İnce uzun
bir burnu, sert hatları, ama bir o kadar yumuşak ve şefkatli
bir ifadesi vardı. Elmacık kemikleri çıkık, alnı genişti; uzun
kara saçları dalga dalga omuzlarına dökülmekteydi. Gözleri
durgun bir yeşildi; derinlerde bir yerde kendinden eminlik
okunuyordu. Sağ kulağında tek bir küpe takılıydı; boynunda
da güneş şeklinde bir kolye. Arkada gümüşî bir göl ayna gibi
parlıyordu ve kadraja girmeyen, belki de orada olmayan birinin
esrarengiz gölgesi alt köşeye vuruyordu.
234
235
Ella fotoğraftaki adamın her ayrıntısını içine çekerken,
onu bir yerden tanıdığı hissine kapıldı. Çok garipti ama önceden
tanışıyorlardı sanki. Birden durumu kavradı, onu kime
benzettiğini anladı. Elbetta ya! Aziz Z. Zahara şaşırtıcı ölçüde
Şems-i Tebrizî'yi andırıyordu.
Romanda Rumi ile tanışmak için Konya'ya gitmeden evvel
Şems nasıl tarif edilmişse Aziz de aynen öyleydi; en azından sima
olarak. Ella çok merak etmişti: Acaba Aziz Zahara kitabındaki
baş karakteri bilerek mi kendine benzetmişti? Tann nasıl
insanları kendi suretinde yaratmışsa bir edebiyatçı olarak Aziz
de karakterlerini kendi suretinde yaratmayı istemiş olabilirdi.
Ama bir başka olasılık daha vardı: Ya hakiki Şems-i Tebrizi
romanda tarif edildiği gibiyse? Şu durumda, sekiz yüz sene
arayla yaşamış iki erkek arasındaki benzerlik hayli şaşırtıcıydı.
Acaba bu fiziksel benzerlik yazarın bilgisi ya da iradesi dışında
mı gelişmişti? Ella bu açmaza kafa yordukça. Tebrizli
Şems ile Aziz Z. Zahara arasında basit bir edebi oyunun ötesinde
bir yakınlık olabileceğinden şüphelenmeye başladı.
Keşfettiği benzerlik Ella'da beklenmedik iki etki yarattı.
İlk olarak Aşk Şeriatı’nı sırf hikâye açısından değil de farklı
bir gözle; Şems-i Tebrizî'de gizlenmiş olan Aziz'i. yani baş karakterde
gizlenen yazarı bulmak amacıyla yeniden okumaya
karar verdi.
İkincisi, Aziz'in kişiliği daha çok ilgisini çekmeye başladı.
Kimdi bu Aziz? Neydi acaba hikâyesi? Daha önceki bir mailinde
İskoç olduğunu söylemişti, madem öyle neden bir Doğulu
Müslüman ismi benimsiyor, "Aziz" adım kullanıyordu? Peki
gerçek ismi neydi? Zahara’nın bir anlamı var mıydı? Bunlar bir
yana, Sun ne demekti? Sufilik tam olarak nasıl bir şeydi?
Zihnini meşgul eden bir şey daha vardı: Arzu!
Bir erkeği arzulamayalı, kendini kadın gibi hissetmeyeli o
kadar uzun zaman olmuştu ki bu duygunun neye benzediğini
bile unutmuştu. Belki de bu yüzden kendiyle yüzleşmekte
bu kadar geç kalmıştı. Ama işte şimdi tam karşısında duruyordu
hakikat: Kuvvetli, kışkırtıcı, kural tanımaz bir çekim
gücü. Ella fotoğraftaki adama baktıkça onu ne kadar arzuladığını
gördü.
Öyle beklenmedik, o kadar rahatsız edici bir arzuydu ki
bu, dizüstü bilgisayarını çarçabuk kapadı. Mutfaktan uzaklaştı.
Yoksa fotoğraftaki adam hayatına sızacak ya da daha
beteri, elinden tutup onu da kadraja çekecekti sanki.
Cengâver Baybars
Konya, 10 Temmuz 1245
Başlar ayak olmuş, ayaklar baş! Amcam Şeyh Yasin diyor
ki, "dünya her geçen gün yozlaşarak çürümekte. Asr-ı Saadet
bitti biteli medeniyet tarihi yokuş aşağı inişten ibaret!" Amcamı
sayar, her konuda dinlerim. Ama bu hususta yanıldığını
düşünüyorum. Zira bana sorarsanız insanın olduğu her yerde
savaş ve şiddet olmuş ve daha da olacak. Peygamber Efendimiz
zamanında bile böyle değil miydi? O devirde husumetler
yok muydu sanki? Mücadele ve cenk hayatın özünde var. Bak
tabiata! Aslan geyiği yer; leşini de akbabalar didikler, geriye
apak kemikler kain*. Zalimdir tabiat. Bakmaz gözünün yaşma.
Havada, denizde ve karada her an her yerde büyük küçüğü,
cabbar çelimsizi yutar. Bu sebeptendir ki hayatta kalmak için
tek kaide var: Hasmından daha kurnaz ve daha kudretli olmak!
Başın omzunun üstünde dursun, kalbin göğüs kafesinde
atsın istiyorsan, dövüşeceksin. Bu kadar basit.
Ve dövüşüyoruz biz de. Bu gün, bu devirde en safımız bile bilir
ki bu işin başkaca yolu yok. Beş sene önce Cengiz Han'm barış
antlaşması için yolladığı yüz elçi birden katledilince işler
sarpa sardı. Cengiz Han öfkeden küplere binip, İslam'a savaş
236
237
açtı. Elçilerin niye öldürüldüğü hâlâ bir muamma; kimse bilmiyor.
Bazıları da "Cengiz Han elçileri kendisi öldürdü" diyor,
böylece saldırmak için bahane yaratmış. O kadarım bilmem.
Tek bildiğim Moğolların Horasan'ı dörtnala tarumar ettiği beş
sene içerisinde taş üstünde taş, omuz üstünde baş kalmadığı.
Yetmezmiş gibi Kösedag da Selçuklu ordusunu galebe çalıp, Koca
Sultam haraç vermeye, kendilerine biat etmeye zorladılar.
Şayet Moğollar hepimizi silip süpürmedilerse sebebi bizi sevmeleri
değil, boyunduruk altında olmamızı yeğlemeleri.
Tâ ezelden beri, yani Kabil Habil'i öldüreli savaşlar var.
Ama şu kana susamış Moğol Ordusu gibisini görmedik. Harp
sanatını hatmetmişler: her biri farklı amaca hizmet eden envai
çeşit silah kullanıyor; her bir neferi cevşenler kuşanmış; şeşber,
teber, şimşir ve kargıyla donanmış. Bir de zırh delen, bariyerleri
geçen, zehir saçan, bedendeki en sert kemiği dahi kırabilen
okları var. Bir taburdan diğerine ıslıkla haber salan oklar
bile yapmışlar. Savaşta maharetleri öyle gelişmiş ki önlerine
çıkanı ezip geçtiler. Buhara gibi yaşlı şehirler bile viraneye
dönüştü. Hem derdimiz yalnız Moğollar değil ki. Haçlılar buyandan,
Bizans bir yandan; tabii bir de Şii-Sünni rekabeti var.
Her yandan düşmanlar tarafından kuşatılmışken barıştan ve
huzurdan dem vurmak neyimize?
İşte bu sebepten Mevlâna gibi tipler sinirimi bozuyor. Herkesin
onu bu kadar sevip sayması umurumda değil. Benim
nazarımda korkağın teki. Evvelden iyi âlim olabilir ama bugünlerde
kâfir Şems'in dümen suyunda. İslam düşmanları
heyula gibi başımıza dikilmişken Rumi gençlere ne nasihat
veriyor? Edilgenlik! Ödleklik!
Nerde dert varsa, deva oraya gider
Nerde yoksulluk varsa, nimet oraya varır
Müşkül nerdeyse cevap ordadır,
Gemi nerdeyse su orda...
Öyleyse nasıl direnecek, ayakta kalacağız? Mevlâna’nın cevabı
hazır: Sabrederek. Ensemize vursunlar, ağzımızdan lokmamızı
alsınlar, öyle mi? Mevlâna resmen teslimiyet öğütlüyor.
Müslümanları aciz ve itaatkâr bir koyun sürüsüne dönüştürmek
istiyor. Diyor ki her milletin bir nasibi ve bir mevsimi
varmış. Ne yani, vaktimizin dolmasını mı bekleyeceğiz?
"Aşk" dışında en sevdiği kelimeler: "sabır", "uyum", "huzur",
"hoşgörü", "tevekkül..." Cici bici, şeker şerbet, ne etliye
ne sütlüye bulaşan onca kuru laf! Ona kalsa hepimiz evde
oturup, düşmanların bizi kesmesini beklemeliyiz. Eminim o
zaman deliğinden çıkar, enkaza bakıp, "n'apahm nasip böyleymiş,
buna da şükür" der. Bir de dedikodu duydum; diyorlar
ki garip garip laflar etmiş geçenlerde: "Camiler medreseler
yıkılsın" demiş. Bu nasıl laf böyle?
Rumi henüz çocukken ailesiyle beraber Afganistan'dan kaçıp
Anadolu'ya sığınmış. O dönemin kudretli zenginleri Selçuklu
Sultam'ndan açık davet almışlar; Rumi'nin babası da
onlardan biriymiş. Karınları tok, sırtları pek, bir elleri yağda
bir elleri balda Afganistan'ın keşmekeşinden çıkıp Konya'nın
latif bağlarına sığınmışlar. Mazisi böyle olan adamın "her şeyi
hoş gör" demesinden kolay n'ola?
Daha geçen gün Şems-i Tebrizî'nin pazarda toplananlara
bir hikâye anlattığını işittim. Demiş ki peygamber halefi, eshâb-
ı kiramdan damadı Hazreti Ali bir gün bir kâfirle meydanda
cenk ediyormuş. Ali tam zülfikârı adamın kalbine daldıracakken
birdenbire kâfir başını kaldırıp nefretle suratına
tükürmüş. Ali hemen kılıcını bırakmış, derin bir nefes alarak
yürüyüp gitmiş. Kâfir şaşkına dönmüş. Ali'nin peşinden koşup,
"dur bi dakka! Neden beni serbest bıraktın?" diye sormuş.
"Çünkü sana çok kızgınım" demiş Hazreti Ali.
Kâfir hayret içinde sormuş: "E o hâlde neden beni öldürmezsin?"
238
239
"Sen benim yüzüme tükürünce gururuma dokundu, çok öfkelendim.
Nefsim tahrik oldu, intikam almak istedim. Şayet
seni öldürseydim nefsime yenik düşmüş olurdum. Bu da hata
olurdu."
Ali böylece adamı azat etmiş. Kâfir öyle duygulanmış ki o
günden sonra kendini Ali'nin hizmetine adamış; zamanla,
kendi arzu ve iradesiyle Müslüman olmuş.
İşte böyle hikâyeler anlatmayı seviyor Tebrizli Şems. Peki
onca laf salatasının altında ne telkin ediyor? Bırakın kâfirler,
münkirler, münafıklar tepenize çıksınlar, suratınıza tükürsünler!
Aman siz hep alttan alın, yumuşakbaşlı olun. Bırakın
ocağınıza incir ağacı diksinler!
Yok öyle şey! İster kâfir olsun ister başkası, kimse tüküremez
benim suratıma.
Ella
Boston, 13 Haziran 2008
Belki bu soru sana tuhaf gelecek ama sormadan
edemeyeceğim: Aziz, yoksa sen Şems misin? Romanında
anlattığın karakterde sen de varsın, öyle
değil mi?
Sevgilerimle,
Ella
* * *
Sevgili Ella,
Vaktiyle Baba Samed bana şöyle demişti: "Bu
dünyadan bir Tebrizli Şems geçti. Hem de bir kez
değil, yüzlerce kez. Her asırda yeniden gelir
onlar. Ama Şems'i görecek, görüp de kıymetini
bilecek Rumiler olmadıktan sonra neye yarar?
Sen o yüzden Rumileri ara!"
Mesajını okuyunca bu eski nasihat geldi aklıma.
Muhabbetle,
Aziz
* * *
Sevgili Aziz,
Baba Samed de kim?
Sevgiler,
Ella
* * *
Sevgili Ella,
Uzun hikâye. Gerçekten bilmek istiyor musun?
Baki sevgiyle,
Aziz
* * *
Senin için zamanım var. Anlatsana...
Hasretle,
Ella
Rumi
Konya, 2 Ağustos 1245
Bilâ noksan, eksiksiz bir hayattır sürdüğün. Ya da öyle
nırsm. Alışkanlıklara ayak uydurur, tekrarlara kapılırı
240
Şimdiye değin nasıl yaşadıysan, gene öyle yaşayacaksın sanırsın.
Sonra beklenmedik bir anda biri çıkar gelir. Etrafındaki
kimseye benzemez. Kendini bu yeni insanın aynasında
görmeye başlarsın. Var olanı değil, sende eksik olanı gösteren
sihirli bir aynadır o. Ve sen bunca zaman aslında hep bir
eksiklik duygusuyla yaşadığını, bilmediğin bir şeye hasret
çektiğini anlarsın. Şamar gibi iner hakikat suratına. Sana
içindeki boşluğu gösteren bu kişi bir pir, üstâd, arkadaş, yoldaş,
eş ya da bazen bir çocuk olabilir. Önemli olan seni tamamlayacak
ruhu bulmandır. Her peygamberin verdiği öğüt
aynıdır: Sana ayna olacak insanı bul! İşte o ayna benim için
Şems'dir.
İnsan senelerce uğraşır, kendi sözlüğünü oluşturur. Önem
verdiği her kavrama bir tanım bulur. "Hakikat", "mutluluk",
"güzellik", "onur", "itibar", "sadakat..." Hayatın her mühim
dönemecinde şahsi sözlüğünü açar bakarsın. Vaktiyle yaptığın
tanımları bir daha kolay kolay sorgulamazsm. Derken bir
gün, işte o yabancı gelir ve kıymetli sözlüğünü alıp fırlatır.
"Şimdiye değin sorgusuz sualsiz sahip çıktığın her tanım
baştan yazılacak" der. "Bildiğin her şeyi unutma zamanı geldi."
Şems'in bana ettiği budur işte. Emin olduğum her bilgiyi
sildi, beni hocayken yeniden talebe hâline getirdi. Birini bu
kadar sevdiğin zaman istersin ki ailen, arkadaşların, en yakınların
da bu sevgiyi paylaşsın, onu sevsin. Nasıl hissettiğini
anlamalarını beklersin. Böyle olmayınca şaşırır, incinir,
gücenirsin.
Ne yapayım da ailemin Şems'i benim gözümle görmesini
sağlayayım? Tarifi olmayanı nasıl tarif etmeli? Şems benim
Rahmet Ummanım, Lütuf Güneşim. Aramızdaki dostluğun
derinliği Kuran'm dördüncü okuması gibi; ya içindesindir,
kapılır gidersin, ya dışmdasmdır, neye benzediğini bilemezsin.
Zahiren anlamak kabil değil, ancak yaşanınca var.
Maalesef çoğu kimse kulaktan dolma bilgilerle hareket edip
241
başkalarını yargılıyor. Onlara göre Şems asi bir derviş. Serkeş,
başıbozuk, ne yapacağı belli olmayan, güven telkin etmeyen
biri. Yalan dolana ve dalavereye alışkın olanlar Şems'in sivri
ve dürüst dilini takdir etmekte zorlanıyor. Başkalarının yapmacık
nezaket gösterdiği yerde Şems inadına dobra dobra konuşuyor.
Söyleyeceği ne varsa herkesin yüzüne söylüyor. Kimsenin
ardından dedikodu yaptığını görmedim. Benim için
Şems koskoca kâinatı çekip çeviren tılsımın zuhur etmiş hâli.
Şems'in kalbi bir kervansaraydır, git git bitmez. Odalarında
gariban yolcular kalır. O kimseyi dışlamaz.
Ben Şems'de ruhdaşımı buldum. Böylesi bir buluşma hayatta
ancak bir kez olur. Otuz yedi yılda bir kez! Herkes bana
Şems'i niye bu kadar sevdiğimi sorar. Nasıl cevaplayabilirim
ki? Kim ki bu soruyu sorar, demek ki anlamaz; kim ki anlar,
zaten bu soruyu sormaz.
Halife Harun Resifin hikâyesi düştü aklıma. Mecnun'un
Leyla'yı delidivane sevdiğini duyan Halife Leyla'yı pek merak
edermiş.
"Mecnun'u bu kadar mest ettiğine göre bu Leyla çok özel
bir kadın olmalı" dermiş kendi kendine. "Öyle bir kadın ki
hemcinslerinden katbekat güzel ve alımlı." Giderek merakı
katlanmış, bildiği ne kadar Ali Cengiz oyunu varsa oynamış
ki, Leyla'yı dünya gözüyle bir kerecik görsün.
En nihayetinde Leyla'yı bulup, Halife'nin sarayına getirmişler.
Süsleyip püsleyip karşısına çıkarmışlar. Ne var ki
Leyla peçesini çekince, Halife Harun Reşit hüsrana uğramış.
Sanılmasın ki Leyla çirkinmiş ya da kötürüm veya yaşlı.
Ama öyle sıra dışı bir cazibesi yokmuş açıkçası. Sayısız diğer
kadın gibi o da noksanları kusurları olan bir faniymiş işte.
Halife hayal kırıklığını saklamamış. "Leyla Leyla dedikleri
bu mu Allah aşkına? Mecnun bunun neyine vurulmuş ki?
Alelade bir kadın. Ne farkı var ötekilerden?"
Bunu duyan Leyla gülmüş. "Evet, ben Leyla'yım ama sen
242
Mecnun değilsin ki" diye cevap vermiş. "Sen beni bir de Mecnun'un
gözlerinden görebilsen. Sanma ki başka türlü aşk denen
sırra erebilirsin."
Peki Halife Harun Resifin anlayamadığı şeyi ailem, dostlarım,
talebelerim anlayabilir mi? Şems'in ne kadar özel bir
insan olduğunu göremeyenlere onu nasıl tarif edebilirim? Ne
yapsam da anlasalar Şems-i Tebrizî'yi görmek için kendi önyargılı
gözlerini bir kenara bırakıp Mecnun'un gözleriyle
bakmaları gerektiğini?
Aşık olmayana aşk kuru bir kelimeden ibaret. Yarı palavra,
yarı safsata. Âşık olmayan bunu anlayamaz, olansa anlatamaz.
Öyleyse nasıl söze dökülebilir aşk, kelimelerin hükmünü
yitirdiği yerde?
Eskiden "Dil Canbazı", "Kelime Sarrafı", "Hitabet Ustası",
"Harflerin Efendisi" ve "Mânâ Denizinin Kaptan-ı Deryası"
derlerdi bana. Ne tuhaf, ben ki o kadar rahat anlatır ve yazardım
meramımı; ben ki vaazlara, kitaplara, nutuklara alışkındım,
şimdilerde kelimelere itimadım kalmadı...
Kimya
Konya, 17 Ağustos 1245
Birlikte çalışmayalı, Kuran okumayalı o kadar uzun zaman
oldu ki, Efendi Mevlâna'yı özledim. Kendimi ihmal edilmiş hissediyorum
ama gene de ona kırgın değilim. Belki Rumi'yi ona
kızamayacak kadar çok sevdiğimden, belki de Şems-i Tebrizî'nin
nasıl bir albenisi, cazibesi, cezbesi olduğunu anlayabildiğimden.
Galiba ben de Şems'in rüzgârına kapılanlardanım.
Günebakan çiçeği güneşi nasıl takip ederse, Rumi'nin nazarı
da daima Şems'in üzerinde. Muhabbetleri öyle derin, öyle
bariz ki, insan yanlarında kendini fazlalık gibi hissediyor.
243
Evdeki herkesin bu durumdan memnun olduğunu söyleyemem.
En başta da Alaaddin! Kaç kere yakaladım kızgın bakışlarını
Şems'e yönelttiğini. Kerra da huzursuz ama ağzını
açıp bir şey demiyor, ben de neyin var diye soramıyorum.
Herkes bir barut fıçısının üstüne oturmuş bekliyor. Ne tuhaf!
Bütün bu gerilimin başlıca sorumlusu olan Şems âdeta hiçbir
şeyden etkilenmeden ortamızda yaşıyor. Ya yarattığı huzursuzluğun
farkında değil ya da umursamıyor.
Bir yanım Şems'e kızıyor. Bizden Mevlâna'yı çaldığı için onu
affedemiyorum. Ama öbür yanım kapılmış çekimine. Onu daha
yakından tanımaya can atıyor. Bir süredir bu karmakarışık
hislerle bocalıyordum. Maalesef bugün yakayı ele verdim
ikindi namazından sonra duvardan Kuran'ı indirdim. Kararlıydım,
kendi başıma çalışacaktım. Eskiden, yani Şems bu
eve gelmeden evvel, Mevlâna ile haftada üç dört gün çalışır;
ayetleri iniş sırasına göre incelerdik. Ama madem şimdi bir
hocam yoktu, madem altüst olmuştu hayatımız, bir sıra gözetme
gereği duymadım. Bu yüzden rastgele bir sayfa açtım
ve parmağımı koyduğum yere denk gelen ilk ayeti okudum.
Bahtıma Nisa suresi çıktı. Ne tuhaf, koca kitapta içime dert
olan ayeti açmıştım. Nisa suresi kadınlara karşı amansızdı;
o yüzden bir türlü benimseyemiyordum. Ayeti bir kez daha
okurken, gidip Efendi babamdan yardım istemek geldi aklıma.
Mevlâna belki benimle ders yapmıyordu ama bu, ona soru
soramayacağım anlamına gelmiyordu ki. Böylece Kuran'ı
kaptığım gibi odasına gittim.
Mevlâna odasında yoktu. Onun yerinde Şems oturuyordu;
elinde bir tespih pencere kenarına yerleşmiş, guruba karşı
durmuştu. Batmaya hazırlanan güneşin yalımları yüzünü
yalıyordu. O ışıkta o kadar çekici ve gizemli görünüyordu ki -
gözlerimi kaçırmak zorunda kaldım.
"Şey... afedersin..." dedim heyecandan kekeleyerek. "Efendiye
bakmıştım. Sonra gelirim."
244
"Dur biraz. Acelen ne? Az otur" dedi Şems. "Bir şey soracak
gibi bir hâlin var. Belki bir faydam dokunur."
Aklımdakini ona aktarmada bir mahzur görmedim. "Kuran-
ı Kerim'deki bir sûreyi anlamakta güçlük çekiyorum" dedim
tereddütle.
Şems kendi kendine konuşureasma, mırıl mırıl cevap verdi:
"Kuran taze bir gelin gibidir Kimya. Onu okumak isteyen
kişi yanma itinayla yaklaşmazsa, o da kapanır, katiyen açmaz
peçesini."
Ne demek istediğine kafa yorarken Şems aniden soruverdi:
"Hangi sûreymiş takıldığın?"
"Nisa sûresi" dedim yavaşça. "İçime sinmeyen birkaç husus
var orada. Bazı yerlerde erkeklerin kadınlara üstün olduğu yazılı.
Hatta kocaların karılarını dövebileceğim söylüyor..."
"Öyle mi? Bak sen!"
Şems öyle abartılı bir hayretle tepki vermişti ki ciddi mi
yoksa alay mı ediyor anlayamadım. Bir süre hiçbir şey demeden
karşılıklı durduk. Derken Tebrizli Şems ezberden okumaya
başladı:
Erkekler, kadınlar üzerinde hâkim dururlar, çünkü bir kere
Allah birini diğerinden üstün yaratmış ve bir de erkekler
mallarından harcamaktadırlar. Bunun için iyi kadınlar, itaatkârdırlar.
Allah'ın korumasını emrettiği şeyleri, kocalarının
yokluğunda da korurlar. Serkeşlik etmelerinden endişe ettiğiniz
kadınlara gelince; önce kendilerine nasihat edin, sonra
yataklarında yalnız bırakın, yine dinlemezlerse dövün, itaat
ettikleri hâlde onları incitmek için bahane aramayın. Çünkü
Allah, çok yüksek çok büyüktür.
Ayetin tamamını okuduktan sonra Şems gözlerini açtı, bana
baktı, belli belirsiz bir tebessüm yayıldı dudaklarına. Derken
bir kez daha başa döndü:
245
Erkekler; kadınları gözetip kollayıcıdırlar.. Şundan ki, Allah,
insanların bazılarını bazılarından üstün kılmıştır ve erkekler
mallarından bol bol harcamışlardır, iyi ve temiz kadınlar
saygılıdırlar; Allah'ın kendilerini koruduğu gibi, gizliliği
gereken şeyi korurlar. Sadakatsizlik ve iffetsizliklerinden
korktuğunuz kadınlara önce öğüt verin, sonra onları yataklarında
yalnız bırakın ve nihayet onları evden çıkarın I bulundukları
yerden başka yere gönderin! Bunun üzerine size saygılı
davranırlarsa artık onlar aleyhine başka bir yol aramayın.
Allah çok yücedir, sınırsızca büyüktür.
"Ne dersin Kimya? Sence bu ikisi arasında bir fark var
mı?" diye sordu Şems.
"Evet, var" dedim. "Aynı ayetin iki farklı yorumunu okudun.
Dokuları nasıl da farklı. Birincisi, evli erkeklere karılarını
dövme izni veriyor. İkincisi, en kötü durumda uzaklaş ya
da uzaklaştır diyor. Aralarında epey fark var. Niye böyle?"
"Niye böyle, niye böyle?" diye tekrarladı Şems ve birden
başka bir konuya geçti: "Söylesene Kimya. Hayatında hiç nehirde
yüzdün mü?"
Gözümün önüne çocukluk günlerim geldi. Toros Dağları'nın
buz gibi soğuk suları. Kız kardeşimle kaç öğleden sonra
dağ pınarlarında yüzmüş, şen şakrak gülmüş, eğlenmiştik.
Gözlerim doldu. Yüzümü çevirdim. Şems'in zaaflarımı,
zayıflığımı görmesini istemiyordum.
"Bir nehre uzaktan bakınca insan zanneder ki tek bir
akıntı var" dedi Şems. "Ama suya daldın mı birden fazla olduğunu
anlarsın. Irmakta nice akıntı gizlidir, hepsi ahenkle
ama ayrı ayrı akar."
Şems-i Tebrizî bunu dedikten sonra yanıma vardı, çenemi
tutup başımı kaldırdı. Böylelikle beni o dipsiz, o zifiri kara, o
ruh dolu gözlerine bakmaya zorladı. Kalbim bir an duracak
gibi oldu, nefes bile alamadım.
-
Yalan
15 years ago
- 247
"Kuran çağıl çağıl bir nehirdir" dedi. "Uzaktan bakana tek
bir akıntı gibi görünür, içinde yüzene ise dört ayrı ırmak. Balık
türlerini düşün Kimya. Kimi balık sığ suda yaşar, kimi
derinlerde. Biz insanlar da öyleyiz. Fıtratımıza, kavrayışımıza
göre şu veya bu katmanda kalıyor, orada yüzüyoruz."
"Sanırım anlamadım" dediysem de anlamaya başlamıştım.
"Kıyıya yakın yüzmeyi sevenlere Kuran'm zahiri katmam
kâfi gelir. Ne yazık ki insanların çoğu böyledir. Ayetleri kelime
manâsıyla alırlar. Bazıları Nisa suresini okuyunca erkeklerin
kadına üstün yaratıldığı sonucuna varırlar. Ne görmek
isterlerse, onu görürler."
"Peki ya diğer akıntılar?" diye soracak oldum.
Şems hafifçe durakladı. Gayriihtiyarî ağzına takıldı gözüm.
Dudakları pembe ve biçimliydi. Ağzı davetkâr bir saklı
bahçeydi.
"Üç akıntı daha var. İkincisi ilkinden derindir ama yine de
yakındır yüzeye. İnsan, şuuru genişledikçe kitaba daha çok
vakıf olur. Fakat bunun için metnin derinliğine dalman gerekir.
Balıklama!"
Onu dinlerken kendimi hem bomboş hissediyor, hem doluyordum.
"Peki içine dalınca ne olur?" diye sordum.
"Üçüncü akıntı, bâtınî katmandır. Nisa suresini gönül gözün
açık okursan, göreceksin ki ayet kadınlarla erkekler
hakkında değil; Kadınlık ve Erkeklik hakkında. Tasavvufta
fena ve beka, kadınlık ve erkeklik hâllerine tekabül eder. Ve
her birimiz, buna senle ben de dahiliz, içimizde taşırız kadınlık
ve erkeklik hâllerini, farklı farklı nispetlerde. Ne zaman
ki ikisine de kucak açarız, barışık ve bütünleşmiş oluruz."
"Yani bende erkeklik mi var?"
"Elbette. Kadınlık da var erkeklik de."
Gülmeden edemedim. "Peki ya Efendi Mevlâna? Ya o?"
Şems'in yüzü tebessümle aydınlandı. "Her erkekte en az
bir dirhem kadınlık mevcuttur, her kadında bir nebze de olsa
erkeklik."
'Ya kazak erkekler?" diye sordum. "Kabadayılarda kadınlık
olur mu hiç?"
Şems bir sır paylaşırcasma göz kırparak, "Bilhassa onlarda
olur Kimyacım" dedi. "İnan bana, bilhassa en çok erkek
erkek oğlu erkek geçinen kabadayılarda."
Bir genç kız gibi kıkırdamak üzereydim ki dudaklarımı
ısırdım, kendimi tuttum. Şems bu kadar yakmımdayken kalbim
daha hızlı atıyordu. Tuhaf bir adamdı, sesinde müthiş bir
ahenk vardı, elleri ince ve zarifti; bakışları güneşten fışkıran
bir huzme misali değdiği yeri canlandırıyordu. Yanındayken
hem gençliğimi hissediyor, hem anaç duygularla doluyordum.
Onu korumak, kollamak istiyordum. Gerçi bunu nasıl yapacak,
onu neden koruyacaktım, kestiremiyordum.
Şems elini omzuma koydu, yüzü yüzüme öyle yakındı ki
nefesinin ılıklığı tenimi okşuyordu. Bakışlarında şimdi yepyeni,
rüyada gibi bir hâl vardı. Usulca dokundu yanağıma.
Tenimdeki parmak uçları yanan bir kandil gibi sıcacıktı. Şaşkınlıktan
küçük dilimi yutacaktım. Derken parmakları yüzümde
aşağılara kaydı, alt dudağıma uzandı. Başım döndü,
gözlerimi kapadım, heyecandan titriyordum. Ama Şems dudağıma
değer değmez elini çekti.
"Artık gitsen iyi olur can Kimya" dedi kısık bir sesle. İsmimi
hüzünlü bir kelime gibi telaffuz etmişti.
Koşarcasına dışarı fırladım. Başım hâlâ dönüyor, yanaklarım
yanıyordu.
Ancak odama dönüp döşeğe sırtımı dayadığımda, gözlerimi
tavana 'dikip, acaba Şems beni öpseydi nasıl olurdu diye
heyecan içinde düşünürken şafak attı. Aklım o kadar başımdan
gitmişti ki, ırmaktaki dördüncü akıntıya, Kuran'm daha
derin katmanına nasıl varacağımı sormayı unutmuştum.
Sahi neydi o katman? İnsan öylesi bir derinliğe nasıl ererdi?
248
249
Ve o kadar derinlere dalanlara ne olurdu? Bir daha geri gelebilirler
miydi?
Sultan Veled
Konya, 4 Eylül 1245
Biraderimin hâllerinden endişe etmeye başladım. Gerçi
Alaaddin hep böyleydi, böyle tezcanlı, delişmen ve alıngan.
Çocukken de tepesi çabuk atardı. Ne var ki son zamanlarda
hep gergin, hep diken üstünde. Anında öfkeleniyor. Adeta çatacak
yer, kavga edecek hasım arıyor. En ufak bir meselede
heyheyleri geliyor. O kadar asabi ki sokaktaki çocuklar bile
uzaktan onu görünce kaçışıyorlar. Yaşı daha on yedi ama sürekli
kaşlarını çatmaktan yüzünde yaşlı insanlar gibi çizgiler
oluştu. Daha bu sabah ağzının yanında yeni bir kırışıklık
fark ettim, sürekli dudağını büzdüğünden olacak.
Bugün tam kendimi çalışmaya vermiş, babamın yazılarım
temize çekiyordum ki arkamda belli belirsiz bir ses işittim. Alaaddin'di.
Alt dudağını ısırmış, göz ucuyla yazdıklarıma bakıyordu
Kim bilir ne zamandır ses etmeden arkamda durup beni
izliyordu. Gözlerinde sıkıntılı bir bakışla ne yaptığımı sordu.
"Babamın eski bir risalesinin suretini çıkarıyorum" dedim.
"Tüm sohbetlerini temize çekip kopyalamak niyetindeyim."
Alaaddin yarı alaylı baktı. "Ne faydası olacak ki?" diye sordu.
"Anlamıyor musun? Babamız ders vermeyi de, vaazları
da bıraktı. Artık medresede müderrislik de etmiyor. Tüm mesuliyetlerini
bir kenara attı. Boş yere uğraşıyorsun."
"Geçici bir durum bu" diye sözünü kestim. "Zamanı gelince
eminim yeniden ders vermeye başlar."
"Sen kendini kandırmaya devam et. Görmüyor musun babamın
Şems'den başka kimseye ayıracak vakti yok? Adam
sözde abdal olacak, evimize kök saldı."
Aladdin alaylı bir edayla güldü, benim de ona eşlik etmemi
bekler gibiydi ama ben ağzımı açmayınca, susup sinirli sinirli
odada volta atmaya başladı.
"Dedikodular aldı başını gitti. Elalemin ağzı torba değil ki
büzesin" diye devam etti "Herkes aynı soruyu soruyor: Nasıl
oluyor da çapulsuz dervişin teki koskoca bir âlimi parmağında
oynatıyor? Babamızın itibarı çölde kar tanesi gibi kaldı.
Eğer bir an evvel kendine çekidüzen vermezse tek bir talebe
bile bulamayacak. Kimse onu hoca diye istemeyecek. Hani
hakları da yok değil."
Kardeşime baktım. Bıyıkları yeni terlemişti ama el kol hareketleri,
konuşma biçimi, her şeyiyle erkeklik taslıyordu.
Geçen seneden bu yana ne kadar değişmişti. Gizli bir sevdası
olduğunu, birine gönlünü kaptırdığını biliyor ama kime
abayı yaktığını soramıyordum. En yakın arkadaşlarının
ağızlarını aramış ama onlardan da bilgi alamamıştım.
"Alaaddin, biliyorum Şems'i sevmiyorsun. Ama evimizde
misafirdir, hürmet etmek gerekir. Hem sen neden elalemin dediğine
kulak asıyorsun? Pireyi deve yapmanın anlamı yok."
Bu sözler ağzımdan çıkar çıkmaz pişman oldum. Fazla tepeden
konuşmuştum. Ama laf ağızdan çıkmıştı bir kere. Alaaddin
saman gibi alev almıştı.
"Pireyi deve yapıyorum ha?" dedi Aladdin. "Başımıza gelen
felakete pire mi diyorsun? Nasıl bu kadar kör olabilirsin?"
Bir sahife daha aldım elime, narin sathını okşadım. Babamın
kelimelerinin suretini çıkartıp, bu sayede ömürlerinin
uzamasına yardımcı olduğumu düşünmekten mutlu oluyordum.
Aradan bir asır bile geçse insanlar babamın öğretilerini
okuyup feyz alabileceklerdi. Nesilden nesle bu malûmatın
intikalinde ufak da olsa bir payım olması gurur veriyordu.
Alaaddin usulca yanımda dikildi; yaptığım işe karamsar,
kasvetli gözlerle baktı. Bir an için yüzünde baba sevgisine
250
251
muhtaç bir çocuk gördüm. O an anladım ki Aladdin'in kızdığı
gerçekte Şems değildi. Babamdı.
Alaaddin kızgındı babama; kendisini yeterince koruyup
kollamadığım düşünüyor ve tüm itibarına rağmen, annemizi
genç yaşında alıp götüren ölüm karsısında çaresiz kalmış
olmasını kabullenemiyordu.
"Herkes diyor ki Şems babamıza büyü yapmış" diye mırıldandı
Alaaddin. "Diyorlar ki Şemsi Haşhaşiler yollamış."
"Haşhaşilermiş!" diye çıkıştım. "Sen de bu saçmalıklara
inanıyorsun öyle mi?"
Haşhaşiler mebzul miktarda uyuşturucu kullanıp suikastlar
düzenlemeleriyle nâm ve korku salmış bir mezhepti. Ortalığa
dehşet saçmak için nüfuzlu kimseleri hedef seçer, kurbanlarını
uluorta katlederlerdi. Selahattin Eyyubi Hazretlerinin
çadırına girip, başucuna zehirli bir tatlı bırakacak kadar ileri
gitmişlerdi. Tatlının yamna bir de pusula iliştirmişlerdi: ^Gözümüz
Üstünde!" Ve Selahaddin Eyyubi, yani Haçlılara karşı
cesaretle savaşıp Kudüs'ü geri alan ve kimseden korkusu olmayan
o muhteşem kumandan, Haşhaşilerle mücadeleye cesaret
edememiş, alttan almıştı. İnsanlar nasıl olur da Şems'in
bu korkunç örgütle alâkası olduğunu düşünürlerdi?
Elimi Alaaddin'in omzuna koydum. "Hem bilmez misin
Haşhaşiler artık eskisi gibi değildir? Çoktan dağıldılar, sadece
isimleri kaldı yadigâr. Devir değişti."
Alaaddin bu ihtimali düşündü. "Evet ama diyorlar ki Hasan
Sabbah'm üç sadık kumandanı takipten kaçmayı başarmış.
Alamud Kalesi'nden gizlice çıkmış ve gittikleri her yere
bela götürmeye and içmişler. Bunlardan biri Konya'ya gelmiş.
Bence o Şems işte."
Artık sabrım taşmak üzereydi. "İnsaf et. Hadi de ki Şems
Haşhaşi lideridir. Peki, ne demeye babamızla uğraşsın?"
"Çünkü nüfuzlu kişilerden nefret ediyor ve kargaşa yaratmayı
seviyorlar. Babam da itibarlı biri değil mi? En azından
bir zamanlar öyleydi" diye tersledi Alaaddin. Hayal ürünü
suçlama ve entrikalara kendini öyle kaptırmıştı ki anlattıklarının
heyecanından yanakları al al olmuştu.
Onunla konuşurken daha dikkatli olmam gerektiğini fark
ettim. "Bak kardeşim, insanlar düşünmeden ağızlarına her
geleni söyler. Bu tür rivayetleri ciddiye alma. Zihnini şüpheden,
garezden temizle. Görmüyor musun seni zehirliyor?"
Alaaddin gücenmiş bir edayla burnundan soluduysa da bir
şey demedi.
"Şems'i sevmek zorunda değilsin. Ama babamızın hatırı
için birazcık saygı göster" diye ekledim.
Alaaddin dikkatle, sitemle bana baktı. Belki de kardeşim
sadece Şems'e kızgın ya da babama kırgın değildi, benim de
onu düş kırıklığına uğrattığımı düşünüyordu. Sanki, Şems'e
kıymet vermem zayıflık ve pısırıklıktı, babamızın gözüne girmek
için her şeyi görmezden gelip yaltaklanıyordum ona göre.
Belki vehimdi benimkisi ama, yine de kalbim kırılıyordu.
Yine de ona kızamıyordum. Ne de olsa küçük kardeşimdi.
Ona baktığım zaman ara sokaklarda kedi kovalayan, yağmur
birikintilerine dalıp ayağını çamura bulayan, bütün gün yoğurtlu
ekmek kemiren oğlan çocuğunu görüyordum. O hafif
tombul, yaşma göre bir parça kısa boylu çocuk, annesinin vefat
haberini duyduğunda damla göz yaşı dökmemişti. Haberi
alınca tek yaptığı başını eğip ayaklarına bakmak olmuştu,
çarıklarından utanırcasına. Dudaklarını büzmüş, öylece kalmıştı.
Keşke ağlayıp feryat edebilseydi. Keşke her şeyi bu kadar
içine atmasaydı.
"Hatırladın mı bir keresinde sokakta çocuklarla kavgaya
tutuşmuştun?" diye sordum. "Hani eve ağlayarak dönmüştün,
burnun kanıyordu. Rahmetli annem o zaman sana ne
demişti?"
Alaaddin'in yüzü aydınlandı ama cevap vermedi.
"Annem demişti ki birine kızar ya da kırılırsan, kafanda ö
252
253
kişinin çehresini, sevdiğin birinin çehresiyle değiştir. Peki,
Şems'in çehresiyle annemizinkini değiştirmeyi denedin mi?
Belki böylece onda sevecek bir şeyler bulursun."
Kırık bir tebessüm belirdi Alaaddin'in yüzünde, bir süre
asılı kaldı dudaklarında. Yüreğim eridi. Kardeşimi kucakladım.
O da bana uzun zamandır ilk defa sıkı sıkı sarıldı. İşte
o an sandım ki her şey düzelecek, Şems'le arasını yapacak.
Sandım ki evimiz o eski ahengine kavuşacak.
Meğer ne safmışım. Herhalde daha fazla yanılamazmışım.
Kerra
Konya, 22 Ekim, 1245
Bir Allah bilir ne konuştuklarını. Geçen gün helva ikram
etmek için yanlarına gittiğimde öyle ateşli konuşuyorlardı ki
beni fark etmediler bile. Ben ortalıktayken Şems genellikle
bir şey söylemez, varlığım onu mutlak suskunluğa itermiş gibi.
İster muhteşem bir ziyafet hazırlayayım, ister kuru ekmek
ikram edeyim, hep aynı ifadeyle teşekkür eder. Zaten
hep az yer, dişinin kovuğunu dolduracak kadar. Ama gel gör
ki bu sefer tabaktaki helvanın tadına bakmasıyla gözlerinin
parlaması bir oldu.
"Helva ne kadar lezzetliymiş Kerra, ellerine sağlık! Nasıl
pişir din?" dedi Şems.
O an bana ne oldu bilmiyorum. İltifatına sevineceğim yerde
hiddetlendin. "Ne demeye soruyorsun? Anlatsam bile aynısını
yapamazsın ki!"
Şems dediklerime hak vermiş gibi hafifçe başını salladı.
Bir şey söylemesini, hatta terslemesini bekledim ama yapmadı,
öylece durdu.
Bir süre sonra odadan çıktım ve onları baş başa bıraktım.
Doğrusu bu hadiseyi tamamen unutmuştum. Ama bu sabah
öyle bir şey oldu ki her şeyi yeni baştan hatırladım.
sfc % ^
Ocak başmda yayıkta yağ yapıyordum ki avludan garip
sesler duydum. Dışarı koşunca tuhaf bir manzaraya şahit oldum.
Her yanda kitaplar vardı; kuleler hâlinde üst üste dizilmiş,
ha devrildi ha devrilecek, yüzlerce kitap ve el yazması
saçılmıştı ortalığa, bir o kadarı da şadırvana atılmıştı. Mürekkepleri
çözüldüğünden şadırvandaki su maviye çalmaya
başlamıştı.
Şems, gözlerimin önündeki kitap yığınından bir kitap çekti,
şöyle bir karıştırdı ve pat diye suya attı. Baktım, Divanül
Mutannahi. Kitap su yüzüne çıkar çıkmaz bir başkasına
uzandı. Bu kez sırada Feridüddin Attar'm Esrarname'si vardı.
Dehşete düşmüştüm. Kocamın en sevdiği kitapları tek tek
mahvediyordu! Sırada Rumi'nin babasından kalma Kâmûsul-
A'lâm'ı vardı. Rumi'nin babasına hayranlığını, bu eski el
yazmasına olan düşkünlüğünü bildiğimden hemen dönüp kocama
baktım.
Ne var ki Rumi yana çekilmiş kıpırtısız duruyordu. Beti
benzi atmış olsa da, elleri titrese de ses çıkarmıyordu. Aklım
almadı. Vaktiyle «sırf kitaplarının tozunu aldım diye beni
azarlayan adam gitmiş, onun yerine, tüm kütüphanesini
mahveden deliyi kenardan izleyen biri gelmişti. Ağzını açıp
tek kelime etmiyordu! Hiç adil değildi. Madem Rumi karışmayacaktı
bu işe, ben karışacaktım.
"Ne yapıyorsun?" diye bağırdım Şems'e. "Bu kitaplar son
derece kıymetlidir. Ne diye onları suya atarsın? Sen aklını mı
yitirdin?"
Şems bana yanıt vermedi, başını Rumi'ye çevirdi. "Sen de
mi böyle düşünürsün?" diye sordu.
254
255
Rumi dudaklarını büzdü, belli belirsiz gülümsedi ama susmaya
devam etti.
"Neden bir şey demiyorsun?" diye bağırdım kocama.
Rumi bunun üzerine yanıma varıp sıkı sıkıya elimi tuttu.
Sakin ol Kerra, lütfen. Şems'e itimadım tam. Böyle davranmasının
elbette bir sebebi vardır."
Şems omzunun üstünden bana şöyle bir baktı. Rahattı,
belli ki kendine inancı tamdı. Cüppesinin yenini sıvadı, kollarını
suya daldırdı ve başladı tek tek şadırvandaki kitapları
çıkarmaya. Hayretten küçük dilimi yuttum, zira sudan çektiği
her kitap kupkuruydu.
"Sihir mi bu? Kara büyü mü? Nasıl yaptın?" diye sordum
İşte o zaman Şems gayet sakin bana baktı ve şöyle dedi: "Ne
demeye soruyorsun? Anlatsam bile aynısını yapamazsın ki."
Öfkeden zangır zangır titreyerek onları avluda bıraktım,
koşa koşa mutfağa döndüm. Artık tek sığmağımdı mutfak. Ve
orada, onlarca tencere tava, yığınla ot ve baharat ortasında
yere çöküp ağladım, ağladım.
Rumi
Konya, Aralık 1245
Bu sabah şafak söker sökmez Şemsle evden ayrıldık. Bir
süre çayırların, vadilerin, pınarların arasında doludizgin at
sürüp ılık meltemin yüzümüzü okşamasıyla keyiflendik. Yaklaştığımızı
gören korkuluklar buğday tarlaları arasından bize
selâm durdu; bir çiftlik evinin önünde ipe dizili yeni yıkanmış
çamaşırlar delice dalgalandı.
Ardından Şems atının dizginlerine asıldı, uzakta bir meşe
ağacına işaret etti. Beraberce o ağacın altına oturduk, eflatuna
çalan semayı seyredaldık. Uzaktan sabah ezanı okununca
Şems hırkasını yere serdi; yan yana namaz kıldık. Namaz
sonrası dua ederken sadece kendimiz için değil, bütün insanlık
için güzellikler diledik.
Yirmi Altıncı Kural: Kâinat yekvücut, tek varlıktır. Her
şey ve herkes görünmez iplerle birbirine bağlıdır. Sakın
kimsenin ahım alma; bir başkasının, hele hele senden zayıf
olanın canını yakma. Unutma ki dünyanın öte ucunda
tek bir insanın kederi, tüm insanlığı mutsuz edebilir.
Ve bir kişinin saadeti, herkesin yüzünü güldürebilir.
"Konya'ya ilk geldiğimde bu ağacın altında oturmuştum"
diye mırıldandı Şems. "Gariban bir köylüyle tanıştım. Sana
hayrandı. Vaazlarının kedere deva olduğunu duymuştu."
"Bana Kelimelerin Sarrafı derlerdi" dedim. "Ama o günler
çok geride kaldı. Artık içimden ne vaaz vermek geliyor, ne
hitap etmek. Sözüm kalmadı."
"Sen gene Kelimelerin Sarrafı olacaksın" dedi Şems. "Fakat
bir farkla! Eskiden Vaaz Veren Akıl idin. Artık Yüreğin
Şarkı Söyleyecek."
Ne kast ettiğini anlayamadım, sormadım da. Şafak geceden
kalan tortuları silmiş, gökte günahsız bir turuncu tabaka
bırakmıştı. Karşımızda şehir uyanıyordu; kargalar bostanlara
dadanmış, ocaklar yakılmış, çoluk çocuk yüzlerini yıkamış,
herkes taptaze bir güne hazırlanıyordu.
Şems kısık bir sesle, "Arzın her yerinde insanlar bahtiyar
olmaya can atıyor ve tamamlanmak istiyor ama manevî bir
rehberden mahrumlar" dedi. "Senin kelimelerin onlara yardım
edecek, ışık tutacak. Ben de bu uğurda senin hizmetkârın olacağım."
"Öyle deme" diye itiraz ettim. "Sen benim dostumsun."
Şems itirazıma aldırış etmeden devam etti: "Tek endişem,
şu içine gizlendiğin kabuk. Meşhur ve muktedir birisin, etra-
256
257
fin hayranlarla kuşatılmış. Ama sıradan kimseleri ne kadar
bilirsin? Düşmüşleri, dışlanmışları anlamadan toplumu anlamak
mümkün değil. Sarhoşları, dilencileri, hırsızları, fahişeleri,
kumarbazları... teselli bilmezleri, ihmal edilmişleri,
yaftalanmışları... Allah'ın yarattığı her mahlûku sevebilir
miyiz? Çetin bir sınavdır bu, çok az kişi verir bu imtihanı."
Konuştukça yüzünde neredeyse babacan bir şefkat beliriyordu.
Hakkını teslim etmeliydim. "Doğru. Her zaman korunaklı
bir şekilde yaşadım. Bu toplumun düşmüşleri nasıl yaşar bilmem
bile."
Şems eğildi, bir avuç toprak aldı, parmakları arasında ufaladı.
Sonra yerdeki kırık bir dala uzandı; kalktı, meşe ağacının
etrafında genişçe bir çember çizmeye koyuldu. Çember
tamamlanınca kollarım semaya kaldırdı, sanki görünmez bir
elin kendisini harekete geçirmesini bekliyordu. Ardından esmayıhüsnâyı
sayarak başladı çemberin içinde dönmeye. Önce
ağır ağır, rikkat ve dikkatle, sonra kendisinden geçerek,
hızlanan bir ezgiye eşlik edercesine, insanüstü bir kudretle
döndü, döndü. Tüm kâinat ve cümle yıldızlar ve dahi ay da
onunla semaya durdu. Bu fevkalade raksı izlerken, gözyaşlarıma
hâkim olamadım. Bıraktım bu vecd anının tılsımı hem
ruhumu hem bedenimi sarmalasın.
En nihayetinde Şems yavaşladı ve durdu. Kesik kesik soluyarak,
gaybdan gelircesine boğuk bir sesle konuştu: "Günü
gelecek sana Aşk'm Şairi diyecekler" dedi. "Doğu'dan, Batı'dan,
Kuzey'den ve Güney'den yüzünü dahi görmemiş insanlar
senin kelimelerinden ilham, feyiz ve cesaret alacak."
İnanması zordu. "Bu nasıl olacak?" diye sordum.
"Dersle değil. Vaazla değil. Şiirle olacak."
"Şiir mi?" Sesim çatlamıştı. "Ben hayatta şiir yazmam ki.
Şair değil, âlimim. Sanat değil, ilim irfandır benim saham."
Şems hafifçe dudak büktü. "Dostum, sen, bu dünyanın gördüğü
göreceği en büyük şairlerdensin."
Tartışacak hâlim yoktu. "Velev ki dediğin doğru, ne yapılacaksa
beraber yapacağız."
O zaman Şems sustu. Bir uğursuz sessizlik oldu. Gözlerini
benden kaçırdı. Neyin var diye üsteleyince en sonunda bir itirafta
bulunur gibi zorlukla konuştu: "Sana bu yolda sonuna
kadar yoldaş olayım isterim ama yapamam. Benim vadem
bellidir. Hep yanında kalamam. Gitmem gerek."
"Ne biçim laf bu? Nereye gideceksin?" diye sordum telaşla.
"Hiçbir yere gidemezsin."
Şems dudaklarını sıktı. "Benim elimde değil" dedi.
Apansız bir yel bizden yana esti, hava aniden soğudu; o an,
oracıkta, bıçakla kesilmişçesine güz mevsimi sona erdi. Berrak
ve pak gökkubbeden üstümüze hafiften, ılık ılık yağmur
çiseledi. İşte o an ilk kez, Şems'in bir gün beni terk edip gideceği
düşüncesi olanca karanlığıyla aklımdan geçti.
Ve o kadar canımı yaktı ki bu fikir, üstüme çuval çuval
ağırlık binmiş gibi yüreğim sıkıştı, sinem ağrıdı. Başımı çevirdim.
Gözlerine bakamadım.
Sultan Veled
Konya, Aralık 1245
Boş laflar yüreğimi dağlıyor. İnsanlar nasıl bu kadar bol
keseden konuşuyor hiç tanımadıkları biri hakkında? Hakikatten
ne kadar uzaklar! Babamla Şems arasındaki manevi
bağın ne kadar kuvvetli olduğunu anlamıyorlar. Belli ki Kuran-
ı Kerim'i de okumuyorlar. Zira okusalar benzeri manevi
muhabbet hikâyeleri olduğunu bilirlerdi. Misal Hazreti Musa
ile Hazreti Hızır'ın arasındaki yoldaşlık.
Kehf suresinde apaçık yazmaz mı? Hazreti Musa efsanevi
258
bir komutan, kanuni sıfatına layık biri olmanın yanı sıra günün
birinde peygamber olacak kadar da mümtaz bir adammış.
Ama bir gün gelmiş, manevi gözünü açacak bir dosta ihtiyaç
duymuş. Böyle birini bulmak için dua etmiş. Nihayet
duası kabul olunduğunda, bu dost zorda ve darda olana koşan
Hızır'dan başkası değilmiş.
Hızır, Musa'ya demiş ki: "Ömrü billah seyyahım. Sen seyahatlerimde
bana katılmak istediğini söylüyorsun ama bunu
tek bir şartla kabul ederim: Yaptıklarımı sorgulamayacaksın.
Soru sormadan benimle gelebilir, bana güvenebilir
misin?"
"Elbette" demiş Musa. "Bırak senle geleyim. Söz, hiçbir şey
sormayacağım."
Böylece yola düşmüşler, şehir şehir gezmişler. Ama Musa yol
boyunca Hızır'ın işlerine akıl sır erdirememiş. Bakmış iyi bir
adamın gemisini batırıyor, temiz bir ailenin çocuğunu öldürüyor,
sonra da gidip kötü kalpli insanların duvarlarım onarıyor.
Ne adalet var, ne mantık. Dilini tutamamış, çaresizce sormuş:
"Niçin yapıyorsun bunları? Hiçbirine anlam veremiyorum.'-
"Bana verdiğin söze ne oldu Musa? Sana demedim mi bana
soru sorma diye" demiş Hızır.
Yola devam etmişler. Ama Musa her defasında sormuş, ettiği
yemini çiğnemiş. En nihayetinde Hızır durup başından
beri yaptığı her işi tek tek sebebiyle izah etmiş. O zaman Musa
anlamış ki, korkunç gibi görünen işlerin ardında bilmediğimiz
bir açıklama, her şerrin ardında da bir hayır var. Hızır'la
yoldaşlığı sayesinde gözü maneviyata açılmış. Başka
türlü göremeyeceği bir nizamı görmeye başlamış.
Bu meselde olduğu gibi, bu dünyada sıradan fanilere anlaşılmaz
gelen ama aslında derin ilimlere açılan dostluklar
vardır. Şems'in babamın hayatındaki yeri de böyle.
Ama insanlar benim gibi düşünmez, bilirim, işte bu yüzdendir
endişem. Maalesef Şems de yangına körükle gidiyor.
259
Başkalarına hoş görünmek için azıcık çaba göstermediği gibi
habire birilerinin bam teline basıyor. Bazı günler haramiler
gibi babamın kapısının önüne oturup gelen gideni denetliyor.
Ahaliden kim babamı görmek istese Şems önüne çıkıp bir sürü
soru soruyor.
'Yüce Mevlâna'yı niye görmek istersin?" diye soruyor ve
karşıdaki ne söylerse söylesin, beğenmiyor. Sonra üsteliyor:
"Peki ona ne hediye getirdin?"
Gelenler ne diyeceklerini bilemeden şaşırıp kekeliyorlar.
Şems de onları tekme tokat kovuyor.
Bu ziyaretçilerin bir kısmı birkaç gün sonra gene geliyor,
bu sefer koltuklarının altında pahalı hediyelerle. Kuru
üzümler, atlas yorganlar, ipek halılar, kuzular... Ama bu malları
görünce Şems daha da hiddetleniyor.
Bir gün, babamı görmek isteyen ama bir türlü kapıdaki
Şems'i atlatamayan bir adam hiddetle bağırdı: "Yeter artık!
Sen kim oluyorsun da Mevlâna'nın kapısına geleni kovuyorsun?
Herkese soruyorsun ne getirdin diye! Peki ya sen? Sen
ne hediye getirdin Efendi Mevlâna'ya?"
"Hediyem kendimdir" dedi Şems, gayet sakin. "Ben onun
yoluna baş koydum."
Adam bunu işitince mosmor oldu. Ne diyeceğini bilemeden
kalakaldı. Sonra da kös kös uzaklaştı.
* * *
Aynı gün Şems'in yanına gittim. "Bu kadar çok insan tarafından
yanlış anlaşılmak seni üzmüyor mu? Sana düşmanlık
etmelerine hakikaten aldırmıyor musun?" diye sordum.
Şems bana boş boş baktı, sanki ne dediğimi anlamamıştı.
"Benim hiç düşmanım yok ki" dedi omuz silkerek. "Bizi tenkit
edenler olacaktır. Rakibimiz de olur, sevmeyenimiz de. Ama
Allah âşıklarının düşmanı olmaz. Biz kin gütmeyiz evlat."
260
Yirmi Yedinci Kural: Şu dünya bir dağ gibidir, ona
nasıl seslenirsen o da sana sesleri öyle aksettirir. Ağzından
hayırlı bir laf çıkarsa, hayırlı laf yankılanır.
Şer çıkarsa, sana gerisin geri şer yankılanır.
Öyleyse kim ki senin hakkında kötü konuşur, sen o
insan hakkında kırk gün kırk gece sadece güzel sözler
et. Kırk günün sonunda göreceksin her şey değişmiş
olacak. Senin gönlün değişirse, dünya değişir.
"Ama insanlarla tartışıyor, hatta kavga ediyorsun" dedim.
Şems gülümsedi. "Kavgayı onlarla değil, nefsleriyle ediyorum."
"İyi ama sonra senin hakkında ileri geri bir sürü laf ediyorlar.
Hatta iki erkek bu kadar yakın dost olamaz: olursa
ortada ağza alınmayacak bir düşkünlük vardır diyenler bile
çıkıyor. Öyle kızıyorum ki böyle art niyetli, bu kadar fesat dolu
olmalarına..."
Şems bunu duyunca sessiz bir ah etti ve sonra bana bir hikâye
anlattı.
İki seyyah bir şehirden diğerine gidiyormuş. Derken yollarının
üstüne taşkın bir dere çıkmış. Tam suyu geçecekler, az
ötede korkudan tir tir titreyen yapayalnız ve gencecik bir kadın
görmüşler. Adamlardan biri hemen kadının yardımına
koşmuş. Onu sırtına almış, suyu öylece aşmış. Sonra kadını
derenin öte yakasında yere bırakıp iyi günler dilemiş. Böylece
yollarına devam etmişler.
Ancak yolun kalan kısmında öteki seyyahın ağzını bıçak
açmamış. Suratından düşen bin parça. Somurttukça somurtuyor.
Birkaç saat böyle surat astıktan som-a suskunluğunu
bozup şöyle demiş: "Ne demeye o kadına yardım ettin?
Bir de üstelik ona dokundun. Seni ay artabilir dil Baştan çıkarabilirdi!
Erkekle kadın böyle temas etsin, olacak iş mi!
261
Ayıp yahu! Olmaz, bize yakışmaz!"
Kadını sırtında taşıyan seyyah sabırla gülümsemiş: "iyi de
dostum, ben o genç kadını derenin karşısına geçirip orada bıraktım;
sen ne demeye hâlâ taşırsın?"
"Kimi insan böyledir" dedi Şems. "Kendi korkularını, önyargılarını
başkalarına yansıtır ve onlarda gördüğünü sanır.
İşte asıl yük budur. Zihinlerini zanlarla doldurur, sonra da
bunca ağırlığın altında eziliverirler. Babanla aramızdaki bağın
derinliğini anlayamayanlara söyle, önce kendi zihinlerindeki
kiri pası temizlesinler!"
Ella
Boston, 15 Haziran 2008
Bir önceki mesajında demişsin ki, "Romanını iki
kez okuduktan ve Şems ile aranda bunca benzerlik
gördükten sonra hayat hikâyeni merak etmeye başladım.
Bana nasıl Sufi olduğunu anlatır mısın?"
Geçmişi konuşmaktan pek hoşlanmıyorum Ella,
yine de sana anlatacağım...
İskoçya'da, Kinlochbervie adında bir balıkçı
köyünde dünyaya geldim. Ailemin bana verdiği isim
Craig Richardson'dı. Çocukluğumdan kalan en belirgin
hatıralar balıkçı tekneleri, bel vermiş
ağlar arasından yeşil yılanlar gibi sarkan şerit
şerit yosunlar, kumsal boyunca solucan didikleyen
çulluklar, beklenmedik yerlerde boy veren yabani
çiçekler, denizin keskin ve tuzlu kokusu,
yemyeşil dağlar ve bir de savaş sonrası Avrupa'ya
hâkim olan alışılmadık sükûnet... Ben bunların
arasında büyüdüm.
262
263
Ardından bütün dünya paldır küldür 1960'larm
tufanına yakalandı. Öğrenci eylemleri, uçak kaçırmalar,
devrim girişimleri... Bense sessiz köşemde
hepsinden uzak, yaşıtlarımın kapıldığı değişim
dalgasından habersizdim. Babamın ikinci el
kitap satan bir dükkânı vardı, annemse yünü kıymetli
koyunlar yetiştirirdi. Böylece çocukluğum
boyunca hem bir çobanın münzevi hâllerinden, hem
bir kitapçının içedönüklüğünden bir şeyler aldım
galiba. Çoğu gün bir ağaca tırmanır, manzarayı
seyredalar, tüm hayatımı burada geçirmeyi planlardım.
Bazen köyden çıkmak ve maceralara atılmak
arzusu kalbimi yoklasa da, Kinlochbervie'yi
severdim. Hayatımdan memnundum. Orada doğdum,
orada öleceğim sanırdım. Meğer Tanrı’nın benim
için yazdığı hikâye bambaşkaymış.
Yirmi yaşımda hayatımı tümden değiştirecek iki
şeyle karşılaştım. Birincisi profesyonel fotoğraf
makinesiydi. Fotoğrafçılık kursuna kaydoldum,
ilk başta hobi olarak başlayan bu uğraşın
ömür boyu süren bir tutku olacağını bilmiyordum.
İkincisi, bir kadınla tanıştım. Arkadaşlarıyla
Avrupa'yı gezen ve "tesadüfen" köyümüze uğrayan
Hollandalı bir kadın. Margot'du adı.
Benden sekiz yaş büyüktü; çok güzeldi, uzun
boylu, alımlı, başına buyruktu. Bohem, idealist,
radikal, entelektüel, biseksüel, solcu, özgürlükçü,
yeşil-anarşist, çokkültürlülük yanlısı,
azınlık ve insan hakları savunucusu, ekofeminist...
Margot'u anlatan kavramların çoğunun anlamını
bile bilmiyordum. Ama bir tek şeyin farkındaydım:
0 bir Sarkaç Kadındı.
Bir bakmışsın son derece mutlu ve delidolu,
içinde buram buram yaşam sevinciyle fikirler,
projeler peşinde koşuyor. Bir bakmışsın omuzları
çökmüş, gözlerinin feri sönmüş. Ruh hâlini önceden
kestirmek imkânsızdı. "Burjuva konforunun
ikiyüzlülüğü" dediği hâkim yaşam tarzına ezelden
kızgındı. Her şeyi en ufak ayrıntısına kadar sorgulamaktan,
eleştirmekten kaçınmazdı. Benim gibi
sakin ve temkinli birinin nasıl olup da Margot
gibi çılgın bir kadın karşısında paniğe kapılıp
kaçmadığı muammadır. Hâlâ anlayamam. Ama kaçmadım.
Aksine, kendimi Margot'nun canlı kişiliğinin
girdabına bıraktım. Hiç düşünmeden... Âşık
olmuştum.
Tuhaf bir kimyası vardı Margot'un. Devrimci ve
yaratıcı fikirler, sivri eleştirilerle doluydu;
cesur, bağımsız ve asiydi. Ama aynı zamanda kristal
bir çiçek gibi narindi. Bir bakmışsın olmadık
bir sözden incinmiş, kırılmış. Kendi kendime
söz verdim: Onu dış dünyanın hoyratlığından da,
kendi içindeki yıkıcı damardan da koruyacaktım.
Acaba benim sevdiğim kadar o da beni sevdi mi?
Sanmıyorum Ella. Bana sadık olduğunu da sanmıyorum.
Ama biliyorum ki o da hiç kimseyi sevmediği
kadar, hatta kendi kendini şaşırtıp ürkütecek kadar
çok sevdi beni. Kendince, kadrince, yapabildiğince...
Böylece Margot'un peşine düşüp Amsterdam'a gittim.
Orada evlendik. Margot burada biraz duruldu;
kendini siyasi yahut ekonomik nedenlerden ötürü
Avrupa'ya iltica edenlere yardıma adadı. Mültecilerin
ihtiyaçlarına odaklı bir sivil toplum örgütünde
çalışarak dünyanın en belalı köşelerinden
kaçıp Hollanda'ya sığınan aileiere rehberlik edi-
264
265
-
Yalan
15 years ago
- yordu. Onların koruyucu meleğiydi. Öyle ki Endonezya'dan,
Somali'den, Arjantin'den, Filistin'den
nice aile kızlarına onun adını verdi.
Bense böyle idealist davalarla ilgilenemeyecek
kadar "meşgul" ve galiba maddiyatçıydım. İşletme
mezunu hırslı bir genç adam olarak kurumsal kariyer
basamaklarını tırmanmaktaydım. Uluslararası
bir firmada çalışmaya başladım. Margot ne statümle
ne de maaşımla ilgileniyordu ama ben bunları
gün geçtikçe daha çok önemsemeye başladım.
Güçlü olmak istiyordum. Güçlü ve zengin...
Tüm hayatımızı ince ince planlamıştım. İki sene
içinde çocuk yapacaktık. Kafamdaki mutlu aile
tablosunda iki kız çocuğu vardı. Bizi aydınlık
bir gelecek beklediğinden emindim. Ne de olsa
dünyanın en güvenli yerlerinden birinde yaşıyorduk;
bozuk bir musluk gibi Avrupa'ya mülteci akıtan
o karmaşık ülkelerden birinde değil. Gençtik,
sıhhatimiz yerindeydi. Hiçbir şeyin yanlış gitmesine
ihtimal vermiyordum. Şimdi bu satırları
yazarken inanması zor geliyor. Artık elli dört
yaşındayım, Margot ise hayatta değil.
Oysa daha sağlıklı ve tartışmasız, iyi kalpli
olan oydu, ben değil. Yaşamayı asıl o hak ediyordu.
Yalnız sağlıklı şeyler yer, düzenli egzersiz
yapar, her türlü kötü alışkanlıktan uzak dururdu.
Hep incecikti, formdaydı. Aramızdaki yaş farkına
rağmen benden daha genç dururdu.
Beklenmedik bir şekilde öldü. Bir gece sığınma
talep eden bir Rus gazeteciyi ziyarete gitmişti.
Dönüşte otobanın ortasında arabası arıza
yapmış. Ve her zaman trafik kurallarına riayet
eden, bu konuda beni hep uyaran Margot,
dörtlüleri yakıp bekleyecek yerde, nedense basireti
bağlanmış gibi arabadan çıkıp en yakındaki
köye yürümeye kalkmış. Üstünde koyu kahverengi
bir trençkot, koyu renk pantolon. Karanlıkla
bütünleşircesine... Yüz metre ilerde hızla
gelen bir araç çarpmış. Yugoslavya plakalı
bir karavan. Şoför onu görmemiş bile.
Sevdiğim kadını kaybedince ağır bir dönüşüm geçirdim.
Ne o balıkçı köyündeki saf delikanlıydım
artık, ne kariyer peşinde koşan bir işletmeci...
İçimdeki bastırılmış hayvan ortaya çıktı;
bastırılmış ve kapana kısılmış.
Hızla değiştim, çirkinleştim, çirkefleştim ve
en nihayetinde dibe vurdum. 1970'lerin başıydı.
Hayatımın bu safhasına, Sufi kelimesinin "S" harfiyle
tanışma dönemi diyorum.
İşte böyle. Umarım sıkılmamışsındır Ella. Biraz
uzunca yazmışım.
Sevgilerle,
Aziz
Fahişe Çöl Gülü
Konya, Ocak 1245
Başımı belaya soktuğum için cezalıyım. Hünsa patron artık
hiçbir yere gitmeme izin vermiyor. Ama üzülmüyorum.
İşin doğrusu ne sevinç ne keder, epeydir öyle yoğun hisler yaşamıyorum.
Aheste revan akıp gidiyor günler. Her sabah aynada
gördüğüm yüz biraz daha solgun, bir nebze daha durgun.
Ne saçımı tarıyor süsleniyorum, ne de pembeleşsin diye
266
267
yanaklarımı çimdikliyorum. Diğer kızlar görünüşümden şikâyet
ediyor; müşterileri kaçırıyormuşum. Belki haklılar
ama ben zaten kimse tarafından arzulanmak istemiyorum
ki. Erkeklere çekici görünmekten bıktım, yıprandım. Kimse
beni çekici bulmasa keşke, sessizce çürüsem bir köşede...
Ben kafamdan bunları geçiredurayım, evvelsi gün akşam
bir müşterinin ısrarla beni görmek istediğini söylediklerinde
şaşırdım. Gidip bakınca şaşkınlığın yerini korku aldı. Meğer
müşteri dedikleri Baybars'mış!
Ben önde o arkada, yukarı kattaki basık odalardan birine
çıktık. Yalnız kalır kalmaz dayanamadım, sordum: "Sen artık
zabit değil misin? Vazifen cemiyet nizamını ve ahlâkını korumak
değil mi? Kerhanede ne işin var?"
"Bak şu konuşana!" dedi Baybars kinayeyle. "Ya senin gibi
fahişenin camide ne işi vardı o gün? Senin yaptığın acayip olmuyor
da benim buraya gelmem mi tuhaf?"
"O günü bana hatırlatma. Senin yüzünden linç edilecektim.
Herkesi bana karşı kışkırttın. Sen bu kerhanenin gediklisi
değil miydin? Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu!" dedim
ve hemen ardından ekledim: "Eğer bugün hayattaysam, canımı
Şems'e borçluyum. Allah ondan bin kere razı olsun."
"Bana bak, benim yanımda anma şu mendeburun adını.
Kâfir herifin teki o!"
Baybars gibi bir zorbayla takışmamak gerektiğini biliyordum
ama sözümü sakınmadım: "Ben Tebrizli Şems'e kefilim.
Senin sandığın gibi kötü biri değil o. Kaç kez beni görmeye
geldi."
"Orospunun kefil olduğu adamdan kime hayır gelir?" dedi
Baybars pis pis sırıtarak. 'Vay, vay! Demek öyle ha! Kerhanede
bir derviş! Acaba neden şaşırmadım?"
"Senin aklın fikrin fesatta olduğu için herkesi kendin gibi
zannediyorsun! Hâlbuki düşündüğün gibi değil" dedim.
"Şems bana yardım ediyor. Bu yolları bırakmam için elimden
tutuyor. Diyor ki tek bir kişinin bedbaht olması, incinmesi bile
bütün şehri etkilermiş. İlk defa birisi beni insan yerine koyuyor.
Etim için, benden faydalanmak için değil, bendeki
Hakk'ı görebildiği için Şems bana elini uzatıyor."
"Sende Hak ne gezer ulan?" diye tersledi Baybars. "Akşam
akşam ters ters konuşturma beni. Günaha sokacaksın şimdi!"
"Doğru konuştuğunu hiç duymadım ki..." diye mırıldandım.
Bunu daha önce kimseye anlatmamıştım ve neden şimdi
Baybars'a aktardığımı da doğrusu bilmiyordum. Ama Şems
geçtiğimiz aylar boyunca hemen her hafta ziyaretime gelmişti.
Başkaları tarafından görülmeden, hele hünsa patrona yakalanmadan
içeri girmeyi nasıl beceriyordu aklım almıyordu,
ama yapıyordu işte. Anlatsam, kesin "kara büyü" diyeceklerdi.
Ama ben biliyordum ki durum böyle değildi. Şems'in Allah vergisi
insanüstü yetenekleri vardı. Duvarların, kapıların ötesini
görebiliyor, dilediğinde kendini görünmez yapabiliyordu. "Hazır
olduğunda hiç arkana bakma. Çık git bu kerhaneden" diyordu
bana. Hayatımda bir annem, bir de Şems bana insanın
insanı beklentisiz, karşılıksız ve çıkarsız sevebileceğini göstermişti.
Sırf bu yüzden bile minnettardım ona.
Ne olursa olsun bedbin olmamayı salık vermişti. "Karamsar
olma Çöl Gülü, kendini tasavvufa adamak istiyorsan, bu
arzunda samimiysen, bil ki karamsarlığa yer yok bizim yolumuzda...
Kendini çaresiz hissetme. Hakk'ın sıfatları arasında
ne acizlik var, ne bedbinlik..." Moralim bozulduğunda, kaderimin
böyle yazıldığını, elimden bir şey gelmeyeceğini söylediğimde
kırk kuraldan birini hatırlatırdı.
Kural Yirmi Sekiz: Geçmiş, zihinlerimizi kaplayan bir
sis bulutundan ibaret. Gelecek ise başlı başına bir hayal
perdesi. Ne geleceğimizi bilebilir, ne geçmişimizi değiştirebiliriz.
Sufi daima şu an'ın hakikatini yaşar.
268
Ben bunları zikrederken Baybars dikkatle her hareketimi,
her mimiğimi inceliyordu. Sağ gözü, tembel gözü beni ıskalıyor,
arkamda bir noktaya odaklanıyordu. Sanki benim göremediğim
bir şey vardı da odada, onu takip ediyordu. Korkutuyordu
bu adam beni.
Anladım ki Baybars Şems'ten nefret ediyor. Sırf konuyu
değiştirmek için gittim, bir kupa bira getirdim. Hızla kafasına
dikti. İkinci ve üçüncü biraları da aynı hızla tüketti. Dördüncü
biradan sonra dili çözülmeye başladı.
"Söyle bakalım senin hünerin nedir?" diye sordu Baybars.
kelimeleri sakız gibi uzatarak. "Bu kerhanedeki her sermayenin
ayrı bir marifeti varmış. Öyle diyorlar. Seninki ne? Dansözlük
filan mı? Yoksa yatakta mı göstereceksin marifetini?"
"Bende hüner yok" dedim. "Madem eğlenmek istiyorsun,
-^aşka kıza git; benden sana hayır yok."
Hatta bilinmeyen bulaşıcı bir hastalıktan muzdarip olduğum
yalanını bile uydurdum. Bir müşteriye böyle zırvalar
anlattığımı duysa, kerhaneci hünsa bacaklarımı kırardı ama
umurumda değildi o an. Baybars'm benden soğuyup gitmesi
için aklıma gelen her bahaneyi kullandım.
Ama gitmedi. Ne anlattıysam omuz silkti. Umurunda bile
olmadığını söyledi: Derken koynundan meşin bir kese çıkarttı;
içinden kızıl-kahve bir ot döküp, avuç avuç ağzına attı.
Başladı zevkle çiğnemeye. "Sen de ister misin?" diye sordu.
"Hayır istemem." Başımı salladım. Çiğnediğinin ne olduğunu
biliyordum. Bu ota müptela olanların zamanla ne hâle
geldiklerini de...
Baybars pişkin bir edayla sırıttı. "Ne o yavru? Bakıyorum
da pek terbiyelisin! Ne kaçırdığını bir bilsen, uçurur bts adamı
uçurur!"
Sırtüstü döşeğe yayıldı. Bir müddet sabit gözlerle tavandaki
örümcek ağlarını seyretti. Ve derken başladı sakin ve sabit
bir sesle korkunç şeyler anlatmaya. Bugüne değin cenk
269
meydanlarında gördüklerini aktardı.
"Cengiz Han öldü. Kemikleri peynir tozu gibi dağıldı ama
hayaleti hâlâ Moğol Ordularına eşlik ediyor" dedi boğuk bir
sesle. Hayaletin galeyana getirdiği Moğol Ordusu'nun kervanlara
saldırıp, köyleri yağmaladığını, kadın erkek demeden
önüne geleni kestiğini anlattı. "Ama Moğol olmasa, başka
bir şey olur. Çünkü insanın olduğu her yerde savaş var"
dedi.
Ardından sordu: "Soğuk bir kış gecesi, yüzlerce kişinin ölü
ya da yaralı vaziyette yerde uzandığı savaş alanlarında, kimi
ruhunu teslim eder kimi kenarda can çekişirken, ortalığa tuhaf
bir yumuşaklık ve kırılganlık çöker. Aklının hayalinin
alamayacağı bir huzur hâkim olur her tarafa, bilir misin?"
Ürperdim. Nerden bilecektim? Cevap veremedim.
"Ne zaman bir yerde büyük çapta bir felaket yaşansa ve
aynı anda çok sayıda insan can verse, peşisıra kesif bir sessizlik
olur. İşte o sessizlik var ya dünyanın en mükemmel sesidir
aslında" diye devam etti Baybars. İçkiden ziyade anlattıklarından
sarhoş olmuşa benziyordu.
"Ne kadar hazin" diyebildim sadece.
Baybars güldü. "Hazin mi? Hazin olan bir şey yok yavru!
Bu âlem böyle! Yerse! Büyük balık küçük balığı, zalim mazlumu
yer! Hayatta kalmanın tek yolu var: savaşmak" dedi.
"Demek ki neymiş? Küçük balık olmayacakmışsın. Senin gibi
karılar için bunun bir tek yolu var: Güçlü bir herifin kapatması
olmak. O zaman erkek seni korur."
Ne dediğini anlamazdan geldim. Ne olumlu ne olumsuz, tek
kelime etmedim. Konuşacak başkaca söz yoktu. Kolumdan
tuttu, beni yere attı, elbisemi sıyırdı. Hoyrat, kaba ve açtı. Hareketlerini
yavaşlatmaya çalıştıysam da esrarın ve biranın etkisiyle
çığrmdan çıkmış bir hâle gelmişti. Gözleri kan çanağı,
sesi hırıltılıydı. Nefesi esrar, ter ve küfür karışımıydı. Tek,
sert, yırtıcı bir hamlede içime girdi. Yana kaymayı, acımı azalt-
270
mayı denedim ama var gücüyle üstüme çöktü, öyle kuvvetli
bastırdı ki kımıldamam mümkün olmadı. Görünmez ipler tarafından
yönetilen istemsiz bir kukla gibi defalarca hızla gitti
geldi. Boşaldıktan sonra dahi yavaşlamadı. Belli ki tatmin olmamıştı,
aynı hırsla sevişmeye devam etti. Tekrar sertleşeceğinden
korktum fakat aniden ve kendiliğinden yoruldu, durdu.
Hâlâ üstümdeydi. Yüzüme som bir nefretle baktı, sanki daha
bir dakika önce onu tahrik eden bedenim şimdi onu iğrendiriyordu.
En sonunda döşekte yana devrilip, "git üstüne bir şeyler
giy" diye buyurdu.
Kalktım. Ben acele acele kenarda giyinirken, o ağzına biraz
daha esrar atıp beni seyretti. "Karar verdim, bundan böyle
başka erkeklere hizmet etmeyeceksin. Seni dost tutacağım"
dedi.
Müşterilerin ara sıra böyle olur olmaz hayallerle gelmesi, fahişeleri
kapatma yapmak istemeleri vak'a-i adiyedendi. Böylesi
hassas meseleleri kurnazlıkla halletmeyi, "harikasın beyim,
seve seve sırf sana çalışırım" deyip erkeklerin sırtlarını sıvazlamayı,
"ama beni giydirip kuşatman, çok para harcaman, bilhassa
hünsa patronun gönlünü hoş tutman gerekir" deyip oltaya
getirmeyi bilirdim. Ne var ki yalan söylemek, kıvırmak, kandırmak
istemiyordum artık. Doymuştum bu oyunlara.
"Olmaz" dedim. "Benden sana dost olmaz. Hem ben yakında
bu yolları toptan bırakacağım. Kerhaneden ayrılacağım.
Kendimi ibadete adayacağım."
Baybars çiğ bir kahkaha attı. Hayatında bundan daha gülünç
bir şey duymamıştı sanki. O kadar çok güldü ki, gözlerinden
yaş geldi. "İbadete adayacakmış, vay haspa" dedi nihayet
konuşabildiğinde. "Nereye gidiyosun yavru? Otursaydm
biraz daha!"
Baybars'la takışmanın anlamı olmadığını biliyordum ama
elimde değildi. "Aklınca beni aşağılıyorsun ama senle ben o
271
kadar da farklı değiliz" dedim. "İkimiz de geçmişimizden,
yaptığımız yanlışlardan pişmanız. Ama sen, beyamcan sağ
olsun, zabit olmuşsun. Benimse arka çıkacak kimsem yok. O
yüzden burdayım."
Baybars'ın suratındaki ifade tamamen değişti, çehresi
sertleşti. O ana dek soğuk ve mesafeli bakan gözleri hınçla
doldu. Birden atılıp saçımdan yakaladı. "Ne diyosun sen? Sana
iyi davrandık diye sunardın bakıyorum" dedi. "Ulan orospu!
Sen kimsin de kendini benimle kıyaslıyorsun?"
Ağzımı açıp bir şey söyleyecek olduysam da aniden inen
bir darbeyle sesim, nefesim kesildi. Yüzüme attığı yumruğun
acısını daha tam olarak anlayamadan, aniden duvara fırlattı
beni. Çarpmanın etkisiyle sersemledim ama ne o an, ne daha
sonra gıkımı çıkardım. Darbelere direnmedim.
İlk değildi ne de olsa. Müşteri elinden daha önce de yaşamıştım
dayağı, zulmü, hakareti, tecavüzü...
* * *
Baybars mideme, kaburgalarıma birbirinden sert tekmeler
indirdi. Yerde boylu boyunca yatıyordum. Tam o anda,
oracıkta, tuhaf bir şey oldu. Anlatması zor, ama sanki ruhum
bedenimden ayrıldı. Derlerdi de inanmazdım. Meğer ruh bir
uçurtma imiş. Kuyruklu, rengârenk, narin ve nazenin bir
uçurtma... Ağırlığından kurtulup yükseliverdi havada. Özgürlük
ne güzel şeymiş, hayret! Nasıl da hafif, latif, uçsuz bucaksız...
Bir mekâna, bir adrese, bir bedene hapsolmamak
nasıl bir lütufmuş meğer...
Başladım semada yüzmeye. İster kuzeye giderim, ister güneye.
Huzurlu bir boşluğa fırlatılmıştım, ne direnmeye sebep
vardı, ne gücenmeye. Süzülüyordum öylece. Gayret bile göstermeme
gerek yoktu. Sonsuzluğu yutmuş, sonsuzluk olmuştum.
Pencereden çıktı uçurtma, başladı yükselmeye. Yeni
272
273
harman edilmiş burçak tarlalarının üzerinden geçtim, köylü
kızların mırıldandığı türküleri işittim, gün geceye dönünce
peri ışıkları gibi yanıp sönen ateşböceklerine gülümsedim.
Hızla düşüyordum bir yerlere ama aşağı doğru değil, yukarıya
doğru, dipsiz gökyüzüne çekilircesine...
Ölüm buysa eğer, korkacak bir şey yokmuş. Dert tasa, endişe
evham kalktı üstümden. Arzın arşla kucaklaştığı sihirli
bir kesişme noktasındaydım; hiçbir şey ürkütemezdi beni. Ve
birden bir hakikatin farkına vardım. Ben bunca zaman sırf
hünsa patrondan yahut o insan azmanı Çakal Kafa'dan korktuğum
için bu kerhaneden ayrılamamıştım. Kaçarsam beni
bulurlar; yakalar, yaralar yahut öldürürler korkusuyla senelerdir
köle gibi vücudumu satarak emirlerinde çalışmıştım.
Şimdiyse Hak bana ruhumun uçurtma gibi süzülebileceğini
göstererek korkmamayı öğretiyordu. Bir Baybars belası yollayarak
bin Baybars'la baş etmenin yolunu gösteriyordu.
Ürküp çekinmenin, pısıp tırsmanm, koca bir ömrü tavşan
gibi kovukta saklanarak geçirmenin ve bunun adına "ne yapalım,
kaderim böyleymiş" demenin anlamı yoktu. Ben, Çöl Gülü,
sağ kalırsam şayet, gidecektim buralardan. Hem de arkama
bile bakmadan. Evet, Tebrizli Şems haklıydı. Pislik ve kir,
cenabet ve cerahat... adına ne dersen de, yalnızca içte olurdu.
içimizde. Geri kalan her şey suyla yıkanır, yuğulurdu.
Gözlerimi kapadım. Bir başka, bir öte Ben düşledim. Temizdi,
berraktı, tövbekardı, tövbesinde sebatkârdı o öteki hâlim;
benden daha genç, daha cesur ve güzeldi. Hem iyimser
ve samimi, hem atılgan ve dirayetliydi, kerhaneden çıkıp
yepyeni bir hayata başlarken. Ter ü taze, ışıl ışıl, inanç ve
umut doluydu. Öyle inandırıcıydı ki, hayali bile o kadar tatlıydı
ki, gülümsemeden edemedim.
"Ne demeye sırıtıyorsun lan?"
Bir tekme daha indirdi Baybars. İki büklüm oldum acıdan.
Gene gülümsedim.
"Ulan hasta mısın lanet karı! Ne sırıtıyorsun dedim? Bana
mı gülüyorsun yoksa?" diye peş peşe sorular ve küfürler yağdırdı
Baybars.
"Sana gülmüyorum" dedim zorlukla konuşabildiğimde.
"Beni ölüm korkusundan kurtardın. Sayende nihayet bu kerhaneden
kurtulacağım. Teşekkür ederim..."
Ve işte o zaman Baybars yuvalarından fırlamış gözlerle
dehşet içinde bana baktı. Bir an öyle kalakaldı. "Kafayı yemiş
karı..." diye mırıldandı. Gulyabani görmüş gibi geri geri yürüdü.
Titreyen ellerle kapıyı açtı ve beni öylece yerde bırakarak,
esrar çubuğunu, kesesini ve kıyafetlerini unutarak âdeta kaçarcasma
merdivenlerden inip, kerhaneden uzaklaştı. .
Kimya
Konya, Ocak 1245
Bir vesile çıksın diye günler, haftalarca bekledim. Şems'i
görmek, onunla başbaşa konuşabilmek için habire fırsat kolladım.
Aynı çatı altında yaşasak da ben hep haremlik kısmında
olduğumdan, yollarımız bir türlü kesişmiyordu. Ama bu
sabah avluda kuru yaprakları süpürürken Şems aniden yanımda
belirdi. Yalnızdı.
"Nasıl gidiyor sevgili Kimya?" diye sordu şen şakrak bir
edayla.
"İyi gidiyor" dedim başörtümü düzeltip, mahcup gülümseyerek.
Baktım Şems'in gözlerinde buğulu bir bakış var. Sanki uykudan
yeni uyanmıştı. Ya öyle, ya da gene bu dünyadan öteye bir
yolculuk yapıp dönmüştü. Bu aralar sık sık öteki âleme gidip
geldiğini biliyordum. Ne vakit dünyevi boyuttan uzaklaşsa, geri
döndüğünde bazı işaretler taşıyordu. Yüzüne dalgın bir ifade
274
geliyor, gözleri cam bir perde arkasından bakarcasına donuklaşıyordu.
Bunca zaman Şems'in her mimiğini, her hareketim
pürdikkat izlediğim için ruh hâlindeki en ufak bir iniş çıkışı bile
fark eder olmuştum. Ama tabii bunu ona belli etmedim.
Şems başını kaldırıp gözlerini kısarak gökyüzüne baktı.
"Fırtına geliyor Kimya" dedi. "Hava yakında bozacağa benzer."
Tam tepemizde, sanki bir tek bizim üstümüzde, boz renkli
kar taneleri dönüyordu. Yılın ilk karı o kadar belirsiz, öylesine
sessiz geliyordu ki... Bunca zamandır merak ettiğim soruyu
o an sormaya karar verdim. "Geçenlerde bana herkesin
Kuran'ı kendi idrak derecesine göre okuduğundan bahsetmiştin"
dedim. "O zamandan beri dördüncü okumayı soracağım,
bir türlü fırsat olmadı."
Şems usulca bana döndü. Yüzüme böyle sabit bir nazarla
baktığında elim ayağım birbirine dolaşıyor, içim eriyordu. Alnını
hafifçe kırıştırıp, dudaklarında buse gibi yumuşacık bir
hüzünle bekledi; düşüncelerini elevermeyen bir esrar perdesi
çehresinde asılı kaldı. Böyle anlarda ne kadar yakışıklı olduğunu
bir bilseydi!
"Dördüncü okumayı dile dökmek imkânsızdır" dedi. "Dilin
yetersiz kaldığı bir öte boyut var. Aşkın sahasına adım atınca,
kelimelere gerek kalmaz."
"Keşke bir gün ben de aşkın sahasına ulaşsam" deyiverdim.
Ağzımdan çıkanı kulaklarım işitince kıpkırmızı oldum.
Telaşla düzeltmeye çalıştım. 'Yani mecazi aşkın! İlahi aşkın!
Kuran'ı daha derin bir şuurla okumak için..."
Şems güldüğünü görmeyeyim diye başını çevirdi. "Şayet
mayanda varsa, eminim oraya varırsın. Dördüncü okumada,
akıntıya balıklama dalar; su olur, ırmak olur, çağıl çağıl
akarsın Kimyacım."
Derin bir nefes aldım, göğsüm körük gibi indi kalktı. Bir
tek Şems beni heyecandan aptallaştırabilir. içimi böyle kay-
275
natabilirdi. Onun yanındayken hem her şeyi sil baştan öğrenen
bir genç kıza dönüşüyor, hem şefkatli bir anne gibi hissediyor,
hem de rahminde can taşımaya hazır bir nilüfer
çiçeği gibi açılıyor, kadın oluyordum.
"Ne demek mayanda varsa?" diye sordum. "Kaderinde varsa
mı demek istiyorsun?"
"Öyle de denebilir" dedi Şems kafasını sallayarak.
"Ben bu kader meselesini anlamıyorum" dedim. Hâlbuki
söylemek istediğim şey başkaydı: "Benim kaderimde sen var
mısın acaba?" diye sorabilmek isterdim ona. "Şayet yoksan
bileyim. Boş yere senin hakkında hayaller kurmayayım."
"Kaderin ne olduğunu anlatamam" dedi Şems. "Ama ne olmadığını
anlatabilirim. Kader, hayatımızın önceden çizilmiş
olması demek değildir. Bu sebepten, "ne yapalım
kaderimiz böyle" deyip boyun bükmek cehalet göstergesidir.
Kader yolun tamamını değil, sadece yol ayrımlarını
verir. Güzergâh bellidir ama tüm dönemeç
ve sapaklar yolcuya aittir. Öyleyse ne hayatının hâkimisin,
ne de hayat karşısında çaresizsin. Bunu anlatır
Yirmi Dokuzuncu Kural."
Boş boş bakmış olacağım ki Şems biraz daha açıklama gereği
duydu. Koyu kara gözlerinin derinleri parlayarak şöyle
dedi: "Müsaadenle brr mesel anlatayım."
"Günün birinde genç bir kadın bir dervişe kaderin nasıl işlediğini
sormuş. Derviş demiş ki: "Gel benimle, beraber görelim."
Az gitmiş uz gitmişler, bir nümayişe denk gelmişler. Meğer
ahali bir katili asmak için meydana götürüyormuş." Derviş
genç kadına sormuş: "Şimdi bu adamı idam edecekler. Peki
bu sonuca sebep olan hadise nedir? Birisi bu adama önceden
para verdi, o da gitti cinayet silahı satın aldı. Bu mu asılmasına
sebep? Yoksa suçu işlerken kimse onu durdurmadığı
276
277
için mi darağacına gidiyor? Veya suçu işledikten sonra yakalandığı
için mi? idamına yol açan sebep gerçekleştirdiği eylemin
öncesinde mi, esnasında mı, yoksa sonrasında mı saklı
sence?"
"Kafamı karıştırıyorsun" diyerek Şems'in lafını kestim.
"Hikâyedeki adam katil olduğu için, yani korkunç bir suç işlediği
için asılacak. Ettiğinin bedelini ödüyor. İşte sana sebep.
işte netice. Hayırlı ameller başka, şerri ameller başkadır."
Şems birden sesini alçalttı. "Ne dediğim anlıyorum" dedi
bitkin düşmüşçesine. "Ama bu hayatta her ayrım o kadar kolay
çizilmiyor. Ya sandığın kadar siyah-beyaz. iyi-kötü, açıkseçik
değilse? Ya tekmil kelimelerin önemini yitirdiği bir başka
bilinç boyutu varsa?"
"Olmaz. Allah bu ayırımlar konusunda gayet açık olmamızı
istiyor. Yoksa ne haram diye bir şey olurdu, ne helal. Şayet
insanları cehennemle ürkütüp cennetle teşvik etmeseydi, insanlık
çığırından çıkar, dünya feci bir yer hâline gelirdi. Korkutulmaya
da ödüllendirilmeye de ihtiyacımız var."
Sert bir rüzgâr esti bizden yana. Kar taneleri havada rastgele
savruldu. Şems bana doğru bir adım atarak sırtımdald şalı
düzeltti; omuzlarımı örttü. O kadar yakmımdaydı ki, kokusunu
içime çektim. Sandal ağacı, misk-i amber ve yağmur sonrası
toprak karışımıydı Şems'in kokusu. Karnımda, göğsümde bir
kıpırdanma, bacaklarımın arasında bir dalgalanma hissettim.
Bir erkeği arzulamak böyle bir şeydi demek. Hem utanç vericiydi
hem de, tuhaf bir şekilde, utanacak bir şey yoktu bunda.
Şems yarı müşfik yarı muzip yüzüme baktı. "Akıl ve mantığın
hudutları gayet keskin olabilir. Ama aşkta tüm sınırlar
ve ayrımlar silikleşir" dedi.
Semavi Aşk'tan mı bahsediyordu, yoksa bir kadınla erkeğin
dünyevi aşkından mı? Belki de ikimizi kast ediyordu? Sahi
"biz" diye bir şey var mıydı ortada?
Şems aklımdan geçen sorulardan habersiz sözlerine devam
etti: "Haram ve helalden bahsediyorsun. Öyle insanlar
var ki sırf cehennem dehşeti yahut cennet rüşveti için iman
ediyor. Etmesinler daha iyi! Kim kimi kandırıyor? Kıldıkları
namazın bile hesabını tutuyorlar. Bizse daimi namazdayız.
Sürekli huzurdayız. Zühdî ibadeti ne yapayım? Bana kalsa
bir kova su alır cehennem ateşini söndürür, cenneti de ateşe
veririm ki, sırf ve saf aşk kalsın. Gerisi boş!"
"Aman sakın böyle şeyleri uluorta söyleme. İnsanlar peşin
hükümlü. Seni yanlış anlarlar. Anlamadan yaftalarlar" dedim
kaygıyla. "Birilerini kızdırabilirsin."
Şems gülümsedi. Bileğimi kavradı, elimi tuttu. Bıraktım
vücudunun sıcaklığı vücuduma geçsin; esir etsin beni kendine,
meftun etsin. Konuştuğunda sesi yumuşacıktı:
"Biz onların gözlerine perde çektik, kulaklarına ağırlık astık,
demiyor mu Kimya? Mühürlü kulaklara ne söylesen günah
sayarlar. Ne yapabilirim ki? Aşk dersin, onu bile yanlış
anlarlar."
"Hâlbuki sen ne söylesen bana bal gibi gelir" dedim aniden!
Aman Allahım! Dilimi ısırdım. Ağzımdan çıkan söze inanamadım.
Nasıl böyle bir şey söyleyebilmiştim? Aklım başımdan
uçmuş muydu? İçime cin girmişti herhalde.
Telaşla toparlandım. Şems'in yüzüne bile bakamadan, şalımı
sıkı sıkı sarınarak mırıldandım: "Şey... geç oldu... Mutfakta
işim var. Ben artık gideyim."
Yanaklarım utançtan ve heyecandan kıpkırmızı, konuştuğumuz
ve konuşamadığımız tüm kelimeler dilimin ucunda
şekerriz bir tat bırakmış hâlde, kalbim deli gibi ata ata avludan
çıkıp eve doğru seğirttim. Ama Şems'ten koşar adım
uzaklaşırken dahi bir eşiği aştığımın farkındaydım. O andan
itibaren, tâ baştan bildiğim bir hakikati kabul etmek durumunda
kaldım:
Evet, ben Kimya, Mevlâna'nın manevi kızı, talebesi, yetiş-
278
tirmesi, gördüğüm günden beri Şems-i Tebrizî'ye sırılsıklam
âşıktım.
Şems
Konya, Ocak 1246
Boşboğazlar hiç durur mu? Habire konuşurlar! Mizaçları
böyle. Konya'ya vardım varah hakkımda o kadar çok rivayet
uyduruldu ki, gülüp geçiyorum artık. Gıybet büyük bir günah.
Ama insanların çoğu bunu bilmez. Bilir de bilmezden gelir.
Hâlbuki Allah, bir başkasının dedikodusunu yapmayı "ölü kardeşinin
etini yemeye" benzetir. Bundan daha dehşetengiz bir
tarif olabilir mi? Gene de yetmez. İnsan ziyandadır, hüsrandadır,
zandadır; dedikodudan vazgeçmez. Oysa bir tek şahıs hakkında
konuştuğumuz tek bir kötü kelime, hele hele yalan, iftira
ve karalama, muhakkak döner dolaşır; sahibine misliyle geri
gelir. Hem de hiç ummadığı bir anda, ummadığı bir yerden.
Ne tuhaf. Gıybet hariç bütün temel günahları tek tek avlamaya
çalışırlar. Şarap içeni yerden yere vurup zina edeni
taşlamayı bilirler. Dolandırıcılık yapmanın, yetim hakkı yemenin,
hırsızlık etmenin, komşunun karısına göz dikmenin...
her kusur ve kabahatin cezası toplum tarafından kabul görür
de, başkaları hakkında uluorta konuşmanın bedeli nedense
hiç önemsenmez. Oysa gıybet etmek, yani o anda orada bulunmayan
bir insanı çekiştirmek, bilip bilmeden onun hakkında
ileri geri laf sarfederek yakıştırma ve suçlamalarda
bulunmak, bedeli ağır bir günahtır. Bunu görmüyorlar mı?
Günün birinde adamın teki koşa koşa Sufi'ye gelmiş, nefes
nefeseymiş. "Baba erenler, gördün mü? Sokakta bir sürü hizmetkâr
tepeleme siniler taşıyor!"
279
Sufi sakin sakin: "Bundan bana ne evlat?" demiş. "Beni hiç
ilgilendirmez."
"İyi ama o sinileri sizin eve taşıyorlar" demiş adam.
Sufi o zaman, "O hâlde bundan sana ne?" demiş. "Seni hiç
ilgilendirmez."
Maalesef bu dünyada hemen herkesin gözü başkasının sinisinde.
Acaba ötekinin kaç parası, ne kadar malı var? Sana
ne be adam? Bak kendi işine. Senin yolun sana, benim yolum
bana. Hangimizin yolunun daha âlâ olduğunu saptamak ise
son tahlilde ne sana düşer ne bana.
Hakkımda uydurulan lafları duyunca, insanların hayal
güçlerine şapka çıkarıyorum. Pes! Ne hainliğim kaldı, ne fedailiğim.
Anlaşılan benim Haşhaşilerin gizli kumandanı olduğuma
inananlar bile var. Bir kısmı işi o raddeye vardırmış
ki, sözde babam Alamut'un son İsmaîlî imamıymış. Bana kara
büyü yapmayı öğretmiş. Öyle dehşetengiz sihirler yaparmışım
ki kime beddua edersem oracıkta can verirmiş. Rumi'yi
bu sayede kendime bağlamışım. Her seher vakti ona
kirpi dikeni, yılan derisi, yarasa işkembesinden yaptığım bir
çorba içiriyormuşum. O da bu sayede bir dediğimi iki etmiyor
muş.
Böyle palavralara karnım tok, gülüp geçerim. Başka ne yapabilirim
ki? Etrafın çalkalanıp dalgalanmasının Sufi'ye bir
zararı yok. Tüm dünyâyı sel bassa, ördeğin ümranda olur mu?
Ama çevremdekiler endişe içerisinde, bilhassa Sultan Veled.
Beğeniyorum onu. Son derece civanmert bir delikanlı.
Eminim gün gelecek babasının sağ kolu olacak. Bir de Kimya
var, ah tatlı Kimya... Benim için kaygılandığını biliyorum.
Ama galiba dedikodular en çok Rumi'yi yaralıyor. İftiralardan,
art niyetli yakıştırmalardan o da payını alıyor.
Hadi ben kötülenmeye, karalanmaya alışkınım. Ama Mevlâna
öyle mi? Cahillerin laflarına içerlediğini görünce canım
sıkılıyor. Mevlâna öyle hakkaniyetli, öyle güzel bir insan.
280
281
Benim içimdeyse hem güzellik, hem çirkinlik mevcut. Ben
teklifsiz, pervasız bir adamım. Dolayısıyla benim için başkalarının
çirkinliğine katlanmak daha kolay. Ama Mevlâna safi
nurdur. Onun gibi kıymetli bir âlim cahillerin sözlerine
nasıl katlansın?
Boşuna değil Peygamber Efendimiz, "Bu dünyada üç kişiye
acıyın" buyurmuş: "Bir kavmin aşağı düşen yüce kişisine,
yoksullaşan zenginine ve cahillere oyuncak olan bilginine..."
Yine de bütün bu karalamaların uzun vadede Mevlâna'ya
hayrı dokunacağını düşünmeden edemiyorum. Elalemin dedikodu
malzemesi olmak kişinin canını yaksa, nefsine ağır
gelse de, aslında ateş odunu gibi daha çabuk pişmesini sağlar.
Mevlâna tüm yaşamı boyunca hürmet ve hayranlık görmüş,
taklit edilmiş. Âlim, fakih ve zahid olmuş. Başkalarınca
yanlış anlaşılmak, hor görülmek, tenkit edilmek ne demektir
bilmiyor. Hiçbir zaman dışlanmamış. Nefsi başkaları
tarafından yaralanmamış, çizik bile almamış. Ama bunlar olmadan
olur mu? Ne kadar kırsa yaralasa da insanı, Hakikat
ehline gonca gül gibi gelir dedikodu taşları.
Otuzuncu Kural: Hakiki Sufi öyle biridir ki başkaları
tarafından kmansa, ayıplansa, dedikodusu yapılsa,
hatta iftiraya uğrasa bile, o ağzını açıp da kimse hakkında
tek kelime kötü laf etmez.
Sufi kusur görmez. Kusur örter.
Ella
Boston, 11 Haziran 2008
Bu mesajı yazmakta zorlanıyorum Ella. Çünkü hatırlamak
istemediğim bir döneme dair. Ama madem
ki bilmek istiyorsun, kaldığım yerden anlatmaya
devam edeceğim...
Margot öldükten sonra hayatım tamamen değişti.
Yönümü, kendimi kaybettim. Amsterdam'm daha önce
hiç tanımadığım karanlık yüzünü keşfettim. Sabahlara
kadar süren partilerin, her şeyin bedenden
ve bakıştan ibaret olduğu eğlence kulüplerinin
müdavimi oldum. Baykuş gibi, yarasa gibi gececil
bir hayvan hâline geldim. Yanlış insanlarla
takıldım, yabancı yataklarda uyandım. Bedenim
teklemeye başladı. Aldırmadım. Birkaç ayda on yedi
kilo kaybettim.
Eroinle ilk tanıştığımda, bir müddet şırıngayla
değil, burundan çektim. Önceleri beni kötü etkiledi;
her seferinde midem bulanır hastalanırdım.
Bedenim, dayattığım tüm maddeleri reddediyordu. Bu
bir işaretti belki ama ben görecek hâlde değildim.
Ardından diğerleri geldi. Esrar, crack, asit, kokain
ve en sonunda şırınga... Artık elime ne geçerse
deniyor ve her seferinde dozu artırıyordum.
Kafam iyiyken şaşaalı, tantanalı intiharlar
planlardım. Sokrates'e özenip baldıran zehiri içmeyi
bile denedim ama ya bana bir etkisi olmadı
ya da salaş bir Çin lokantasının arka kapısında
baldıran diye satın aldığım poşet gayet sıradan
bir ottu. Belki de bir çeşit yeşil çay satıp arkamdan
gülmüşlerdir.
Kaç sabah tanımadığım yerlerde uyandım. Bir günüm
bir günüme uymadan hızlı yaşadım ama içimi kemiren
boşluk sabit kaldı. Kadınlar koruyup kolladı
beni. Bazıları benden gençti, bazıları ise çok
daha yaşlı. Bazıları bekârdı, bazıları evli. Evlerinde
kaldım, arabalarını kullandım, yazlıkla-
282
-
Yalan
15 years ago
- rında barındım, pişirdikleri yemekleri yedim, kocalarının
kıyafetlerini giydim, kredi kartlarıyla
alışveriş yaptım ama benden talep ettikleri ve
yerden göğe kadar hak ettikleri sevgiyi vermedim.
Kimseyi sevmedim. Ve bunu bir marifet zannettim.
Seçtiğim hayat bedelini çabuk ödetti. İşimi,
arkadaşlarımı ve en sonunda Margot ile beraber
yaşadığımız o aydınlık evi kaybettim. Eski koşullarımı
koruyamayacağımı anlayınca işgal evlerinde
kalmaya başladım. Rotterdam'daki bir işgal
evinde on beş aydan fazla yaşadım. Binada hiç kapı
yoktu, ne içeride ne dışarıda, hatta banyoda
bile kapı yoktu. Her şeyi paylaşıyorduk. Şarkıları,
gitarları, kitapları, cep harçlıklarını,
plakları, uyuşturucuları, yiyecekleri, yataklarımızı...
Tek bir şey vardı paylaşmadığımız: Hüzün.
Herkesin hüznü kendineydi.
Bu şekilde geçen dört seneden sonra tam anlamıyla
dibe vurdum. Yolda tesadüfen gördüğüm eski
arkadaşlarım beni tanıyamıyordu. 0 kadar değişmiştim.
Gölge gibiydim. Bir sabah traş olurken
aynaya bakakaldım. Öyle zayıf, çökmüş ve acmasıydı
ki gördüğüm yüz, çocuk gibi ağladım. Aynı
gün Margot'dan kalan eşyaları sakladığım karton
kutuları eşeledim. Kitaplar, kıyafetler, albümler,
saç tokaları, notlar, fotoğraflar... Ondan
yadigâr ne varsa hepsine veda ettim. Her şeyi kutulara
yerleştirip, o çok sevdiği mülteci ailelere
dağıttım. Sene 1975'ti.
Hâlâ iyi bir fotoğrafçı sayılırdım. Şansım yaver
gitti, tanınmış bir gezi dergisinde geçici
bir iş buldum. Bir ay geçmeden beni Kuzey Afrika'ya,
Bedeviler hakkında bir yazı dizisinin gör-
283
sellerini çekmeye yolladılar. Böylece elimde bir
bavul, yanımda Margot'un bir resmi yola koyuldum.
Meğer kendimden kaçıyormuşum.
Gittikten kısa bir süre sonra, Sahra Çölü'nde
hoşsohbet ve çokbilmiş bir İngiliz antropologla
tanıştım. Bir gün satranç oynarken bana tuhaf bir
şey söyledi. Dedi ki: "Fotoğraflarını gördüm, iyi
bir sanatçısın. Kimseden korkun da yok. Şimdiye
kadar hiçbir Batılı fotoğrafçı İslamiyet'in kutsal
şehirlerine girip orada çekim yapamadı. Sen
bunu yapabilirsin. Çok meşhur olursun."
Ne dediği hakkında en ufak bir fikrim bile yoktu.
Anlattı. Meğer Suudilerin bir yasası varmış,
Müslüman olmayanların Mekke ve Medine'ye girişi
kesinlikle yasakmış. İçeriye Hıristiyan ve Yahudi
almıyorlarmış. Yakalanırsam akıbetim hapse
düşmek, hatta daha fena bir cezaya çarptırılmak
olabilirmiş.
Antropologun anlattıkları ilgimi çekmişti. Zaten
yasak ve tehlikeli olan her şeye meyilliydim
o dönem. Tabi para pul şöhret de cabası... Bala
üşüşen arı misali atladım bu fikre.
Antropologun dediğine göre bu yalnız başına yapılacak
bir iş değildi. Yardım bulmalıydım. "Sufilerle
tanışsana" dedi. "Seni sever, sende bir
kıvılcım görürlerse yardım edebilirler."
Sufi nedir, kime denir, hiçbir şey bilmiyordum
ama umurumda değildi. Kafaya takmıştım bir kere.
Mekke ve Medine'ye giren ilk Hıristiyan fotoğrafçı
olacaktım! Ve bu uğurda bana kim yardım edecekse
onu bulacaktım. Amaca giden yolda araçtı
Sufiler. Gerçi o zamanlar herkes ve her şey araçtı
benim için...
284
Hayat o kadar tuhaf ki Ella. Sonunda ne Mekke'ye
ne Medine'ye gittim, biliyor musun? Ne o zaman,
ne daha sonra. İslamiyet'i seçtikten sonra bile
gitmedim oralara. Hikâyem beni tamamen farklı bir
mecraya sürükledi. Her dönemeçte eski hâllerimden
biraz daha uzaklaştım. Yolculuğun sonunda ben bir
yere varmadım. Yol beni değiştirdi.
Sufiliğe gelince... Nereden bilebilirdim ki
başlangıçta benim için sadece bir "araç" olan şeyin
gün gelip "amaç" olacağını? Ben Sufileri kendi
çıkarım için kullanırım sanmıştım. Ama onlarla
tanıştıktan sonra "ben" diye bir şey kalmadı.
İşte hayatımın bundan sonraki aşamasına, Sufi
kelimesindeki "u" harfiyle tanışma mevsimi diyorum.
Baki sevgiyle,
Aziz
Fahişe Çöl Gülü
Konya, Şubat 1246
Berd-ı acûz demlen kocakarı soğuklarının pençesindeydi
Konya. Kırk senenin en soğuk günüydü kerhaneden kaçtığım
gün. Daracık, yılankavi sokaklar kar altındaydı. Çatılardan
sarkan buzlar hançer gibi sivri ve keskindi. Tehlikeliydi güzellikleri.
Öğle vakti ayaz öyle sertleşmişti ki sokaklarda kediler
donmuştu; ağızları açık, bıyıkları tel tel buz... Birkaç köhne
evin kar altında bel verip çöktüğü haberi geldi. Kedilerden sonra
Konya'nın evsizleri de ayazdan nasibini aldı. Sokak aralarında
donmuş bedenler bulundu. Ana rahminde bebek gibi dertop
kıvrılmışlardı. Yüzlerinde dokunaklı bir tebessüm vardı;
285
çok daha hoşmanzar ve ılıman bir yere gittiklerini bilir gibi...
Öğleden sonra kerhanede herkes uyurken, gizlice odamdan
çıktım. Bavul değil, basit bir çıkın vardı yanımda. İçine
sadece birkaç parça kıyafet koymuştum. Özel müşterilerin
gözüne girmek için giydiğim onca esvabı, süsü ziyneti geride
bırakmıştım. Kerhanenin malı kerhanede kalacaktı.
Merdivenleri yarılamıştım ki ana kapıda miskin miskin
dikilen Manolya'yı gördüm. Müptelası olduğu afyon macunlarını
emiyordu. Kerhanedeki tüm kızlardan yaşlıydı Manolya;
bir süredir ateş basmalarından şikâyet eder olmuştu. Geceleri
yatakta dönüp durduğunu işitirdim. Kadınlığı kuruyordu.
Genç kızlar şakayla karışık "sana imreniyoruz" derdi,
"ne âdet derdin kaldı, ne gebelik, ne kürtaj. Artık ayın her
günü canın kimi çekiyorsa onunla yatarsın." Ama hepimiz
gayet iyi biliyorduk ki fahişe kısmı yaşlandı mı beter yaşlanır.
Yaşlı ve hasta bir orospu ölü bir orospu demektir. Böyleleri
ayakta kalamaz, hayata tutunamaz.
Manolya'yı kapıda görünce anladım ki iki tercihim var: Ya
odama geri dönecek, kaçmaktan filan vazgeçecektim, ya da
dosdoğru o kapıdan yürüyüp geçecek, neticesine katlanacaktım.
Gönlüm ikincisini seçti.
"Merhaba Manolya, nasılsın abla? Daha iyice misin?" diye
seslendim.
Manolya’nın yüzü şöyle bir aydınlandı ama elimdeki çıkını
görünce aynı hızla dondu. Numara yapmanın mânâsı yoktu.
Hünsa patron kerhaneden çıkmak şöyle dursun, odamdan
çıkmamı dahi yasaklamıştı. Bunu Manolya da biliyordu.
"Nereye gidiyorsun?" diye fısıldadı Manolya.
Bir şey demedim. Tercih sırası ona gelmişti. Ya önümü kesip
bas bas bağıracak, herkesi başımıza toplayacaktı, ya da
bırakacaktı sessiz sedasız çıkıp gideyim.
"Odana dön Çöl Gülü" dedi Manolya. "Hünsa peşine Çakal
Kafa'yı salar. Üç sene evvel kerhaneden gitmeye kalkan kızcağızı
hatırlamaz mısın? Neler geldi başına!"
286
287
Lafın gerisini getirmedi. Bizden önceki sermayelerin başına
gelen talihsiz hikâyeleri deşmeyi sevmezdik. Eskilerden
bahsedeceğimiz zaman isimlerini zikretmezdik. Bari mezarlarında
rahat uyusunlar. Zaten zorlu geçmişti hayatları, hiç
olmazsa ölünce huzur bulsunlar.
"Diyelim ki kaçmayı basardın. Ya sonra? Ne yer nasıl geçinirsin?
Açlıktan sürünürsün. Bir Allah'ın kulu çıkıp da yardım
etmez bizim gibilere."
Manolya’nın gözlerinde kaygı okunuyordu ama bir an için
garip bir fikre kapıldım. Belki de yakalanmamamdan endişe
ediyordu, yakalanmamdan değil. Bunca zamandır burada çalışıyordu.
Senelerini burada harcamış, ömrünü heba etmişti.
Şimdi ben çıkıp gidersem, kaçıp hayata yeniden başlamayı
başarırsam, onun asla göze alamadığı şeyi yapmış olacaktım.
Benim özgürlüğüm ona ağır gelecekti. Gitmeye cüret ettiğim
için bana hem gıpta, hem sitem ediyordu. Tedirgin oldum.
Eğer o an Şems-i Tebrizî'nin "korkma!" diyen sesi beynimde
yankılanmasa geri dönebilirdim.
"Manolya Abla bırak geçeyim" dedim. "Burada bir ömür
kalmaktansa dışarıda az yaşarım ama insan gibi yaşarım."
Baybars'dan dayak yediğim o günden sonra içimde bir şeyler
geri dönülmez biçimde değişmişti. Çekincem kalmamıştı.
Öyle ya da böyle, umurumda değildi. Ömrümden kalan kaç
sabah varsa hepsini Tanrı'ya adayacaktım. Şems-i Tebrizî
haklıydı: İnanç ve aşk, insanı normal şartlar altında olduğundan
çok daha cesur kılıyordu. Her ikisi de kişinin yüreğinden
evhamı, vesveseyi söküp atıyordu.
Şems'in ne demek istediğini anlamaya başlamıştım.
İşin tuhafı, Manolya da kararlılığımı görmüştü. Dalgın bir
tebessümle yüzüme baktı. Sonra usulca kenara kaydı, yolumu
açtı.
"Uğurlar olsun Çöl Gülü" dedi. "Bizim yapamadıklarımızı
inşallah sen yaparsın..."
Ella
Boston, 19 Haziran 2008
Buraya kadar anlattıklarımın seni etkilediğini,
hikâyemin devamını merak ettiğini söylemişsin.
Bense seni sıkmaktan endişe ediyordum Ella.
Bu yazdıklarımı değil başkalarıyla paylaşmak, ben
kendim çoktan unuttum sanıyordum.
1975 yazını Fas'ta Sufiler arasında geçirdim.
Hayatımda ilk defa bir zaviye gördüm. Odam beyazdı;
ufacık, basık ve basit. En temel ihtiyaçları
karşılıyordu, o kadar: Bir döşek, bir gaz lâmbası,
bir kehribar tespih, pervazda bir saksı çiçeği,
duvarda Hazreti Fatma'nın Eli'ni gösteren
bir kabartma ve çekmecesinde Rumi'nin şiirleri
olan ceviz ağacından bir masa vardı. Hepsi bu. Ne
telefon, ne televizyon, ne duvar saati, ne radyo.
Aldırış etmedim. Yıllarca gençlerin toplandığı
işgal evlerinde barındıktan sonra, rahatlıkla
bir zaviyede yaşayabilirim diye düşündüm.
Baba Samed bu ruhani mekânın başıydı. Müthiş
bir adamdı; son derece efendi, bilgili, güngörmüş
ve zeki. Bana neden Mekke ve Medine'ye gitmek
istediğimi sorduğunda cevap vermekte acele
ettim. "İslam dünyası biz Batılılar için kapalı
bir kutu. Oysa insan bilmediği şeyden korkar. Ortadoğu'yu
tanımıyor olmak korkularımızı, önyargılarımızı
artırıyor. Bir Batılı fotoğrafçı İslamiyet'in
en kutsal şehirlerine gidip oradaki
insanları dinlese ve görüntülese; sonra bu fotoğraf
ve hikâyeleri tüm dünyayla paylaşsa, dinler
ara barış ve diyaloga hizmet eden bir adım olmaz
mı?" dedim. Baba Samed gülümsedi. Ve sanki
288
289
hiç cevap vermemişim gibi tekrar aynı soruyu sordu:
"Bizden yardım istiyorsun. Ama önce söyle,
neden Mekke ve Medine'ye gitmek istiyorsun?"
İşte o zaman dürüst olmam gerektiğini anladım.
Hem ona, hem kendime. "Çünkü bunu yapabilirsem
çektiğim fotoğrafları çok iyi paraya satarım.
Dünyaca ünlü olurum." Baba Samed usulca başını
salladı ve dedi ki: "Anlıyorum. Madem kapımıza
kadar geldin, bizden yardım istedin, geri çevirmek
olmaz. Ama sen ego'nu şımartasın diye değil,
olur da çıkacağın yolu içsel bir yolculuk olarak
yaşarsın diye yardım edeceğiz. Allah sevgili kullarını
çölde şaşırtmayı sever ki su bulduklarında
kıymetini bilsinler. İnşallah nasip olur, sonunda
şan şöhret için değil, aşk için gidersin
Kâbeye. Kendi içindeki Kâbeye. Yani kalbine."
Ne demek istediğini anlamamıştım ama açıkçası
umursamadım. Mistik tiplerin anlaşılmaz sözler
etmelerini normal karşıladım. Bana yardım edeceklerdi
ya, gerisi umurumda değildi. Baba Samed
Mekke'ye gidene dek kendi evimmiş gibi burada kalabileceğimi
söyledi. Ama tek şartı vardı: Uyuşturucu
yasaktı!
Suçüstü yakalanmış bir çocuk gibi telaşlandım.
Yoksa ben dışarıdayken bavulumu mu karıştırmışlardı?
Hazret şüphemi anlamış gibi öyle bir laf
etti ki içime oturdu: "Uyuşturucu kullandığını
bilmek için eşyalarını karıştırmaya gerek yok ki.
Gözlerini görüyoruz ya, yetmez mi? Gözlerin müptela
gözleri."
İşin tuhaf yanı, o güne dek kendime hiç toz
kondurmamış, "bağımlı" olduğumu kabullenmemiştim.
Uyuşturucu beni değil, ben uyuşturucuyu kullanıyorum
sanıyordum. Kontrol bende zannediyordum.
"Eğer bir yaran varsa, ki bence var, yarayı
uyuşturmak başka, tedavi etmek başka" dedi Baba
Samed. "Uyuşturucunun etkisi geçince, anestezinin
etkisi geçmiş gibi olur. Her neren acıyorsa,
ağrı misliyle geri döner."
Haklıydı, biliyordum. Söz verdim. Uyku haplarım
dahil yanımdaki tüm kimyasal maddeleri ona
teslim ettim. Ama çok geçmeden bedenim teklemeye,
ruhum yalpalamaya başladı. Zaviyede kaldığım
dört ay içerisinde sayısız kez yeminimi bozdum,.
yoldan çıktım. Kafa yapmaya kararlıysan, dünyanın
neresine gidersen git, madde gelir seni bulur
. Aramana bile lüzum kalmaz. Hoca hocayı tekkede,
deli deliyi dakkada bulur misali keşler de
keşleri bulur.
Bir gece gene kaçtım ve zaviyeye zil zurna sarhoş,
kafam dumanlı döndüm. Ama dış kapı kapalıydı.
Bahçede uyumak zorunda kaldım. Ertesi sabah
beni dışarda iki büklüm vaziyette buldular. Ne
Baba Samed bir soru sordu, ne ben bir açıklama
yaptım. Ama bu tür tatsız hadiseler dışında Sufilerle
gayet iyi geçiniyordum. Zaviyenin sükuneti
iyi gelmişti 'ruhuma. Uzun zamandır ilk defa
huzurluydum. Amsterdam'da bir sürü yabancıyla aynı
çatı altında kalmaya alışıktım ya dingin bir
yalnızlığın ne olduğunu ilk kez tadıyordum.
İlk bakışta burada da bir nevi komün hayatı yaşanıyordu.
Tüm dervişler beraberce yiyor, içiyor,
aynı anda dua ediyor, zikir çekiyor, uyuyordu.
Ama asıl beklenen herkesin yalnız kalıp, kendi
içine yönelmesiydi. Sufiliğe merak salan kişi evvela
kalabalık içinde yalnız kalmayı öğrenmeliy-
290
291
di. Sonra da kendi içindeki kalabalığı birlemeyi.
Önce diyorsun ki: "Dünyada bir ben varım!"
Sonra: "Bende bir dünya var!"
Ve en nihayetinde: "Ne dünya var, ne ben varım!"
Faslı Sufilerin beni gizlice Mekke'ye sokmalarını
beklerken, ilk başlarda can sıkıntısından,
yapacak daha cazip bir işim olmadığından, sonra
gitgide derinleşen bir merak ve hevesle tasavvuf
felsefesi okumaya başladım. Hani ağzına bir yudum
su alınca anlarsın ya aslında ne kadar susamış
olduğunu, ben de öylece kana kana içtim bulduğum
her bilgi kırıntısını. O uzun yaz boyunca
okuduğum onca eser içerisinde beni en çok etkileyense
Mesnevi oldu.
Derken bir gün Baba Samed ona birini hatırlattığımı
söyledi. Şems-i Tebrizî adında gezgin bir
dervişti çağrıştırdığım kişi. Bazıları onun hakkında
ileri geri laflar etmişti ama Rumi'ye sorsan,
hem ay hem de güneşti Şems. Dinledikçe merakım
arttı. Ama öyle sıradan bir merak değildi
bu. Baba Samed bana Şems'i anlatırken garip bir
ürperti duydum. Bir nevi deja vu.
Şimdi itiraf edeceğim şeyi kimseye söylemedim
Ella. Ama Allah şahidimdir. Baba Samed'in bana
Tebrizli Şems'i ilk defa anlattığı akşam odada
bizden başka biri daha vardı. Cismani olmayan bir
beden, füsunkâr bir ışık huzmesi... Birinin nefes
alış verişini duydum, duvarda bir gölge seçtim.
Akşam melteminin nazenin esintisi ya da bir
meleğin kanatlarının ipeğimsi titreşimi... sebebi
her ne ise, havada bir efsun vardı. Birdenbire
bir şeyi anladım: Benim başka bir şehre gitmeme
gerek yoktu ki. Tüm hayatım boyunca hep başka
yerlere, bulunduğum mekândan ötelere gitme arzusu
duymuş, kendi telaşımdan, hırsımdan, kendimle
savaşmaktan yorulmuş, bunalmıştım.
Şimdiyse zaten olmak istediğim yerdeydim. Tek
yapmam gereken burada kalmak ve dürüstçe içime
bakmaktı. Ben de öyle yaptım. Zaviyeden ayrılmadım.
Yıllar geçti. Orada piştim. Tüm zamanımı
ibadet ve meditasyonla geçirdim. Orada Müslüman
olup, Aziz Zekeriya Zahara ismini aldım.
Günün birinde Baba Samed bana bavulumu geri
verdi ve dedi ki: "Artık gitme vaktin geldin.
Alıcı kuş gibi uçacaksın bu yuvadan. Sen madem ki
kendi içindeki âlemi dolaştın ve nefsini aştın,
şimdi git dünyayı dolaş. Senin gibi insanlar tüm
ömrünü bir dergâhta kapalı geçiremez. Senin anlatacak
hikâyelerin var..."
Böylece Craig olarak girdiğim yerden Zahara
olarak ayrıldım. Hayatımın bu yeni ve gezgin safhasına
Sufi kelimesinin "f" harfiyle tanıştığım
mevsim diyorum.
Baki aşkla,
Aziz
Şems
Konya, Şubat 1246
Biteviye tespih çekiyor parmakları; tefekkürle kırışmış alnı,
pencerenin yanında, bir başına oturuyor sevgili Mevlâna.
Güneş batmış. Vakti kerahat olmuş. Meleklerin insanlara
karıştığı saat bu. Hayal ile hakikat arasındaki tüm sınırlar
bulanmış.
292
293
Ayakta dikilmiş sessiz sedasız onu izlerken öteki âleme çekiliverdim
birden, keşfe çıktım. Mevlâna’nın bundan seneler
sonraki hâlini gördüm. Daha yaşlı, daha zayıf, daha hüzünlü
ama daha bir heybetli ve vakur oturacaktı gene aynı noktada,
aynı bal sarısı ışığın altında. Koyu yeşil bir cüppe olacaktı
omuzlarında; âlicenap bir nazarla bakacaktı etrafına ama
kalbinde dinmeyen bir sızı olacaktı daima. Benim yokluğumu
bir yara izi gibi üzerinde taşıyacaktı. O an iki şeyi anladım:
Birincisi, Mevlâna bu evde yaşlanacak ve ömrünün son
demlerini gene bu şehirde geçirecekti. Ve ikincisi, ben gittikten
sonra yokluğumla açılan yara kapanmayacaktı. Gözlerim
doldu.
Öte âlemden onun sesiyle sıyrıldım. "Şems iyi misin?
Ayakta durma, gel otur. Solgun gözüküyorsun" dedi Mevlâna.
Zorlukla tebessüm ettim ama söyleyeceklerimin ağırlığı
koca bir değirmen taşı gibi boynumda asılı kaldı. Sesim kısık,
kırılgan çıktı. "Pek iyi değilim aslında. Çok susadım, lâkin bu
evde susuzluğumu giderecek hiçbir şey yok."
"O zaman gidip bir Kerra'ya sorayım, canın ne çekiyorsa
söyle, hazırlasınlar" dedi.
"Yok, istemem. Bana gereken şey mutfakta değil ki. Meyhanede!
İçimden sarhoş olmak geliyor bu akşam."
Rumi'nin yüzünden bir endişe bulutu geçti. Kafası karışmış
gibiydi.
"Testini mutfakta dolduracağına, meyhanede doldursana"
dedim.
"Nasıl yani? Sana şarap mı alayım?" diye tereddütle tekrarladı
koca âlim.
"Aynen öyle. Sade bana değil. Gidip ilcimize birden şarap alsan
pek makbule geçer. İki şişe kâfi; biri sana, biri bana. Yalnız
bir ricam olacak. Meyhaneye vardığında alelacele şişeleri
kapıp buraya gelme. Birazcık oralarda oyalan. İnsanlarla sohbet
et. Ben seni burada bekliyor olacağım. Aceleye mahal yok."
Mevlâna yarı isyan yarı kaygıyla baktı yüzüme. O an tâ
Bağdat'ta yoldaşım olmak isteyen kızıl saçlı çömez geldi aklıma.
Başkalarının kendisi hakkında ne düşündüğüne kafa
yormaktan fırsat bulup da tasavvuf deryasına dalamamıştı.
Acaba benzer şekilde, itibar kaygısı Rumi'yi bu yolda ilerlemekten
alıkoyacak mıydı?
Ama Mevlâna anlık bir tereddütten sonra ayağa kalkıp,
"pekâlâ, olur" mânâsında başını salladı. Dedi ki:
"Bu yaşa kadar ne meyhaneye gittim, ne ağzıma bir damla
şarap koydum. İçki içmek doğru değil zannımca. Ama sana
itimadım tam. Zira inanıyorum ki sen benden boş yere
böyle bir şey istemezsin. Muhakkak ki görmemi arzu ettiğin
bir hakikat var. Senin hatırın için, dost, dediğin yere gideceğim.
Nefsimin ağrına gitse de, ayaklarıma zor gelse de, şanıma
leke düşürse de bu iş, o şarabı alıp senin için buraya getireceğim."
Böyle dedikten sonra veda edip çıktı.
O odadan çıkar çıkmaz, dizlerimin üstüne düştüm, secde
ettim. Rumi'nin bıraktığı tespihe sarıldım, Rabbime defalarca,
defalarca şükrettim. Bana böyle harikulade bir yoldaş
verdiği için dua ettim. Mevlâna coşkun bir nehirdir. Yerinde
saymayan, tüm insanlığı ve varoluşu kucaklayan, kimseye
karşı bir önyargısı olmayan, hep daha öteleri merak ve keşf
eden, çağıl çağıl berrak bir nehir... Benim tek yaptığım o nehrin
önündeki Seddi yıkmaktır. O kadar.
Dilerim ömrü hayatı boyunca İlahi Aşk sarhoşluğundan
ayırmaz.
Bölüm Dört
Ateş
Hayattaki Yakan, Yıkan, Yok
Eden Şeyler
Sarhoş Süleyman
Konya, Şubat 1246
Bu mereti içip içip sızmışlığım çoktur. Sarhoş olup düpedüz
zırvaladığım, karabasanlar gördüğüm, naralar attığım
zamanları da bilirim. Ama meyhane kapısından içeri Efendi
Mevlâna’nın girdiğini görmek, benim şu sarhoş kafamın bile
üretemeyeceği türden bir acaip hayaldi! Ağzım açık kalakaldım.
Rüya görüyorum diye kollarımı çimdikledim. Gözlerimi
oğuşturdum. Gene de kaybolmadı kapıda duran adam.
"Yahu Hıristos, sen bana ne içirdin de böyle kafayı buldum?"
diye bağırdım. "Şu son şişeyi içmeyeydim keşke. Benim
kafa iyi valla. Şu kapıda duran adamcağızı kime benzettiğimi
bi tahmin et! Ha, ha! Mevlâna sandım adamı! Bak,
bak, Mevlâna'ya benzemiyor mu şu herif?"
"Şşşt. Sussana salak" diye bağırdı arkamdan birisi.
Kim o beni azarlayan meymenetsiz diye arkama dönünce
bir de ne göreyim? Bütün meyhane ahalisi sus pus olmuş ağzı
açık vaziyette kapıya bakmakta. Bizim Hristos bile! Hatta
meyhanenin gedikli köpeği Saki bile sıradışı bir şeyler olduğunu
anlamış gibi sarkık kulaklarını yere yapıştırmış, şaşkın
şaşkın bakmıyordu. Farisi halı taciri o bet sesiyle söylediği,
şarkı demeye bin şahit ister goygoyculuğa ara vermiş,
ayakta hazır öl vaziyetinde duruyordu. Ayık görünmeye çalışan
bütün sarhoşlar gibi o da abartılı bir ciddiyetle kaşlarını
çatmış, çenesini havaya kaldırmıştı. Düz durmaya çalışırken
hafif hafif sallanıyordu zavallım.
298
Suskunluğu Hıristos bozdu. Kelimelerinden şıpır şıpır nezaket
damlayarak ve yerlere kadar eğilerek, "Efendi Mevlâna,
meyhanene hoş geldiniz, sefalar getirdiniz" dedi. "Sizi burada
görmek ne şeref. Emredin, nasıl bir yardımımız dokunur?"
Gözlerimi kırpıştırarak kapıya baktım, baktım. En sonunda
şafak attı, bu karşımdaki adam hakikaten Rumi'ydi yahu!
"Eksik olma" dedi Mevlâna zorlukla gülümseyerek. Sonra
hafifçe öksürdü, kızardı, bozardı ve ekledi: "Biraz şarap alayım
dedim de, onun için uğradım."
Zavallı Hıristos, bunu işitince hayretten ağzı bir karış açık
kalakaldı. Sade o mu, hepimiz şoktaydık. Herkesin aklından
aynı şey geçmiş olmalıydı: Konya'nın en tanınmış din adamı
meyhaneye girip bizden şarap istiyorsa, kıyametin kopması
yakın demekti.
"Yahu buyur etsenize adamcağızı. Ayakta kaldı, ayıptır"
diye seslendim. Ancak o zaman Hristos kendine gelip Rumi'yi
oturtacak müsait bir yer bakındı. Yanı basımdaki masayı seçmez
mi!
Rumi gösterilen yere ilişmeden evvel etrafa nazikçe selâm
verdi. Bütün sarhoşlar saygıyla eğilip selâmına karşılık verdik.
Gözlerimizi ondan alamıyorduk. O sakin, kendinden emin
hâli, efendiliği ve azameti, pahalı ve zarif çüppesiyle Mevlâna
gibi bir zâhid böyle bir mekâna uymuyordu ki.
Dayanamadım. Gittim yanma oturdum. Fısıltıyla sordum:
"Müsaade ederseniz ve şayet kabalık addetmezseniz, bir şey
soracaktım."
"Elbette" dedi Mevlâna.
"Pardon ama sizin gibi bir yüce zatın burada ne işi var?"
Rumi sıcak bir tebessümle göz kırptı. "Sorma, âşıkların imtihanından
geçiyorum galiba" dedi. "Tebrizli Şems şanımı ve itibarımı
yerle yeksan etmek için beni buraya yolladı."
"Nasıl yani? İyi bir şey mi ki şanını itibarını kaybetmek?"
diye sordum kekeleyerek.
299
Mevlâna güldü. "Eh, nereden baktığına bağlı. Allah sevgisinin
dışındaki her şeyi bir kalemde silip atmamız ve kendimizi
ayrı ve mühim bir varlık zannetme hastalığından kurtulmamız
gerekir. Eğer bizi benlik zannma düşürüyorsa, ki
öyle ya da böyle düşürür, ailemize, mevkiimize, malımıza
mülkümüze, hatta mahallemizdeki cami yahut medreseye
olan bağımlılığımızı dahi yok etmemiz gerekir."
Ne dediğini tam anlayamasam da, bulanık kafama gayet
makul geliyordu duyduğum her açıklama. Zaten bu Sufilerin
her türlü acayip felsefeye meyyal, gönlü elvan, az buçuk çılgın
şahıslar olduklarını düşünürdüm ezelden beri. Şimdi bu
kanaatim güçlenmişti.
Sual sırası Rumi'ye gelmişti; o da benim gibi sesini kısarak
sordu: "Müsaade ederseniz ve şayet kabalık addetmezseniz
ben de bir şey soracağım. Yüzünüzdeki yarayı merak ettim.
Nasıl oldu?"
"İlginç bir hikâyesi yok" dedim. "Gecenin bir yarısı eve dönüyordum,
iki zabite denk geldim. Birinin kırbacı varmış.
Eşek sudan gelinceye dek dövdü beni. İsmini hayat boyu
unutmam. Baybars!"
"Ama neden?" diye sordu Mevlâna.
Tam o sırada Hristos, Mevlâna’nın önüne iki şişe şarap bıraktı.
Ben de hınzırca onları işaret ederek, "Şu önünüzde duranlardan
içtiğim için" dedim.
Rumi düşünceli bir ifadeyle gözlerini kaçırdıysa da hemen
ardından dostane bir şekilde gülümsedi. "Geçmiş olsun" dedi.
Böylece sohbet etmeye başladık. Keçi peyniri ve fırında pişmiş
mantarları ekmeklerimize katık ederek çocukluğumuzdan,
aşktan, inançtan, dostluktan ve nicedir unuttuğumu
sandığım ama o an hatırlamaktan sonsuz keyif aldığım güzelliklerden
söz ettik.
Günbatımından hemen sonra Rumi usulca kalktı. Meyhanedeki
herkes onunla beraber ayağa fırladı. Hepimiz, teftiş-
300
301
ten geçen askerler gibi sıra sıra dizilip selâm durduk. Ne
manzaraydı ama!
Konuğumuz tam kapıdan çıkmak üzereydi ki, "Efendi
Mevlâna" diye atıldım. "Gitmeden evvel ne olur bize anlat.
Şarap neden haramdır, söylemeden gitme."
Hristos kaşlarını çatarak yanıma koştu. Böyle ağdalı sorularla
kıymetli müşterisinin canını sıkmamdan korktu. "Sus
be Süleyman. Ne'ne lâzım böyle şeyler sorarsın?"
"Ne var bunda? Merak ediyorum ne diyecek" dedim ve gene
Rumi'ye döndüm. "Efendim, bizi gördünüz. Korkunç insanlar
sayılmayız, öyle değil mi? Tamam, sütten çıkmış ak kaşık değiliz
ama bu kadar hor görülmeyi hak ediyor muyuz? Şayet haddimizi
bilip kimseyi incitmezsek, şarap içmenin nesi günah?"
Söylediklerime kulak kabartan öteki, müşteriler de yanımıza
sokulunca meraklı bir halka oluştu etrafımızda. Rumi ne
diyecekti acaba? Koyu bir duman gibi sıkıntılı bir sessizlik
kapladı her yanı. Sonunda bu meşhur hatip şöyle konuştu:
Bade içen rikkat beslerse, sarhoşluğu rakik olur
Bade içen kin beslerse, sarhoşluğu kindar olur
Bade içen ekseri kindar, nadiren rakik olduğundan.
Bade kamuya haram olur.
Hepimiz bu kelimelerin hikmetini düşünme gereği duymuş
olacağız ki kimseden çıt çıkmadı.
"Dostlarım, şarap masum bir içecek değildir çünkü içimizdeki
en pespaye yanları ortaya çıkarır" diye devam etti Mevlâna.
"Kanaatimce içkiden uzak durmalı. Bununla beraber,
unutmamalı, yaptıklarımızdan meyi de meyhaneciyi de sorumlu
tutamayız. Şaraptan evvel nefslerimizdeki küstahlığı,
riyakârlığı, kindarlığı, katılığı, saldırganlığı kovmalıyız. Ve
en nihayetinde içen içer, içmeyen içmez. Kimsenin kimseyi
zorlamaya hakkı yoktur. Çünkü dinde zorlama yoktur."
Müşterilerden bazıları candan hislerle kafa salladı. Bense
üstada kadeh kaldırdım.
"Efendi Mevlâna sen kalbi engin, kadirşinas, eşine az rastlanır
bir âlimsin" dedim. "Bugün buraya geldiğin için şimdi
senin hakkında ileri geri konuşanlar çıkabilir ama bence senin
gibi kıymetli bir fakihin bizleri dışlamayıp buraya kadar
gelmesi, peşin hükümlere varmadan bizimle sohbet etmesi
cesurca bir davranıştı. Müteşekkiriz."
Rumi bana muhabbetle baktı. Sonra, masasına geleliberi
el sürmediği şarap şişelerini aldı ve dışarıda esen soğuk rüzgâra
yüzünü dönerek karanlıkta yürüdü gitti.
Alaaddin
Konya, Şubat 1246
Babama "Kimya’nın dest-i izdivacına talibim" demek için
fırsat kolluyordum tam üç haftadır. Zihnimde onunla kaç defa
konuşmuş, en etkileyici ifadeyi bulmak için defalarca prova
yapmıştım. Bana verebileceği her itiraza bir cevap bulmuş,
kılıf hazırlamıştım. Şayet "Kimya ile abi kardeş sayılırsınız"
diyecek olursa, en ufak bir kan bağımız dahi olmadığını
hatırlatacaktım. "Olsun, gene de yakışık almaz" derse,
böylesinin herkes için iyi olacağını anlatacaktım. Babamın
Kimya'yı ne kadar sevdiğini bildiğimden, evlenmemize müsaade
ettiği takdirde onun hep bu çatı altında kalacağını,
böylelikle asla uzak bir yere gitmek zorunda kalmayacağını
söylemeyi planlıyordum. Her şeyi kafamda hazırlamış ama
gel gör ki babamla bir dakika yalnız kalamamıştım.
Ne var ki, bu akşam olabilecek en yanlış şekilde karşılaştım
onunla. Tam arkadaşlarımla buluşmak üzere evden çıkıyordum
ki kapı açıldı ve içeri babam girdi.
302
303
Gözlerim elindeki şişelere kayınca şaşkınlıktan kalakaldım.
"Baba, o elindekiler de ne öyle?" diye sordum.
"Ha, bunlar mı?" dedi babam gayet rahat. Yüzünde en ufak
bir sıkıntı ya da çekingenlik olmaksızın açıkladı: "Şarap bunlar
evladım."
"Ne? Şarap, öyle mi?" diye bağırdım. "Koca Mevlâna bu
hâllere mi düşecekti? Ayyaş bir ihtiyar oldun demek!"
Aksi bir ses lafımı bıçak gibi kesti: "Ağzını topla Alaaddin.
Lafını sakın da konuş!"
Döndüm. Şems'ti bunları söyleyen. Gözlerini kırpmadan
yüzüme bakıyordu. "Babanla böyle konuşamazsın. Meyhaneye
gitmesini isteyen bendim."
"Hadi ya, hiç şaşırmadım!"
Şems gücenmişe benzemiyordu. "Alaaddin, gel sakin sakin
konuşalım" dedi ifadesini bozmadan. "Ama önce su öfken dinsin
ki anlatılanı anlayabil. Şayet kalbinin zırhını yumuşatmazsan
söylediğim her şey sana batar."
Ne demek kalbinin zırhını yumuşatmak? Suratına tuhaf
tuhaf bakmış olmalıyım.
"Kurallardan biridir" dedi Şems. "Otuz Birinci Kural:
Hakk'a yakınlaşabilmek için kadife gibi bir kalbe sahip
olmalı. Her insan şu veya bu şekilde yumuşamayı öğrenir.
Kimi bir kaza geçirir, kimi ölümcül bir hastalık; kimi
ayrılık acısı çeker, kimi maddi kayıp... Hepimiz kalpteki
katılıkları çözmeye fırsat veren badireler atlatırız.
Ama kimimiz bundaki hikmeti anlar ve yumuşar; kimimiz
ise, ne yazık ki daha da sertleşerek çıkar."
"Sen bu işe karışma" dedim. "Senin gibi sarhoştan mı emir
alacağım? Babam seni kale alabilir ama ben o kadar naif değilim!"
O zaman babam araya girdi: "Alaaddin sus artık! Edep
yahu!"
Bir an öyle ağır bir pişmanlık çöktü ki içime. Ama artık
her şey için çok geçti. Bunca zaman içimde damla damla biriken
bütün sitemler ve serzenişler açığa çıktı.
"Eminim benden en az söylediğin kadar nefret ediyorsundur"
dedi Şems, sesini alçaltarak. "Ama babanı sevdiğinden bir an bile
şüphe etmem. Onu ne kadar incittiğini görmüyor musun?"
Aynen karşılık verdim: "Asıl sen hayatlarımızı mahvettiğini
görmüyor musun? Geberip gitsen keşke!"
İşte o an babam bana doğru atıldı, dudakları hiddetten incecik
bir çizgiye dönmüştü. Sağ eli havaya kalktı. Tokat atacak
sandım. Bekledim. Ama vurmadı. Vuramadı. Yüzüme bile
bakmadan, "Beni utandırıyorsun" dedi.
Gözlerim yaşla doldu. Hâlimi görmesinler diye başımı çevirdim.
Ve işte o zaman haremliğe açılan kapının eşiğinde dikilen
Kimya ile göz göze geldim. Meğer tam arkamızdaymış! Ne zaman
gelmişti oraya? Ne kadardır sindiği köşeden bizi izlemekteydi?
Bu ağız dalaşını baştan sona işitmiş miydi yoksa?
Evlenmek istediğim kızın önünde öz babam tarafından küçük
düşürülmek öyle ağrıma gitti ki mideme keskin bir sancı
saplandı. Orada bir dakika daha duramadım. Cüppemi,
çizmelerimi kaptım; Şems'i ittiğim gibi kapıdan dışarı fırladım.
Uzağa, Kimya'dan, sıkıştığım cendereden, aile ocağımdan,
bu anlamsız münâkaşalardan, hepsinden fersah fersah
uzağa... »
Şems
Konya, Şubat 1246
Bedbindi Rumi. Alaaddin gittikten sonra uzun süre ağzını
bıçak açmadı. Beraber karla kaplı avluya çıktık. Soğuk ve
kasvetli bir geceydi. Havada bir ağırlık, bir tuhaf durgunluk
304
305
vardı. Orada öylece durup gümüşi topakları andıran bulutları
izledik; etrafta ürpertici bir sessizlik... Rüzgâr uzaklardan
misk ü amber ve bağlarda kurutulan elmaların kokusunu taşıyordu.
Bir an herhalde ikimiz de zihnimizden bu şehri ilelebet
terk etmeyi geçirdik. Yapamadık.
Şarap şişelerinden birini aldım. Kar altında kalmış, güllerini
çoktan dökmüş, safı dikenden ibaret dımdızlak ve cıpcıhz
bir gül ağacının yanma çöktüm. Başladım şişedeki şarabı
toprağa dökmeye. Rumi'nin gözleri şaşkınlıkla parladı: ardından
bir ılık tebessüm yayıldı yüzüne.
Ağır ağır can bulmaya başladı gül ağacı, kabuğu insan teni
gibi yumuşadı. Gözlerimizin önünde tek bir gül tomurcuklandı,
turuncu bir müjde gibi açıldı.
Derken ikinci şişeyi aldım, aynı şekilde onu da toprağa
döktüm. Gülün turuncu rengi bu kez daha bir canlandı, ısıl
ışıl lâl oldu. Şişenin dibinde ancak birkaç yudum şarap kalmıştı.
Bunu kadehe boşalttım. Yarısını içtim, kalan yarıyı
Rumi'ye uzattım.
Titreyen ellerle kadehi aldı; nezaketle, temkinle kabul etti
sunulanı. Ömrü hayatında ağzına içki sürmemiş bu âlim
şimdi benim için, bana ve dostluğumuza inandığı için kadehi
kavrıyordu.
"Dinin şartlarına uymak önemlidir" dedi. "Ama insan kuralları
özden, parçaları bütünden daha fazla önemsememeli.
İçki içen insan içmeyenleri, içki içmeyense içenleri küçümsememeli.
Bugün bana ikram ettiğin kadehi bu şuurla içiyorum
ve tüm kalbimle inanıyorum ki aşk sarhoşluğunda ayıklık
var."
Rumi tam şarabı ağzına götürecekti ki kadehi elinden kaptığım
gibi yere çaldım. Kızıl şarap bembeyaz kar üzerinde
kan lekesi gibi saçıldı.
"Sen içme" dedim. "Bu kadar yeter. Göreceğimi gördüm
ben." Artık bu imtihanı devam ettirmeye gerek yoktu.
Rumi meraktan ziyade muhabbetle sordu: "Madem bana
bu meyi içirtmeyecektin, daha ilk baştan neden beni meyhaneye
gönderdin?"
"Nedenini bilirsin" dedim gülümseyerek. "Biz Sufiler nafile
ibadet ya da riyazat yoluyla değil; şeklen, cebren yahut
göstermelik olsun diye değil; sadece aşk ve cezbe ile bağlanırız
Allah'a."
Otuz İkinci Kural: Aranızdaki bütün perdeleri tek tek
kaldır ki, Tanrı'ya saf bir aşkla bağlanabilesin. Kuralların
olsun ama kurallarını başkalarını dışlamak yahut
yargılamak için kullanma. Bilhassa putlardan uzak
dur, dost. Ve sakın kendi doğrularını putlaştırma! İnancın
büyük olsun ama inancınla büyüklük taslama!
Rumi'nin şahsiyetini öteden beri takdir ederdim. Ama bugün
ona olan hayranlığım katbekat artmıştı.
Bu kavanoz dipli dünya, binbir gölge oyunu oynanan bu
parıltılı ve tantanalı sahne, paraya pula, mala makama, unvana
ihtişama aldanıp kanan cins cins oyuncuyla doluydu.
Ne kadar zenginleşirlerse o kadar muhtaç oluyorlardı paraya.
Ne kadar yükselirlerse, daha bir aç oluyorlardı terfi etmeye.
Fesat ve hasetle, zillet ve kibirle dünya malını kendilerine
kıble yapıyor, nesnelere kul oluyorlardı. Bilerek ya da bilmeyerek.
Şuurla ya da şuursuzca.
Herkes dünyevi hırslar merdivenini üçer beşer çıkmak için
birbirinin omuzlarına basadursun, çoktan zirveye varmış,
küp küp altına, kat kat şöhrete, binlerce hayrana ve bilginin
en âlâsına nail olmuş bir kimsenin günün birinde aniden
mevkiinden feragat etmesi, inanç uğruna izi sonu belirsiz bir
içsel yolculuğa çıkması, hatta itibarını çar çur etmesi... İşte
bu pek duyulmadık, rastlanmadık bir şeydi. Mevlâna’nın
yaptığını yapabilen, yükselmişken alçalmayı, kazanmışken
306
307
kaybetmeyi, hocayken öğrenci olmayı göze alabilen insan,
parmakla sayılacak kadar azdı.
"Allah kibri sevmez. Tevazu sahibi olmamızı ister" diye ekledim.
"Bu yüzden en haklı olduğumuz konularda bile üstünlük
taslamamah."
Rumi ahenkli bir sesle katıldı: "Ve O aynı zamanda bilinmek
ister. Bu sebepten temkinli, dengeli ve ölçülü olmak ve
daima ayık durmak, sarhoş dolaşmaya yeğdir. Sufmin gönlü
hep uyanıktır."
Hakkı vardı.
Gece taptaze, tatlımsı bir kokuya bürünmüştü. İçim vecdle
doldu. Hava giderek soğuyordu. Orada, yan yana. ayaz
bastırana dek avluda bir başımıza, aramızda katmer katmer
açılmış bir gül dalıyla oturduk ve uzun süre sustuk.
Ella
Boston, 26 Haziran 2008
"Bu akşam yemeğe çıkalım mı?" diye sordu David. "Northampton'da
yeni bir Tayland restoranı açılmış. Dört dörtlük
diyorlar. Çocukları evde bırakıp biraz baş başa kalsak diyorum,
ne dersin?"
Aslında Ella’nın bu Cumartesi akşamı yapmak istediği en
son şey kocasıyla baş başa yemek yemekti. Ama David o kadar
ısrar etti ki, hayır diyemedi.
Gümüş Dolunay isimli lokanta ufak ve basıktı ama şıktı
bir o kadar. Masalarda şirin cam lâmbalar, siyah saten peçeteler,
her duvarda çerçeveli onlarca ayna... O kadar çoklardı
ki müşteriler kendi yansımalarıyla yemek yemekteydi âdeta.
Ella’nın buraya yabancılaşması çok sürmedi. Sebebi ortam
ya da dekorasyon değildi. Kocasıydı. David'in gözlerinde olağandışı
bir parıltı vardı. Düşünceli, gergin ve biraz da asabi
görünüyordu. Ama Ella'yı esas kaygılandıran kocasının kekelediğini
duymak oldu. Gayet iyi biliyordu ki, David'in çocukluktan
kalma konuşma bozukluğunun nüksetmesi için
bir hayli sıkıntılı olması gerekirdi.
Az sonra geleneksel Tayland kıyafetiyle genç bir garson
kız siparişleri almaya geldi. David acılı midye sipariş etti, Ella
ise kırkıncı yaş gününde aldığı et yememe kararma uyarak
hindistan cevizi soslu tofu söyledi. Ayrıca şarap istediler.
Birkaç dakika sıradan şeylerden konuştular. Ordan hurdan,
tanıdıklardan... Sonra dekorasyondan bahsettiler -yemek
masasında siyah peçete mi kullanmak daha hoştu yoksa
beyaz peçete mi; geleneksel süslemeler mi daha etkiliydi
yoksa modernler mi..? Ardından sustular. Yirmi senelik bir
evlilik, beraber uyanılan onca sabah, tatiller, gerçekleştirilen
hayaller, kavgalar, atışmalar, sevişmeler; dünyaya getirilen
üç çocuk... ve tüm bunların sonunda varıp varacakları yer koca
bir suskunluktu. Böyle düşündü Ella. Gözleri doldu.
Yeniden sohbete başladıklarında ilk sözü David aldı: "Bakıyorum
da Mesnevi okuyorsun" dedi.
Ella belirgin bir hayretle başını salladıysa da tam olarak
neye daha çok şaşırdığından emin değildi: David'in Mevlâna'yı
bilmesine mi, yoksa karısının ne okuduğuyla ilgilenmesine
mi?
'Yayınevinin verdiği roman var ya... Aşk Şeriatı'yla ilgili
raporu yazarken faydası olur diye Rumi'nin birkaç kitabını
almıştım. Okudukça hoşuma gitti. Şimdi geceleri düzenli olarak
okuyorum" diye izah etti Ella.
David'in gözleri masadaki bir ekmek kırıntısına takıldı.
"Evet., şu roman..." dedi kırıntıya kinayeyle. "Nasıl, beğendin
mi bari?"
"Evet" dedi Ella, gerginliğini saklamaya çalışarak. "Çok
sevdim."
308
İşte o zaman David ithamkâr bakışlarını karısına çevirdi.
"Oyun oynamanın anlamı yok Ella. İkimiz de yetişkin insanlarız"
dedi. "Neler olup bittiğini biliyorum. Her şeyin farkındayım."
"Neden bahsediyorsun?" diye sordu Ella, ama yanıtı duymak
istediğinden emin değildi. Tedirgin olmuştu.
"Gizli kaçamağından bahsediyorum" dedi David bir çırpıda.
"Aşk macerandan! O adamdan haberdarım. Birbirinize
yazıp durduğunuzu biliyorum. Beni aldattığının farkındayım."
Hayretten küçük dilini yutacak gibi oldu Ella. Mum ışığında
David'in yüzü yabancı ve yargılayıcıydı.
"Seni aldatıyor muyum?" dİ3'e tekrar etti Ella. Farkında olmadan
sesini öyle bir yükseltmişti ki yan masadaki sarışın çift
kafalarını kaldırıp merakla ondan yana baktı. Etraftaki müşterilerin
bakışlarını üzerinde hisseden Elle kıpkırmızı oldu.
Sesini alçaltıp tekrar sordu: "Sen neden bahsediyorsun?"
"Aptal değilim Ella, zaten şüpheleniyordum" dedi David.
"Sonunda dün gece sen uyurken mesaj kutuna girdim. O
adamla bütün yazışmalarını okudum."
"Ne yaptın? Ne yaptın?" diye patladı Ella. Artık yan masalarda
oturanların hakkında ne düşündüğü umurunda değildi.
David soruyu duymazdan geldi. Ve cevaplamak yerine söyleyeceklerinin
ağırlığını tartarak lafına devam etti: "Seni
suçlamıyorum. Asıl kabahatli benim. Seni ihmal ettim. Sen
de haklı olarak ilgiyi, sevgiyi başka yerde aradın."
Ella başını önüne eğdi. Tam tepeden kadehine baktı. Cezbediciydi
şarabın rengi, koyu bir yakut misali. Bir an şarabın
yüzeyinde yanardöner parıltılar seçer gibi oldu, ışıktan bir
patikayı andırıyordu. Belki de gerçekten bir yol vardı buradan
öteye uzanan. Tek istediği o yolu bulup kaçmaktı.
David de susuyordu şimdi. Aralarında görünmez bir duvar
yükselmişti. Bir müddet suskun, hiçbir şey yemeden öylece
309
oturdular. En sonunda David, "seni affetmeye hazırım Ella"
dedi. "Tabii senden de beni affetmeni isteyeceğim. Her şeyi
geride bırakıp tertemiz bir başlangıç yapalım. Geçmişi geçmişte
bırakalım."
Ella’nın dilinin ucuna o kadar çok şey geldi ki o anda. Kocasını
yerden yere vurmak, ona senelerdir kendisini aldattığını
hatırlatmak, Azizle aralarındaki masum yazışmayla
David'in yediği haltların aynı kefeye konamayacağını belirtmek;
bağırmak, çağırmak, lafı gediğine koymak istedi. Ama
bunların hiçbirini yapmadı. Aklından geçen fikirlerden en
basitini seçti: "Ya senin maceraların ne olacak? Onları da maziye
gömecek misin?"
Tam o anda elinde siparişler, yüzünde kondurulmuş bir
gülücükle garson kız belirdi. Ella da David de geri çekilip, aynı
ifadesiz bakışlarla seyrettiler garsonun tabakları masaya
bırakışım. Tekrar yalnız kaldıklarında, David kınayan gözlerini
dumanı tüten yemeklerin üzerinden karısına dikti. "Demek
bütün mesele buydu? Benden intikam almak istedin, öyle
mi hayatım?"
"Hayır" dedi Ella usulca. "İntikam almak gibi bir arzum
yok. Hiçbir zaman da olmadı."
"O hâlde ne?"
Ella gayet gergin bir şekilde ellerini kavuşturdu, derin bir
soluk aldı. Sanki restorandaki herkes ve her şey hareket etmeyi
kesmiş, garsonundan aşçısına, yan masadaki müşteriden
akvaryumdaki balığına kadar hepsi söyleyeceklerine kulak
kabartmıştı.
"Aşk..." dedi en sonunda. "Ben Aziz'e âşık oldum."
"Adamı tanımıyorsun bile..." diye itiraz etti David. "Hakkında
bilmediğin o kadar çok şey var ki... Belki herif bir ruh
hastası."
"Onu tanımak için çok şey bilmeme gerek yok. Onun özünü
görüyorum."
310
311
Ella kocasının ona güleceğini zannetti. Sivri, iğneleyici birkaç
cümle ya da alaycı, kırıcı bir kahkaha bekledi. Ama böyle
bir şey olmadı. Değil itiraz, çıt çıkmadı David'den. Sonunda başını
kaldırıp bakabildiğinde sadece kaygı gördü kocasının yüzünde.
Ve o an Ella Rubinstein anladı ki, kocasının nezdinde
"intikam", "öfke", hatta "şehvet", bunların hepsi anlaşılır şeylerdi.
Ama "aşk"... aşk başkaydı. Aşk, David'in karısından; yani
bunca zaman aşk aleyhine konuşmuş, aşkı küçümseyip ötelemiş
bir kadından duymayı beklediği en son kelimeydi.
"Ama üç çocuğumuz var..." dedi David, sesi titreyerek.
"Evet var ve üçünü de çok seviyorum" dedi Ella. Omuzları
çöktü; alnında süt mavisi bir damar belirdi. "Ama Aziz'e âşık
oldum..."
"Yeter artık, kullanma şu sözcüğü!" diye diklendi David
aniden. Kadehindeki şarabı bitirdi, parmaklarıyla masada
gergin daireler çizdi. Sonra yeniden sakinleşmeyi denedi.
"Hatalarımın farkındayım Ella. Seni istemeden kırdım. Ama
bir şeyi bilmeni istiyorum: Hiçbir zaman seni sevmekten vazgeçmedim.
Bundan sonra sana hep sadık olacağım. Söz veriyorum.
Gidip sevgiyi başkalarında ararsan hata yaparsın.
Kimse seni benim kadar sevemez. Anlamıyor musun?"
"Başkalarında bir şey aradığım yok!" dedi Ella ama galiba
kocasından çok kendine söylemişti bunu. Ne dediğini düşünmeden,
ucu nereye varır diye tartmadan mırıldandı: "Rumi
diyor ki aşk dışarda bulunan bir şey değildir. İçerden gelir.
Tek yapmamız gereken içimizde bizi aşktan alıkoyan engelleri
bulup kaldırmaktır."
"Başlatma şimdi..." diye parladı David. "Kendine gel. Bu
sen değilsin. Kendi kendini kandırıyorsun. Bir oyun oynuyorsun.
Elinde şiir kitapları, kafanda hayaller... Ama artık yeter!
Sen böyle... romantik biri değilsin!
Ella bir an kaşları çatık kalakaldı. Bu lafı bir yerlerden
hatırlamıştı. Vaktiyle evinin mutfağında büyük kızma yağdırdığı
"romantik" suçlamasına şimdi kendi maruz kalıyordu.
Çember tamamlanmış, ettiği laflar bumerang gibi ona geri
dönmüştü. Sandalyesini geri çekip peçeteyi yana koydu.
"Artık eve dönebilir miyiz?" dedi usulca. "İştahım kapandı."
Dönüş yolunda arabada tek kelime konuşmadılar. O gece
ayrı yataklarda yattılar. Birbirlerine dokunmadılar. Ve sabah
Ella’nın ilk işi Aziz'e uzun ve içten bir mektup yazmak oldu...
İşler çığırından çıkmış, beklemediği bir hâl almıştı. Bunu
Aziz'in de bilmeye hakkı vardı.
Mutaassıp
Konya, Şubat 1246
"Böyle kepazelik görmedik! Sen de duydun mu olanları
Şeyh Yasin?"
Heyecanla bu soruyu soran kişi talebelerimden birinin babası
olan sepetçi Abdullah'tı. "Rumi'yi dün Yahudi mahallesinde
bir meyhanede görmüşler!" diye ekledi. /
"Duymaz olur muyum, duydum ya" dedim. "Ama sizin kadar
şaşırmadım bu habere. Karısı eskiden Hıristiyan, en yakın
dostu tescilli zındık olan adamdan ne bekliyordunuz? Ya
ne olacaktı?" ,
Abdullah başını salladı. "Haklısın efendi. Böyle olacağı
ezelden belliymiş. Göremedik. Keşke bilseymişiz."
Yanımızdan geçenler durup konuşmamıza kulak kabarttılar.
Herkes dehşet içinde, herkes infial halindeydi. Birisi,
"Rumi'yi Ulu Cami'ye almayalım, bir daha orada vaaz vermesin"
diye önerdi. Bir başkası dedi ki: "Çıkıp herkesin önünde
tövbe etsin; bir daha harama el sürmeyeceğine söz versin.
Yoksa katiyen affetmeyelim."
"Bunlar boş laflar. Şems'i de Rumi'yi de bu şehirden derhal
312
sürmek gerek" dedim. "Bence oturun da bunu nasıl yapacağınızı
konuşun."
Ateşli ateşli kafalarını salladılar. Baktım laf uzayacak,
medresedeki dersime geç kaldığımı söyleyip yürümeye devam
ettim.
Öteden beri Rumi'nin güvenilmez bir yanı olduğ\mdan
şüphelenirdim. Bekliyordum, elbet günün birinde su yüzüne
çıkacaktı. Ama bu kadarını doğrusu ben bile tahmin etmemiştim.
Çalgılı çeganeli meyhanelerde şarap şişesine sarılması
beni bile hayrete düşürdü! Vay ayyaş! Diyorlar ki Rumi'nin
bu hâllere düşmesine sebep Şems'tir; o olmasa Rumi
hemen eski hâline döner. Ben o kanaatte değilim. Şems sakıncalı
fikirlere sahip illet bir adam, ona şüphem yok. Rumi'nin
üstünde kötü bir etkisi var, buna da amenna. Ama
esas mesele şu: Niçin Şems'in gücü diğer âlimleri yoldan çıkartmaya
yetmiyor? Misal, Şems niye bana diş geçiremiyor?
Peygamber Efendimiz boşuna dememiş, "Kişi dostunun dini
üzeredir. Bu nedenle, kiminle dost olacağına dikkat etsin" diye.
Peki ya Mevlâna niçin dikkat etmiyor? Demek ki o da
dünden hazır küfre düşmeye. Tencere yuvarlanmış, kapağını
bulmuş. Mevlâna ile Şems sanıldığından fazla birbirlerine
benziyorlar aslında.
Şems diyormuş ki: "Ulema taifesi mürekkep lekelerinde
yaşar. Sufi taifesi ise aşkın ayak izlerinde!" Ne biçim laf bu
şimdi? Besbelli Şems'e göre ulema konuşur durur, işimiz gücümüz
kural üretmek ve bunları yazıya dökmek. Sufi ise yaşar.
Dolu dolu, buram buram. Hadi diyelim ki böyle, Rumi de
âlim değil mi? Yoksa artık kendini bizden saymıyor mu?
Ah, o Şems denen soysuz herif benim sınıfıma girecek olsa,
elimin tersiyle sinek gibi kovalardım. Ağzını açıp da huzurumda
saçmalamasına katiyyen izin vermezdim. Peki,
Mevlâna ne demeye aynısını yapmıyor? Niye Şems'in her lafını
harfiyyen yerine getiriyor? Çünkü o da benzer meşrep313
ten. İkisi de aynı kumaştan kesilmiş, ayan beyan ortada.
Adamın zevcesi Hıristiyan bir kere. Neymiş, sonradan İslam'a
dönmüşmüş; bana ne? Kanında var Hıristiyanlık, çocuğunun
kanına geçecek. Maalesef şehir halkı Hıristiyanlık
tehdidini gerektiği kadar ciddiye almıyor. 'Yan yana yaşayıp
gidiyoruz, bunda ne kötülük var?" diyorlar. Bu kadar saf
olanlara ben de şunu diyorum her seferinde:
"Suyla zeytinyağ karışır mı? Hiç gördün mü bir damla su
bir damla yağa bulaşsın? Müslümanlarla Hıristiyanlar da
ancak o kadar karışabilirler işte! Yanyana yaşıyor olabilirler
ama asla biraraya gelemezler."
Mevlâna oldum olası gayrimüslimlere iltimas geçti, azınlıklara
yumuşak davrandı. Sık sık Aziz Khariton Manastırı'na gidip
dua ettiğini bilmeyen yok. Ne işi var bir Müslüman'ın orada?
Manastırın başpapazı ile aralarından su sızmıyor. Demek
ki ya gâvurlarla, ya Müslümanlığı şaibeli dervişanla arkadaşlık
ediyor. Bunlar zaten Rumi'yi benim gözümde güvenilmez
yapmaya yetiyordu ama bir de şu Şems-i Tebrizî denen ne idiği
belirsiz herifi evine alınca adam Hak yolundan tümden saptı.
Talebelerime her gün tembihliyorum: "Aman çocuklar, Şeytan'a
karşı uyanık olun! İblis sizi her an ayartabilir!"
Şems tam bir Şam şeytanı. Kesinkes onun fikriydi Rumi'yi
meyhaneye yollamak. Allah bilir nasıl ikna etti adamcağızı.
Gerçi namuslu kimseleri yoldan çıkartıp günah işletmek değil
midir Şeytan'm temel marifeti?
Şems'in ne menem bir bi-namaz olduğunu tâ en başta anlamıştım.
Peygamber Efendimizle o kıytırık Sufi Bistâmî'yi
mukayese etmek nasıl bir densizliktir? Bistâmî değil miydi
"Ben kendimi överim, benim şanım ne yücedir!" diyen? Sonra
da utanmadan şöyle dememiş miydi: "Nefsimi döven demirci
benim!" Adam işi "Kabe'yi tavafa gittim, bir baktım ki
Kabe beni tavaf etmekte" demeye kadar vardırmıştı. Bu nasıl
lakırdı? Bu ne cüret? Küfür değilse nedir bunlar?
314
315
Ljte Tebrizli Şems'in hürmetle atıfta bulunduğu zat böyle
düşük seviyede bir adam. Ne de olsa o da Bistâmî gibi münafıkın
teki.
Neyse ki şehir halkı hakikati görmeye başladı. Nihayet!
Şems'i çekiştirenler günbegün artıyor. Hem de neler neler diyorlar
hakkında! Ben bile bazen rivayetler karşısında dehşete
düşüyorum. Hamamlarda, meydanlarda, tarlalarda, bostanlarda
insanlar Şems'i yerden yere vuruyor.
Bunları zihnimde kura kura yürüdüm. Medreseye her zamankinden
geç vardım. Telaşla sınıfın kapısından içeri girdim
ama daha bir adım atmıştım ki ortada bir tuhaflık olduğunu
hissettim. Talebelerim yer minderlerinde bağdaş kurmuş
sıra sıra oturuyordu. Hepsinin de beti benzi atmıştı. Dut
yemiş bülbül gibi susuyorlardı.
Birden sebebini anladım. Açık pencerenin önünde, sırtını
duvara dayamış vaziyette biri duruyordu. Tüysüz, saçsız sakalsız
yüzünde küstah bir tebessümle karşımda dikilen
adam Şems-i Tebrizî'den başkası değildi.
Odanın diğer ucundan bana seslendi: "Selamünâleyküm
Şeyh Yasin" dedi. "Biz de seni bekliyorduk. Geç kaldın."'
Bir an tereddüt ettim, selâm verse miydim vermese miydim?
Sonunda vermedim. Onun yerine talebelerime dönüp
hesap sordum: "Bu uğursuz herifin burada işi ne? İçeri girmesine
niçin müsaade ettiniz?"
Talebelerimin hiçbiri cevap veremedi. Hepsi şaşkın, hepsi
tedirgindi. Suskunluğu bizzat Şems bozdu. Sesinde bir hürmetsizlik,
yüzünde bir deli azamet, gözlerini gözlerime dikip
şöyle dedi:
"Öğrencilerini azarlama Şeyh Yasin, fikir bana aitti. Bu
sabah semtinizden geçiyordum, kendi kendime dedim ki, hadi
şu medreseye bir uğrayayım. Uğrayayım da koca şehirde
benden en çok nefret eden adamı bir ziyaret edeyim. Bakalım
arkamdan söylediklerini yüzüme de söyleyebilecek mi?"
Talebe Hüsam
Konya, Şubat 1246
Birbirimize bakakaldık; afalladık. Biz sınıfta kuzu kuzu hocamızı
beklerken kapıdan içeri Şems-i Tebrizî'nin girdiğini
görmek hepimizi allak bullak etti. Hakkında öyle korkunç şeyler
işitmiştik ki, tabii çoğu da hocamızdan, onu kanlı canlı karşımızda
görünce elimizde olmadan irkildik. Gel gelelim Şems
gayet rahat ve dostane bir tavır takındı. Bizi tek tek selâmladıktan
sonra, Şeyh Yasinle biraz laflamaya geldiğini anlattı.
Bir hadise çıkacak diye endişeye kapıldım. "Şey... Şeyh Yasin
sınıfa yabancıların girmesini istemez" dedim. "Şimdi değil
de, sonra gelip konuşsanız daha iyi olur."
"Eyvallah delikanlı, uyardığın için sağol" dedi Şems. "Ama
bazen kimi meselelerin aşılması için hadise çıkması gerekir."
Aklımı mı okumuştu ne? Şems'in insanların beynini okuma
yeteneği olduğunu duymuştum zaten.
"Merak etmeyin, hocanızla aramdaki sohbet uzun sürmez"
diye ekledi.
Yanımda İrşad oturuyordu. Kulağıma eğilip, dişlerinin
arasından fısıldadı: 'Yüzsüze bak, sınıfımıza kadar geldi! Herif
resmen Şam Şeytanı."
Başımı salladım ama doğrusu ben Şems'te şeytana benzer
bir hâl görememiştim. Bende bıraktığı izlenim son derece dürüst,
dobra ve cesur bir adam olduğuydu. Fikirlerimi kendime
sakladım.
Birkaç dakika sonra Şeyh Yasin kapıdan içeri girdi. Dalgın gö-
316
rünüyordu, kaşları çatıktı. Daha bir adım atmışta ki olduğu yerde
çakıldı kaldı, hayret içinde beklenmedik ziyaretçiye baktı.
"Bu uğursuz adamın burada işi ne? İçeri girmesine kim
müsaade etti?
Arkadaşlarımızla birbirimize baktık ama daha hiçbirimiz
cevap veremeden, Şems pervasızca lafa dalarak geçerken uğradığını,
koca Konya'da kendisinden en çok nefret eden adamı
görmek istediğini söyleyiverdi.
Talebelerden birkaçı gergin gergin öksürdü. İrşad'a baktım,
o da tedirgindi. İki yetişkin adam arasındaki gerilim o
kadar barizdi ki, dokunsanız hissedilecek gibiydi.
"Buraya niye geldiğin umurumda değil. Seninle lak lak etmekten
daha mühim işlerim var" dedi Şeyh Yasin. "Hadi çık'
da dersimize dönelim, haydi yallah."
"Bakıyorum benle yüz yüze konuşmak istemiyorsun. Ama arkamdan
konuşmaya gelince vaktin bol, seni kimse tutamıyor"
dedi Şems. "Sürekli beni, Rumi'yi ve tasavvuf yolundaki Sufileri
çekiştirip kötülüyorsun. Madem bu kadar çok zihnini meşgul
ediyoruz, işte karşındayım. Bana soracak bir sorun yok mu?"
Şeyh Yasin yüzünü ekşiterek durakladı. "Seninle konuşacak
bir şeyim yok benim. Ben zaten bilmem gereken her şeyi
biliyorum."
Şems bize dönüp sesini yükseltti. "Şayet bir insan 'bilmem
gereken ne varsa zaten biliyorum' derse, ona değil hoca, cahilin
teki gözüyle bakmak gerekir. Ancak cahiller her şeyi bildiklerini
zannedebilir."
Şeyh Yasin öfkeden kıpkırmızı kesildi, Adem elması yumru
gibi dışarı fırladı. "O hâlde gel talebelere soralım. Şu ikisinden
hangisi olmak yeğdir: Cevapları bilen arif insan olmak
mı; yoksa sualden başka bir şeyi olmayan, zihni karman
çorman şaşkının teki mi?"
Tüm arkadaşlarım Şeyh Yasin'den taraf oldu ama çoğunun
samimi olmadığını, hocanın gözüne girmeye çalıştıklarını se-
317
zinledim. Bense susmayı tercih ettim.
"Cevapları hatmettiğini sanmak gaflet belirtisidir" dedi
Şems omuz silkerek. Sonra hocamıza döndü. "Ama madem
yanıt bulmakta üstüne yok, sana bir sorum olacak."
İşte o an tartışmanın gidişatından endişe etmeye başladım.
Ama odadaki gerginliğin önüne geçmenin yolu yoktu.
"Orda burda benim aleyhime konuşuyor, Şeytan'm hizmetkârı
olduğumu söylüyorsun. Bari rica etsek de söylesen, nedir
Şeytan?" diye sordu Şems.
"Elbette söylerim" dedi Şeyh Yasin, ayağına kadar gelen
nutuk atma fırsatını kaçırmadan. "İbrahimî dinlerin en sonuncusu
ve en mükemmeli olan dinimiz der ki Âdem ile Havva
cennetten Şeytan yüzünden kovuldu. Ataları sürülmüş insanlar
olarak biz de daima tetikte olmalıyız. Zira Şeytan tebdil
kıyafet gezmekte. Bazen bizi kumara davet eden bir kumarbaz
kılığına girer, bazen de güzel bir kadın olur, ayartır...
Şeytanın hiç beklenmedik suretlere büründüğü de olmuştur.
Mesela gezgin bir derviş kılığında da çıkabilir karşımıza."
Şems bu hakareti beklermişçesine tebessüm etti. "Ne kast
ettiğin ortada. Yalnız ne kolay işmiş! Şeytanı hep dışımızda,
hep başkalarında aramak işimize geliyor değil mi?"
"Ne demek istiyorsun?" diye sordu Şeyh Yasin şüpheyle.
"Eh, Şeytan söylediğin kadar kurnaz ve kuvvetliyse, habire
ayağımızı kaydırmak için fırsat kolluyorsa, biz insanların
yaptığımız hatalardan dolayı kendimizi suçlamamıza ne gerek
var ki? Hayırların hepsi Allah'tan, Şerlerin hepsi Şeytan'dan
deyip geçer gideriz. Her halükârda kendi kendimizi
sorgulayıp dönüştürmek için sebep kalmaz. Ne kolaymış!"
Şems bir yandan konuşurken bir yandan odada volta atmaya,
her yeni kelimeyle sesini yükseltmeye başladı. "Fakat
bir an için farz edelim ki dışımızda bir yerde gezinen, bizden
bağımsız ve kurnaz bir Şeytan yok. Kaynar kazanlarda bizi
fokur fokur haşlayacak zebaniler de mevcut değil. O hâlde in-
318
319
sanın kanını donduran tüm o anlatılar, bize bir ders vermek
için olmasın sakın? Ya Şeytan ve cehennem bize bir hakikati
göstermek için anlatılmışsa, fakat biz daha sonra o hakikati
unutup basmakalıp ezberlerle yetinmişsek?"
Şeyh Yasin kollarını kavuşturdu. "Ya neymiş o hakikat?"
"Ne mi? Şu: İnsan öyle karmaşık bir varlıktır ki kendine
cenneti de yaşatır cehennemi de. İnsan en şerefli mahlûktur.
Yüceden yüceyiz ve de bayağıdan bayağı. Bunun mânâsını
tam kavrayabilseydik, Şeytan'ı dışarıda değil, içimizde arardık.
Bize lâzım olan kendimizi didik didik tahlil etmek. Hatayı
başkalarında bulmak değil."
"Sen git kendini tahlil et bakalım, inşallah gün gelir günahlarının
kefaretini ödersin" dedi Şeyh Yasin gayet alaycı.
"Ama ulema cemaate gözkulak olmak durumundadır. Biz öyle
kendi işimize bakamayız."
"O hâlde izniniz olursa bir hikâye anlatayım" dedi Şems.
Bunu öyle abartılı bir hitapla söyledi ki alay mı ediyor, samimiyetle
izin mi istiyor, emin olamadık. Bize şunu anlattı:
Dört tüccar boş bir camide namaz biliyormuş. Derken içeıi
müezzin girmiş, ilk tüccar duasını yarım bırakıp hemen sormuş:
"Müezzin Efendi! Ezan okundu mu? Yoksa vaktimiz var
mıydı daha?"
ikinci tacir dua etmeyi bırakıp, arkadaşına dönmüş: "Ya-
\ hu, duanı yarım bıraktın, niye konuştun? Şimdi namazın boşa
gitti. Haydi, baştan başla bakalım!"
Bunu duyunca üçüncü tacir müdahale etmiş: 'Yuh, salak,
ne diye onu suçlarsın? Kendi namazına bakacaktın. Bak, seninki
de boşa gitti."
Dördüncü tacir dayanamamış, kendi kendine mırıldanmış:
"Bak, şu akılsızlara! Üçü de namazlarını ziyan etti. Allah'ım
sana şükürler olsun, beni faka bastırtmadın, onlar gibi
şaşırtmadın."
Şems bu hikâyeyi aktardıktan sonra tüm öğrencilere dönerek
sordu: "Peki ya siz ne düşünüyorsunuz? Sizce bu dört tüccardan
namazı heba olan var mı? Varsa hangileri?"
Sınıfta bir süre bir dalgalanma oldu. Bazı öğrenciler düşünceye
dalarken, bazıları da öbekleşip cevabı aralarında
tartışmaya başladı. En nihayetinde arkalardan birisi bağırdı:
"İkinci, üçüncü ve dördüncü tacirin namazları kabul olunmaz.
Hepsinin baştan alması lâzım. Bir tek ilk tacir masumdur
çünkü o sadece müezzine danışmak istemişti."
İrşad dayanamadı, atıldı: "Evet ama o da duasını öyle kesmemeliydi.
Bence tüm tüccarlar hatalı, dördüncüsü hariç. O
sadece kendi kendine konuşuyordu."
Bakışlarımı kaçırdım. Her iki cevaba da katılmıyordum
ama çenemi tutmaya kararlıydım. Şimdi burada fikrimi söylesem,
kimsenin hoşuna gitmezdi muhtemelen. Ama daha bu
fikir aklımın ucundan geçer geçmez Şems-i Tebrizî zınk diye
durdu, beni işaret etti ve sordu:
"Peki ya sen genç adam! Sen ne düşünüyorsun?"
Yutkundum. "Şayet bu tacirlerin bir kabahati varsa, namazlarını
kesip konuşmaları değil" dedim. "Esas kabahatleri
kendi işlerine bakıp, ettikleri duanın hakikatine odaklanmak
yerine, akıllarının başka yerde olması ve etrafta olan bitene
takılmaları. Arr\a şimdi biz tutup da onları yargılarsak,
aynı hatayı biz de yapmış oluruz."
Şeyh Yasin sabırsızlıkla lafımı kesti. "Ne diyorsun yani?"
"Diyorum ki dört tacir de benzer sebeplerden dolayı hatalıdır.
Öte yandan ben onların hiçbirine hatalı diyemem. Zira
haklarında hüküm vermek bana düşmez. Ben nereden bilebilirim
hangisin namazı kabul olundu, hangisinin olunmadı.
Ben sadece kendi işime bakarım; kendi nefsimi eritip, yüreğimi
eğitmeye."
Tebrizli Şems bana doğru bir adım attı. Yüzüme öyle derin
bir şefkat ve muhabbetle baktı ki, kendimi anne babasının
320
321
-
Yalan
15 years ago
- takdiriyle sevinen bir çocuk gibi hissettim. İsmimi sordu.
"Hüsam, efendim" dedim. Ve işte o zaman Şems sınıfa dönüp
şöyle seslendi:
"Arkadaşınız Hüsam'da sufi yüreği var. Belki bunu kendi
bile bilmiyor henüz ama bu terkibin mayası rind mayası!"
Bunu duyunca yüzümü ateş bastı. Şimdi Şeyh Yasin'den
bir sürü laf işitecek, arkadaşlarımın alaylarına maruz kalacaktım.
Ama geldiği gibi gidiverdi kaygılarım. Sırtımı dikleştirdim.
Şems'e gülümsedim. O da gülümseyerek bana göz
kırptı ve sesinde yeni bir alevle anlatmaya koyuldu:
"Sufi der ki başkaları hakkında hüküm verip yargıda bulunacağıma,
ben kendi içime bakayım. Sofu der ki başkalarının
her kusurunu bulup çıkarayım. Ama unutmayın, çoğu zaman,
başkalarında hata bulanlar kendileri hatadadır. Teferruata
ineyim derken bütünü kaybederler. Ağaçlara bakmaktan
ormanı göremezler."
Şeyh Yasin araya girdi: "Teferruat mı? Bir kere ulema, konumu
gereği başkalarının yaptıklarıyla ilgilenmezlik edemez.
Halk her hususta bizden fetva bekler. Acaba burnum
kanarsa abdestim bozulur mu, seyahat hâlinde tutamadığım
oruçları daha sonra tutmam gerekir mi... Cevapsız kalabilecek
meseleler mi bunlar? Şafiî ayrı, Hanefî ayrı, Hanbalî ayrı,
Maliki ayrı cevaplar. Din adamlarının rehberliği olmasa
halk yanlış yerlere sapar."
Şems hafifçe omuz silkti: "İrfan sahibi olanlar Kuran ayetlerinden
ayrı bir lezzet alır. Onlara ulemanın rehberliği gerekmez."
Şeyh Yasin bunu duyunca öyle bir öfkelendi ki tek gözü seğirmeye
başladı. "Bizim rehberliğimiz keyfi değildir efendi,
mecburidir!" dedi. "Şeriat her Müslüman'ın beşikten mezara
başvurması gereken kaideler toplamıdır."
"Şeriat, Hakikat denizinde yüzen bir gemidir. Âşıklar er ya
da geç gemiyi bırakıp, ummana dalar" oldu Şems'in cevabı.
Şeyh Yasin gözlerini kısarak baktı: "...ki köpekbalıkları onları
afiyetle yesin" dedi gayet müstehzi. "Şeyhi olmayanın
şeyhi Şeytan'dır. Rehberliği reddedenin sonu iyi olmaz."
Birkaç talebe Şeyh Yasin'in gülüşüne eşlik etse de geri kalanlarımız
sus pus olduk. Dersin sonuna geliyorduk ve ben
bu tartışmanın müspet bir şekilde bitmesine ihtimal vermiyordum.
Şems de aynı şeyi hissetmiş olmalı ki sesinde belirgin
bir hüzünle konuştu.
"Bugüne değin yüzlerce şeyh tanıdım" dedi. "Bazıları gayet
samimi kimselerdi. Ama bazıları sahteydi, üstelik İslamiyet'i
zerrece bilmiyorlardı. Hakiki Allah âşığının çarığmdaki tozu
bugünün şeyhlerin'e değişmem. Hayal perdesinde Karagöz
oynatanlar bile onlardan iyidir, hiç olmazsa yaptıkları işin
kandırmaca olduğunu baştan kabul ediyorlar."
Şeyh Yasin'i iyice çileden çıkardı bu laflar. "Bu kadarı yeter!
Çatal dilini yeterince işittik. Haydi, çık artık sınıfımdan!"
dedi.
"Merak etme, gidiyorum" dedi Şems muzip bir ifadeyle.
Sonra bize döndü. "Bugün şahit olduğunuz atışma tâ Hazreti
Muhammed sallallahü aleyhi ve sellem zamanına dayanan
eski bir fikir ve üslup ayrılığıdır aslında. Ama bu ikilem yalnızca
İslam tarihine özgü değil; İbrahimî dinlerin hepsinde
mevcuttur. Ulema ile Sufilerin, akıl ile yüreğin, kural-temelli-
din ile aşk-temellf-dmin atışmasıdır bu. Seçim sizin!"
Kelimelerin ağırlığını sindirmemizi beklercesine bir müddet
durdu Şems. Gözlerini üzerimde hissettim, sanki bir sırrı
paylaşıyorduk. Derken devam etti: "En nihayetinde ne hocanız,
ne ben bilebileceğimizden fazlasını biliriz. İkimiz de
üstümüze düşeni yapıyoruz. Belki o da kör, ben de körüm.
Önemli olan şu: Bakanın kör olması güneşin ışığına halel getirmez
ki! Keza insanlar arasındaki tartışmadan Allah etkilenmez."
Şems-i Tebrizî bunu der demez sağ elini yüreğine koyup
322
hepimize, hatta bir köşede tepkisiz duran Şeyh Yasin'e bile
selâm durdu. Sonra kapıyı açtı ve çıktı gitti. Arkasında derin
bir sessizlik bıraktı.
İrşad'm dürtüklemesiyle kendime geldim. "Ne o, bakıyorum
çok etkilendin" dedi gayet alaylı. "Demek sende sufi yüreği
varmış!"
Cevap yetiştirme gereği duymadım. Sustum. Diğerlerini
bilmem ama ben bugün Tebrizli Şems ile tanıştığıma memnundum.
Cengâver Baybars
Konya, Mart 1246
Bozguncu! Arsız! Terbiyesiz! Hiç edep yok bu adamda!
Tebrizli Şems'in medreseye baskın yapıp talebelerinin
karşısında amcama meydan okuduğunu duyunca kulaklarıma
inanamadım. Keşke ben de orada olaydım. O zehirli
ağzını açmaya fırsat bulamadan ensesinden tuttuğum gibi
kapı dışarı ederdim. Maalesef amcam bunu yapamamış.
Aralarında nasıl bir atışma geçmişse o günden beri öğrenciler
orada burada, bire bin katarak anlatıp duruyor. Söylediklerinin
çoğu katıksız yalan. O yoz dervişe fazla paye
veriyorlar.
Bu gece asabım bozuk. Hep o fahişenin yüzünden. Bir türlü
aklımdan çıkmıyor kaltak. Çöl Gülü gizli çekmeceleri olan
bir ziynet kutusu gibi. Sana ait olduğunu, elinde tuttuğunu
sandığın anda bile ulaşılmaz ve kilitli.
İçime dert olan esas şey gösterdiği teslimiyet. Ben ona dayak
atarken neden direnmedi? Neden yumruklarıma karşı
koymadı? Ayağımın dibinde paspas gibi dirençsiz yatışı durup
durup gözümün önüne geliyor. Bana vursa, bağırıp çağır-
323
sa ya da yardım istese hemen dururdum. Ama öylece yerde
yattı; ağzını bile açmadı, attığım her tokadı kabullenerek.
Ölüp ölmemek bile umurunda değildi sanki.
Günlerdir bunu düşünüyordum. Sonunda dayanamadım,
gene kerhaneye gittim. Yolda aklıma geldi, acaba Çöl Gülü
beni görünce ne yapacaktı? Şikâyet etmeye kalkarsa ya da
beni görmek istemezse, hünsa patronun eline üç beş kuruş sıkıştıracaktım
artık. Her şeyi kafamda hesaplamıştım. Her
ihtimale hazırdım. Hazır olmadığım tek ihtimal onu orada
bulamamaktı. Meğer Çöl Gülü kaçmıştı.
"Ne demek Çöl Gülü burada değil?" diye patladım. "Ya nerede?"
Kerhaneci hünsa ağzına bir lokum atıp sinirli sinirli çiğnedi.
"Boş versene o kaltağı" dedi şapırdatarak. "Sana diğer
kızlarımızı gösterelim Baybarscığım, olmaz mı?"
"Senin beş para etmez karılarında gözüm yok şişko. Çöl
Gülü'nü görmek istiyorum, hem de hemen."
Hünsa ok gibi delen bir nazarla suratıma baktıysa da benimle
ağız dalaşına girmedi. Kısık bir sesle, söyleyeceği şey
ağırına gidiyormuşçasına süklüm püklüm cevap verdi: "Çöl
Gülü burda değil. Gitmiş. Herkes uyurken kaçmış haspa."
Öyle saçmaydı ki söylediği laf, gülesim geldi: "Kerhaneden
fahişe kaçtığı nerede duyulmuş?" diye sordum. "Hemen bul o
karıyı!"
O zaman hünsa sanki ilk kez görüyormuş gibi garipseyerek
baktı bana. "Sen kim oluyorsun da bana buyruk veriyorsun?"
dedi. O çekik, ufak gözleri alev püskürüyordu.
"Ben kim mi oluyorum? Yüksek mevkilerde amcası olan
bir kamu görevlisi! İstersem bu kerhaneyi kapatır, hepinizi
sokağa atarım" dedim. Ve hünsanın kucağındaki kâseden bir
lokum alıp ağzıma attım. Parmaklarımı kerhanecinin üstüne
sildim. Dehşet içinde baktı ama diklenmeye cesareti yoktu.
"Benim ne kabahatim var?" dedi hünsa mazlumu oynaya-
324
325
rak. "Bütün suç o dervişin. Çöl Gülü'nün kanma giren o. Bu
yollara tövbe etmesini o herif salık verdi."
İlk başta kimden bahsettiğini anlayamadım ama aniden
bende şafak attı. Kerhanecinin sözünü ettiği derviş Şems-i
Tebrizî'den başkası değildi!
Vay namussuz! Sen önce talebelerinin önünde amcamı yerin
dibine sokup küçük düşür, sonra da kerhaneden namlı bir
kaltağın kaçmasına sebep ol! Artık lamı cimi kalmadı. O
mendebur herife haddini bildirmek şart oldu.
Ella
Boston, 26 Haziran 2008
Biricik Aziz,
Sana bu kez email filan değil, gerçek bir mektup yazmak istedim.
Eski usul. Mürekkebiyle, kâğıdı zarfı puluyla klasik bir
mektup. Yazıp hemen postaya vermem gerek. Eğer yollamakta
gecikirsem, yazdıklarıma pişman olup mektubu yırtabilirim.
Hani biriyle tanışırsın, çevrende görmeye alıştığın insanlardan
çok farklı biri. Öyle biri ki her şeyi bambaşka bir gözle görür ve seni
de bakış açını değiştirmeye yöneltir. Dünyaya onun gözleriyle
bakmaya başlarsın. İçine ve dışına da. Etkilenirsin. Etkilenmek
ne kelime, büyüsüne kapılırsın. Gene de ilk başlarda araya bir
mesafe koyabileceğini, yüreğini kontrol altında tutabileceğini zannedersin.
Oysa rüzgâr sandığın fırtınadır. Sınır sandığın yer oynak
ve kaygan bir zemindir. Bir bakmışsın, farkında bile olmadan
açılmış, karadan uzaklaşmışsın. Okyanusun tam ortasmdasın.
Aziz, senin kelimelerine ne zaman böyle bağlandım, bilemiyorum.
Tek bildiğim yazışmalarımızın beni değiştirdiği. Hem de tâ
en başından itibaren. Belki sana bunları itiraf ettiğime pişman
olacağım. Belki haddimi bilmiyorum. Ama koca bir ömrü haddimi
bilerek geçiren ben, bir kere de olsa hudutlarımı aşmak istiyorum.
Cesaretim beni şaşırtıyor. Tabi eğer bunun ismi cesaretse...
Önce yazdığın romanı okudum. Kelimelerinle uyandım, onlarla
uyudum. Sonra yazışmaya başladık ve yazıdan yazarına döndü
ilgim. Senden mesaj gelmişse mutlu başlıyorum güne, gelmemişse
bir yanım eksik gibi hissediyorum. Ben galiba önce senin
hikâyelerine vuruldum. Hayal gücüne, yüreğine, içinde taşıdığın
harflere... Ve nihayet anladım ki nicedir tatmadığım, hatta unuttuğumu
sandığım bu heyecan gelip geçici bir heves değil.
Biliyor musun, gün boyu kendi kendime konuşur gibi seninle
konuşuyorum? O gün olan bitenleri seninle tartışıyorum. Ne
zaman yeni bir yere gitsem ya da hoş bir şeyle karşılaşsam,
"acaba Aziz burada olsa ne düşünürdü?" diyorum. Her güzelliği
seninle paylaşmak istiyorum.
Geçen gün oğlum, "Anne sende bir farklılık var. Saçına bir şey
mi yaptın?" diye sordu. Saçım her zamanki gibi. Ama farklı gözüktüğümün
farkındayım. Arkadaşlarımdan benzer şeyler işitiyorum.
"Yüzün ışıldıyor" diyorlar. "Cilt bakımı filan mı yaptırdın?"
Hiçbir şey yaptığım yok hâlbuki. Seni düşünmekten başka.
Ama ne zaman kendimi kaptırıp seni düşünsem, şunu hatırlıyorum:
Biz henüz yüz yüze görüşmedik bile. Ve işte o zaman
gerçeğe dönüyorum. Kabullenmem gereken gerçek bu; Seni daha
görmeden seviyorum...
AşkıŞeriatı’nı okumayı bitirdim, raporumu teslim ettim (evet,
roman hakkında yayın raporu hazırlıyordum. Öyle çok istedim ki
görüşlerimi seninle paylaşmayı. Hiç olmazsa raporla beraber yayınevine
yolladığım mektubu göstereyim istedim. Ama doğru olmazdı.
Gene de şunu söylemeliyim: Romanını sevdim, hem de çok.
Hayatımla alâkası olmayan bir hikâyenin içine çektin beni. Ama
bitirince anladım ki her şeyin her şeyle alâkası var aslında.,.)
Her neyse, bu mektubu yazma kararımın Aşk Şeriatı'yia bir ilgisi
yok. Beni yazmaya iten, aramızdaki bu adını koyamadığım
ilişki. İlk başlarda basit bir yazışma olarak gördüğüm macera
326
327
sandığımdan daha ciddi bir hâl aldı. Önce anlattığın hikâyelere
âşık oldum, sonra bir de baktım ki seni sevmişim...
Dedim ya, bu mektubu hemen yollamam lâzım. Yoksa yırtıp
atarım...
Ella
Kerra
Konya, Mart 1246
Bu sabah evimize tuhaf bir kadın geldi. Şems-i Tebrizî'yi
sordu. Burada olmadığını, sonra gelmesini söyledim. Ama gidecek
yeri yokmuş. "Avluda beklesem olur mu?" diye sordu, çekingen,
tedirgin. İşte o zaman içime bir şüphe düştü. "Kimin
nesisin, nereden geldin" diye ağzını aramaya başladım. Israrlarım
karşısında peçesini açtı. Yüzü yaralıydı; yanaklarında,
boynunda morluklar, şişlikler vardı. Besbelli dayak yemişti.
Gene de çok güzeldi. Gözyaşları içinde elimi tuttu, anlattı. Meğer
kuşkulanmakta haklıymışım. Kerhaneden kaçmış.
"O batağı terk ettim" dedi kararlılıkla. "Kaçtığım gibi hamama
gittim, tas tas sularla kırk kez yıkandım. Karar verdim:
bundan böyle erkeklerden uzak duracağım. Son nefesime
kadar. Kalan ömrümü Allah'a adadım."
Ne diyeceğimi bilemedim. Ne kadar genç ve narindi. Nasıl
böyle bir şeye cüret edebilmişti? Alıştığı düzeni aniden bırakacak
cesareti nasıl bulmuştu kendinde, hayret ettim. Hâli yüreğimi
dağladı. Badem gözleri bana Meryem Ana’nın kileri anımsatmıştı.
Öte yandan evimde kötü yola düşmüş bir kadın bulundurmak
istemiyordum. Gene de onu kovacak gücü kendimde
bulamadım. Bıraktım avluda beklesin. Elimden bu kadarı
geldi. Duvarın dibine çömeldi, hüzne yontulmuş mermer bir
heykel gibi gözlerini gayba dikip beklemeye koyuldu.
Yaklaşık bir saat sonra Şemsle Rumi yürüyüşten döndü.
Koşa koşa yanlarına vardım, durumu anlattım.
"Avluda bir fahişe mi var dedin?" diye sordu Mevlâna şaşkınlıkla.
"Evet, Tanrı'yı bulmak için kerhaneyi terk ettiğini söylüyor.
Ya delinin teki, ya da pek naif zavallım. Kimdir nedir bilmiyorum."
"Ben biliyorum. Çöl Gülü olmalı" dedi Şems, sesinde taşkın
ve baskın bir sevinçle. "Helal olsun! Demek sonunda başardı.
Kadıncağızı neden dışarıda bekletiyorsun? İçeri alsana!"
"Evimize bir fahişe alırsak konu komşu ne der?" diye itiraz
ettim. "Zaten her hareketimizi gözetliyor, habire dedikodumuzu
yapıyorlar. Bir de elin fahişesiyle aynı çatı altında yaşayarak
elaleme malzeme mi verelim?"
Şems başını kaldırıp, semaya baktı. "İyi de Kerra, zaten
hepimiz aynı çatı altında yaşamıyor muyuz? Veziri de dilencisi
de, bakiresi de fahişesi de, âlimi de cahili de... işte hepimiz
buradayız ya! Aynı gök kubbe altında!"
Şems'le tartışmak ne mümkün! Nasıl laf yetiştireyim ben
ona? Her şeye verecek bir cevabı vardı.
Çarnaçar kadını eve buyur ettim. Bir yandan da komşulardan
kimse bizi görmesin diye dua üstüne dua ettim. Çöl Gülü
içeri girip Şems'i görür görmez elini öpmeye koştu.
Şems ağzı kulaklarında, eski bir dostla konuşurcasına,"
Hoşgeldm! Safalar getirdin" dedi. "Bir daha o izbe yere
dönmeyeceksin. Hayatının o safhası tamamen bitti. İnşallah
adım adım Hak seni Kendine yaklaştıracak!"
Çöl Gülü göz yaşlarına boğuldu. "Hünsa patron peşimi bırakmaz
ki. Çakal Kafa'yı çoktan üstüme salmıştır. Siz bilmezsiniz
o ne zalimdir..."
Şems genç kadının lafını böldü: "Bunları düşünme. Sen
kalbini ferah tut. Allah seni o bataktan çıkarttı ya, bunu yapacak
azmi ve cesareti verdi ya; sana kapıyı açıp dışarı çık-
328
329
manı sağladı ya, elbet yolu da açacaktır. Otuz Üçüncü Kural:
Bu dünyada herkes bir şey olmaya çalışırken, sen
HİÇ ol. Menzilin yokluk olsun. İnsanın çömlekten farkı
olmamalı. Nasıl ki çömleği tutan dışındaki biçim değil,
içindeki boşluk ise, insanı ayakta tutan da benlik
zannı değil, hiçlik bilincidir."
Şems omuzlarını silkti. "Allah'a da herkes itibar etmiyor.
O'na iman etmeyi de mi erteleyeceğiz? Peygamber Efendimize
de herkes iltifat etmez. O'nu anmayı da mı erteleyeceğiz? Aşka
da herkes hürmet etmez. Ne yani, âşık olmayı da mı erteleyeceğiz?"
Derin nefes aldım. Ben bu adama ne diyebilirdim ki? Tartışma
böylece son buldu. Söylenecek tek kelime kalmamıştı.
Hava kararınca Çöl Gülü'ne yatacağı döşeği gösterdim.
Kızcağız o kadar yorgun olmalıydı ki yastığa başını koyar
koymaz uyuyakaldı. Tekrar odaya dönünce Rumi ile Şems'i
hararetli hararetli sohbet ederken buldum.
Şems geldiğimi görünce gülümsedi: '"Kerra, seni ayinimize
davet ediyoruz."
"Ne ayiniymiş?" diye sordum.
"Ruhani, manevi bir raks düzenleyeceğiz. Daha evvel hiç
görmediğin türden bir ayin bu. Müzik ve dans ve dua olacak.
Hep beraber aşkla Rabb'ı zikredeceğiz."
Dehşet içinde kocama baktım. Ne müziği? Ne dansı? Neden
bahsediyorlardı?
"Mevlâna, sen saygın bir âlimsin, zenne değil, müzisyen
değil! insanlar hakkında ne düşünür? Hiç mi itibarım gözetmiyorsun?
Kendini düşünmüyorsan aileni düşün..." Yüzümün
hiddetten kızardığını hissediyordum.
"Sen merak etme Kerra" dedi Mevlâna. "Şemsle, bu meseleyi
uzun zamandır düşünürdük. Dönen dervişlerin raksını icra
edeceğiz. Adı semadır. İlahi Aşk'ı arzulayan herkes davetlimizdir.
Hazırlıklara başlıyoruz. Bundan sonra her gün çalışacağız."
Şakaklarım zonklamaya başladı. "Ya kimse sevmezse? Ya
beğenmezlerse? Raksa itibar etmez ki herkes, küçümserler
böyle şeyleri" dedim Şems'e. "En azından şimdi yapmayın.
Biraz erteleyin, olmaz mı? Biraz zaman geçsin."
Sultan Veled
Konya, Haziran 1246
"Bozuk çalmana gerek yok" dedi Şems. "Ayine kimse gelmez
diye endişeleniyorsun ama kaygın boşuna. Şehir halkı
beni sevmeyebilir, hatta babana eskisi kadar hürmet dahi etmeyebilir
ama bizim düzenlediğimiz bir törene gelmemezlik
etmez. Sırf çekiştirmek için bile olsa geleceklerdir. Göreceksin!
İnsanoğlu meraklıdır."
Tam da dediği gibi oldu. Ayin akşamı bir de baktım meydanın
etrafı hıncahınç dolu. Tacirler, debbağlar, demirciler, halıcılar,
taş ustaları, boyacılar, attarlar, falcılar, kâtipler, çömlekçiler,
fırıncılar, kâhinler, fare avcıları, parfüm satıcıları...
hatta ve hatta bir kısım talebesiyle Şeyh Yasin bile oradaydı.
En ön sırada Hükümdar Keyhusrev ile danışmanlarını görünce
rahatladım. Böylesi yüksek mevkide bir yöneticinin bu
akşam buraya gelmesi babama verdiği kıymeti açıkça gösteriyordu.
Bu manidar destek elalemin çenesini kapatır diye
umut ediyordum.
Herkesin yerine oturması vakit aldı. Şems hakkında ileri
geri konuşanlardan uzak durmak için yanma oturacak doğru
düzgün birini aradım. Sonunda Sarhoş Süleyman'ın yanma
iliştim. Adamın ağzı şarap kokuyordu ama en azından dili zehirli
değildi.
330
331
Hava serince olmasına rağmen sürekli terliyordum. Bu akşamki
ayinin iyi geçmesi babamın itibarı açısından çok
önemliydi. Her şeyin yolunda gitmesi için dua ettim ama tam
olarak ne istediğimi bilemediğimden, cılız bir hâl aldı duam.
Derken belli belirsiz bir müzik sesi yükseldi. Önce uzaklardan
süzülen bir yankı gibiydi; giderek ivme ve cezbe kazandı.
İnsanı kendinden geçiren, can veren bu sesi dinlerken seyirciler
kıpırdanmayı, fısıldaşmayı kesti. Herkes nefesini tuttu.
Sarhoş Süleyman hayranlıkla karışık bir hayretle kulağıma
fısıldadı: "Bu hangi sazdır, çıkartamadım."
Şems'le babam arasında geçen bir sohbeti hatırladım o an.
"Bu aletin ismi ney'dir" dedim. "Başka müzik aletlerine benzemez.
Sesi, derin bir iç çekiştir. Sevdiğinden ayrılanların iç
çekişi..."
Neyin sesi hafifleyince meydanda babam belirdi. Ölçülü,
dikkatli adımlarla yaklaştı; usulca eğilip gelenlere selâm verdi.
Onun peşi sıra, hepsi de babamın eski müridi olan altı
derviş göründü; sikkeler, tennureler, destegüller kuşanmış
olarak. Ellerini göğüslerinde kavuşturup destur almak için
babamın önünde eğildiler. Üç kere meydanı devrettiler. Yeniden
yükselen müzikle beraber dervişler tek tek dönmeye başladılar.
Önce ağır ağırdı dönüşleri. Döndükçe hızlandılar.
Hızlandıkça nilüfer çiçeği gibi kat kat açıldı etekleri.
Ne manzaraydı ama! Gururla gülümsedim. Göz ucuyla sağıma
soluma bakıp semayı izleyenlerin tepkilerini gözetlemeyi
ihmal etmedim. Hiçbir şeyi beğenmemeleriyle ünlü tipler
bile takdirle izliyorlardı.
Dervişler aralarda dört selâm edip döndü. Devran sanki
sonsuza dek sürdü. Sonra musiki kuvvetlendi; bir perde ardında
çalınan rebabm sesi kudüme, kudümünkü neye karıştı.
İşte tam o esnada, taşkın bir su gibi akarak Şems-i Tebrizî
meydana çıktı. Diğerlerinden daha koyu renk bir tennure
giymişti. Boyu her zamankinden uzun, bedeni daha bir ince
görünüyordu. Kollarını iki yana açmıştı; sağ el yukarıya, sol
el aşağıya bakacak şekilde.
Şems görünmeyen bir girdaba yakalanmışçasma delice dö^
nerken, müritler de ağır ağır peykindeyken, babam bir çınar gibi
öylece duruyor, dudakları daimi bir duada kıpırdanıyordu.
Muazzam bir ahenk vardı aralarında. Etrafımdaki insanların
hayretten suspus olduklarını fark ettim. Şems-i Tebrizfden nefret
edenler bile bu füsunkâr sahneden etkilenmişe benziyordu.
O vaziyette ne kadar döndüler bilemiyorum. En nihayetinde
musiki yavaşladı. Dervişler bir bir dönmeye son verip içlerine
kapandı. Zarif hareketlerle ellerini çaprazlama kavuşturup
meydandaki herkesi selâmladılar. Derin bir sessizlik
oldu. Kimse ne yapacağını bilmiyordu. Kimse daha önce böyle
bir gösteriye şahit olmamıştı.
Suskunluğu babam bozdu. "Dostlar, bu gördüğünüz ayinin
ismi semadır. Bugünden itibaren her asırda dervişler semaya
duracak. Bir elleri göğe işaret ederken, öteki elleri yere dönecek
ki, Hak'tan aldığımız her aşk zerresini halka taksim edelim."
Seyirci sıralarından başını sallayanlar, hislenip duygulananlar
oldu. Yumuşacık bir hava bürüdü ortalığı. Gözlerime
minnet yaşları doldu. Nihayet babam da Şems de hak ettikleri
hürmeti görmeye başlamıştı.
Böyle bitebilirdi bu akşam, bu şekerriz duygu seliyle. Ve
ben eve mutlu, gururlu bir adam olarak dönebilirdim, eğer
hemen akabinde olanlar olmasaydı.
Ne yazık ki Şems her şeyi mahvetti...
Sarhoş Süleyman
Konya, Haziran 1246
Bu gece şahit olduklarımı unutmam mümkün değil. Bilhassa
sema ayini sonrasında olanları. Tören bitince Keyhusrev
332
333
ayağa kalktı, gayet vakur bir edayla, küçük dağları ben yarattım
dercesine etrafı şöyle bir süzdü. Gücünün farkında olan ve
dalkavuklar tarafından çevrelenmeye alışkın liderlere mahsus
bir edayla meydana yaklaştı.
"Hepinizi tebrik ederim! Bize muhteşem bir akşam yaşattınız.
Ayin içime işledi."
Rumi nezaketle teşekkür etti, öteki dervişler de onu izledi.
Sazendeler ayaklanıp bir araya geldiler ve hükümdarı hürmetle
selâmladılar. Keyhusrev'in yüzü keyiften ışıl ışıklı.
Muhafızlarından birine işaret etmesiyle adamın ona mor kadife
bir kese uzatması bir oldu. Keyhusrev kesenin içinde ne
çok çil altın olduğunu hepimize göstermek için elinde şöyle
bir tartıp hoplattıktan sonra keseyi sahneye fırlattı. Seyirciler
takdirle ve minnetle alkışladı. Hükümdarımız ne kadar
cömertti!
Yaptığı işten memnun, kendinden emin bir hâlde Keyhusrev
meydana sırtını dönüp, kafilesiyle beraber çıkış yolunu
tuttu. Ama daha birkaç adım atmıştı ki az evvel sahneye fırlattığı
kese aynen havada uçarak, ayaklarının dibine düşüverdi.
Her şey öyle hızlı olmuştu ki donakaldık, yelimizden kıpırdayamadık.
Ama hiç şüphesiz en çok şaşıran Keyhusrev'di. Bu
öyle açıktan açığa yapılmış ve o kadar kasti bir hakaretti ki affolunması
mümkün değildi. Keyhusrev omzunun üzerinden
inanmaz gözlerle arkasına baktı. Kafasına keseyi fırlatanın
kim olduğunu anlamaya çalıştı.
Şems'ti tabii! Başka kim olabilir! Hey deli derviş! Anında
tüm kafalar ona döndü. Meydanın tam orta yerinde ellerini
beline koymuş dimdik duruyordu. Zifiri gözleri çakmak çakmak
Keyhusrev'e bakıyordu.
"Biz para için sema etmiyoruz" dedi davudi bir sesle. "Sema
manevi, semavi, ruhani bir danstır; yalnız ve yalnız aşk
için yapılır. O yüzden al paranı! Senin o altınların bizim katımızda
geçmez!"
Hepimize dehşetengiz bir suskunluk çöktü. Rumi'nin büyük
oğlu Sultan Veled yanımda yaprak gibi tir tir titriyordu.
Kimse çıt çıkaramadı. Bu gerilimi beklermişçesine bir de
yağmur başlamaz mı? Bulutsuz gökten üzerimize yağdırılan
damlalar kaçıp gitme arzumuzu artırdı.
Keyhusrev Şems'e cevap verememenin sancısıyla adamlarına
döndü ve gürledi: "Haydi gidelim!"
Hükümdar sinirleri altüst olmuş bir halde çıkışa yöneldi.
Yerde yatan altın kesesini ağır çizmeleriyle ezip geçti. Çok
sayıdaki muhafızı hemen peşinden seğirtti. Onlar keseye
basmaya kıyamayıp üstünden hopladılar.
Keyhusrev ve şürekâsı çıkar çıkmaz seyirciler söylenmeye
başladı.
"Çılgın bu herif! Başımıza iş açacak!" dediler.
"Bu Şems kendini ne zannediyor!" diye homurdandı bazıları.
"Ne cüretle hükümdarımıza hakaret eder?" diye katıldı diğerleri.
'Ya Keyhusrev bu işin bedelini tüm şehre ödetmeye
kalkarsa?"
Şems'e ters ters, pis pis baktılar. Olan biteni kınayanların
başında Şeyh Yasin ve talebeleri geliyordu. Hepsi de gayet kibirli
ve gösterişli bir şekilde ayağa kalkıp Şems'i kınadıklarını
aşikâr ettiler. Ve ne ilginçtir ki kızgınlıkla çıkıp giden bu güruhun
içinde Rumi'nin en eski müritlerinden iki tanesi ve öz oğlu
Alaaddin de vardı.
Alaaddin
Konya, Haziran 1246
Bu kadar utandığımı hatırlamıyorum. Öz babamı aylardır
bir zındıkla işbirliği hâlinde görmek yeterince utanç verici değilmiş
gibi, şimdi de müzik ve raks çıktı başıma! Babam koca
334
335
şehrin önünde kendini nasıl böyle küçük düşürür? Üstüne üstlük,
seyirciler arasında, kadınlar kısmında, kerhaneden namlı
bir fahişenin de olduğu herkesin dilindeydi. Diyorlar ki kadın
Şems'in kapatmasıymış. Bu ne biçim adam! Ahir ömrümüzün
kalanı onun bize verdiği zararı temizlemekle geçecek herhalde.
Bu akşam oturmuş bunları düşünürken, hayatımda ilk
kez, keşke başka bir ailede doğsaydım diye geçirdim içimden.
Ben ki babamın oğlu olmakla gurur duyardım, şimdi artık
bir başkasının çocuğu olmadığıma yanıyorum.
Bence bu ayin babam gibi yüce bir din âlimine yakışmayacak
türden pespaye bir dans gösterisiydi. Ama esas semadan
sonra olanlar tüylerimi diken diken etti. O arsız Şems devletin
ulu bir yöneticisine tepeden bakmaya nasıl cüret eder?
Yatsın kalksın, Keyhusrev'in onu tutuklatıp idam sehpasına
yollamadığına şükretsin.
Keyhusrev'in ardından Şeyh Yasin ile öğrencilerinin salondan
çıktığını görünce, ben de onlara katıldım. Şehir halkı
Şems'in yanını tuttuğumu zannetsin istemem. Ağabeyimin
aksine benim babamın kuklası olmadığımı herkes anlasın!
O gece eve dönmedim. Birkaç arkadaşla beraber İrşad'ın
evinde kaldık. Gece sabaha kadar oturup, hararetli hararetli
olanları tartıştık.
Bilhassa İrşad burnundan soluyordu. "Bu mendebur herif
babanı fena etkiliyor. Bir süredir evinizde gizli gizli bir fahişe
tutarmış. Sen de bize bir şey anlatmadın? Bu nasıl iştir
Alaaddin? İsmini temizlemen şart."
Söylenenleri işittikçe utançtan kıpkırmızı kesildim. Ortada
apaçık bir durum vardı: Şems ailemize felaket getirmişti.
O gece ortak bir karara vardık: Tebrizli Şems ya bu deveyi bizim
istediğimiz gibi güdecek ya bu diyardan gidecekti.
Ya tıpış tıpış giderdi, ya da zorla...
Ertesi gün Şems ile erkek erkeğe konuşmak üzere eve döndüm.
Kararlıydım. Avluda tek başına otururken buldum onu.
Ney üflüyordu, başı eğik, gözleri kapalı, sırtı bana dönüktü.
Kendini tamamen musikiye vermiş, geldiğimi fark etmemişti.
Bir fare gibi sessizce arkadan yaklaştım, fırsat bu fırsat
düşmanımı daha iyi tanımaya çalıştım.
Birazdan musiki sona erdi. Şems başını kaldırdı, kendi
kendine konuşurcasına, "Merhaba Alaaddin, beni mi arıyorsun?"
dedi.
Tek kelime etmedim. Kapalı kapıların ardını görebildiğini
bildiğimden, ensesinde gözü olması da şaşırtıcı gelmedi.
Şems yüzünü bana dönüp, "Dünkü ayini nasıl buldun? Beğendin
mi bakalım?" diye sordu gayet pişkin bir şekilde.
"Hiç beğenmedim. Rezaletin daniskasıydı" dedim. "Oyun
oynamayı keselim, tamam mı? Seni hiç sevmedim. Babamın
itibarını daha fazla mahvetmene müsaade etmeyeceğim."
Şems neyi yavaşça bir kenara bıraktı. "Demek mesele bu?
Şayet babanın itibarı iki paralık olursa, insanlar sana saygın
bir âlimin oğlu gözüyle bakmayacak. Toplumdaki ayrıcalıklı
konumun sarsılacak. Bundan mı endişe ettin? Elalemin ne
düşündüğünün ne önemi var?"
Damarıma basmasına izin vermemek için ettiği ağır lafı
anlamazdan geldim. Yine de sakinleşmem zaman aldı.
"Buradan git artık. Git de huzur bulalım. Sen gelmeden
önce ne iyiydik" dedim. "Babam muteber bir din adamı ve aile
babası. Siz ikinizin ortak hiçbir noktanız yok."
Şems'in kaşları çatıldı. Derin derin iç çekti. Aniden kırılgan
göründü gözüme. Hani şöyle okkalı bir yumruk atsam ya da kafasına
bir taş indirsem, buracıkta canına okuyabilirdim. Onun
canını yakma arzusu öyle şiddetli bir şekilde yokladı ki yüreğimi,
yüzüne bakamadım, gözlerimi kaçırmak zorunda kaldım.
Tekrar baktığımda Şems'in beni bilmiş bilmiş süzdüğünü
fark ettim. Yoksa zihnimi mi okumuştu? Birden tüylerim di-
336
ken diken oldu, sanki aynı anda binlerce iğne battı bedenime.
Dizlerim boşaldı, diz kapaklarımda bir gevşeme oldu; beni
taşımaktan vazgeçmişlerdi sanki. Kara büyü olmalıydı!
Şems'in sihirbaz olduğunu unutmuştum. Ben ona zarar vermek
isterken ya o beni öldürmeye kalkarsa?
"Benden nasıl da korkuyorsun Alaaddin" dedi Şems aniden.
"Ne yazık. Bana kimi hatırlatıyorsun biliyor musun? Şaşı
çırağı!"
"Sen neden bahsediyorsun?" dedim.
"Bir hikâyeden bahsediyorum. Hikâyeleri sever misin?"
"Böyle saçmalıklarla kaybedecek vaktim yok."
Şems dudak büktü. "Hikâyelere vakti olmayan bir insanın
kâinatı okumaya vakti yok demektir" dedi. "En iyi hikâyeleri
Tanrı yazar, bilmez misin?"
Ve benden karşılık beklemeden şu öyküyü anlattı.
Vaktiyle bir ustanın asık suratlı bir çırağı varmış. Üstelik
bu çırak düpedüz şaşıymış. Öyle ki her şeyi çift görürmüş. Günün
birinde ustası çıraktan gidip kilerden bir kavanoz bal getirmesini
istemiş. Çırak eli boş dönmüş. "Ama ustaeım, kilerde
iki kavanoz bal duruyor, hangisini getireyim bilemedim"
diye şikâyet etmiş.
Usta çırağının huylarını gayet iyi bildiğinden şöyle demiş:
"Sen o kavanozlardan birini kır, diğerini getir, olur nuı?"
Ne yazık ki çırak bu kelâmdaki hikmeti anlamayacak kadar
mankafaymış. Bir koşu gidip kavanozlardan birini kırmış.
Ama bir de ne görsün, diğer kavanoz da onunla beraber
kırılmamış mı?
"Ne demek istiyorsun?" diye tersledim. Şems'in karşısında
hiddetlenip zayıf düşmek istemezdim ama kendimi zaptedemedim.
"Sen ve şu zırva hikâyelerin! Bir kere olsun lafı dolandırmadan
konuşamaz mısın?"
337
"Hâlbuki ne dediğim çok açık. Sen de şaşı çırak gibi baktığın
her yerde ikilik görüyorsun" dedi Şems. "Babanla ben tekiz. Beni
kırarsan onu da kırarsın, anlamıyor musun Alaaddin?"
"Babamla ortak hiçbir noktanız yok. Ve ben ikinci kavanozu
kırınca, ilkini de esaretten kurtarmış olacağım."
Öylesine öfke doluydu ki yüreğim, ağzımdan çıkan kelimelerin
ne yaralar açtığını düşünmedim bile.
Şems
Konya, Haziran 1246
Bid'atmış... "Küfür bu müzik" diyorlar. Yapmayın efendiler!
Aşk ile icra edilen bir sanat nasıl küfür olur? Demeleri o ki Allah
bize müziği vermiş, hem de yalnız ağızla ya da sazla yapılan
müzik değil kastım, tüm evreni kuşatan o canım ezgileri
vermiş, sonra da tutmuş dinlemeyi yasak etmiş, öyle mi? Görmüyorlar
mı bütün doğa her an her yerde O'nu zikrediyor? Bu
kâinatta ne varsa aynı temel ahenkle hareket ediyor: Kalp atışımız,
havadaki kuşun kanat çırpışı, fırtınalı bir gecede kapıları
yumruklayan yel, dağ pınarının çağlayışı, nalburun demire
vuruşu, henüz doğmamış bebeğin rahimde dinlediği sesler...
Her şey, hem dö her şey, muhteşem ve tek bir nağmeyle hemavaz.
Dervişlerin dönerken duydukları musiki bu ilahi zincirin
bir halkasıdır. Nasıl ki her su damlası içinde okyanusları taşır,
bizim semamız da içinde kâinatın sırlarını taşır.
Ayinden önce Rumi ile beraber tefekküre dalmak üzere sessiz
bir odaya çekildik. Akşam semaya çıkacak altı derviş de bize
katıldı. Beraberce aptes alıp, dua ettik. Sonra tennurelerimize
bürünüp, elifi kuşaklarımızı kuşandık. Bal rengi sikke
mezar taşımızdı, uzun beyaz tennure nefsimize biçtiğimiz kefen,
hırka ise ölmeden evvel ölenin mezarı. "Onlar ayaktayken,
338
339
otururken ve yanları üzerine yatarken Allah'ı zikrederler; göklerin
ve yerin yaratılışı üzerine düşünürler..."Bizler hâl ehliyiz.
Kalp ehliyiz. Aşk ehliyiz. Biz pergel gibiyiz. Bir ayağımız şeriat
üste sabit, bir ayağımızla yetmiş iki milleti devrederiz.
Semahaneye geçmezden evvel Rumi'nin ağzından şunlar
döküldü:
. Beri gel, daha beri, daha beri,
Bu hır gür, bu savaş nereye kadar?
Sen bensin, ben senim işte...
Ne diye bu direnme?
Topumuz bir tek inciyiz,
Başımız da tek, aklımız da tek.
Hazırdık. Önce neyin iç çekişi geldi. Sonra Rumi semazenbaşı
sıfatıyla meydana çıktı. Dervişler bir bir meydana girerken
başları tevazuyla eğilmişti. Son beliren şeyh olmalıydı. Ne kadar
direndiysem de Rumi bu vazifeyi bana vermekte ısrar etti.
Ney ile rebabm insanın içine işleyen sesine kudüm vuruşları
eşlik etmeye başladı.
Dinle, bu ney nasıl şikâyet ediyor, ayrılıkları nasıl anlatıyor:
Beni kamışlıktan kestiklerinden beri feryadımdan
erkek, kadın herkes ağlayıp inledi.
İlk derviş semaya başladı, tennuresinin eteği inceden hışırdarken
seyircilerin gözü önünde bu âlemden uzaklaştı. Derken
hepimiz semaya katıldık. Vahdetten gayrisi kalmayana dek
dönmeye durduk. Gökten ne aldıysak toprağa, Hak'tan ne aldıysak
halka. Her birimiz Âşık ile Maşuk arasına ağ olduk.
Musiki sonlanmca evrenin başat unsurlarına selâm durduk:
Ateş, hava, toprak, su ve beşinci unsur, boşluk.
Ayin sonrası KeyhusreVle aramızda geçenlerden dolayı pişman
değilim. Bir tek Rumi'yi zora soktuğuma üzgünüm. Ama
bu da gerekliydi. Mevlâna hep ayrıcalık görmüş, yönetici kesim
tarafından korunup kollanmış. Şimdi, halktan sıradan insanların
gayet iyi bildiği bir duyguyu ilk defa tattı: Hükmeden seçkinler
karşısında yaşanılan zayıflık hissi. Mahrumiyetin, çaresizliğin,
kenara itilmişliğin ne mene bir şey olduğunu anlayamadan
Mevlâna nasıl herkesi kucaklayan bir şair olabilir ki?
İşte böylece sanırım artık Konya'daki vaktim doldu. Gitme
vakti geldi. Her hakiki aşk, umulmadık dönüşümlere yol
açar. Aşk bir milâd demektir. Şayet "aşktan önce" ve "aşktan
sonra" aynı insan olarak kalmışsak, yeterince sevmemişiz
demekir. Birini seviyorsan onun için yapabileceğin en anlamlı
şey değişmektir!
O kadar çok değişmelisin ki, sen sen olmaktan çıkmalısın.
Şiir, musiki, raks... esriklik, esneklik, akışkanlık... Rumi'nin
dönüşümü neredeyse tamam. Şiir sevmeyen katı bir
âlimken, kendi sesinin akışında hızla ilerleyen bir hatipken,
artık cümle suskunların hislerine tercüman olacak kadar
iyi bir şair olma yolunda. Bana gelince, ben de değiştim
ve değişiyorum. Varlıktan hiçliğe gidiyorum. Bir mevsimden
diğerine, bir mertebeden diğerine, yaşamdan ölüme kayıyorum.
Baba Zaman'ın vaktiyle söylediklerini hatırlıyorum.
İpeğin kozadan sapasağlam çıkması için ipek böceğinin
kendinden feragat etmesi lâzım.
Dostluğumuz ve ruhdaşlığımız Allah'tan bir lütuf, eşsiz bir
armağandı. Yarenlikte büyüdük, şad olduk, tomurcuklandık,
çiçek açar gibi kelime açtık, tamlığı tattık. Kimse tek başına
hamlıktan olgunluğa geçemez. Seni kuş gibi bir makamdan
bir makama uçuracak yol arkadaşını bulmalısın. Ve buldun
mu, kendini değil, onu ululamalısm.
Sema akşamı herkes çekilip hay huy nihayete erdikten
sonra semahanede bir başıma oturdum. Rumi ile bu dünya-
341
340
daki zamanımızın sonuna varıyordum. Dostluğumuz süresince
nadide bir güzelliği paylaştık; durmadan birbirini yansıtan
iki ayna misali birbirimizde sonsuzluğu seyrettik. Ama
eninde sonunda çember döner, devir tamamlanır, ayna sırlanır.
Her kışın bir baharı, her baharın bir sonu vardır.
Ve şu vecize hâlâ geçerlidir: Aşkın olduğu yerde, er ya da
geç ayrılık vardır.
Ella
Boston, 25 Haziran 2008
"Başımıza beklenmedik rastlantılar ancak bunları karşılamaya
hazır olduğumuz anlarda gelir" diye yazmıştı Aziz bir
mesajında.
Eğer öyleyse bu hafta başına gelenlere bir anlamda hazır
sayılmalıydı Ella. Hâlbuki eli ayağına dolaştı, alabildiğine
hazırlıksız yakalandı. Zira bu hafta pat diye Aziz Z. Zahara
onu görmeye Boston'a geldi.
Pazar günü akşamıydı. Rubinstein Ailesi tam yemeğe
oturmuştu ki Ella’nın cep telefonuna bir mesaj geldi. Füzyon
Yemek Pişirme Kulübü'nden biri yolladı zannedip hemen
okuma gereği duymadı. Oyalandı, başka şeyler yaptı. Kalktı,
yemeği masaya taşıdı: Kızarmış ballı ördek, yanma patates
sote, fıstıklı yasemin pilavı üzerine karamelli soğan. Ördek o
kadar iddialı ve heybetli görünüyordu ki masaya koymasıyla
herkesin kaşlarının havaya kalkması bir oldu. Daha bu sabah
Scott'u yeni kız arkadaşıyla görüp bunalıma giren Jeannette'in
bile iştahı açılmış gibiydi.
Sakin, sıradan bir akşam yemeğiydi. Her zamanki muhabbetlerle
taçlanan bir yemek. Ella masadaki her sohbete kıyısından
köşesinden katıldı. Kocasının bahçe çitlerim maviye
boyama önerisine ses etmedi, Jeannette ile üniversitedeki
derslerin yoğunluğunu konuştu, ikizlerle de Karayip Korsanları
filmi hakkında lafladı. Herkese ve her şeye uyum gösteriyor
ama aslında herkese ve her şeye mesafeli duruyordu.
Aklı Aziz'deydi. Acaba mektubunu almış mıydı? Aldıysa ne
düşünmüştü? Neden hâlâ cevap yazmamıştı? Kirli tabakları
bulaşık makinesine yerleştirip, beyaz çikolatalı creme brule'yi
servis ederken zihni öylesine meşguldü ki cep telefonuna
bakmak aklının ucundan geçmedi. Ama ne zaman ki gelen
mesajlar kutusunu açtı, donakaldı.
Boston'dayım! Smithsonian Müzesi için fotoğraf
çekimine geldim. Ama esas seni görmeye. Onyx Oteli'nde
kalıyorum, beni görmeye gelir misin... Aziz
Ella’nın yanaklarına bir pembelik yayıldı, kalbi hızlandı.
Titreyen ellerle cep telefonunu kapatıp çantasına koydu. Sakin
görünmeye çalışarak masaya oturdu. Ailesini dinler gibi
yaparken hafiften başı dönüyordu.
Ama bu hâli David'in gözünden kaçmamıştı. "Ne o bir şey mi
var? Mesaj mı gelmiş?" diye sordu tabağından başını kaldırıp.
"Ah... evet, Michelle mesaj atmış" dedi Ella, hiç düşünmeden.
Karı koca bir» an gözlerini kaçırmadan birbirlerine baktılar.
Bakışları kenetlendi, kilitlendi. Söylenmeyen onlarca söz
aralarında gitti geldi. Uzun süren evliliklerin böyle bir faydası
vardı. Artık tek kelime konuşmadan, sırf bakışlarıyla kavga
edebiliyorlardı. Çocuklar hiçbir şeyin farkında değil gibiydi.
Böylece Ella ve David tuhaf bir şekilde bir oyunun içinde
buldular kendilerini. Biri diğerinin yalan söylediğini biliyordu,
beriki de onun bunu bildiğini.
Sonunda David düşünceli düşünceli doğruldu, peçetesini
kusursuz bir kare oluşturacak şekilde dikkatlice katladı. Ha-
342
343
reketleri ağırlaşmıştı. "Ya, demek Michelle mesaj yollamış"
diye mırıldandı.
Ella kocasının kendisine zerrece inanmadığını anlasa da
uydurduğu masalı sürdürmek zorunda hissetti. Belki de şu
anda esas niyeti ne kocasını ikna etmek, ne çocuklarını kandırmaktı.
Sırf kendisi için ihtiyacı vardı bu yalana. Evinden
dışarı adım atmak, Aziz'in kaldığı otele gitmek, nihayet onu
yüz yüze görmek istiyordu. Hem de nasıl istemek? Hayatında
hiçbir şeyi bu kadar istememişti... O yüzden her bir sözcüğü
tartarak devam etti.
"Yarın sabah yayınevinde toplantı varmış, gelecek sezonun
kitap katalogu belirlenecekmiş. Onu haber verdi. Benim de
katılmamı istiyor."
"O zaman önemli bir toplantı, muhakkak gitmelisin" dedi
David gözlerinde anlaşılmaz bir parıltıyla. "İstersen sabah
ben bırakayım seni, hem beraber gitmiş oluruz. Bir iki randevumu
kaydırdım mı ayarlayabilirim."
Ella kocasına bakakaldı. Ne yapmaya çalışıyordu? Hakikaten
Boston'a beraber gitmek mi istiyordu? Yoksa çocukların
gözü önünde tartışma çıkarmak mıydı niyeti? Zoraki gülümsedi.
"Çok iyi olurdu ama evden sabah yediden önce çıkmamız
lâzım. Michelle benimle toplantıdan önce ayrıca konuşmak
istiyormuş."
Her şeyden habersiz Orly sırıtarak konuşmaya daldı. "Oo,
o zaman babamı unut gitsin. Hayatta o kadar erken kalkamaz.
O saatte babamı ancak vinçle kaldırabilirsin."
David hiçbir zaman sabahları erken kalkabilen biri olmamıştı.
Çocukları da karısı da bu huyunu gayet iyi biliyordu.
Ella ile David'in bakışları buluştu. İkisi de bekliyor, durumu
tartıyordu. Acaba ilk hamleyi kim yapacaktı? Bu oyunu
oynamaya daha ne kadar devam edeceklerdi?
O zaman David yüzünde müstehzi bir tebessümle geri çekildi.
"Orly haklı. O saatte kalkamam. En iyisi sen yalnız git"
dedi.
"Niye şimdi gitmiyorsun anne?" dedi Jeannette, her şeyden
habersiz. "Şehirdeki dairede kal. Ne zamandır kimsenin
işine yaramıyor zaten. Sabah da dinlenmiş olarak ordan toplantıya
geçersin."
"Olabilir..." dedi Ella yanaklarının yandığını hissederek.
Yarın sabah Boston'a gidip Aziz'le kahvaltı edeceğini düşünmek
bile kalbinin hızla atmasına yetmişken, hemen şimdi
yola çıkmak çılgınlık gibi geliyordu. Öte yandan Aziz'i hemen
görmek istiyordu, ertesi gün değil. Sabaha daha çok vardı.
Bir ömür uzaklığındaydı sanki. Şimdi gitse daha güzel olmaz
mıydı? Evden arabayla iki saatte Boston'a varacaktı
ama umurunda değildi. Aziz tâ Amsterdam'dan kalkıp gelmişti.
İki saat direksiyon sallamanın lafı mı olurdu?
"Şimdi çıkarsam gece ondan önce Boston'a varmış olurum.
Sabah da erkenden yayınevine gider Michelle ile buluşurum"
diye tekrarladı Ella.
David'in yüzü soldu. Ağzını açıp tek kelime etmedi. Gözlerinde
karısının başka bir adamla buluşmasına mâni olmayacağını
ele veren bir boşvermişlik vardı.
"Hem uzun zamandır bizim evi toparlamadım. Gidip bir bakayım"
dedi Ella. Bu son cümleyi bilerek vurgulamıştı. Böylece
kocasına Aziz'le sadece bir şeyler içeceğini, ondan sonra eve
gidip tek başına uyuyacağını söylemeye çalışıyordu.
David elinde şarap kadehi, masadan kalktı. Yüzünde çözülmesi
zor bir özgüvenle, "iyi fikir. Olur canım, şimdi git" dedi.
Gözdağı mı veriyordu, yoksa olan biteni umursamıyor
muydu? Ella kocasının ne düşündüğünü okuyamadı.
"Ama anne, hani matematik ödevime yardım edecektin"
diye sızlandı Avi.
Ella bir şey demeye fırsat bulamadan Orly kardeşine sataştı.
"Ay, ana kuzusu! Otur kendi ödevini kendin yap. Koca
dana!"
Ella çocuklarını masada tartışırken bırakıp hızlı adımlar-
344
345
la üst kata çıktı. Yatak odasının kapısını kapar kapamaz cep
telefonundan Aziz'e yanıt yazdı:
Bu ne güzel sürpriz. Çok şaşırdxm. İki saat
sonra Onyx'teyim.
"Gönder" tuşuna bastı. Donuk gözlerle mesajın gidişini izledi.
Ne yapıyordu böyle? Bu yol sonra nereye çıkacaktı? Gerçi
bunları düşünecek vakit yoktu. Bu akşam yaptıklarından dolayı
pişman olacaksa eğer, ki muhtemelen olacaktı, buna daha
sonra hayıflanırdı. Şimdi yaşaması gerekeni yaşayacaktı.
Acele etmesi gerekiyordu. Yirmi dakikada duşa girdi, makineyle
saçlarını kuruttu, dişlerini fırçaladı, bir elbise seçti,
giydi çıkardı, diğerini denedi, olmadı, bir başkasında karar
kıldı, saçlarını taradı, biraz makyaj yaptı, anneannesinin hediyesi
ufak yeşim küpeleri taktı, aynada kendine baktı, gördüğünü
beğenmedi ve gitti başka bir elbise giydi.
Derin bir nefes aldı, biraz parfüm sıktı. Eternit-Calvin
Klein. Şişe banyo dolabında yıllanmıştı. David hiç parfüm
sevmezdi. "Kadın, kadın gibi kokmalı" derdi hep, "vanilya yahut
papaya gibi değil." Ama Avrupalı bir erkek farklı düşünebilirdi
parfüm konusunda. Avrupa'da parfüm tutulan bir şey
değil miydi?
İyi de neden Aziz geleceğini önceden haber vermemişti?
Bilseydi ona göre hazırlanır, kuaföre gider, manikür ve yüz
bakımı yaptırır, hatta kimbilir belki saç stilini değiştirirdi.
Ella'nın zihninde bir sürü soru yanıp sönüyordu: Ya Aziz beni
beğenmezse? Ya kimyalarınız tutmazsa, tâ Boston'a kadar
geldim diye pişman olursa"? Yazışmak daha mistik ve kolaydı.
Görüşmekse daha zor. Neden geldi? Ben çağırdım... O
mektubu yazarak buraya gelmesine ben sebep oldum...
Düşüncelerinden sıyrıldı. Kendini topladı. Ne demeye görünüşünü
değiştirmeye çalışıyordu ki? Kimyaları tutsa ne
olurdu, tutmasa ne olur? Bu adamla sadece bir fincan kahve
içecekti. Hepsi bu. Daha ileri gitmeyecekti. Gidemezdi. Yoksa
Zahara'yla yaşayacağı her macera, bir macera olarak kalmaya
mahkûmdu, gelip geçiciydi. Bir ailesi vardı. Kurulu bir
düzeni. Geçmişi buradaydı, geleceği de. Bu yaşta olmayacak
hayallere kapıldığı için kızdı kendine. Düşünmemeye çalıştı.
Kurmamaya. Hayal etmemeye. Arzulamamaya.
Sekize çeyrek kala Ella çocuklarını öptü, herkese iyi geceler
diledi, evden çıktı. David çalışma odasına çekilmişti. Birbirlerini
görmediler.
Boston'daki evlerinin anahtarlarını sallaya sallaya arabaya
yürürken zihni uyuşmuş gibiydi ama dolu dizgin koşturuyordu
kalbi.
Ö"8
o
ı 1
ı—I
Oh
O
-ti
çf3e ^
&5
"ö
T
Sultan Veled
Konya, Temmuz 1246
Bu cuma sabahı babam odama geldi. O kadar bitkin görünüyordu
ki gözlerime inanamadım. Kirpiklerinin altında koyu
torbalar oluşmuş, bakışları hepten değişmişti, tüm gece
uyumamış gibiydi. Ama beni en çok şaşırtan sakallarıydı: bir
gecede tamamen ağarmışlardı.
"Veled, oğlum, ne olur bana yardım et" dedi. Sesi o kadar
kırılgan ve ağlamaklıydı ki içim sızladı.
Koştum, koluna girdim. "Emret babacım, ne istersen, yeter
ki söyle."
Bir müddet sustu, sanki söyleyeceklerinin ağırlığı altında
kalmıştı. "Şems gitmiş. Bizi terk etmiş."
Ne diyeceğimi bilemedim. Şaşırdım, üzüldüm ama doğrusu
şunu da düşünmeden edemedim: Belki de böylesi herkes
için daha hayırlıydı. Şimdi hayat daha kolay olmaz mıydı?
Babam son zamanlarda pek çok düşman edinmişti, hepsi de
Şems yüzünden. Eskiden bu şehrin en muteber insanıydı.
Şimdiyse sevmeyenleri, eleştirenleri çoğalmıştı. Ürküyordum.
Her şey eskisi gibi olsun istiyordum. Belki de Alaaddin
haklıydı: Şems hayatımızdan çekip gidince eski huzurumuza
kavuşmaz mıydık?
Babam zihnimden geçenleri okumuş gibi yılgınlıkla yüzüme
baktı: "Kıymetlimdir o benim, unutma" dedi. "Şemsle
ben, iki ayrı insan değil, biriz aslında. Ayın bir aydınlık yüzü
var, bir karanlık. Şems benim serkeş yüzümdür. O benim asi
350
351
yammdır. Kimse görmez ama onun her isyanında ben varım."
Başımı salladım, babama mahcup olmuştum. Bir süre konuşamadım.
"Ne olur Şems'i bul, tabii eğer o bulunmak istiyorsa. Git
getir onu. Yokluğunda nasıl perişan olduğumu anlat." Hazin
bir fısıltıya dönüştü cümleleri. "Ona de ki yokluğu beni kahrediyor."
Babama söz verdim. Her nerede olursa olsun Şems'i bulup
getirecektim. Babam elimi tuttu, minnetle sıktı. Gözlerimi
kaçırdım. Bakışlarımdaki tedirginliği fark etmesini istemiyordum.
$ 3JC $
Bütün hafta boyunca Konya sokaklarını arşınladım.
Şems'in ayak izlerini takip etmeye çalıştım. Bu süre içerisinde
şehirde kim var kim yoksa Şems'in kaybolduğunu öğrenmişti.
Nerede olabileceğine dair herkes bir tahmin yürütüyor,
ağzına geleni söylüyordu. Bir ara bir cüzamlı dilenciye
rastladım, Şems'e hayrandı. Tuttu, beni kendisi gibi düşkün,
sefil ve kimsesiz insanlarla tanıştırdı. Hepsinin de ortak noktası
geçmişte Şems'in imdatlarına koşmuş olmasıydı. Şaşırdım.
Demek bu kadar çok takdir edeni vardı Tebrizli Şems'in,
hiç bilmezdim. Bunca zaman hep onu sevmeyenlere kulak
vermiş, ne kadar çok seveni olduğunu fark etmemiştim.
Bir akşam eve yorgun argın, şirazem kaymış hâlde geldim.
Kerra bana hemen bir kâse sütlaç getirdi. Tatlı, gül suyu ve
tarçın kokuyordu. Yanıma oturdu, ben yerken anne şefkatiyle
gülümseyerek beni seyretti. Yüzündeki perişanlığı fark etmeden
duramadım. Bir senede ne kadar yaşlanmıştı.
"Şems'i bulmaya çalışıyormuşsun, doğru mu?" diye sordu
Kerra az sonra.
Başımı salladım.
"Peki nereye gittiğini biliyor musun?"
"Hayır, hiçbir fikrim yok. Ortada çok fazla rivayet var.
Şam'a gitmiş diyorlar. Ama İsfahan'a, Kahire'ye, hatta doğduğu
şehir Tebriz'e gitti diyen de var. Her yere bakmak lâzım.
Ben yarm Şam'a gitmek için yola çıkıyorum. Bu arada
babamın müritlerinden üç tanesi diğer üç şehre gidecek."
Vakur bir ifadeye büründü Kerra’nın suratı; sesli düşünüyormuş
gibi mırıldandı:
"Biliyor musun baban âdeta şiir konuşuyor" dedi tedirgin
bir gülümsemeyle. "Bütün gün susuyor. Sonra konuşmaya
başladığında ağzından dizeler dökülüyor. Şems'in yokluğunda
galiba şair oluyor."
Gözlerini yerdeki İran halısının saçaklarına dikti. Kirpiklerinin
ucunda bir ıslaklık birikti. Derin bir nefes aldıktan
sonra bir çırpıda okudu şu beyi ti:
Gördüm yüzü o Haşmetli Hükümranı
Cennetin güneşi, gözü kulağı
Her varlığa yoldaş o şifacı
Ruhlara can veren ruhtur kâinatı
Neler olup bittiğinin farkmdaydım. Kerra vicdanının cenderesine
sıkışmıştı. Şems'in gidişine belki de en çok o sevinmişti.
En azından ferahlamıştı. Öte yandan babamın mutlu
olması için her şeyi yapmaya hazırdı. Ve, gayet iyi biliyordu
ki babamın mutluluğu Şems'in varlığına bağlıydı. Şems'in
dönmesi ise babamın Kerra'yı ve bizleri yeniden ihmal etmesi
anlamına geliyordu. Böylece Kerra bir kadının yaşayabileceği
en çetrefil ikilemlerden birine toslamıştı: Kocamın mutsuz
olmak pahasına benim yanımda kalmasını, gözümün
önünde olmasını mı isterim, yoksa benim mutsuzluğum pahasına
özgür ve bağımsız olmasını mı?
"Peki ya Şems'i bulamazsam?" dedim Kerra'yı yoklayarak.
352
353
Ağzımdan çıkan soru beni de şaşırmıştı ama sormuştum işte.
"O hâlde elden ne gelir. Yapacak bir şey yok. O gelmeden
önce nasılsak, gene öyle yaşar gideriz" dedi Kerra, bir umut
kıvılcımı gözlerinde parlayarak.
Ne ima ettiğini kavradım. Şems-i Tebrizî'yi aramak için
yollara düşmek, tâ Şam'a gitmek zorunda değildim. İstesem
yarın Konya'dan çıkar, bir süre orda burda dolanır, kalacak
rahat ve temiz bir han bulur, birkaç hafta sonra döner,
"Şems'i aramaktan ayaklarıma kara sular indi ama ne yazık
ki onu bulamadım" der geçerdim. Babam sözüme güvenirdi.
Böylece bu mesele kendiliğinden sona ererdi. Hem böylesi
belki yalnız Kerra ve Alaaddin'e değil, babamın talebelerine,
müritlerine de faydalı olurdu; hatta bana bile.
"Kerra" dedim usulca. "Sence ne yapmalıyım?"
Ve işte uzun seneler evvel din değiştirip Müslüman olan,
ilk eşini kaybettikten sonra babama dul bir kadın olarak varan,
bana ve kardeşime senelerdir harikulade annelik yapan.
kocasını onun başkası için yazdığı şiirleri ezberleyecek kadar
çok seven, hayatı boyunca hep veren, hep gözeten bu kadın,
ağzını açıp da tek kelime edemedi. Bir anda söylenecek söz
kalmamıştı içinde.
Ve ben o zaman anladım ki bu soruyu cevaplamak bana kalmıştı.
Şems'i aramaya çıkıp çıkmamak benim imtihammdı.
Rumi
Konya, Ağustos 1246
Bir gayya kuyusu bu dünya, Şems'in yokluğunda. O gitti
gideli ruhum çorak kaldı, gün ışımaz günüme. Gece uyku girmiyor
gözüme, gündüzse evde duramaz oldum. Ne tam olarak
buradayım, ne başka bir yerde. Bir hayalet gibiyim kalabalıklar
içinde. Herkese küskünüm, kırgınım, elde değil. Nasıl
hiçbir şey olmamış gibi hayatlarına devam edebiliyorlar?
Şems-i Tebrizî'nin olmadığı bir yaşam, yaşanılası olabilir mi?
Gün batınımdan şafağa her gün bir başıma kütüphanede
oturuyor, susuyorum. Hep Şems'i düşünüyorum. Ama sonuçta
Şems benim için her şeyin ve herkesin toplamı olduğundan,
tüm evreni düşünüyorum aslında. Bana söyledikleri aklımdan
çıkmıyor: "Gün gelecek sana En Güzel Aşk Şiirlerini
Yazan Doğulu diyecekler. Bütün dünyada ismin bilinecek."
Hâlbuki tek yaptığım susmak bu günlerde. "Hamuş" diyorum
kendime: Suskun! Ben ne kadar susarsam susayım kelimeler
bana rağmen sinemi yırtıp çıkıyorlar bedenimden.
Baştan beri Şems'in yapmak istediği de bu değil miydi? Benden
bir şair yaratmak! Ama bu hedefe ulaşmak için beni terk
edeceği aklımın ucundan geçmemişti.
Hayatımız bir devr-i daim. İster devasa boyutlarda olsun,
ister bir dirhemcik ağırlığında, yaşadığımız her zorluğun,
çektiğimiz her çilenin büyük resimde bir yeri ve işlevi var.
Mücadele etmek insan olmanın gereği. Bizim uğrumuzda cihad
edenler var ya, Biz onları mutlaka yollarımıza ileteceğiz,
demiyor mu? Sen nefsini aşmak, herkesi bir ve eşit görmek,
Yaradan'dan ötürü yaratılanı sevmek yolunda minnacık bir
adım bile atsan muhakkak karşılığını görürsün. İlahi bir nizam
olduğuna inanıyorsak eğer biliriz ki bunun içinde tesadüfe
yer yok. Şekerciler Hanı yakınlarında birbirimize rastlamamızdan
bu yana iki sene geçti. Şems'in bana gelişi tesadüf
değildi ki, gidişi öyle olsun.
"Rüzgârla gelmedim" demişti Şems "ki rüzgârla gideyim
senin hayatından..."
Ve sonra bir hikâye anlatmıştı.
Vaktiyle bir Sufi varmış. Kerameti o kadar enginmiş ki, İsa
Peygambere bahşedilen nefese sahipmiş. Bu Sufinin tek bir
554
355
talebesi varmış. Hâlinden hoşnutmuş. Daha fazla öğrencim,
müridim olsun diye hırsları yokmuş. Ne var ki talebesi farklı
düşünürmüş, istermiş ki herkes hocasının izzeti ve kudreti
karşısında şaşkına dönsün. Bu nedenle ondan yalvar yakar
bir tarikat kurmasını ve pek çok mürit edinmesini istermiş.
"Eyvallah" demiş Su fi en nihayetinde. "Madem bu kadar
çok istiyorsun, yapalım bakalım."
O gün pazara gitmişler Tezgâhlardan birinde kuş şeklinde
şekerler satılıyormuş. Sı/fi nefesini liflemiş, bir yel esmiş, şekerden
kuşların hepsi can bulmuş, kanatlanıp uçmuşlar. Şehir
halkının nutku tutulmuş, anında Sufi'nin etrafını sarmışlar.
Hepsi kapısında mürit olmak için sıraya girmiş. Gel zaman
git zaman öyle çok hayran toplanmış ki, eski talebesi hocasını
doğru dürüst göremez olmuş.
"Efendim" demiş talebe günlerden bir gün. "Çok kalabalık
olduk. Bir sürü insan var etrafınızda. Eskiden her şey daha
iyiydi. Bir şey yapın. Hepsini gönderin ne olur."
"Eyvallah" demiş Sufi. "Madem bu kadar çok istiyorsun,
yapalım bakalım."
Ertesi gün Sufi vaaz verirken yellenmiş. Müritleri bunu çok
yadırgamış. İğrenerek oradan uzaklaşmışlar. Geriye bir tek
eski talebesi kalmış.
Hoca sormuş: "Evladım sen neden diğerleriyle gitmedin ?"
Mürit cevab vermiş: "Efendim, ben ilk yel ile gelmedim ki
sonuncusu ile gideyim."
^ >!' '%
Şems bugüne dek ne yaptıysa ben mükemmeliyete ulaşayım
diye yaptı. İnsanların anlayamadığı şey tam da bu. Bile
bile dedikodu kazanlarını körükledi, inadına bam tellerine
bastı. Sıradan kulaklara küfür gibi gelen sözler sarfetti; onu
seven insanları bile kafa karışıklığına, hayal kırıklığına düsürdü.
Bütün kitaplarımı suya fırlattı ki akıl mantıkla ulaştığım
ve matah bir şey zannettiğim her bilgi tanesini bir kenara
kaldırabileyim. Herkes onun âlimleri tenkit ettiğini
zannediyor ama çok az kişi onun aslında muazzam bir tefsir
yeteneğine sahip olduğunu biliyor. Şems simyada, ilm-i nücumda,
rasatta, ilahiyatta, felsefede ve mantıkta derin birikime
sahiptir ama ilmini kör gözlerden sakınır saklar. Özünde
fakihtir. Hâlbuki fakir gibi davranır.
Şems kapımızı tövbekar olmuş bir fahişeye açtı. Aşımızı
onunla paylaşmaya zorladı bizi. Dedikodulara kulak aşmamayı,
kötü söze kötü sözle karşılık vermemeyi öğretti. Beni
meyhaneye yollayıp sarhoşlarla muhabbet ettirdi. Bir keresinde
vaaz verdiğim caminin karşısında dilenmemi istedi. Hayatımda
ilk defa kendimi cüzamlı bir dilenci yerine koydum.
Bir de onun gözünden baktım bu kavanoz dipli dünyaya. Dilencinin
baktığı yerden ben nasıl görünüyormuşum, onu anladım.
Şems beni hayranlarımdan ve ben farkında olmadan etrafımı
saran dalkavuklardan, hatta beni kollayan yönetici sınıftan
ayırdı; toplumun en alt katmanlarıyla buluşturdu.
Onun sayesinde başka türlü tanıyamayacağım insanlar tanıdım.
Ferd ile Rab arasında ne kadar put duruyorsa; ister şan,
ister şöhret, ister para, ister makam, hatta isterse aşırı dindarlık,
ne varsa taşlaşmış, katılaşmış, aşktan uzaklaşmış, yerinden
oynatmak gerekli, diye düşünürdü. Zihinlerdeki sınırları,
gönüllerdeki önyargıları, cemiyetteki basmakalıp kuralları,
mezhep ve görüş farklılıklarını sarsmaktan yanaydı ki,
hepimiz tek ve bir ve eşit olduğumuzu anlayalım. Geriye bir
tek İlahi Aşk kalsın. Büyük harfle AŞK.
Sırf onun uğruna imtihanlardan geçtim, yücelerden aşağılara
yuvarlandım, hâlden hâle sıçradım. En sadık müritlerimin
gözünde dahi şaibeli bir insana, âdeta meczuba dönüştüm.
Onun yüzünden yalnızlığı, çaresizliği, yanlış anlaşılmayı, dışlanmayı,
horlanmayı ve en nihayetinde ayrılık acısını tattım.
356
357
Dünyanın lütfetmesi ve yaltaklanması, hoş bir lokmadır
ama, az ye.
Çünkü ateşten bir lokmadır!
...methedilmek tatlıdır. Kınanmak acı olduğundan
Derhal kötü görünür.
(Hâlbuki) kınanmaktan da bir ululuk gelir, dene de bak!
Her geçen gün, her an soruyor Allah: Hatırlar mısınız sizi
bu dünyaya yollamazdan evvel yaptığımız ahdi? Bilinmez
bir hazine idim. Anlaşılmak istedim. Görmüyor masunuz
bu anlaşmada sizlere düşen payın büyüklüğünü, güzelliğini?
Çoğu zaman yanıtlamaya hazır değiliz. Korkutuyor bizi bu
sorular. Huzursuz ediyor. Fakat Allah sabırlıdır. Sorar, bekler,
tekrar sorar, tekrar bekler.
Şayet bu kalp yarası imtihanımın bir parçasıysa tek dileğim
şudur: Bu kasvetengiz tünelin sonunda hasret bitsin ve
ben Şems'e kavuşayım. Kitaplarım, vaazlarım, oğullarım.
karım, bütün varlığım yahut şanım... Her şeyi bırakmaya hazırım,
yeter ki bir kez olsun nur cemaliyle aydınlanayım.
Geçen gün Kerra giderek şaire dönüştüğümü söyledi. Ne
tuhaf! Bütün ömrüm boyunca şairlere itibar etmemiştim.
Ama şimdi ses çıkarmadım. Başka zaman olsa itiraz ederdim
dediklerine ama artık ne mümkün.
Ağzımdan damla damla mısralar sızıyor, hem de hiç durmadan,
elimde olmadan; dinleyenler şair olduğuma kanaat
getirebilir, evet. Kelimeler Ülkesinin Sultanı! Ama işin aslı,
bu şiirler bana ait değil. Ben sadece harfler için bir vasıtayım.
Kelimeleri emredildiği gibi yazan bir hokka, divit, kalem
misali; üflenen ezgiyi çalan bir ney misali, ben de sadece
bir aracım. Kendi payıma düşeni yapıyorum. Ben kelimelerin
efendisi değil, sadece gönüllü kâtibiyim. Gönlüme ne fısıldanıyorsa
onu yazıyorum. Ama fısıldayan ben değilim...
Hayatımın ışığı! Çilelerimin amacı! Gel!
Tebriz'in harikulade güneşi! Neredesin?
Şems
Şam, Nisan 1247
Buldu beni Sultan Veled. Şam'a varalı on ay olmuştu. Berrak,
masmavi bir gök kubbenin altında Fransis isimli bir Hıristiyan
keşişle satranç oynuyordum. Fransis iç ahengi kolay
kolay bozulmayan, teslimiyetle gelen huzurun ne demek olduğunu
bilen, tüm canlıları aynı nazarla gören bir adamdı.
Bana göre o, kendine Müslüman deyip de İslam'ın ne anlama
geldiğini bilmeyen ve düşünme gereği dahi duymayan onlarca
insandan daha Müslüman'dı.
Otuz Dördüncü Kural: Hakk'a teslimiyet ne zayıflık
ne edilgenlik demektir. Tam tersine, böylesi bir teslimiyet
son derece güçlü olmayı gerektirir. Teslim olan
insan çalkantılı ve girdaplı sularda debelenmeyi bırakır;
emin bir beldede yaşar.
Satranç tahtasında birkaç oyuncu kalmıştı. Fransis'in şahını
zorlamak için vezirimi oynadım. O da cüretkâr bir hamleyle
kalesini öne sürdü. Öyle bir his vardı ki içimde ben bu
oyunu kaybedecektim. Tam zihnimden bunu geçirirken başımı
kaldırdım ve Sultan Veled'le göz göze geldim.
"Seni dünya gözüyle tekrar görmek ne güzel" dedim. "Demek
sonunda beni hakikaten aramaya karar verdin."
Utangaç bir tebessüm belirdi yüzünde, sonra toparlandı,
içindeki karışıklığın farkında olmama şaşırmıştı. Ama namuslu
ve sözüne güvenilir bir genç adam olduğundan gerçeği
inkâr etmedi.
358
359
-
Yalan
15 years ago
- "Evet, seni aramak yerine bir süre orda burda gezindim. Babamı
kandıracaktım ama pişman oldum. Babama yalan söyleyemezdim.
Sonunda Şam'a geldim, aramadık delik bırakmadım
ama seni bir türlü bulamadım. Neden benden saklandın?"
"Sen dürüst, yüreği yufka ahlakı güzel bir adamsın ve çok
iyi bir evlatsın" dedim. "Günü gelecek babana lâyık bir yoldaş
olacaksın."
Sultan Veled başını hüzünle salladı. "Onun ihtiyacı olan
tek yoldaş sensin Şems. Benimle Konya'ya gel. Babam seni
çok özlüyor."
Bu daveti duyunca beynimden binbir düşünce geçti.
Nicedir içimde uyumakta olan nefs aniden parladı, istenmediğim
bir yere dönmemem gerektiğini tembihledi.
Sultan Veled'i sakın dinleme. Vazifeni tamamladın sen.
Konya'ya dönmen şart değil. Baba Zaman ne dedi, unutma.
Yolun bundan sonrası tehlikeli. Gidersen dönemezsin...
Nefs yaşamak ister. Habire daha fazlasını talep eder. Benim
nefsim de dünyayı dolaşmaya devam etmek, yeni insanlarla
tanışmak, yeni şehirler görmek istiyordu. Üstelik Şam'ı sevmiştim,
gelecek kışa kadar burada rahat rahat ikamet edebilirdim.
Daha henüz bir yere ısınmışken yeniden yollara düşmek
insanın ruhunda korkunç bir yalnızlık hissi oluştururdu.
Gayet iyi biliyordum ki kalbim Konya'da kalmıştı. Rumi'yi
öyle çok özlemiştim ki ismini anmak bile içimi dağlıyordu. O
yanımda olmadıkça hangi şehirde kaldığımın ne önemi vardı
ki? O neredeyse, kıblem o taraftaydı.
Satranç masasına döndüm, şahımı oynadım. Fransis'in
gözleri fal taşı gibi çaldı. Zira bile bile kendimi yenilgiye sürüklediğimi
anlamıştı.
Hayat da tıpkı satranç gibi. Bazı hamleleri kazanmak için
yaparsın, bazı hamleleri de sırf oyunun akışı bunu gerektirdiği,
doğrusu bu olduğu için yapar ve yenilirsin.
"Lütfen benimle gel" dedi Sultan Veled. "Dedikodunu yapanlar,
sana kötü davrananlar bile o kadar pişman ki. Söz veriyorum,
bu sefer her şey iyi olacak."
"Ah evlat, böyle iddialı sözler veremezsin" demek istedim.
"Kimse böyle bir taahhütte bulunamaz!"
Ama dilimi tuttum. Usulca başımı salladım. "Bir kez daha
Şam'da gün batımı izleyeyim. Yarın sabah erkenden beraber
yola çıkarız."
Sultan Veled içi rahatlamış bir hâlde tebessüm etti. "İşte bu
harika! Sağ ol! Var ol! Babam ne kadar sevinecek bilemezsin."
Fransis'e döndüm. O da yeniden oyuna bakmamı bekliyordu
sabırla. Dikkatimi ona verdiğimi anlayınca, kaşlarını kaldırdı.
"Dikkat et dostum" dedi muzaffer bir edayla. "Şah mat!"
Kimya
Konya, Mayıs 1247
Bambaşka bir adam olmuş. Ne kadar değişmiş. Saçları
gözüne düşecek kadar uzamış, teni Şam güneşi altında yanmış;
daha genç, daha yakışıklı olmuş. Ama bir başka yenilik
daha var üstünde; tam olarak ne olduğunu bilemiyorum.
Kara gözleri her zamanki gibi ışıl ışıl fütursuzca bakıyor
ama gözlerinin derinlerinde bir başka kıvılcım var. Gözleri,
görmüş geçirmiş, ununu eleyip eleğini duvara asmış, mücadeleden
geçmiş ve bütün hırslardan arınmış bir adamın gözleri...
Şems değişmiş. Ama belki de en büyük değişim Mevlâna'da.
Şems gelince bütün dertlerinden tasalarından arınır,
yüzünde güller açar sanmıştım. Ama öyle olmadı. Şems'in
360
geldiği gün Rumi onu şehrin kapısında, ellerinde papatyalarla
karşıladı. Fakat hemen akabinde yeniden bir hüzün ve
endişe çukuruna yuvarlandı. Şimdilerde eskisinden daha tedirgin,
hatta daha mutsuz ve münzevi. Galiba nedenini anlıyorum.
Şems'i bir kere kaybetti ya, bir daha kaybetmekten
korkuyor. Ayrılık acısını bir kez tattı ya, şimdi yüreği ağzında
yaşıyor. Benden başkası bunu hissedemiyor ama ben yüreğimde
hissediyorum. Zira tıpkı onun gibi ben de Şems'i
kaybetmekten korkuyorum.
Tek sırdaşım Gevher Hatun. Rumi'nin rahmetli eşi sık sık
beni görmeye geliyor. Ona hayalet diyemem. Tanıdığım diğer
hayaletlerden o kadar farklı ki. Rüyada dolaşır gibi dolaşmıyor
bu âlemde. Ne yaptığını bilen bir kadının kararlılığı var
üzerinde. Ağır akan bir çay gibi eteğimde dolanıyor. Onunla
her şeyi konuşuyoruz ama bu sıralar tek bir sohbet konumuz
var: Şems!
Gevher Hatun'a bugün dedim ki: "Efendi Mevlâna endişeli
görünüyor. Keşke ona yardım edebilsem.''
"Edebilirsin" dedi gizemli bir edayla. "Mevlâna’nın uzun
zamandır zihnini meşgul eden bir konu var ama henüz kimseyle
paylaşmadı."
"Nedir o?" diye sordum.
"Rumi'nin fikrince şayet Şems evlenir, bir yuva kurabilirse
Konya halkı onu daha kolay benimser ve arasına alır. Dedikodular,
ithamlar azalır. Şems'in başı bağlanırsa ayağı da bağlanır
sayılır. Ve bir daha buralardan gitmesine gerek kalmaz."
Kalbim duracak gibi oldu. Şems evlenecekti ha! Ama kiminle?
Gevher yan gözle beni süzdü. "Baban Mevlâna merak eder
Kimyacım: acaba sen Şems ile evlenmek ister misin?"
Afalladım. Gerçi evlenme fikri aklımdan ilk kez geçmiyordu.
On altıma basmıştım, evlenme çağmdaydım ama bugüne
değin evlenen kızların kesinkes değiştiğini görmüştüm. Göz-
361
lerine bir başka bakış çöküyor, tavırları, edaları, konuşma
tarzları büsbütün değişiyordu. Başka insanlar da onlara
farklı davranıyordu. Ufacık çocuklar bile evli genç kadınla
bekâr kızı şıp diye ayırdediyordu.
Gevher Hatun yarı anaç yarı hınzırca gülümsedi, elimi
tuttu. Bir şeyi fark etmişti. Beni kaygılandıran evlilik kısmıydı,
yoksa Şems'e varmak değil.
* * *
Ertesi gün, öğleden sonra Rumi'yi görmeye gittim. Tahafut
al-Tahafut isminde bir kitaba dalmıştı.
"Kimyacım, güzel kızım" dedi sevgiyle. "Sana nasıl yardım
edebilirim?"
"Seneler evvel öz babam, eti sizin kemiği benim diye beni
size teslim ettiğinde, siz demiştiniz ki: Kızlar, oğlanlar kadar
iyi talebe olamaz çünkü evlenip çocuk büyütmeleri gerekir.
Hatırladınız mı?"
"Elbette hatırladım" dedi Mevlâna. Ela gözleri merakla aydınlandı.
"İşte o gün kendi kendime bir söz verdim, asla evlenmeyeceğim
diye. Böylece hep talebeniz kalacaktım" dedim. "Ama
belki de hem evlenip hem evinizde kalmam mümkündür. Yani
demek istediğim, bu evin bir ferdi ile evlenirsem..."
"Alaaddin'le mi evlenmek istiyorsun yoksa?" diye sordu
Rumi.
"Alaaddin mi?" Aklım başımdan gitmişti. Alaaddin'le evlenmek
isteyeceğimi de nereden çıkarmıştı? O benim abim
sayılırdı.
Rumi şaşkınlığımı sezmiş olacak ki açıklama yaptı: "Geçenlerde
bir sabah Alaaddin bana geldi. Kimya’nın dest-i izdivacına
talibim dedi."
Ağzım açık kaldı. Bir genç kızın böyle meselelerde tezcan-
362
363
lı davranması hoş karşılanmazdı, bilirdim ama soramadan
edemedim: 'Ya siz ne dediniz efendim?"
"Önce Kimya'ya sormam gerek dedim."
"Efendim..." dedim. Sesim kısıldı, alnımı boncuk boncuk
ter bastı. "Buraya geliş sebebim Şemsle evlenmek istediğimi
söylemekti."
Rumi kulaklarına inanamıyormuş gibi afallayarak baktı.
"Emin misin kızım?"
"Eminim. Hem çok faydası olabilir bu izdivacın" dedim.
"Böylece Şems aileden biri olur, bir daha asla gitmek zorunda
kalmaz."
O zaman Mevlâna dikkatle yüzümü inceledi: "Yani sen bana
yardım etmek için mi Şems ile evlenmek istersin? Burada
kalsın diye, öyle mi?"
"Hayır. Yani evet ama salt bu değil..." dedim. Yutkundum.
"Fikrimce Şems benim alnıma yazılmış. O benim nasibimdir.
Ya onunla evlenirim ya kimseyle evlenmem."
İşte, Şems-i Tebrizî'ye olan aşkımı ancak bu kadar itiraf
edebildim.
Evlilik haberini ilk alan Kerra oldu. Bi koşu yanıma geldi.
Buruk bir tebessümle yanıma oturup ahiret sualleri gibi ardı
ardına sorular sordu:
"Emin misin kızım, hakikaten Şemsle evlenmek istiyor
musun? İyi düşün. Evlilik başka şeye benzemez. Yaşın daha
küçük değil mi? Hem Şems senden çok büyük. Yaşma yakın
birisiyle evlensen daha iyi olmaz mı?"
"Şems diyor ki aşk bütün ayrımları geçersiz kılarmış" dedim.
"Aramızdaki yaş farkı önemli değil."
O zaman Kerra benim nasıl abayı yaktığımı anladı galiba.
Derin bir of çekti. Vaktinden evvel ağaran kır zülüflerini
başörtüsünden içeri soktu. "Kızım, Şems gezgin bir abdal, asi
tabiatlı bir adam. Onun gibi erkekler kolay kolay ev hayatına
alışamaz. Yaban kalırlar. Uzaktan sevmesi hoştur böylelerini.
Ama onlardan iyi koca olmaz. Sonra kalbin kırılır."
"Hallolmayacak mesele değil, Şems zamanla değişir" dedim,
kendimden gayet emin. "Onu o kadar çok sevecek ve
mutlu edeceğim ki o da değişecek. İyi koca olmayı, iyi baba
olmayı öğrenecek."
Kerra bana itiraz etmedi. Böylece sohbetimiz başlamadan
bitti.
O gece sevinç içinde yatağıma yattım. Kalbim bir deli davul
kesilmiş, güm güm atıyordu. Nereden bilebilirdim o an
kadın kısmının ezelden beri yaptığı en büyük hatayı yaptığımı?
Âşık oldukları adamı sevgileri aracılığıyla değiştirebileceklerini
zannetmek biz kadınlara özgü kadim bir gafletmiş
meğer.
Kerra
Konya, Mayıs 1247
Başka soru sormadım. İkna olduğumdan değil, Kimya'nın
sırılsıklam âşık olduğunu anladığımdan. Bu evliliği
sorgulamayı bıraktım. Hayatta öyle tuhaf yanlışlar vardır
ki gözünün önünde cereyan ederken bile karışamaz, durduramazsın.
Bu sene Ramazan erken geldi. Evde işimiz başımızdan aşkındı.
Habire çeyiz hazırladık. Bayram çabuk geçti. Dört gün
sonra Kimya ile Şems'i evlendirdik.
Düğün gecesi hazırlıklar için koştururken tuhaf bir şey
geldi başıma. Mutfakta yalnızdım. Unla kapla tahta sofrada,
elimde merdane, misafirlere bazlama açıyordum. Birden, ne
364
365
yaptığımı düşünmeden bir avuç hamur aldım. Başladım ufacık,
yumuşacık bir Meryem Ana yapmaya. Bıçak marifetiyle
hamuru biçimlendirdim: Munis, sevecen bir ifade yonttum
heykelciğin yüzüne. Kendimi yaptığım işe öyle kaptırmıştım
ki arkamda duran insanı fark edemedim.
"O yaptığın nedir Kerra?"
Yüreğim ağzıma geldi. Arkama dönünce Şems'in kapıda
dikildiğini gördüm. Heykeli saklamak istediysem de artık
çok geçti. Şems hamur tahtasına yaklaştı, yaptığım şekle
baktı.
"Hazreti Meryem değil mi?" diye sordu. Ben yanıt vermeyince,
gülümsedi. "Ne de güzel olmuş. Meryem'i mi özlersin?"
"Kimseyi özlediğim yok" dedim bile bile. "Ben dinimi seçeli
çok oldu. Artık Müslüman bir kadınım."
Şems söylediklerimi duymamış gibi lafına devam etti:
"Belki merak edersin, neden İslam'da Meryem gibi bir kadın
figürü yok diye. Hazreti Ayşe var; tabii, muhakkak Fatma
anamız da var ama belki senin nazarında onlar Hazreti Meryem'le
bir değil."
Huzursuz olmuştum, ne diyeceğimi bilemedim.
"Müsaadenle bir hikâye anlatayım?" dedi Şems. Ve işte şunu
nakletti.
Vaktiyle biri Farisi, biri Arap, biri Türk, biri Rum dört ortak
varmış. Ellerine geçen parayla ne yapacaklarına karar
verememişler. Farisi, "Haydi, 'engür' alalım" demiş; Arap'sa
"O da ne öyle, istemem; 'ineb' alalım" demiş; Türk'se tutturmuş
"Üzüm de üzüm" diye; bu arada Rum kararlıymış, "Geçin
hepsini, 'ingabil' alacağız" demiş. Çok geçmemiş, kafadarlar
kavgaya tutuşmuş. Nihayet dördünün de aynı şeyi istediklerini
anlamışlar. Ama bu sefer yeni bir tartışma çıkmış aralarında.
Her biri kendi üzümünü beğenirmiş. Biri kara, biri
yeşil, biri sarı, biri mor üzüm salkımı taşırmış. Hepsi kendi
üzümünü yere göğe koyamazmış.
Neyse ki oradan gönüllere tercüman bir Sufi geçiyormuş.
Kavga ettiklerini duyunca dört satıcıdan birer salkım üzüm
almış, bir kaba koyup üzümleri ezmiş. Üzümün suyunu çıkarıp
kabuğunu atmış. Çünkü aslolan meyvenin özüymüş, posası
değil.
Hikâye bitince Şems tane tane konuştu: "Hıristiyan, Yahudi,
Müslüman... üç büyük dinin inananları bu meseldeki kafadarlar
gibi. Zahirîde anlaşamazlar ama bâtınîde birdir yolları.
Sufi dış kabukla ilgilenmez. Özdeki cevherin peşindedir."
Dikkatle dinledim.
"Demek istediğim o ki Meryem Ana'yı özlemene gerek yok.
Çünkü onu terk etmene gerek yok. Eğer bir kadın peygamber
gelseydi, o hiç şüphesiz Meryem olurdu. Seni Allah'a bağlayan,
O'na çağıran Meryem'se, O'na bildiğin yoldan yönel.
Müslüman bir kadın da Meryem Ana'yı hayırla, duayla zikredebilir."
"Ama bu doğru olmaz" dedim kekeleyerek.
"Niçin olmazmış? Bütün dinler, aynı denize akan ırmaklardır.
Meryem Ana demek şefkat, merhamet, korunma,
anaçlık, yardımseverlik demekse sana göre, Müslüman bir
kadın olarak da OKU sevebilirsin. Hatta istersen kızma Meryem
adını verebilirsin."
"Kızım yok ki" dedim.
"Ama olacak" dedi Şems.
"Nereden biliyorsun?" dedim şaşkınlıkla.
"Biliyorum işte" dedi.
Elimde olmadan gülümsedim. Bu eve geldiğinden beri ilk
defa Tebrizli Şems ile bir yakınlık ve sırdaşlık paylaştım. İkimiz
yan yana durup, benzer bir nazarla baktık hamurdan
Meryem Ana'ya. O da her zamanki sıcaklığıyla gülümsedi
366
367
hamur tahtasmdan.Ve işte o zaman ilk defa anladım Şems'in
ne denli geniş ve güzel gönüllü bir insan olduğunu ve kocamın
onunla dostluğuna neden bu kadar önem verdiğini.
Bu evde kalsın. Bir yere gitmesin.
Ama yine de Şems'in Kimya'ya iyi bir koca olacağından
şüphe ediyorum...
Ella
Boston, 25 Haziran 2008
Basireti bağlanmıştı sanki. Otele vardığında bir müddet
dışarıda oyalandı. Nihayet cesaretini toplayıp lobiye adım attığında
içerisi tam bir hengâmeydi. Kalabalık bir Japon turist
kafilesi vardı; saç kesimleri ve kıyafetleri birbirine benzer,
yaşlılardan oluşan "bir grup. Kimseyle göz göze gelmemek,
bir tanıdığa rastlamamak için tüm dikkatini duvardaki
tablolalara, raflardaki biblolara verdi. Ama az sonra heyecanı
ağır bastı. Başını çevirip etrafa bakar bakmaz onca insan
arasında pat diye Aziz Zahara'yı gördü. Bir köşede durmuş
gülümseyerek kendisine bakıyordu.
Haki renkli bir gömlek, koyu keten bir pantalon giymişti.
Dalgalı, kestane rengi saçları yeşil gözlerinin üstüne düşüyor;
ona hem yaramaz, hem kendinden emin bir hâl veriyordu.
İnce yapılı ama kaslıydı. Ella'yı panikletecek kadar yakışıklıydı.
Görünüşünde hafif bir umursamazlık, koyvermişlik
ve serkeşlik vardı. Belli ki bu sabah sakal traşı olmamıştı ve
bu onu daha da asi ve çekici kılıyordu. Her zaman pahalı, terzi
elinden çıkma takımlar giyen David Rubinstein'dan tamamen
farklı görünüyordu.
İçtenlikle gülümsedi. "Gelebilmene çok sevindim" dedi. İskoç
aksanı belirgin ve cezbediciydi. Ella böyle bir adamla bir
fincan kahve içmekten kimseye zarar gelmez diye düşündü.
Sadece bir fincan kahve...
Ama bir buçuk saat sonra bir fincan olmuştu birkaç fincan.
Sohbet Öyle güzel ve hızlı akmıştı ki Ella'nın aklma saate bakmak
gelmemişti. Gecenin on bir buçuğuydu. Ve üç çocuk annesi
Ella Rubinstein, bir aylık yazışma, birkaç telefon görüşmesi
ve yazdığı tarihsel roman dışında hakkında hemen hemen hiçbir
şey bilmediği bir adamla bir otelin lobisinde baş başaydı.
"Demek Smithsonian dergisi için geldin?" diye sordu Ella.
"Aslında seni görmeye geldim" dedi Aziz. "Mektubunu okuduktan
sonra gelip seninle yüzyüze konuşmak istedim."
Bir eşikte duruyordu Ella. Şu ana kadar her şey uzaktan
flörtleşmekten ibaretmiş gibi davranmak mümkündü belki
ama şimdi bir sınır aşılmak üzereydi.
"Ella, benimle odama gelir misin?" diye sordu Aziz.
Ne diyeceğini bilemeden sustu. Bu öyle bir soruydu ki aralarında
olan biteni "sanal bir oyun" olmaktan çıkarıp fazlasıyla
gerçek kılmıştı. Sarpa sarmıştı işler. Sanki bir örtü
kalkmıştı ve hakikatle, tâ baştan beri örtünün altında sırasını
bekleyen o çırılçıplak hakikatle yüzleşmek zorunda kalmıştı
şimdi. Ella midesinde yanma hissetti ama Aziz'i reddetmedi.
Ömründe aldığı en fevri, en çılgın, en düşüncesiz karardı
belki ama, çoktan verilmişti sanki.
Akıntıya bıraktı kendini, yüreğini. "Gelirim" dedi.
* * *
608 numaralı oda, mavili grili tonlarda gayet zevkli bir şekilde
dekore edilmişti. Ferah, genişçeydi mekân. Ella en son
ne zaman bir otelde kaldığını düşündü. Herhalde kocası ve
çocuklarıyla seneler evvel Montreal'e gittiklerinde. Ondan
sonra tüm tatillerini Rhode Adası'ndaki yazlık evlerinde geçirdiklerinden
çarşafların her gün değiştirildiği, temizliğin
368
bir başkası tarafından yapıldığı bir yerde kalmayalı uzun zaman
olmuştu. Farklı bir ülkeye gitmiş gibi hissetti kendini.
Ama içeri adım atar atmaz endişeye kapıldı. Oda istediği
kadar hoş, dekorasyonu istediği kadar zevkli olsun, tam ortada
duran yataktan rahatsız oldu. Buraya sevişmeye gelmemişti.
Ya ne demeye gelmişti? Yabancı bir erkeğin otel odasında
ne arıyordu? Aziz ona dokunmaya kalkarsa nasıl karşılık
verecekti? Şayet onunla beraber olursa bir daha kocasının,
çocuklarının yüzüne nasıl bakardı? Gerçi David bunca sene
başka kadınlarla kırıştırıp Ella’nın yüzüne bakmakta sıkıntı
çekmemişti ya, o başka meseleydi.
Derken başka kaygılara zıpladı aklı. Ya Aziz onu beğenmezse?
Vücudunu güzel bulmuyordu Ella. Hiçbir zaman kendi
bedeninde rahat olmamıştı. Tekrar çocuklarına döndü düşünceleri.
Acaba uyumuşlar mıydı, yoksa bu saatte televizyon
başında mıydılar? Annelerinin şu anda nerede olduğunu
bilseler, onu affederler miydi?
Aziz, Ella’nın huzursuzluğunu sezmiş gibiydi; elini tuttu
ve onu köşedeki koltuğa, yataktan uzağa oturttu.
"Şşş" dedi fısıldayarak. "Zihnin ne kadar kalabalık. Ne çok
ses var."
Ella başım önüne eğdi. "Keşke seni daha önce tanısaydım"
dedi. "Her şey daha farklı olabilirdi.'"
"Her şey olması gereken zamanda olur" dedi Aziz.
"Buna gerçekten inanıyor musun?"
Aziz gülen gözlerle baktı; alnına düşen saçları geri attı. Sonra
bavulunu açtı, Guatemala'dan aldığı kilimi çıkardı. Yanında
bir küçük paket vardı. Ella kutuyu açınca lapis lazuli bir
kolye buldu içinde. Ortasında gümüş bir semazen asılıydı.
Aziz kolyeyi boynuna takarken Ella’nın kalbi hızla çarpttı.
Bu adamda açıklayamadığı bir tılsım vardı. "Beni sevebilir
misin?" diye sordu.
"Seni zaten seviyorum" dedi Aziz gülümseyerek.
369
"Ama daha beni tanımıyorsun bile..."
"Seni tanıyorum" diye üsteledi Aziz emin bir sesle.
"Benimle ilgili bilmediğin o kadar çok şey var ki..."
"Seni tanımak için çok şey bilmeme gerek yok. Senin özünü
görüyorum" dedi Aziz.
Ve Ella bu cümleyi bir yerden hatırladı. Sanki ağzından çıkan
kallavi cümleler beklemediği anlarda ona geri dönüyordu.
Çember gibiydi hayat. Ne verirsen aynen iade ediyordu.
Çılgınlıktı bu. Ne diyeceğini bilemedi.
Aziz uzanıp Ella’nın saç topuzunu tutan iğneyi çekti sonra
da onu usulca kanapeye doğru itti, böylece sırt üstü dümdüz
uzanmasını sağladı. Ella aniden Aşk Şeriatı’nı hatırladı. Ama
bir şey söylemesine fırsat kalmadan Aziz elleriyle Ella’nın bedeninde
gittikçe genişleyen daireler çizmeye başladı. Aşağıdan
yukarıya, ayak bileklerinden yüreğine doğru genişleyen
çemberler... Parmak uçları sıcacıktı. Dokunduğu yere tuhaf
bir enerji yayıyordu. Parmaklan mum gibi yanan adam...
Bu zaman zarfında Aziz'in gözleri kapalı, dudakları kıpır kıpırdı.
Mırıldandığı kelimeler Ella'ya esrarengiz bir lisan gibi
geldi ilk başta. Ama sonra hayret içinde anladı ki aslında Aziz
dua etmekteydi. Ne dediğini anlamasa da kendisi için dua ettiğini
kavradı. Bir anda Ella’nın avuçları, dirsekleri, omuzları
ve dahi tüm bedeni yoğun bir enerji bulutuyla karıncalanmaya
başladı. Sanki ılık Bir havuzda suyun üstünde kıpırtısız duruyor,
bedeninin ağırlığını taşımıyordu. Sınırları kalkmıştı.
"Ben" nerede başlıyor, nerede sona eriyor, kestiremiyordu. Bir
ışık içinde yüzer gibiydi. Bu hayatında yaşadığı en ruhani andı.
Ve tuhaf bir şekilde içinde cinsellik hem var hem yoktu.
Aziz'in parmakları karnından yukarıya kaydığında Ella göğüslerinin
daha diri, daha dik olmamasına hayıflandı. Üç çocuk
ve bunca sene sonra sarkmıştı göğüsleri. Ya da ona öyle geliyordu.
Ama endişesi geldiği gibi geçti. Gözlerini kapadı, hiçbir
şeye tutunmadan kendini Aziz'in nefesine bıraktı. Bir deli
370
371
ırmaktaydı şimdi, çağıl çağıl akıyordu. Suyun ucu bir şelaleye
varacaktı belki ama gene de durmak istemiyordu. Ve o an anladı
ki bu adamı sevebilirdi. Hem de öyle çok sevebilirdi ki...
Bu hisle kollarını Aziz'in boynuna doladı ve onu kendine
doğru çekti. Onunla sevişmek istedi. Fakat Aziz tedirgin bir
hâlde, gittiği yerden dönmekte zorlanmışçasma gözlerini kırpıştırdı.
Sonra Ella'yı burnunun ucundan öpüp geri çekildi.
"Beni istemiyor musun?" diye sordu Ella. Ne kadar kırılgan
çıkıyordu sesi.
"Seni mutsuz edecek bir şey yapmak istemiyorum. Zihnin
çok kalabalık. Beş dakika içinde kırk ayrı düşünce üretebiliyorsun.
Beni hem arkadaş, hem sevgili olarak istiyorsun.
Şimdi atacağın bir adım yarın sabah pişmanlık içinde uyanmana
sebep olabilir. Buna yol açmak istemiyorum."
Ella’nın bir yanı bu açıklamaya içerledi, bozuldu. Kadınlık
gururu fena hâlde yara aldı, kanadı. Ama öbür yanı rahatlamış,
hafiflemişti. Artık vıdı vıdı yapmayı kesmişti. Aziz'in aşkı
kuşatan, rapteden, zapteden hesap soran, kıskançlık yapan
bir sevda değildi. Demir bir kapı gibi üzerine kapanmıyordu
bu ilişki. Aksine, çoktan beri kilitli kapıları açıyordu.
"Uç" diyordu. "İstediğin yöne, dilediğince uç..."
Aziz'in aşkı da kendisi gibiydi: Esaretten değil özgürlükten
besleniyordu!
$ :$: sg:
Gece yarısı Ella Rubinstein Boston'daki evlerinin kapısını
açtı. Deri koltuğa uzandı; yatakta yatmak gelmedi içinden.
Kocası orada başka kadınlarla düşüp kalktığından değil,
kendi evinde kendini yabancı hissettiğinden koltukta uyumayı
tercih etti.
Sanki misafirdi burada. Ve asıl benliği başka bir yerde sabırla
onu beklemekteydi.
Şems
Konya, Mayıs 1247
Bu gece düğün gecem. Avluda oturdum, evden taşan sesleri
dinledim: Kahkahalar, musiki, dedikodular. Haremde kadın
sazendeler. Nedendir bilmem gerdek gecesi kederli, dokunaklı
şarkılar söyler kadınlar. Biz Sufiler düğüne benzetiriz
ölümü. Kadınlarsa ölüme benzetiyor düğünü. Severek, isteyerek
evlenseler bile, gene de ağhyarak giriyorlar dünya evine.
Ölüye ağlar gibi...
Misafirler nihayet gidince eve döndüm, sessiz bir köşede tefekküre
daldım. Ardından Kimya’nın beni beklediği gerdek odasına
geçtim. Döşekte oturuyordu; üstünde bembeyaz bir elbise,
belinde kırmızı kuşak, gelin başı düğüm düğüm sırma sırma
örülmüş, her perçeme incik boncuk takılmış. Kalın simli tülün
ardında yüzünü görmek ne mümkün. Pervazda duran bir mum
dışında içerisi ışıksızdı. Duvardaki aynalar koyu kadife kumaşlarla
kapatılmıştı. Düğün gecesi taze gelinin aynada aksini görmesi
uğursuzluk sayıldığından her türlü tedbir alınmıştı. Yatağın
kenarında bir bıçak ve nar duruyordu. Karı koca bu narı beraber
yemeliydi ki nar taneleri kadar çok çocukları olsun.
Kerra bu yörenin âdetlerini bana önceden anlatmış, yüz görümlüğü
olarak altın% para takmam gerektiğini açıklamıştı.
Ahir ömrüm boyunca altınım olmamıştı ki! O yüzden Kimya’nın
tülünü kaldırınca bir buse kondurdum alnına. Gülümsedi.
"Ne güzel olmuşsun" dedim.
Kızardı. Ama çarçabuk omuzlarını dikleştirip yaşından olgun
görünmeye çalıştı. "Artık karınım senin" dedi.
Bir daha öptüm onu, bu kez dudaklarından. Nefesinin sıcaklığı
bir arzu dalgası yarattı bedenimde. Saçları yasemin
kokuyordu. Yanma uzandım, rayihasını soludum; ellerimi
tuttu, göğüslerinin üstüne koydu. Ufacıktı memeleri, sütbeyaz
ve dipdiri. Tek istediğim içine girip kaybolmaktı. Tomur-
372
cuklanan bir gül gibi kendisini bana açtı.
Geri çekildim. "Kusura bakma Kimya, bunu yapamam."
Derin bir düş kırıklığıyla bana baktı. Tuzdan, tozdan yapma
bir abide gibiydi; üflesen dağılacaktı sanki. Yüzüne daha
fazla bakamadım. Ayağa kalktım.
"Gitmem lâzım."
"Olmaz! Gidemezsin!" Kimya değildi sanki konuşan, başkasıydı;
ondan çok daha acar ve atılgan, katı ve buyurgan biri.
"Odadan apar topar çıkarsan konu komşu ne der? Gerdek gecesi
halvet olmadığımızı bilirler. Sebebini benden bulurlar."
"Ne demek istiyorsun?" dedim. Hâlbuki anlıyordum ne
kast ettiğini.
"Bakire değilim sanırlar" diye fısıldadı korkuyla. '"Rezil
rüsva olurum."
Ne demekti bu? Cemiyetin bu saçma sapan kuralları kanımı
donduruyordu. Bu tür köhnemiş törelerin, insanı insana kırdıran
âdetlerin, Allah'ın yarattığı mükemmel eserle ilgisi yoktu.
"Olur mu öyle şey? Kendi işlerine baksınlar" diye itiraz ettim
ama Kimya haklıydı, biliyordum. Narın yanında duran
bıçağı kaptım. Kimya’nın gözlerinden endişeli bir parıltı geçti
ama hemen durumu anladı ve kabullendi.
Bıçakla sol avcumu kestim. Kırmızı bir çizik açıldı ayamda,
hesapta olmayan bir kader çizgisi gibi. Çarşafa kanımı
damlattım. Ve ona uzattım.
"Al bunu. Dedikoducuların ağızlarını kapatmaya yeter.
Sen de rahat edersin, ismine kara çalınmaz."
Kimya yalvardı. "Dur lütfen! Gitme" dedi. Ayağa fırladıysa
da tam olarak ne yapacağım bilemediğinden gene aynı cümleyi
yineledi: "Artık karınım ben."
O an anladım ki onunla evlenerek büyük bir hata yapmıştım.
Benim gibi bir adam ne demeye evlenirdi? Kocalık vazifesi
için yaratmamıştı beni Yaradan. Bunu şimdi apaçık görüyordum.
Ama bu bilginin bedeliydi içimi kanatan.
Her şeyden kaçasım vardı, hem de her şeyden. Bu evden
373
ve evlilikten, bu şehirden, hatta taşıdığım şu fani bedenden.
Ama sırf Rumi ertesi sabah beni bulamazsa kahrolur diye
mıhlanmış gibi yerimde kaldım. Yoldaşımdı, ruhdaşımdı, kıymetlimdi
o benim. Onu bir kez daha terk edemezdim.
Evlilik hayatının benim gibi biri için kapandan farksız olduğunu
anladım. Tuzağa düşmüştüm.
Alaaddin
Konya, 4 Haziran 1247
Böyle sinsi ve keskin bir acı çekmedim hayatımda. Kimya’nın
Şems ile evleneceği gün evde duramadım. Göğüs kafesimde
bir ağırlık, beynimde bir uğultu; boğuluyorum sandım.
Ne yaparsam yapayım kendime acıyordum. Ağlamamak, bebek
gibi zırlamamak için kendime bir tokat attım. Ve üst üste
defalarca tekrarladım: "Artık babanın oğlu değilsin. Artık
babanın oğlu değilsin..."
Anam yok. Babam da. Ve Kimya da yok artık. Bu evde, bunca
insan arasında yapayalnız, bir basmayım. Babama olan son
saygım da eridi gitti. Kimya onun kızı sayılırdı. Onu sevdiğini
sanıyordum. Ama tek düşündüğü Şemsin çıkarlarıymış. Yoksa
Kimya'yı nasıl ohun gibi bir adama verir? Şems'ten koca olmayacağını
bilmek için dâhi olmaya gerek yok. Evet, sırf
Şems'e kol kanat germek için babam Kimya’nın saadetini heba
etti. Tabii onunla beraber benimkini de.
Gün boyu bir kenarda durup evdeki telaşı izledim. Evlenmek
istediğim kızın düğün hazırlıklarını seyrettim. Yeni evlilerin
yatacağı odayı tabandan tavana donattılar. Cin taifesini
uzak tutmak için tütsüler yaktılar. Onların şahı burda!
Şems'ten âlâ cin mi olur?
Akşama doğru artık dayanamadım. Bu işkenceye daha
374
375
fazla katlanamayacaktım. Kapıya yöneldim.
Arkamdan abimin sesi gürledi. "Alaaddin, dur! Nereye gidiyorsun?"
"Bu gece İrşadlarda kalacağım" dedim yüzüne bakmadan.
"Delirdin mi? Düğün gecesi neden evde değil diye sormaz
mı konu komşu? Hem babam duyunca çok üzülür."
"Ya babamın üzdükleri ne olacak?"
"Sen neden bahsediyorsun?"
"Anlamadın mı? Babam sırf Şems'in gönlünü hoş tutmak
için, sırf o bir daha evden gitmesin diye bu evliliği ayarladı!
Kimya'yı. gümüş bir tepside o nankör herife sundu."
Abim dudaklarını sıktı. "Yanılıyorsun. Sen Kimya’nın zorla
evlendirildiğini sanıyorsun. Hâlbuki Şemsle evlenmeyi isteyen
asıl Kimya'ydı."
"Sanki başka seçeneği vardı da" diye çıkıştım.
Abim ellerini havaya kaldırdı: "Tabii ki vardı. Allah askına,
anlamıyor musun? Kimya, Şems'i seviyor. Ona âşık."
'Yalana bak! Bir daha böyle laflar etme benim yanımda,
tamam mı?" dedim. Üstündeki yükü taşıyamayan bir buz
parçası gibi çatırdıyordu sesim.
"Hislerin gözlerini kör etmesin. Kıskanıyorsun. Ama kıskançlık
gibi habis bir his bile faydalı şekilde kullanılabilir"
dedi Sultan Veled. "Otuz Beşinci Kural: Şu hayatta ancak
tezatlarla ilerleyebiliriz. Mümin içindeki münkirle
tanışmak, Tanrıya inanmayan kişi ise içindeki inananla.
İnsan-ı Kâmil mertebesine varana kadar gıdım
gıdım ilerler kişi. Ve ancak tezatları kucaklayabildiği
ölçüde olgunlaşır."
Öz abim karşıma geçmiş, düşmanım bildiğim adamdan inciler
saçıyordu. Bardağı taşıran son damla oldu bu.
"Bana bak, bu sufi muhabbetlerinden gına geldi. Hem niye
seni dinleyeyim ki? Bunların hepsi senin hatan. Şems'i
Şam'da bırakacaktın. Niçin geri getirdin? İşler sarpa sararsa,
ki emin ol saracak, günahı senin boynuna!"
Abimin rengi kaçtı. O an, hayatımda ilk kez benden ve yapabileceklerimden
korktuğunu gördüm. Tuhaf şeydi insanın
abisini korkutabilmesi ama gururumu okşadı.
İrşadlara giderken, kerih kokulu yan sokaklardan yürüdüm
ki beni kimse bu hâlde görmesin. Ne kadar kovsam da
aklımdan çıkmayan bir görüntü vardı: Şems ile Kimya, aynı
yatakta. Şems'in Kimya’nın gelinliğini o kaba elleriyle çıkartıp
süt beyaz tenine değdiğini ve ona sahip olduğunu düşündükçe
gözyaşlarıma hâkim olamadım.
Ne hâle sokmuştu beni. Çoktan haddini aşmıştı bu adam.
Acilen bir şey yapmalıydım.
Kimya
Konya, Kasım 1247
Beraber yatmadık. Bir kez bile. Evleneli altı ay oldu ama
henüz karı koca olamadık. Etrafımdaki insanlardan durumu
saklamak için elimden geleni yapıyorum ama kolay olmuyor.
Şüpheleniyorlar. Belki de utancım yüzümden okunuyor. Alnımda
leke gibi. Bana bakınca ilk gördükleri şey bu oluyor.
Sokakta tanıdıklarla laflarken, tarlada bostanda çalışırken,
esnafla pazarlık ederken, evde misafier ağırlarken, benimle
muhatap olan herkesin ilk fark ettiği şey belki de bu oluyor:
Evli ama hâlâ bakire bir kadın olduğumu herkes biliyor.
Hani Şems hiç odama gelmiyor değil. Geliyor. Ve ne vakit
bana uğramak istese önceden muhakkak haber yollayıp, bir
mahzuru var mı diye soruyor. Her defasında aynı cevabı veriyorum.
"Elbette yok" diyorum. "Ben senin nikâhlı karınım."
576
?577
Onun geleceği akşamlar bütün gün yüreğim ağzımda bekliyorum,
beni arzulasm diye dua ediyorum. Ama akşam olup
kapımı tıklattığında tek yaptığı oturup sohbet etmek oluyor.
Beraber kitap okumak istiyor. Leyla ile Mecnun, Ferhat ile
Şirin, Yusuf ile Züleyha, Gül ile Bülbül... Her türlü zorluğa
göğüs gerip birbirini sevmekten vazgeçmeyen âşıkların hikâyeleri...
Bunları okudukça içim daralıyor. Belki de içten içe
asla böylesi bir aşkı tadamayacağımı bildiğimden...
Bazen de sırt üstü yatıp bana GÖNLÜ GENİŞ VE RUHU
GEZGİN SUFİ MEŞREPLİLERİN KIRK KURALIndan
bahsediyor. Bir gece bir kuralı izah ederken sesi kaydı, gözleri
kapandı. Baktım uyuyakalmış. Başını dizlerimin üstüne
koydum. Artık bir hayli uzun olan saçlarını okşadım. Şafak
sökene kadar hiç uyumadan onu seyrettim. Bir ara uykusunda
konuştu. Sonra beklenmedik bir şekilde beni kendine çekti,
hafifçe öptü. Uzun zamandır hiç bu kadar heyecanlanmamış
ve mutlu olmamıştım. Gün ağarana değin yan yana yattık.
Ama işte hepsi bu. Bu güne dek keşfedilmemiş bir kıta
bedenim.
Bu altı ay boyunca ben de zaman zaman odasına gittim.
Ama o nasıl benden izin istiyorsa, ben de muhakkak önceden
haber yolluyorum. Aksi takdirde nasıl davranacağı belli olmuyor.
Şems'in günü gününe uymuyor, hatta anı anma. Halet-
i ruhiyesini çözmek bilmece çözmekten zor. Bazen öyle babacan,
bazen sevecen oluyor; bazense düpedüz surat asıyor.
Bir keresinde yüzüme kapıyı kapadı ve "beni rahat bırak" diye
bağırdı. İncinmiyorum artık. Kırılmamayı öğrendim ve tabii
onu rahatsız etmemeyi de.
Aylarca her şey yolundaymış gibi yaptım; başkalarını değil,
kendimi kandırmak için. Madem Şems kocam gibi davranmıyordu,
ona farklı farklı roller biçtim: Arkadaşımdı, ruhdaşımdı,
yoldaşımdı, bazen bir abi, bazen oğuldu. Gününe göre,
keyfine göre, ya biri ya diğeri oluyor; zihnimde bir kisveden
diğerine geçiyordu. Her şeyim oldu da bir tek kocam olamadı.
Bir süre böyle idare ettim. Fazla bir şey beklemeden hasbıhal
edeceğimiz anları kollar oldum. Şems benim fikirlerime
kıymet veriyordu ya seviniyordum. Beni daha yaratıcı düşünmeye
teşvik ediyordu. Ondan çok şey öğrendim; inanıyorum
ki ben de ona birkaç şey öğrettim. En azından aile saadeti ya
da sıcak bir yuva nedir bilmiyordu. Sayemde biraz olsun tattı
bunları. Ve bir de, kimse onu benim gibi güldüremedi.
Ne var ki yetmedi, yetmiyor. Şems'in beni sevmediği fikrini
içimden atamıyorum. Beni beğendiğinden, sevdiğinden
şüphe etmiyorum ama bunun aşkla ilgisi yok. Yüreğim parçalanıyor.
Öyle ki etrafımdaki herkesten, bütün arkadaş ve
komşularımdan uzaklaştım. Artık odamda durup ölülerle konuşmayı
tercih ediyorum. Dirilerin aksine, ölüler peşin hükümlü
değil.
Ölülerin dışında tek arkadaşım Çöl Gülü.
İkimiz de cemiyet hayatından kendimize has sebeplerden
dolayı uzak durmak istediğimiz için zamanla yakın dost olduk.
Artık o bir sufi. Kerhaneyi tamamen geride bıraktı.
Arındı. Bir keresinde, cesaretine, metanetine ve sil baştan
hayata başlama azmine hayran olduğumu söyledim. Başını
iki yana salladı:
"Ama ben hayata baştan başlamadım ki. Tek yaptığım, ölmeden
evvel ölmek!"
* * *
Bu öğlen Çöl Gülü'nü görmeye gittim. İçimdeki sıkıntıyı
ona belli etmek istemiyordum ama yüzüme bakar bakmaz
ters giden bir şeyler olduğunu anladı.
"Kimyacım iyi misin? Solgun görünüyorsun."
Geçiştirmeye çalıştıysam da ısrarlı soruları karşısında di-
378
379
lim çabuk çözüldü. "İyi değilim. Ne olur bana yardım et."
"Elbette" dedi Çöl Gülü. "Ne yapayım, söyle."
"Mesele Şems... hiç yanıma gelmiyor, yani geliyor da öyle
gelmiyor. İstiyorum ki beni sevsin. Abi gibi, arkadaş gibi değil...
kocam gibi. Ne olur bana öğret."
"Neyi öğreteyim?"
"Anladın işte... Kocamı baştan çıkarmam lâzım."
"Ah Kimyacım ben bir yemin ettim" diye mırıldandı Çöl
Gülü. "Şu ten meselelerinden uzak durmaya ahdettim. Kadın
adama yahut adam kadına nasıl zevk verir, bunu düşünmek
bile istemem."
"Sen yeminini bozmayacaksın ki. Yalnızca bana yardım edeceksin"
diye yalvardım. "Çok çaresizim. Kimseye derdimi açamam,
utanırım. Şems'i nasıl mutlu edeceğimi bilmiyorum."
"Ama Şems bir derviş" dedi Çöl Gülü. "Ona böyle yaklaşmak
doğru olmaz."
"Derviş de olsa insan değil mi? Eninde sonunda o da bir erkek!
Adem Baha'nın tüm oğulları ete kemiğe mahkûm. Herkese
bir beden bahşedilmiş. Şems'in de bir bedeni var, öyle
değil mi?"
"Var ama..." Cümlesini tamamlayamadı Çöl Gülü. Geri çekildi.
Yalvardım. "Derdimi bir tek sana açabilirim. Altı ay oldu.
Her sabah kederden yüreğim sıkışıyor, her gece ağlayarak
uyuyorum. Böyle devam edemem. Kocamı kendime çekmem
gerek!"
Çöl Gülü bana kaygıyla baktı ama bir şey demedi. Örtümü
açıp saçlarımı çözdüm. "Söyle" dedim "çekinme söyle, ne olur.
Çok mu çirkinim?"
"Elbette hayır, Kimyacım. Ayın on dördü gibi güzelsin."
"O hâlde bana yardım et. Erkeğin kalbine giden yolu tarif
et!"
"O öyle sandığın gibi masum bir yol değil" dedi Çöl Gülü
aniden gerginleşerek. "Dikkat et, erkeğin kalbine giden yol,
kadını kendinden uzaklaştıran yol olmasın. Onu kendime çekeyim
derken, sen kendine yabancılaşma."
Ne dediğini anlamadım ve anlamaya çalışmadım.
"Umurumda değil" dedim. "Ne olursa olsun artık. Ben her
şeyi göze aldım."
Çöl Gülü
Konya, Kasım 1247
Bu aptallığı nasıl yaptım? Göz göre göre, bile bile. Onu hiç
dinlememeliydim. Sonucun böyle olacağını nasıl anlayamadım?
Kimya'yı durdurmalıydım. Ona engel olmadığım için
kendimi hiç affetmeyeceğim.
Ama ağlayarak benden yardım istediği gün içim sızladı.
"Ne sakıncası olabilir ki?" diye düşündüm. Baştan çıkarmak
istediği adam nikâhlı kocasıydı, bir yabancı değil ki. Üstelik
tek sebebi aşktı, içinde zerre kötülük yoktu. Ne bir kumpas,
ne dalavere. Bir kadının kendi kocasının aşkını istemesi haram
olabilir miydi? Günlerce düşündüm. İçimdeki sufi "zorla
aşk olmaz, karışma bu işe" diye tembihledi. İçimdeki kadın
ise "aşık bir kıza yardrm et" diye niyaz etti. Sonunda ikinci
ses ağır bastı.
Ve ben böylece, tek güzellik ölçütü avuçlarına kına sürmek
olan bu saf köylü kızcağıza bir erkeği baştan çıkarmanın yollarını
gösterdim. Hevesli bir talebeydi, öğrenmeye aç. Ona
mis kokular karışmış sularda yıkanmayı, yumuşatıcı yağlarla
tenini kaymak gibi yapmayı, yüzünü ballı maskelerle
gençleştirmeyi ve bir erkekle konuşurken hangi kelimeleri
nasıl kullanması gerektiğini öğrettim. Daima hoş koksun diye
yasemin dallarıyla ördük saçlarını. Lavanta, papatya, bi-
380
beriye, kekik, leylak, mercanköşk, zeytinyağı... Her biri nerede
kullanılır, hangi amaçla hangi tütsü yakılır uzun uzun anlattım.
Sonra dişleri beyazlatmayı, tırnak boyamayı, gözlere
ve kaşlara sürme çekmeyi, dudakları parlatmayı, yanakları
allamayı ve memeleri dolgun göstermeyi bir bir izah ettim.
Beraber çarşıya gittik, eskiden sadık müşterisi olduğum bir
dükkâna girdik. Oradan ona ipek elbiselerle iç çamaşırları
aldık. Kıpkırmızı oldu utancından. Ama hepsini aldı.
Ardından Kimya'ya raks etmeyi öğrettim; Kıvırtmayı, çalkalamayı,
şuh bakmayı ve vücudunu havada kıvrılan bir duman
gibi kullanmayı da. Beline püsküllü kuşaklar bağlayıp
içine de şıngır şıngır kaşıklı bardaklar yerleştirip iki hafta
durmadan karşılıklı göbek attık. Dersimize çalıştık.
Nihayet o gün öğleden sonra, kurbanlık kuzuyu kasaba
teslim eden çoban gibi, Kimya'yı Şems-i Tebrizî için hazırladım.
Önce hamamda sıcak suyla yuğundu; iyi bir kese attı,
saçlarını yağladı. Hamam sonrası bir kadının ömründe ancak
sayılı kez giyebileceği, türden incecik ipekten kıyafetleri
giydirdim. Sümbüllerle süslü pembe bir gecelik seçmiştim,
içinde göğüslerinin çatalı, kalçalarının kıvrımı belli olacaktı.
Son olarak yüzüne bolca boya sürdüm. Cazibesi katlansın diye
alnına bir inci kolye kondurdum. İşim bittiğinde Kimya
öyle güzel olmuştu ki, gözlerimi ondan alamadım.
Artık o toy genç kız değil, aşk ve ihtirasla yanan evli bir
kadındı. Sevdiği erkek için kendini ortaya koymaya, gerekirse
bedelini ödemeye hazır bir kadın. Onu süzerken Kuran-ı
Kerim'de Yusuf ile Züleyha'ya dair ayetleri hatırladım.
Züleyha kendisine yüz vermeyen bir erkek için tutkuyla
yanmıştı. Şehirdeki kadınlar onun hakkında fena sözler
edince, hepsini sofrasına davet etmiş, Yusufa da
çağrıldığında odaya girmesini tembihlemişti. "Her birine bir
bıçak verdi ve 'Çık karşılarına!' dedi. Kadınlar onu görür görmez
kendi ellerini doğradılar ve 'Allah için bu bir insan değil,
381
ancak değerli bir melektir!' dediler."
Bir meleğe âşık oldu diye kim Züleyha'yı suçlayabilir ki?
* * *
Akşama doğru Kimya yüzüne peçeyi çekip sokağa çıkmadan
önce yarı umut yarı endişeyle baktı bana. "Nasıl görünüyorum
abla?" diye sordu.
"Peri padişahının kızı gibi" dedim. "Bu gece kocan seninle
sabahlamakla kalmayacak, ertesi gece de kapını tıklatacak,
eminim."
Kulaklarına kadar kızardı, yanakları al al oldu. Güldüm
ve sarıldım ona. Bir süre sustu, sonra bir kahkaha attı. Gülüşü
gün ışığı gibi içimi ısıttı.
İnanıyordum söylediklerime. Tıpkı arının çiçek nektarına
üşüşmesi gibi, Şems de ona gelir sanıyordum. Yine de kızcağızı
uğurlarken içimde kötü bir his, karanlık bir sezgi belirdi.
Sanki bir cin kulağıma tatsız bir şeyler fısıldadı. Ama gene
de durdurmadım Kimya'yı. Yapmadım.
Hayatım boyunca kendimi affetmeyeceğim...
Kimya
Konya, Aralık 1247
Bilir bilmesine kimsenin bilmediklerini Tebrizli Şems.
Yoksulların çektiklerini, kâhinlerin gördüklerini, velilerin
kerametlerini, şu âlemin envai çeşit bilmecelerini, hepsini bilir.
Ama hakkında hiçbir şey bilmediği bir konu var: Karşılıksız
sevmek! İşte bunu bilmez Şems. Bilmez nasıl acıtır insanın
canım, sevdiğinden karşılık görememek!
Çöl Gülü'nün beni giydirip kuşandırdığı akşam öyle heye-
382
383
canlıydım ki yerimde duramıyordum. Daha önce hiç bilmediğim
bir hâl gelmişti üstüme. Cesaret mi yoksa pervasızlık mı?
Tenime değen ipek elbisenin hışırtısı, saçtığım ıtır kokuları,
dilimde gül yapraklarının tadı... hiç bu kadar allanıp pullanmamış,
kendimi böyle kadın hissetmemiştim. Gerçi bedenim,
istediğim kadar yuvarlak ve dolgun, memelerim arzuladığım
kadar iri değildi ama yine de alımlı buldum kendimi.
Evdeki herkes uykuya dalana kadar bekledim. Sonra
uzunca bir şala sarınarak parmak uçlarımda Şems'in odasına
gittim.
"Kimya! Seni beklemiyordum" dedi Şems kapıyı açar açmaz.
"Affedersin. Ama seni görmem gerekliydi" dedim ve içeri buyur
edilmeyi beklemeden odaya süzüldüm. "Kapıyı örter misin
lütfen?"
Şems'in kafası karışmış gibiydi ama denileni yaptı.
Odada baş başa kaldığımızda davetkâr bir şekilde gülümseyerek
karşısına yürüdüm. Sırtımı döndüm, derin bir nefes
aldım. Sonra tek hamlede şalımı, cüppemi sıyırıp atarak
çırılçıplak kaldım. Kocamın şaşkın bakışlarının sırtımdan
aşağı gezindiğini hissettim, ürperdim. Bakışları değdiği yeri
yakıyordu. O kadar heyecanlıydım ki göğsüm körük gibi inip
kalkıyordu. Nihayet cesaretimi toplayıp ona doğru döndüm.
Ve böylece Şems'in karşısında cennetteki huriler kadar davetkâr
öylece durdum.
"Sen ne yaptığını sanıyorsun?" diye sordu Şems soğuk bir
ifadeyle.
Güçbela konuşabildim. "Bu gece buraya senin olmaya geldim..."
Şems-i Tebrizî etrafımda tam bir daire çizdikten sonra
karşıma geçti ve beni gözlerine bakmaya zorladı. Dizlerim
boşalacak gibi oldu ama kendimi tuttum. Hafif hafif kıvrılarak
bedenimi ona sürtmeye başladım. Çöl Gülü'nün bana öğrettiği
tüm numaraları oracıkta peş peşe sıralayacaktım.
Ama Şems yanan bir ocağa değmiş gibi geri çekildi.
"Beni arzuladığını sanıyorsun. Hâlbuki tek istediğin incinen
nefsini onarmak" dedi.
Aldırmadım. Kollarımı boynuna doladım. Dudaklarında
karadut tadı vardı, hem tatlı hem ekşimtrak. Nefesinin girdabında
kaybolmak isterken Şems beni tuttu ve itti.
"Beni hüsrana uğratıyorsun Kimyacım" dedi. "Şu hâl sana
yakışmıyor. Şimdi lütfen odamı terk et ve ben seni çağırana
kadar bir daha gelme, oldu mu?"
Hayatımda böyle küçük düşmemiştim. Eğilip şalımı almak
istediysem de ellerim o kadar çok titriyordu ki kaygan ve narin
kumaşı kavrayamadım. Şems geceliğimi ve şalımı yerden
aldı, yarım yamalak omuzlarımı örttü. Ve ben gecenin bir
vakti yarı çıplak bir hâlde hıçkıra hıçkıra ağlayarak kocamın
odasından çıktım.
Ne denli büyük bir günah olduğunu bilmesem canıma
kıyardım.
* * *
Şems'i bir daha görmedim. O günden sonra bir daha odamdan
dışarı çıkmadım. Yatakta yatıp tavana bakarak geçirdim
tüm vaktimi. Gücüm kuvvetim, yaşama şevkim hızla eridi.
Bir hafta böyle geçti, sonra bir hafta daha, derken günleri
saymayı bıraktım.
Nice sonra odama bilmediğim bir koku yayıldı. Keskin bir
rayihaydı; hani zencefil çayı ya da ezilmiş çam dikenleri gibi
yakıcı ve acı ama kötü değil. Demek ölümün kokusu böyleydi.
Ateşim yükseliyordu, havale geçirmeye, sayıklamaya başladım.
Beni görmeye hekimler getirildi. Komşular ve arkadaşlarım
ziyaretime geldi. Kerra yatağımın başında gecelerce
bekledi; gözleri ağlamaktan şiş, yüzü külrengi. Gevher
384
Hatun da diğer yanıma oturup o gamzeli tebessümüyle bana
şarkılar söyledi.
Bir ara uykudan uyandım. Komşu kadın Safiye'nin söylendiğini
işittim. "Allah o mendebur herifin cezasını versin. Zavallı
kız karasevdadan gidiyor. Hep onun kabahati!"
Ağzımı açıp bir şey diyecek oldum ama kelimeler kursağıma
takıldı.
Neyse ki Kerra imdadıma yetişti: "Nasıl böyle konuşursun
Safiye? Şems'i nasıl suçlayabiliriz? O mu yaptı bunu? Allah'ın
takdiri işte."
Ne var ki Kerra'yı dinlemediler. Benimse kimseyi ikna
edecek hâlim yoktu. Çok geçmeden anladım ki, zaten sonuç
değişmeyecek. Şems'i sevmeyenler benim hastalığımı bahane
edip ondan daha fazla nefret edecek. Oysa ben istesem bile
onu sevmemezlik edemezdim.
Kısa süre sonra baygın düştüm; tüm renkler beyaza döndü,
seslerse yeknesak bir vızıltıya. Artık insanların yüzlerini
seçemiyordum; söylenen hiçbir şeyi düyamıyordum.
Şems beni görmeye gelmiş miydi? Belki evet, belki hayır.
Belki de odadaki kadınlar içeri girmesine izin vermemişti?
Ya da defalarca gelip yanıma oturmuş, ellerimi ellerinin arasına
alıp benim için dua etmişti.
Evet, aynen böyle olmuş olmalı. Buna inanmak istiyorum.
Her halükârda, öyle ya da böyle, artık mühim değil. Ne
kızgınım ne kırgınım. Sonsuzluğa akıp giderken kime, nasıl
sitem edebilirim? Allah müşfik, merhametli, rahman ve rahim.
Her ayrıntının arkasında bir düzen var. Mükemmel bir
aşk nizamı! Şems'in odasını ipekler, tüller kuşanarak ziyaret
edişimden on altı gün sonra ben Mevlâna’nın evlatlığı Kimya,
çağıl çağıl bir hiçlik ırmağına daldım. Orada gönlümden
geçtiği gibi yüzdüm, yüzdüm, aktım.
Ve o zaman anladım ki Kuran'm dördüncü okuması böyle
bir şey olmalı: Sonsuzluk, sınırsızlık, kapsayıcılık ve açıklık...
385
Hiç olmak suretiyle her şey olmak... Hafiflemek suretiyle derinleşmek...
İşte böyle, yaşamdan ölüme geçişim akarsularla oldu.
Ella
Boston, 29 Haziran 2008
Boston'da dört gün kaldı Aziz. Dört gün boyunca her sabah
Ella onu görmek için Northampton'dan Boston'a direksiyon
salladı. Beraber şehri karış karış dolaştılar. Küçük italya
Mahallesi'nde leziz ama mütevazi yemekler yediler, Güzel
Sanatlar Müzesi'ni gezdiler, Common Parkı ve Rıhtım'ı arşınladılar,
Su Parkı'nda yunusların gösterisini alkışladılar,
Harvard Meydanı'nda hıncahınç kafelerde kahve içtiler. Ve
tüm bunları yaparken hiç durmadan sohbet ettiler. Çeşitli ülkelerin
mutfakları, meditasyon teknikleri, aborjin sanatı, gotik
romanlar, bahçe bakımı, organik domates yetiştirme teknikleri,
rüya tabirleri gibi akla hayale gelmedik bilumum konuda
daldan dala atlayıp birbirlerinin cümlesini tamamlayarak
konuştular. Ella hiç bu kadar çok konuştuğunu hatırlamıyordu.
Akşamları evine dönerken çenesi ağrıyordu.
Sokakta insanlar arasında birbirlerine dokunmamaya
azami gayret gösterdilerse de buna riayet etmek giderek
zorlaştı. Ufak kaçamaklar, kazara birbirine değen eller, kolkola
girmeler... "Ne zaman elimi tutacak?" diye bekledi Ella.
Baktı ilk hamle Aziz'den gelmeyecek, ilk o tuttu Aziz'in elini;
önce ürkek, çekinerek, sonra özgürce ve her türlü vesveseyi
boşvererek. Tanıdık birilerine yakalanmayı umursamadığı
gibi içten içe "görülmek" istiyordu sanki. Gene de hep
bir mesafe oldu aralarında. Ruhları birbirine yakınken, bedenleri
uzak kaldı. Birkaç kez beraber Aziz'in oteline döndü-
386
ler ama hiç sevişmediler. Aziz istemedi.
Aziz'in Amsterdam'a uçacağı günün sabahı gene otel odasındaydılar.
Biri bir koltukta oturuyordu, diğeri öbür koltukta.
Aralarında bir bavul duruyordu.
"Sana söylemem gereken bir şey var" dedi Ella usulca.
"Uzun zamandır bunu nasıl açacağımı düşünüyordum."
Aziz, Ella'nın ses tonundaki ani değişimi yakaladı, kaşlarını
merakla kaldırdı. "Bak bu ilginç işte. Çünkü benim de
sana söylemem gereken bir şey var" dedi.
"Tamam, önce sen söyle" diye atıldı Ella, oyun oynar gibi.
'Yok, madem sen açtın, önce sen..."
Ella tebessümünü bozmadan başını eğdi, neyi nasıl söyleyeceğini
iyice düşündü. Sonra lafa girdi. "Sen Boston'a gelmeden
önce bir akşam David'le dışarı çıktık ve uzun zamandır
ilk defa rol yapmadan dürüstçe konuştuk. Bana seni sordu.
Meğer gizli gizli yazışmalarımızı okumuş. Tabii böyle olmasına
üzüldüm ama hakikati inkâr etmedim. Yani, ikimizin
arasında olanları kastediyorum."
Devam etmeden önce hafifçe öksürdü. Şimdi itiraf edeceği
şeye Aziz'in nasıl tepki vereceğini bilemiyordu: "Kocama başka
bir erkeği sevdiğimi söyledim."
Pencerenin dışında şehir olağan gürültülerini üretiyordu.
Sokaktan peş peşe üç itfaiye aracı hızla geçti. Bir dakika
boyunca siren sesleri bütün mahalleyi esir aldı. Ella'nın
dikkati dağılır gibi olduysa da lafını tamamlamayı başardı.
"Bu sana delice gelecek belki ama seninle Amsterdam'a gelmek
istiyorum."
Aziz pencereye doğru yürüdü; aşağıdaki vaveylayı dikkatle
süzdü. Az ileride bir binadan dumanlar tütüyor, kalın ve
kara bir bulut havada topaklanıyordu. Orada yaşayan insanlar
için sessiz bir dua okudu. Tekrar konuşmaya başladığında
yüzünü hemen Ella'ya dönmediğinden sanki tüm şehre hitap
ediyordu.
"Benimle Amsterdam'a gelmeni ben de isterim... hem de
çok ama sana orada bir gelecek vaat edemem."
14 k^r BİStTrr ^ S°rdU EJ,a- ^de bİr k-gınhk
kabardı Bu erkekler neden böyleydi? Hepsi de bağlanmaktan
korkuyordu işte. Bu kadar gez toz, sır ve söz paylaş
Sun ;fdreyT hayallrheslel Sonra pat *» *wE5
2b* iİT, T? f6Cek Vmt Gdemem? Ne kad- *W
«£K££ Skirsra srbir
'Ya nasıl?" oKşadı. Sandığın gibi değil."
au ueuı Azız. Romanım) okuduğum, söyledi TM K
htab.mhay.afmu tuhaf bir douemiue Smc JhT Bu- y!
a^mmda ., ^ ^^ ^ .^ f Jhr yo
^ani... Başka biri mi var?" diye sordu Ella
..m da bir hikayesi yar, diu^m^ miai^ ^
E«a şu amn tılsumm bozabilecek her şeyden kork™ H„
salca başnu sallad, "Eyer* dedi W, anlafcl ° ""'
*
aautSr.th^lT?'?1*^'8 WM ***
Z'anara> ^"a Rubmstein'a 197fi vı.ır^^o c a 7
auuu **
-
Yalan
15 years ago
- "Benimle Amsterdam'a gelmeni ben de isterim... hem de
çok ama sana orada bir gelecek vaat edemem."
14 k^r BİStTrr ^ S°rdU EJ,a- ^de bİr k-gınhk
kabardı Bu erkekler neden böyleydi? Hepsi de bağlanmaktan
korkuyordu işte. Bu kadar gez toz, sır ve söz paylaş
Sun ;fdreyT hayallrheslel Sonra pat *» *wE5
2b* iİT, T? f6Cek Vmt Gdemem? Ne kad- *W
«£K££ Skirsra srbir
'Ya nasıl?" oKşadı. Sandığın gibi değil."
au ueuı Azız. Romanım) okuduğum, söyledi TM K
htab.mhay.afmu tuhaf bir douemiue Smc JhT Bu- y!
a^mmda ., ^ ^^ ^ .^ f Jhr yo
^ani... Başka biri mi var?" diye sordu Ella
..m da bir hikayesi yar, diu^m^ miai^ ^
E«a şu amn tılsumm bozabilecek her şeyden kork™ H„
salca başnu sallad, "Eyer* dedi W, anlafcl ° ""'
*
aautSr.th^lT?'?1*^'8 WM ***
Z'anara> ^"a Rubmstein'a 197fi vı.ır^^o c a 7
auuu **
-
Yalan
15 years ago
- "Benimle Amsterdam'a gelmeni ben de isterim... hem de
çok ama sana orada bir gelecek vaat edemem."
14 k^r BİStTrr ^ S°rdU EJ,a- ^de bİr k-gınhk
kabardı Bu erkekler neden böyleydi? Hepsi de bağlanmaktan
korkuyordu işte. Bu kadar gez toz, sır ve söz paylaş
Sun ;fdreyT hayallrheslel Sonra pat *» *wE5
2b* iİT, T? f6Cek Vmt Gdemem? Ne kad- *W
«£K££ Skirsra srbir
'Ya nasıl?" oKşadı. Sandığın gibi değil."
au ueuı Azız. Romanım) okuduğum, söyledi TM K
htab.mhay.afmu tuhaf bir douemiue Smc JhT Bu- y!
a^mmda ., ^ ^^ ^ .^ f Jhr yo
^ani... Başka biri mi var?" diye sordu Ella
..m da bir hikayesi yar, diu^m^ miai^ ^
E«a şu amn tılsumm bozabilecek her şeyden kork™ H„
salca başnu sallad, "Eyer* dedi W, anlafcl ° ""'
*
aautSr.th^lT?'?1*^'8 WM ***
Z'anara> ^"a Rubmstein'a 197fi vı.ır^^o c a 7
auuu **
-
Yalan
15 years ago
- 388
itibaren dışı fotoğrafçı, içi derviş dünyayı dolaşmıştı. Altı kıtada
dostlar, arkadaşlar edinmişti. Aile kavramını kan bağında
değil ruh bağında bulmuş; Romanya'da evlat edindiği iki kimsesiz
çocuğu büyütüp okutmuştu. Bir daha evlenmemiş, birkaç
kez aşkın kıyısından dönmüştü. Ve tüm bu zaman zarfında,
Fas'taki zaviyede taktığı gümüş küpeyi kulağından, güneş şeklinde
kolyeyi de boynundan çıkarmamıştı. Mizacmdaki ve hayatındaki
ana mihver tasavvuf olmuş; ömrünü aşk inancına ve
başka insanlara faydalı olmaya adamış, gittiği her yerde, baktığı
her ayrıntıda Tanrı'nın alametlerini aramıştı.
Ve sonra, bundan iki sene evvel, sağlığı teklemeye başlamıştı.
Durup dururken üzerine ağır bir halsizlik çökmeye
başlamıştı. Koltuk altında beliren bir şişlikle her şey bir anda
değişmişti. Ne yazık ki fark etmekte geç kalmıştı. O ufacık
kütle malin melanom çıkmıştı, bir tür deri kanseri. Doktorlar
uzun süre teşhis koymamış, boyutlarını anlamak için
test üstüne test yapmışlardı. En nihayetinde bir açıklama
yaptıklarında haberler iyi değildi: Melanom iç organlara yayılmış,
karaciğeri sarmıştı.
O sırada Aziz elli iki yaşındaydı. "Elli beşi görmeyebilirsin"
demişlerdi. "Ona göre hazırlıklarını yap."
Böylece ömründe yeni ve bazı açılardan daha üretken bir
safha başlamıştı. Hâlâ görmek istediği yerler vardı; seyahatlerine
ara vermek şöyle dursun, her zamankinden çok yolculuk
yapmıştı. Dünyanın her yerindeki bağlantılarını kullanarak
Amsterdam'da bir. Sufizm vakfı kurmuştu. Endonezya'da,
Pakistan'da, Mısır'da sufı müzisyenlerle konserler vermiş,
hatta İspanya'da, Cordoba'da bir grup Yahudi ve Müslüman
mistikle ortak bir albüm çıkartmıştı. Fas'a geri dönmüş,
hayatında ilk kez Sufilerle tanıştığı zaviyeyi ziyaret etmişti.
Baba Samed'in mezarı başında dua edip tefekküre dalmış,
hayatın onun için çizdiği patikaları minnetle anmıştı.
"Sonra hep yazmak istediğim ama ertelediğim romanı yaz-
389
maya koyuldum" dedi Aziz göz kırparak. "Uzun zamandır
yapmak istediğim bir şeydi. Romana Aşk Şeriatı adını verdim.
Bir zarfın içine koyup Amerika'da ünlü bir yayınevine
yolladım. Fazla bir şey beklemiyordum ama her ihtimale
açıktım. Bir hafta sonra Boston'da gizemli bir kadından ilginç
bir e-posta aldım."
Ella gülümsemeden edemedi.
"O andan sonra hiçbir şey aynı olmadı" dedi Aziz.
Ölüme hazırlanan bir insandan, beklenmedik anda aşka
yuvarlanan birine dönüvermişti. Yerli yerine oturttuğunu
sandığı tüm parçaları tekrar gözden geçirmesi gerekmişti.
İnanç, aşk, arzu, ölüm korkusu, ölümsüzlük arzusu, aile, yuva,
hasret, saadet... bütün bu kavramları yeniden düşünmesi
gerekmişti. Bugün kendini ölüme hazır hissediyordu, ama
henüz ölmek istemiyordu.
Ömrünün bu son safhasına Sufi kelimesinin "İ" harfiyle tanışma
mevsimi demişti. Belki de bu en zoruydu çünkü iç hesaplaşmalarının
hepsini değilse bile çoğunu bitirdiğini, manen olgunlaştığını
sandığı bir aşamada şimdi ilk defa yalpalıyordu.
"Sufilikte ölmeden evvel ölmeyi öğrendim. Makamlardan
adım adım geçtim. Bu yolu anlayabildiğimce yaşamaya çalıştım.
Tam her şeyi hallettim derken, gökten zembille sen indin.
O ilk mesajın ardından her şey o kadar hızlı gelişti ki.
Her gün nefesimi tutup acaba Ella yazmış mı diye bekledim.
Derken tüm hayatım sana anlatılmayı bekleyen bir hikâye
oldu. Ve seni daha fazla tanımak istediğimi fark ettim. Senle
daha çok zaman geçirmeliydim. Bana verilen vâde aniden kısacık
göründü gözüme, yetmedi. Kendimi teslim ettiğim Allah'a
isyan noktasındayım."
"Hastalığın... beraber atlatabiliriz..." dedi Ella korkulu bir
fısıltıyla.
"On altı ay daha var" dedi Aziz. "Doktorlar öyle diyor. Yanılmış
olabilirler. Bilemem. Gördüğün gibi sana verebileceğim tek
390
şey şu içinde bulunduğumuz an! Tabii işin aslı, kimse kimseye
bundan ötesini vaat edemez. Ama bunu hep unuturuz. Geleceğe
dair planlar duymak isteriz."
Ella başını eğdi, ayakuçlarına takıldı bakışları. Bir yana
verdi ağırlığını. Sanki bir tarafı düşüverecekti de diğer yanı
direniyordu. Ağlamaya başladı.
"Yapma ne olur. En çok istediğim şey benimle Amsterdam'a
gelmen. Sana şehrimi gösteririm. Beraber dünyayı gezeriz. Yapabildiğimiz
yere kadar. Yeni insanlarla tanışmak ve Tann’nın
yarattığı muazzam eseri beraber seyretmek istiyorum."
Ella, önüne parlak, renkli bir oyuncak konmuş nahif bir
çocuk gibi ağlamayı kesip burnunu çekti. "Ben de... ben de
çok isterim..."
"Sana bunları anlatmaya çekindim" dedi Aziz. "Değil sevişmek,
sana dokunmak bile zor geldi. Sen hep gelecek fikri
üstüne kurmuşsun hayatını. Planlar, programlar... Senin gibi
bir insana 'hadi her şeyi bırak ve benimle gel ama yarın
ben yanında olmayacağım' demek imkânsız geldi..."
Ella bu lafları duyunca bir gerçeği yeni görmüş gibi paniğe
kapıldı. "Tamam da neden böyle kendini bıraktığını anlamıyorum.
Kanserle savaşabilirsin. Bunu benim için yapabilirsin.
Bizim için..."
"Daha sağlıklı ve daha uzun yaşamak için elimden geleni
yaparım ama kanserimle kavga etmeyeceğim" dedi Aziz.
"Anlamıyorum. Yaşamak istemiyor musun?" diye mırıldandı
Ella.
"Tabii ki istiyorum. Ama başka türlü" dedi Aziz. "Her şeyle
savaş halindeyiz. Terörizmle savaş, yoksullukla savaş, enflasyonla
savaş, AİDS'le savaş, kanserle savaş, rüşvetle savaş,
hatta fazla kilolarla savaş... Savaşmaktan başka bir yaklaşım
yok mu?"
Ella sabırsızlıkla çıkıştı: "Ben senin gibi sufi değilim!"
O an zihninden onlarca düşünce geçti: Babasının intihany-
391
la baş edemeyişi, kırık dökük çocukluğu, vicdan azabı, suçluluk
duygusu, mutlu bir evlilik yapma takıntısı ve senelerdir
içine attığı tüm hayal kırıklıkları bir anda karşısına dikildi.
Aziz gülümseyerek "Sufi değilsin, biliyorum" dedi. "Olman
da gerekmiyor. Sen sadece Rumi ol, yeter."
"Ne demek istiyorsun?" diye sordu Ella gözlerini kırpıştırarak.
"Bana bir ara sen Şems misin diye sormuştun. Kulağa hoş
geliyor ama ben Şems olamam, haddim değil. Ama sen Rumi
olabilirsin. Aşk kullanıla kullanıla içi boşaltılmış bir kelimeye
döndü ama sen varlığınla aşkı yüceltebilirsin."
"Ben şair değilim" dedi Ella bozuk bir sesle.
"Rumi de şair değildi. Ama oldu."
"Anlamıyor musun Aziz? Ben bir ev kadınıyım, üç çocuk
annesi! Beni gözünde fazla büyütme."
"Kendine haksızlık ediyorsun" dedi Aziz, sesini alçalttı. "Hepimiz
neysek oyuz. Önemli olan kendimizi değiştirmeye, dönüştürmeye
cesaretimiz var mı? Eğer bu aşktan yeterince
eminsek yolculuğun kalan kısmını beraber yapabiliriz. Sonunda
beraber Konya'ya gideriz. Oraya gömülmek istiyorum."
"Böyle konuşma" dedi Ella.
Aziz başını eğdi. Yüzünde başka bir hâl vardı şimdi. Kelimeleri
seçerek konuşmasını bitirdi: 'Ya da şimdi buradan çıkıp
evine gider ve bu teklifi unutabilirsin. Yuvana, çocuklarına dönersin.
Ben her halükârda seni sevmeye devam edeceğim."
Sarhoş Süleyman
Konya, Aralık 1247
Başım masaya dayalı sızmış kalmışım. Karabasanı aratmayan
bir rüya görüyordum. Kocaman, öfkeli bir boğa beni
392
sokaklarda kovalıyordu. Bu melun hayvanı kızdıracak ne
yaptığımı bilmeden tabana kuvvet kaçıyordum. Tezgâhları
devire devire, meyve sebzeyi eze eze, can havliyle bir ara yola
girdim. Meğer çıkmaz bir sokakmış. Orada devasa bir yumurta
buldum. Derken kabukları çatladı, içinden çirkin bir
kuş yavrusu fırladı. Uzaklaşmaya çalıştım ama aniden gökyüzünde
anne kuş belirdi; bu bebenin çirkinliğinden sen mesulsün
dercesine bana dikti keskin gözlerini. Tam hançer gibi
pençelerini açmış saldıracaktı ki ter içinde uyandım.
Bir de baktım meyhanede, pencerenin yanındaki masada
uyuyakalmışım. Ağzımda paslı çivi yalamış gibi nahoş bir
tat, susuzluktan dilim damağıma yapışmış vaziyetteydim.
Kalkmak istesem de kolumu kıpırdatamadım. Ağırlaşan başımı
masadan kaldıramadım. Orada öylece durup meyhanenin
bildik seslerini dinlemeye başladım.
İşte o zaman yan masadan gelen fısıldaşmalara kulak kabarttım.
Belli ki ateşli bir tartışma devam ediyordu orada. Ve
birden o korkunç kelimeyi işittim: Cinayet.
Önce sarhoş zırvalıkları bunlar diye aldırmadım. Meyhanede
türlü muhabbet döner, herkes her ağzına geleni söyler.
Ama bu adamların konuşmasında bir başka hâl vardı. Nihayet
anladım ki sözlerinde ciddiler. Tüylerim diken diken oldu.
Ama esas kimi öldürmek istediklerini anlayınca dehşete
düştüm: Tebrizli Şems!
Adamlar kalkıncaya kadar başım masada uyuma numarası
yaptım. Ne zaman ki gittiklerinden emin oldum ayağa fırladım.
"Hıristos, gel buraya! Çabuk!" diye bağırdım.
"Gene ne var Süleyman?" diyerek koşa koşa geldi Hristos.
"Bir şey mi oldu?"
Ama kelimeler boğazıma dizildi; bir şey söyleyemedim. Birden
herkesten şüphe etmeye başladım. Ya Şems'e kurulan tuzağa
başkaları da dahil olmuşsa? Herkes kumpasın içinde olabilirdi
pekâlâ. Çenemi kapatıp gözümü dört açmam gerekliydi.
-
Yalan
15 years ago
- 393
"Hiiiç! Açım" dedim. "Haydi, bana bir işkembe çorbası çek.
Sarımsağı bol olsun. Ayılmam gerek!"
Hıristos bana tuhaf tuhaf baktı ama kaçıklıklarıma alışkın
sayıldığından bir şey sormadı. Birkaç dakika sonra önüme
dumanı tüten bir kâse çorba koydu. Ben de ağzım dilim
yana yana içtim. Kendime gelince Şems'i uyarmak için sokağa
fırladım.
Önce Rumi'nin evine uğradım. Orada yoktu. Sonra camiye,
medreseye, çayhaneye, fırınlara, hamama baktım. Zanaatkarlar
mahallesindeki her dükkân, ambar ve kileri yokladım.
Hatta harabelerde yaşayan yüz elli yaşındaki Çingene kocakarıya
dahi gittim, olur da Şems'in büyü yaptırası yahut falına
baktırası gelmiştir diye. Her taşın altını aradım. Herkese
danıştım. İçimi bir korku kemirmeye başladı. Ya geç kaldıysam?
Ya onu öldürdülerse?
Saatler sonra yorgunluktan perperîşan gene meyhanenin
yolunu tuttum. Ve işte tam bir köşeyi dönmüştüm ki Şems ile
burun buruna geldim.
"Ooo, kimleri görüyorum? Merhaba Süleyman. Bu ne telaş?
Nereye böyle?" dedi Şems muzipçe.
"Aman! Oh nihayet buldum seni! Çok şükür hayattasın!"
dedim ve kendimi tutamayıp onu kucakladım.
Şems kollanmadan kurtulunca bir kahkaha attı. Neşesi yerinde
gibiydi. "Elbette hayattayım ya! Hayalete benzer bir
hâl mi var bende?"
Zar zor gülümsedim.
Şems'in gözlerine bir şüphe çöreklendi: "Dostum ne'n var?
Her şey yolunda mı?"
Yutkundum. Ya bana inanmazsa? Ya şarabın etkisiyle
abuk sabuk hayaller gördüğümü düşünürse? Belki de öyleydi.
Ben bile duyduklarımın doğruluğundan emin olamıyordum.
Gene de anlatmaya karar verdim.
"Seni öldürecekler" dedim. "Kim olduklarını bilmiyorum.
394
Yüzlerini göremedim. Uyuyordum. Ama rüya görmüyordum.
Yani görüyordum da o rüyanın bununla ilgisi yok. Sarhoş da
değildim. Yani birkaç kadeh yuvarlamıştım ama..."
Şems elini omzuma koydu. "Sakin ol Süleyman. Ben anladım
seni, merak etme."
"Anladın mı sahi?" diye sordum hayretle. Ben bile kendimi
anlamamışken o ne anlamıştı acaba?
"Evet. Şimdi meyhaneye dön, beni de dert etme."
'Yok, yok! Hiçbir yere gitmiyorum. Sen de gitmiyorsun" diye
itiraz ettim. "Bana bak bu adamlar çok ciddi. Kendini kollamahsm.
Rumi'nin evine dönemezsin. İlk bakacakları yer
orası olur."
Şems sustu.
"Benim evime gel. Ufaktır, biraz da sıkış tepiştir ama senin
için mahzuru yoksa, gel, istediğin kadar kal."
"Eksik olma, beni mahcup ediyorsun" dedi Şems. "Ama her
şey Allah'ın inayeti ile olur. Bu da kurallardan biri."
Otuz Altıncı Kural: Hileden, desiseden endişe etme.
Eğer birileri sana tuzak kuruyor, zarar vermek istiyorsa,
Tanrı da onlara tuzak kuruyordur. Çukur kazanlar
o çukura kendileri düşer. Bu sistem karşılıklar
esasına göre işler. Ne bir katre hayır karşılıksız kalır,
ne bir katre şer.
O'nun bilgisi dışında yaprak bile kıpırdamaz. Sen
sadece buna inan!
Şems bunu dedikten sonra bana göz kırptı ve sarıldı. Veda
eder gibi bir hâli vardı; gidişine mâni olamadım.
Geri dönüp Rumi'nin evine giden çamurlu sokağa saptı. Ardından
uzun uzun baktım. Garip bir ürperti geldi üzerime. Ve
ben, Konyalı Sarhoş Süleyman, günlerdir ağzıma damla içki
koymamış da komaya girmişim gibi tir tir titremeye başladım...
395
Katil
Konya, 8 Aralık 1247, perşembe
Benimle gelmemelerini söyledim. "Müşteriler işime karışırsa
sinirime dokunur" diye gözdağı verdim. Ama ısrar üstüne
ısrar ettiler. "Bu derviş senin bildiğin gibi değil. Olağanüstü
yeteneklere sahip. Kendi gözlerimizle öldüğünü görmemiz
şart, yoksa bu iş yatar" dediler.
Sonunda pes ettim. "Pekâlâ" dedim. "Ama ben işimi bitirmeden
sakın ha ortalıkta görünmeyin."
Başlarını salladılar. Üç kişilerdi. İkisini ilk buluşmadan
hatırlıyordum; üçüncüsü ise sesinden anladığım kadarıyla en
az diğerleri kadar genç ve gergindi. Hepsi yüzlerine kara peçeler
bağlamıştı. Sanki kim oldukları umurumdaydı!
Gece yarısı çöktükten sonra Rumi'nin evine vardım. Kerpiç
duvarın üstünden avluya atladım, bir çalının ardına saklandım.
Müşteriler önceden tembihlemişti: Şems'in âdetiymiş,
her gece aptes almadan önce muhakkak avluya iner, burada
tefekküre dalarmış. Tek yapmam gereken beklemekti.
Bir deli rüzgâr esti. Hayret! Senenin bu vakti böyle ayaz
kesmezdi. Elimde tuttuğum kılıç ağırlaşmaya başladı, sapmdaki
mercanlar buz gibi soğudu. Her ihtimale karşı kuşağıma
bir de kınında uyuyan bir hançer yerleştirmiştim.
Gökteki ay soluk bir hâle ile sarmalanmıştı. Uzaktan gececil
hayvanların uluması duyuldu. Ne tekinsiz, esrarengiz bir
sesti. Huzurumu kaçırdı. Bir an tuhaf bir hisse kapıldım.
Belki de hemen şimdi her şeyi bırakıp bu uğursuz mekândan
uzaklaşmalıydım.
Ama yapmadım. Epey bir zaman geçti. Göz kapaklarım
agırlaştı. Üst üste istemsizce esnemeye başladım. Rüzgârın
hiddeti arttıkça birbirinden nahoş fikirler üşüştü zihnime.
Öldürdüğüm insanların yüzleri çemberler hâlinde başımın
üstünde dönmeye başladı, leşe üşüşen akbabalar gibi. Bana
396
neler olduğunu anlayamadım. Soğukkanlılığıyla nam salmış
bir adamdım; kolay kolay paniğe kapılmazdım. Üstelik maziyi
düşünmeye meyyal biri sayılmazdım. Keyfim yerine gelsin
diye biraz ıslık çaldım ama bu da kâr etmeyince gözlerimi
evin arka kapısına dikip fısıldadım:
"Haydi be Şems. Amma beklettin beni. Çık artık avluya!"
Ricam buymuş gibi o anda birden yağmur yağmaya başladı.
Hem de ne yağmur! Bardaktan boşanırcasma. Öyle ki göz
açıp kapayıncaya kadar sokaklar ırmak yatağına döndü, dizlerime
kadar balçığa battım. Tepeden tırnağa ıslanmıştım.
"Kahretsin" dedim. "Kahretsin!"
Dakikalar geçmek bilmedi. Sağanak bir türlü durmadı, artık
vazgeçmek üzereydim ki bir çıtırtı işittim. Avluda biri
vardı. Bir duvar dibine saklanıp baktım. Oydu. Elinde bir
kandil tutuyordu. Bana doğru dümdüz yürüdü, birkaç adım
kala durdu.
"Ne güzel bir gece, değil mi?" diye sordu Şems.
Kendi kendine mi konuşuyordu bu adam yoksa yanında biri
mi vardı? Aklım karıştı. Yoksa benimle mi konuşuyordu?
Burada olduğumu biliyor olabilir miydi? Derken beni hayrete
düşüren bir şey fark ettim: Bu kuvvetli rüzgârda, bu sağanak
yağmurda nasıl oluyordu da elindeki mum sönmeden kalabiliyordu?
Sırtımdan aşağı ürperdim.
Şems ile ilgili rivayetleri hatırladım. Kara büyü ve sihirbazlıkta
mahir olduğunu söylüyorlardı. Böylesi zırvalara
inanmazdım gerçi, şimdi de kanacağım yoktu ama Şems'in
bu yağmurda elinde sönmeyen bir mumla durduğunu görünce
dizlerim boşaldı.
"Seneler evvel Tebriz'de Ebubekr isminde bir üstadım vardı"
dedi Şems. "Kıymetli bir zattı. Bana her şeyin bir vakti olduğunu
öğretti. Bu da sonuncu kurallardan biri."
Ne kuralından bahsediyordu? Yoksa anlaşılmaz laflarla
aklınca beni korkutmaya mı çalışıyordu? Bir karar vermeliy-
397
dim. Ya hemen duvar dibinden fırlayıp saldıracaktım ya da
burada saklanıp en uygun anı kollayacaktım. Ama Şems bir
türlü sırtını dönmüyordu. Öte yandan şayet burada olduğumu
biliyorsa neden gizlenecektim ki?
Ben daha bir karara varamadan bahçe duvarının dibinde
karaltılar belirdi. Saydım, altı kişiydiler. Herhalde delikanlılar
neden hâlâ dervişi öldürmediğimi merak etmiş ve gidip
takviye kuvvet getirmişlerdi. Bu arada Şems hiçbir şey fark
etmemiş gibi konuşmaya devam etti:
"Otuz Yedinci Kural: Tanrı kılı kırk yararak titizlikle
çalışan bir saat ustasıdır. O kadar dakiktir ki sayesinde
her şey tam zamanında olur. Ne bir saniye erken,
ne bir saniye geç. Her insan için bir âşık olma zamanı
vardır, bir de ölmek zamanı. "
İşte o an dervişin başından beri benimle konuştuğunu anladım.
Burada olduğumu biliyordu. Hem de avluya çıkmadan
evvel biliyordu. Yüreğim küt küt atmaya başladı. Daha fazla
saklanmanın anlamı kalmamıştı. Doğruldum, ortaya çıktım.
Yüz yüze durduk, katil ile maktul. Durumun korkunçluğuna
karşın tarifsiz bir huzur vardı havada. Yağmur başladığı gibi
birden kesildi, her şey sessizliğe boğuldu.
Kılıcımı çektim, var gücümle savurdum. Derviş bu hamleyi
o kadar çevik ve dinç bir şekilde savuşturdu ki afalladım.
Birkaç kez daha kılıç salladım ama aynı sahne tekrar etti.
Aniden karanlıkta bir koşturmaca oldu; ben daha ne olduğunu
anlayamadan duvar dibindeki altı adam ellerinde sopalar,
kargılarla kavgaya daldılar. Tam bir kargaşa zuhur etti, herkes
birbirine girdi. Kim kime vuruyor anlayamadım; Havada
sopalar kırıldı.
Kenarda kalakaldım. İşleyeceğim bir cinayette seyirci konumuna
düşmemiştim hiç. Delikanlılara o kadar kızgındım
398
399
ki az kalsın Şems'i bırakıp onlara saldıracaktım.
Fakat az sonra delikanlılardan biri bağırmaya başladı:
"İmdat! Çakal Kafa yardım et! Hepimizi öldürecek."
O zaman bir seçim yaptım. Önce dervişi haklayıp, sonra delikanlıların
hesabım görecektim. Öne atıldım. Benden cesaret
alan delikanlılar atağa geçti. Altı kişi bir olup Şems'i yere çaldık,
hançeri çıkardım ve tek hamlede Şems'in kalbine sapladım. Ağzından
tek bir çığlık çıktı, tiz ve vahşi. Belki de her şehrin her
yerinden duyuldu feryadı. Son bir dem çekti dudakları ve bir daha
kıpırdamadı.
Hep beraber bedenini kaldırdık. Tuhaf şey, o kadar hafifti
ki! Kuru bir dal gibi, suyu çekilmiş bir meyve gibi hafif. Sonra
onu kuyuya attık. Nefes nefese bir adım geri çekilip suya
düşme sesini bekledik.
Ama o ses gelmedi.
"Neler oluyor?" dedi delikanlılardan biri. "Yoksa suya düşmedi
mi bu herif?"
"Olur mu öyle şey" dedi diğeri. "Nasıl düşmemiş olabilir ki?"
Gözlerimizi birbirimizden kaçırdık. Herkesin asabı bozulmuştu.
"Belki kuyu duvarında bir kanca vardı, oraya takıldı" diye
birisi tahmin yürüttü.
En makul açıklama buydu. İnanmış gibi yaptık. Oysa hepimiz
gayet iyi biliyorduk ki öyle kancayla mancayla açıklanamazdı
bu sessizlik. Orada konuşmadan ne kadar bekledik
bilemiyorum. Gökyüzü eflatun çizgiler hâlinde ağarmaya
başladı. Az sonra pat diye evin arka kapısı açıldı, dışarı bir
adam çıktı. Hemen tanıdım. Mevlâna'ydı.
"Neredesin can?" diye seslendi endişeyle. "Şems, cancağızım,
orada mısın?"
Delikanlılar panik hâlinde topukladılar. Tek tek her biri
bahçe duvarını aşıp öbür taraf atladı. Orada bir saniye daha
oyalanmamam gerektiğini biliyordum ama durup geriye bakmaktan
kendimi alıkoyamadım.
Ve işte o zaman Mevlâna'nın dosdoğru kuyuya yöneldiğini
gördüm. Eğildi, bir süre öylece durdu; herhalde gözleri loşluğa
alışıyordu. Derken orada ne gördüyse geri çekildi, dizlerinin
üstüne çöktü ve bir feryat kopardı.
"Öldürdüler! Şems'i öldürdüler!"
Duvardan atladım. Üstünde dervişin kanı olan hançeri
alamadan hızla koşmaya başladım. Nerden bilebilirdim ki
seneler sonra bile duramayacak, durulamayacak, o gecenin
hatırasından hep kaçmak zorunda kalacaktım.
Ella
Boston, 3 Ağustos 2008
Basbayağı, alelade bir gündü. Ağustos ayının rehavetine
bulanmış sıradan bir sabah işte. Ella erken kalktı; kahvaltı
sofrasını hazırladı; kahvaltı sonrası kocasını işe, çocukları
okula uğurladı; mutfağa dönüp yemek kitabını açtı; o günün
mönüsünü seçti.
Kremalı Mantar Çorbası
Hardallı Deniz Mahsulleri Salatası
Rezeneli, Kurutulmuş Domatesli Levrek
Dereotlu Pirinç Graten
Vanilyah Turta
Yemekleri pişirmek epey vaktini aldı. İşi bittiğinde kıymetli
misafirlere sakladığı narin porselen takımı çıkardı. Masayı
kurdu, peçeteleri katladı, çiçekleri düzenledi. Fırının saatini
kırk beş dakikaya ayarladı ki graten saat yediden evvel gerektiği
gibi ılınmış olsun. Kıtır ekmekleri kızarttı, salatanın sosu-
400
nu hazırladı - Avi'nin istediği gibi bol kremalı. Mumlan yakmayı
düşündüyse de vazgeçti. En iyisi masayı böyle bırakmaktı,
kusursuz bir tablo gibi. El değmemiş. Hareketsiz.
Son bir defa baktı donattığı sofraya. Ve sonra sakince geceden
hazırladığı iki bavulu kavradı. Ve Ella Rubinstein, böylece
evini terk etti.
Otuz Sekizinci Kural: "Yaşadığım hayatı değiştirmeye,
kendimi dönüştürmeye hazır mıyım?" diye sormak
için hiçbir zaman geç değil. Kaç yaşında olursak olalım,
başımızdan ne geçmiş olursa olsun, tamamen yenilenmek
mümkün.
Tek bir gün bile öncekinin tıpatıp tekrarıysa, yazık.
Her an her nefeste yenilenmeli. Yepyeni bir yaşama
doğmak için ölmeden önce ölmeli.
Alaaddin
Konya, Aralık 1247
Babamla konuşmaya uzun zaman cesaret edemedim. Bir
odaya kapandım, haftalarca fare gibi, hırsız gibi saklanarak
yaşadım. En nihayet bir gün cesaretimi toplayıp babamın yanına
vardım. Kütüphanede bir başına, mum ışığında oturuyordu.
"Müsaadenle konuşabilir miyiz?" diye sordum.
Ağır ağır, bir hülya denizinden sahile yüzercesine başını
kaldırıp bana baktı ama bir şey demedi.
"Biliyorum, Şems'in kaybolmasında parmağım var zannediyorsun
ama seni temin ederim ki..."
Babam parmağım kaldırıp lafımı kesti. "Sus evlat! Senden
duymak istediğim bir şey yok. Sana söyleyecek sözüm de yok.
401
Bundan böyle aramızda kelimeler kurudu."
"Ama babacım, hakkımı yiyorsunuz. Müsaadenizle izah
edeyim" dedim sesim titreyerek. "Kuran'ı getirin, el basayım.
Yemin ederim ben değildim. Yapanları tanıyorum ama inanın
ben masumum..."
"Oğlum" dedi, sanki bu kelime dilini yakmışçasma yüzünü
buruşturarak. "Ben değildim dersin ama cüppenin kenarlarında
onun kanı var."
İrkildim, hemen cüppemi yokladım. Doğru olabilir miydi?
O geceden kalma bir leke mi vardı acaba? Kumaşı dikkatle
inceledim. Temizdi. Başımı tekrar kaldırınca babamla göz göze
geldik ve ancak o zaman bana kurduğu küçük tuzağı fark
ettim. Gayriihtiyarî üzerimde kan var mı diye bakınca, yakayı
ele vermiştim.
* * *
Doğru. O akşam meyhanede cinayeti planladıklarında ben
de yanlarmdaydım. Her şeyden haberdardım. Hatta Çakal
Kafa'ya Şems'in geceleri avluya çıktığını fısıldayan bendim.
Ve cinayet gecesi bahçe duvarının ardında katil ile maktulün
aralarındaki konuşmayı dinleyen altı kimiden biriydim. Çakal
Kafa'nın işi ağırdan aldığını fark edip saldırmaya karar
verdiğimizde avluya giden patikayı diğerlerine gene ben gösterdim.
Ama hepsi bu. Kavgaya katılmadım. Şems'e saldıranlar
arasında yer almadım. Onu yapan Baybars'tı. İrşad'la diğerleri
de yardım etti. Ve kim bilir, belki de başaramayacak,
çuvallayacaklardı. Ama onların yarım bıraktığı işi Çakal Kafa
tamamladı.
Bazen rüyalarıma giriyor. Her defasında farklı bir şekilde.
Bir keresinde hayalet olup dolaştığını gördüm, bir keresinde
yeniden doğduğunu. Bir başka rüyamda kuyudan çıkıyordu.
Her seferinde yüreğim sıkışarak uyandım.
402
O artık yok ama izleri her yerde. Sema, şiir, müzik, nükte,
hiciv, aşk ve cezbe... o hayatımızdan gider gitmez yok olacağını
sandığım bir sürü şey kazık çakmış gibi bizimle kaldı.
Babam her baktığı yerde onu görüyor. Şems haklıydı. Kavanozlardan
biri kırılınca, diğeri de onunla beraber parçalandı.
Babam ötedenberi yufka yürekli bir adamdı. Her dinden
ve inançtan insana kucak açardı. Şems hayatına girdikten
sonra sevgi çemberi öyle genişledi ki, cemiyetin en dibe vurmuşlarını
bile kapsar oldu: evsiz baı-ksızlar, meczuplar, cüzamlılar,
sarhoşlar, fahişeler, dilenciler, yankesiciler... Hepsini
önyargısız bir nazarla kucaklayıp anlayışla karşılayabilir.
Hatta inanıyorum ki Şems'in katillerini bile affedebilir. Sevmediği
tek kişi var: Ben.
Babamın sevgi çemberine bir ben dahil olamadım. Öz be öz
oğlu...
Sultan Veled
Konya, Şubat 1247
Babam o korkunç geceden sonra bir daha asla eskisi gibi
olmadı. Uzun zaman hâli o kadar perişandı ki sandım kederden
aklını oynattı. Hâlâ varını yoğunu dilencilere, yetimlere,
düşkünlere dağıtıyor. Ne yaptığım soranlara, "İmrü'l Kays"
diyor, başka bir şey demiyor.
İmrü'l Kays son derece zengin, kudretli ve heybetli, bir eli
yağda bir eli balda bir Arap emiriymiş. Üstelik tebaası tarafından
sevilir ve sayılırmış. Ama bir gün hiç beklenmedik bir
şekilde sarayını, tahtını bırakmış. Malını mülkünü sebil edip
dağıtmış. Üstünde bir derviş hırkası, elinde asa diyar diyar
gezer olmuş.
"Benim içimdeki hükümdar da gitti, geriye sadece bir der-
403
viş kaldı" diyor babam. "Mademki Şems yok, ben de yokum.
Bundan böyle ne hatip, ne âlim, ne fakih olurum."
Geçen gün, yüzünden sahtekârlık akan kızıl saçlı bir bezirgan
kapımızı çaldı. Bağdat'tan geldiğini söyledi. "Şems'in
kaybolduğunu işittim. Ben kendisini eskiden beri tanırım.
Onun sağ koluydum, en yakınıydım" dedi. Sonra bir sırrı
paylaşırcasma babamın kulağına eğildi; Şems'in sağ olduğunu,
şimdilik Hindistan'da gizlendiğini, ortaya çıkmak için
uygun zamanı kolladığını iddia etti.
Genç adamın yalan söylediği o kadar barizdi ki. Fakat babam,
"bu güzel habere karşılık dile benden ne dilersen" demez
mi! Bezirgan da gayet pişkin, bir zamanlar derviş olmaya
özendiğini ama madem hayat onu başka bir istikamete savurdu,
Rumi gibi meşhur bir âlimin kaftanına sahip olmaktan
memnun olacağını söyledi. Ve babam bunu duyar duymaz altın
sırma işlemeli kadife kaftanını çıkarıp adama verdi.
Bezirgan gidince dayanamadım, sordum: "Babacım, bu
delikanlıyı hiç gözüm tutmadı. Niçin kaftanınızı ona verdiniz?
Yalan söylediği her hâlinden belliydi."
Babam dalgın dalgın gülümsedi. "Şems'in hayatta olduğunu
söyledi ya. Böyle bir yalanın bedeli bir kaftan vermişim,
fazla mı? Düşünsene ya doğru olsaydı dedikleri, ya hakikaten
Şems hayatta olsaydı? O zaman değil kaftan, canımı verirdim!"
»
Rumi
Konya, 30 Ekim 1260
Bugün Şemsle Şekerci Han önünde karşılaşmamızın on
altıncı sene-i devriyesi. Her Cemâzeyelevvel aynı günler inzivaya
çekilirim. Zaman ağırlaşır, boynumda bir değirmen taşı
404
405
olur. Kırk gün çilede kalır Şems'in kurallarını düşünürüm.
Tek tek her birini yâdeder ve yaşarım. Ruhumun güneş almayan
kuytu bir köşesinde Şems-i Tebrizî ışık saçar, gülüşü
fener gibi...
Sevdiğin birini yitirince bir yanın onunla beraber kaybolur.
Terk edilmiş hayaletli bir ev gibi buruk bir yalnızlığa esir olur,
eksik kalırsın. İçinde bir sır gibi, giden sevgilinin yokluğunu
taşırsın. Öyle bir yara ki üzerinden ne kadar zaman geçerse
geçsin gene de canını yakar. Öyle bir yara ki iyileştiğinde bile
kanar. Bir daha gülemeyeceğini, asla hafifleyemeyeceğini sanırsın.
Karanlıkta el yordamıyla ilerler gibi akar hayat. Önünü
göremeden, yönünü bilemeden, sadece şu anı kurtararak...
Gönlünün kandili sönmüş, zifiri gecede kalmışsmdır. Ama işte
ancak böyle durumlarda, yani iki göz birden karanlıkta kalınca,
bir üçüncü göz açılır insanda. Kapanmayan bir göz... Ye ancak
o zaman anlarsın ki bu elem sonsuza dek sürmeyecek. Hazandan
sonra başka mevsimler, bu çölden geçince nice vadiler
gelecek; bu ayrılığın ardından da ebedi bir vuslat.
Yeni kaybettiğin kişiyi manevi gözle bakınca her yerde
görmeye başlarsın. Denize düşen katrede, dolunayla hareketlenen
med-cezirde, esen her esintide ona rastlarsın. Kuma
çizili remilde, güneşte parlayan kristal tanesinde, yeni doğmuş
bebeğin tebessümünde, bileğinde atan nabzında onu
seyredersin. Her yerde, her şeyde onu görürken nasıl derim
ki Şems gitti?
En zorlu günlerimde bana iki kişi yardım etti. Büyük oğlum
ve Selahaddin Zerkubi isminde bir veli. Selahaddin demiri
döverken tezgâhından yayılan usulü ilk duyduğumda
evrenin yürek atışını işittim sandım. Ve hemen orada semaya
durarak Şems'in başlattığı dansa son hâlini verdim. Günü
geldi, büyük oğlum, Selahaddin'in büyük kızı Fatma ile evlendi.
Bu son derece çalışkan ve akıllı kız bana güzeller güzeli
Kimya'yı hatırlatır. Zamanla Fatma "sağ gözüm" oldu,
kız kardeşi Hediye ise "sol gözüm". Ne zaman toplum içinde
bir vazife ifa etmem gerekse, bu gözler bana rehber oldu. Kim
demiş kızlar erkekler kadar iyi talebe olamaz diye? Sevgili
Kimya kızların başarısını kanıtlamıştı zaten. Ben de onun
ruhuna hürmeten sadece erkekler için değil, kadınlar için de
sema ayinleri düzenliyorum ve Sufi bacılara bu âdeti devam
ettirmelerini salık veriyorum. Sakın ola bir kadının erkekten
geri yahut eksik olduğunu sanmasınlar! Ayrımcılık yapıp insanı
insana üstün tutmak biz kullara özgüdür; yoksa Allah'a
değil.
Dört sene önce Mesnevi'yi yazmaya başladım. Daha doğrusu,
Mesnevi kendi kendini yazmaya başladı. İlk mısranm gelişini
unutmam kabil değil. Bir şafak vaktiydi. Gün ışığı karanlığı
yararken kelimeler ağzımdan dökülüverdi. İstemsizce,
âdeta bana rağmen. Ne söylüyorum, neden söylüyorum
bilemeden şiir soludum o sabah. Ve o andan itibaren dizeler
belli aralıklarla gelmeye devam etti. Şiirler, soluklanacak pınar
arayan göçmen kuş sürüleri gibi aniden gelir, başıma çöreklenir,
bir ağızdan şakır ve sonra uçar gider. Aralarında öyle
mısralar var ki "bir daha tekrar et" deseler, edemem. Selahaddin
olmasa belki de çoğu kaybolacak, unutulacaktı. Ama
o büyük bir sabır ve özveriyle her birini kâğıda çekti. Selahaddin
yazdı, Sultan Veled suretini çıkarttı. Böylece sayfa
sayfa büyüdü Mesnevi. Okurunu bekler şimdi.
Bir şiire başlarken çoğu zaman devamının nasıl geleceğini
bilmiyorum. Uzunluğunu yahut derinliğini kestiremiyorum.
Şiir tamamlanınca yeniden suskunluğa gömülüyorum. Sessizlikte
yaşıyorum. İki mahlas kullanıyorum. Biri Hamuş
-Suskun. Diğeri Şems-i Tebrizî. Yitirdiğim ruhdaşımm adıyla
yazıyorum.
Bu arada dünya; etten, kemikten, maddeden, düşler ve düş
kırıklıklarından ibaret olan dünya, kendi hızında dönüyor.
Herkesin yıkılmaz kale sandığı Bağdat, 1258'de Moğolların
406
407
eline geçti. Refahıyla, ihtişamıyla övülen, dünyanın merkezi
olduğu iddia edilen şehir bir günde düştü. Aynı sene Selahaddin
Zerkubi öldü. Dervişlerimle beraber cenazesinde muazzam
bayram ettik; sokakları kudümlerle, tamburlar, neylerle
inlettik. Zira bir veli ağlayarak değil, gülerek uğurlanır.
Sene 1260 oldu, bu sefer yenilme sırası Moğollara geldi.
Rakibin ismi Memluk'tu. Dünün aman vermeyenleri, bugünün
aman dilenenleri oldu. Kader denilen kart destesi yeniden
karıldı ve kesildi. İktidar merdivenini hızlı hızlı çıkanlar
tepetaklak oldu. Başarıya alışkın insan zanneder ki ilelebet
muzaffer ve zengin kalacak. Ve her mağlup zanneder ki ömür
boyu belini doğrultamayacak. Hâlbuki ikisi de yanılır. Şu fani
dünyada rüzgâr çabuk yön değiştirir. Hüznü de neşeyi de,
zaferi de yenilgiyi de, hiçbir şeyi kalıcı sanma. Bir de bakmışsın
galip güçten düşmüş, zayıf palazlanmış. Allah'ın görünmeyen
sureti dışında her şey her an değişime tâbidir.
Bu zaman zarfında beni en çok gururlandıran insanlardan
biri medreseyi bırakıp tekkeye gelen Talebe Hüsam oldu. Öyle
çabuk olgunlaştı, maneviyat yolunda o kadar hızlı pişti ki
şimdi herkes ona saygı besliyor ve Hüsam Çelebi diye hitap
ediyor. Selahaddin'in ölümünden sonra şiirleri yazmama o
yardım ediyor. Mesnevi'yi kaleme alan kâtip odur. Tevazu,
güzel ahlak ve pırıl pırıl bir gönle sahip olan Hüsam Çelebi'ye
birisi çıkıp da "kimsin, nesin?" diye sordu mu hep aynı
cevabı veriyor:
"Ben Şems-i Tebrizî'nin ayak izinden giden fakir biriyim.
Olduğum olacağım budur işte. Ne mürit, ne mürşit peşindeyim.
Güzel bir insanın mirasının unutulmaması için hizmet
etmektir niyetim."
Ve böylece seneler geçti, geçiyor. Yaşlandığını senden evvel
vücudun anlıyor. Basamakları çıka çıka kırkma basıyorsun;
sonra elli, elli beş, derken altmış oluyorsun...
Her on1 senede bir durup geriye bakıyorum. Yürümeye, yola
devam etmeye mecburum. Harflerden bir saray yaptım kendime.
Koridorları aşk, duvarları aşk, taht odası aşk... Sufi olmayana
pek karmaşık görünür dünya. Çok şahıslı, sürtüşmeli ve
tartışmalı... Hâlbuki bunca kargaşa tek bir kelimede saklı. Kelime
harfte saklı. Harf noktada saklı. B'nin altındaki noktada...
Bu şuurla bizler gece gündüz sema ediyoruz. Savaşların,
kardeş kavgalarının, yanlış anlamaların, kalp kırıklıklarının,
açlık ve sefaletin, mağduriyet ve adaletsizliklerin ortasında,
her şeyi kapsayıp kucaklayarak ama hiçbir şeye değmeden dönüyoruz
ebediyen. Bütün cihan cayır cayır yansa, yer gök kızıla
boyansa, sarayları seller olsa, bir padişah gidip bir başkası
gelse, bizim için fark etmez. Elemde, neşede, ümitte ve yeiste,
hem tek başımıza hem hep beraber, hem usulca hem sonsuz
bir hızla, su gibi akarcasına döneriz semada. Dizlerimize kadar
kendi kanımıza batsak bile vazgeçmeyiz Aşk'a dönmekten,
Aşk'a secde etmekten.
Kâinatta mükemmel bir ahenk, hassas bir nizam var. Parçalar
ve noktalar habire değişir. İsimler ve makamlar yenilenir.
Ettiği her laf, verdiği her zarar insana geri gelir. Hâlbuki
insan bunu bilmez; kendini zora koşmakta mahirdir. Başına
gelenlerden hep başkalarını sorumlu tutar. Ayrıntılar silinir
ve sil baştan çizilir. Ama çember sabit kalır.
Otuz Dokuzuncu Kural: Noktalar sürekli değişse de
bütün aynıdır. Bu dünyadan giden her hırsız için bir
hırsız daha doğar. Ölen her dürüst insanın yerini bir
dürüst insan alır. Hem bütün hiçbir zaman bozulmaz,
her şey yerli yerinde kalır, merkezinde... Hem de bir
günden bir güne hiçbir şey aynı olmaz.
Ölen her Sufi için bir Sufi daha doğar.
Bizim dinimiz aşk dini. Yolumuz aşk şeriatı. Ucu bucağı olmayan
bir kalp zincirinde sadece birer halkayız. Şayet zincir
408
bir yerinden kopacak olursa, bir başka halka eklemlenir
anında. Giden her bir Şems-i Tebrizî için başka bir asırda,
başka bir mekânda, bilinmedik bir isim altında bir Şems daha
gelir.
Kimisi Şems olarak doğar.
Kimisi Şems olarak ölür.
Ella
Konya, 7 Eylül 2009
Bişrev! Dinle!
Sabah ezanım hayatında ilk defa işiten birine duyduğu sesin
neye benzediğini sorun. Muhtemelen şunu söyleyecektir:
Gizemli, sıra dışı, neredeyse tılsımlı. Ama aynı zamanda doğaüstü,
akıldışı, hatta ürpertici. Tıpkı aşk gibi!
Gecenin karanlığında, Ella Rubinstein'ı uyandıran ses
buydu. Hızla doğruldu. Açık pencereden içeri dolan erkek sesinin
ne olduğunu çıkarana kadar boş boş baktı. Artık Amerika'da,
Massachusetts'te olmadığını hatırlaması için birkaç
saniye geçmesi gerekti. Bulunduğu yer, kocası ve üç çocuğuyla
paylaştığı o geniş ve lüks ev değildi. Bunların hepsi başka
bir zamana aitti. O kadar uzak bir zaman ki, değil kendi mazisi,
bir peri masalı gibi geliyordu şimdi.
Hayır, Massachussets'te değildi. Dünyanın bambaşka bir
yerindeydi. Konya'da, ilaç ve temizlik malzemesi kokan mütevazi
bir hastanedeydi. Ve şu an nefes alış verişini işittiği, insan
yirmi senelik kocası değil, geçen yaz güneşli bir öğleden
sonra uğruna kocasını terk ettiği adamdı.
Masa lâmbasını yaktı. Çehresini yumuşatan kehribarımsı
ışıkta, uykuda geçirdiği şu bir iki saat boyunca odada deği-
409
şen bir şey olmuş mu diye merak etmişçesine sağa sola bakındı.
Hayatında gördüğü en küçük hastane odasındaydı.
Gerçi Ella’nın hayatında pek fazla hastane odası gördüğü
söylenemezdi ya neyse. Tam orta yerde hasta yatağı duruyordu.
Onun dışındaki her şey, - hırpalanmış bir etajer, ahşap
dolap, sandalyeler, papatyalarla dolu vazo, üstü haplarla
kaplı sehpa- yatağa göre hizalanmıştı. Bir kenarda Aziz'in
okuduğu kitap duruyordu: Ben ve Rumi.
Konya'ya geleli dört gün olmuştu. Şehirdeki ilk zamanlarını
tipik turistik uğraşlarla geçirmişlerdi: Anıtları, müzeleri gezmiş;
sokakları, binaları görüntülemiş; yöre yemekleriyle karınlarını
doyurmuş, alelade ayrıntılara bile pürdikkat kesilmişlerdi.
Düne kadar her şey yolunda gidiyordu. Ama dün Aziz öğle
yemeği esnasında fenalaşmış, acilen en yakın hastaneye kaldırılmıştı.
O andan itibaren tam olarak ne umacağını bilmeden
ama gene de umutlanmaktan vazgeçmeden bekliyordu Ella. Ve
bir yandan Tanrıyla münakaşa ediyordu. "Bu kadar geç verdiğin
aşkı böyle erken mi alacaksın elimden? Adil değil bu yaptığın.
Ya hiç vermeseydin aşkı, ya bıraksaydın yaşayayım..."
Yatakta yatan adama sevgiyle baktı. "Canım, uyuyor musun?"
diye sordu. Aslında onu uyandırmak istemiyordu. Ama
şu an sesini duymaya o kadar çok ihtiyacı vardı ki. Dayanamadı.
Bir daha*seslendi: "Aziz!"
Hastanın nefes alış verişinin monoton ritmi bir anlığına
sekti, ezgide bir nota fire verdi ama başka bir yanıt gelmedi.
"Uyuyor musun?" diye tekrarladı Ella sesini yükselterek.
"Uyuyordum!" dedi Aziz muzipçe. "Ne oldu aşkım, uykun
mu kaçtı?"
"Sabah ezanı ürpertti..." diye cevap verdi Ella ve sustu.
Sanki bu üç kelime her şeyi açıklıyordu: Aziz'in kötüleşen
sağlığını, onu kaybetme korkusunu, aşk denen çılgınlığı ve
başlarından geçen her şeyi özetliyordu.
Aziz yatakta güçlükle doğruldu, koyu yeşil gözlerinden in-
410
421
ce bir sızı taşıyordu. Lâmbanın ışığında, karbeyaz çarşaflar
arasında biçimli yüzü solgun görünüyordu. Gene de sakin ve
emin bir hâli vardı.
"Sabah ezanım hep özel bulmuşumdur" diye fısıldadı Aziz.
"Bu sese alışkın olanlar onu senin gibi duyamaz. O kadar kanıksamışlardır
ki büyüsünü fark edemezler. Hâlbuki bir yabancı
bu sesi ilk duyduğunda irkilir kalır. Derler ki sabah namazı
beş vakit namazdan en kıymetlisi ama aynı zamanda
en zorudur."
"Neden?"
"Herhalde bizi tatlı uykumuzdan uyandırdığı için. Rüyalarımızı
bölüp bir başka hakikate davet eder ya, zor gelir. O
yüzden sabah ezanında diğerlerinde olmayan fazladan bir
satır mevcuttur: Namaz uykudan hayırlıdır."
Ama belki biz ikimiz için uyku daha hayırlıdır diye düşündü
Ella. Keşke beraber uyuyakalsak. Şöyle derin ve dingin,
top atılsa duymayacağın türden bir uykuya dalsalar... Uyuyan
Güzel'inki kadar sihirli bir rüyaya çekilip yüz sene boyunca
uyanmasalar...
Az sonra ezan sonlandı; diğer camilerden gelen yankılar da
bir bir tamamlandı. En son nota gökyüzünden çekilince esrarengiz
bir sessizlik hâkim oldu ortalığa. O sessizlikte Ella
Aziz'in yeniden uykuya dalışını seyretti. Beraber bir sene geçirmişlerdi.
Dolu dolu bir sene. Son iki haftaya kadar Aziz
doktorlarını şaşırtacak kadar dirençli çıkmış, çıktıkları her
seyahatte ışık ve enerji saçmıştı. Bir günün öncekine benzemediği,
hayatın kendini tekrar etmediği yoğun bir birliktelik
olmuştu onlarınki. Ella ezberinin bozulmasından memnundu.
Meğer birini aşkla, şuurla ve şükranla sevmek ne güzelmiş!
Ella eskiden insanların birbirini tanıması için uzun zaman
geçmesi gerektiğine inanırdı. Hâlbuki şimdi zaman denilen
kavramın farklı türleri olduğunu düşünüyordu. Aslında tek
bir kelimeyle birden fazla şey açıklamaya çalışıyorduk. "Zaman-
1" körelmiş alışkanlıkların, köhnemiş uğraşların, habire
telaş içinde ama hep yerinde sayarak koşturmacaların monoton
ve mekanik gidişatıydı. "Zaman-2" sürprizlerle ve sihirle
dolu, iniş çıkışı bol, pupa yelken, sarhoş edici bir akıştı.
Zaman-3 Tanrı’nın mutlak zamanıydı.
Zaman-1 ile Zaman-2 aynı hızda akmıyordu.
Zaman-3 ise her şeyi kapsayarak diğer zamanları hem yutuyor,
hem yaratıyordu.
Ella eğilip Aziz'i usulca öptü; önce alnından, sonra kurumuş
dudaklarından. Şu son bir sene içinde deli gibi sevdiği,
seviştiği, içine aldığı ve bir kovuk gibi içine çekildiği bu beden
onun için bir erkeğin bedeninden çok daha fazla bir şey,
âdeta bir mabetti. Bu sayededir ki Aziz'in günbegün gözünün
önünde eriyişi Ella'da ne uzaklaşma arzusu ne acıma duygusu
yaratmıştı. Aziz, içtikçe susadığı, berraklığına duyamadığı
pınardı. Demek bir kadın bir erkeğin ruhuna âşık olunca
hasta vücudunu da böyle sevip arzulayabilirmiş. Bunu birilerine
anlatmaya kalksa anlayan çıkar mıydı?
Komodinin arkasında serum şişesi tıp tıp damlıyor; hastanın
zayıflayan bünyesine damla damla hayat yolluyordu.
Ama Ella biliyordu ki Aziz Konya'ya ölmeye gelmişti. Hiçbir
serum şişesi, hiçbir solunum makinesi bunu değiştiremeyecekti.
Gözleri doldu. Hâlbuki kendi kendine söz vermişti, ağlamayacaktı.
Orada daha fazla duramayıp odadan çıktı. Beyaza boyalı
ama insanın ruhunu karartan koridorlardan geçti; aralık duran
kapılardan diğer hastaları gözetledi. Genç yaşlı, kadın
erkek, kimi şişman, kimi avurtları çökmüş; kimi gülen, kimi
somurtan bunca insan... Bazıları dönüp, kapıdan kafasını
uzatan bu meraklı Amerikalı kadına ilgiyle baktı. Bazıları
umursamadı, o kadar çoktu ağrıları.
Beş dakika sonra Ella hastanenin ufak ama şirin bahçesindeki
havuzun başına vardı. Havuzun tam ortasında mer412
-
Yalan
15 years ago
- 412
merden bir melek duruyordu; tabanında kim bilir kaç insanın
en gizli dileklerini bilen demir paralar ışıldıyordu. Ella
bozuk para bulmak için ceplerini karıştırdı ama nafile! Karaladığı
notlar ve kraker kırıntıları dışında bir şey bulamadı.
Az ileride birkaç çakıl taşı dikkatini çekti. Kaygan, parlak,
sarımtırak çakıllar. Birini aldı, gözlerini kapadı, gerçekleşmeyeceğini
bildiği bir dilek tutup çeşmeye attı. Fakat taş suya
düşeceğine, çeşmenin kenarından sekip doğruca heykelin
kucağına indi.
"Aziz burada olsaydı, kesin bunu bir alamet sayardı" diye
geçirdi içinden.
Yarım saat sonra odaya döndüğünde, bıyıklı bir doktor ve
başörtülü bir hemşireyle karşılaştı. Yatak örtüsünü hastanın
başına çekiyorlardı.
Aziz Zekeriya Zahara bu dünyadan sessizce ayrılmıştı.
# % %
Tıpkı hayranlık beslediği Rumi gibi Konya'ya gömülmeyi
vasiyet etmişti. Tüm hazırlıkları Ella tamamladı. Her zamanki
titiz plancılığı bu sefer işe yaradı. Tek başına bir turist
kadın olarak bürokrasiden hiç anlamaması bazen bir
engel, bazen kolaylaştırıcı oldu. Asırlık bir Müslüman mezarlığında
latif bir manolya ağacının altında Aziz'e yer buldu.
Dikdörtgen bir toprak parçası... Aynı günün akşamı
Aziz'in dünyanın dört bir yanındaki arkadaşlarına e-mailler
gönderip hepsini tek tek törene davet etti. Bu arada hoş bir
rastlantıyla Mevlevi neyzen, kudümzen ve semazenlerle tanıştı;
onları cenazeye çağırdı. Ummadığı insanlardan beklemediği
yardımlar gördü. Aziz hayatta olsaydı gülümserdi
muhtemelen.
"Tesadüf diye bir şey mi var Ella?"
413
Defin günü Ella'nın tahmin etmediği kadar çok insan çıkageldi.
Tâ Cape Town'dan, St. Petersburg'dan, Mürşidabad'dan,
Sao Paolo'dan gelen mistikler oldu. Onların yanı sıra
fotoğrafçılar, akademisyenler, gazeteciler, yazarlar, dansçılar,
heykeltıraşlar, bankacılar, iş adamları, çiftçiler, şairler,
ressamlar, yoga hocaları da vardı. Ve bir de Aziz'in evlat edindiği
iki genç. Onlar da oradaydı.
Böylece birbirinden tamamen farklı diller konuşan, başka
başka inançlardan hercai bir cenaze alayı Aziz'i son yolculuğuna
uğurladı. Bazı misafirlerin farklı yaşlarda çocukları da
vardı. Bunlar, civardaki sokak çocuklarıyla bir kenarda bağrış
çağrış maytap patlattılar; kimse karışmadı. Meksikalı bir
şair pan de muertos, ölüler ekmeği dağıttı; Aziz'in tâ İskoçya'dan
eski bir arkadaşı kalabalığın üstüne konfeti gibi gül
yapraklan saçtı. Neyzenler ney üfledi, semazenler sema etti.
Ölümünü kutladılar, çünkü öyle isterdi. Yas yerine neşe...
Düğün alayı gibi bir cenaze...
Konya esnafından kamburu çıkmış, ağzında iki dişi kalmış
bir ihtiyar adam manzarayı ağzı kulaklarında ve merakla izledikten
sonra: "Konya Konya olalı böyle acayip cenaze görmedi"
dedi ve ardından ekledi: "Tabii asırlar evvel Efendi
Mevlâna’nın düğün gecesi sayılmazsa."
* * *
Cenazeden üç gün sonra, bütün misafirler gidince yapayalnız
kalan Ella son bir kez şehri gezmeye çıktı. Yanından bebek
arabalarını ite ite yürüyüp geçen orta hâili aileleri, kumaş ve
baharat dükkânlarını, ona ısrarla birşeyler satmaya çalışan
işportacıları bir film şeridini izler gibi izledi. Onlar da tam ortalarından
geçen uzun boylu, gözleri ağlamaktan şişmiş bu
Amerikalı kadına ilgiyle baktılar. Ella buraya yabancıydı ama
şu an öyle bir ruh halindeydi ki her yere yabancıydı.
424
415
Otele dönünce bavullarını hazırladı. Ceketini çıkarıp yavruağzı
kaşmir bir kazak giydi. "Hep olduğundan güçlü görünmeye
çalışan bir kadın için fazla cici ve dişi" diye geçirdi
içinden. Ama umurunda değildi. Kabullenmişti. Neyse oydu.
Ardından Amerika'ya, büyük kızma telefon açtı. Üç çocuğundan
yalnızca Jeannette hâlâ onunla konuşuyordu. Orly
ve Avi annelerine bir senedir küslerdi.
"Mamiş, nasılsın?" diye sordu Jeannette heyecanla.
Ella buruk ve mahcup gülümsedi. Bir zamanlar aşkını küçümseyip
nutuklar attığı, sevdiği adamla evlenmesine karşı
çıktığı kızı bugün ona destek olan tek insandı. Belli belirsiz
bir fısıltıyla "Aziz öldü" dedi.
Bir hışırtı oldu telefonda. Jeannette'in sesi geldi gitti. "Ah
anne, çok üzüldüm. Başın sağ olsun."
Bir süre karşılıklı ne söyleyeceklerini bilemeden durdular.
Suskunluğu Jeannette bozdu: "Artık eve dönecek misin?"
Sahi Ella şimdi ne yapacaktı? Boşanma işlemleri içinden
çıkılmaz bir hâl almıştı. David ayrılmayı zorlaştırmak için
elinden geleni ardına koymayacağa benziyordu. Uzun ve sert
bir mektup yazmış, Ella'ya "sana beş kuruş bile koklatmayacağım"
demişti. Kocası kızgın, ikizleri küskündü. Dönse her
şey daha kolay olmaz mıydı?
Üstelik ne parası vardı, ne tutacak işi. Gerçi her yerde kolaylıkla
İngilizce ders verebilir, dergilere yazabilir, yahut kim
bilir, günün birinde bir yayınevinde editör olarak çalışabilir,
hatta kendi romanını yazabilirdi. Gözlerini kapadı. Daha önce
hiç böyle tek başına kalmamıştı ama ne tuhaf, kendini yalnız
hissetmiyordu.
"Jeannette bebeğim, seni çok özledim" dedi. "Orly ile Avi'yi de.
Gitmemin sizinle bir ilgisi yoktu. Size sevgim hiç azalmadı..."
"Biliyorum" dedi Jeannette olgunlukla.
"Beni görmeye gelir misiniz?"
"Tabii gelirim... geliriz anne... sen ikizlere bakma, geçer...
önemli olan senin iyi olman. Şimdi ne yapacaksın? Dönmek
istemediğinden emin misin?"
"Galiba Amsterdam'a gideceğim" dedi Ella. "Orada ufak,
şirin çatı katı daireler var. Birini kiralayabilirim. Gerçi bisiklete
binmeyi ilerletmem gerekecek..." Güldü. "Hiç plan yapmadım
Jeannette. Yarın, öbür gün, beş sene sonra ne olacak
bilmiyorum. Tek bildiğim hayata yeniden başladığım. Zaten
bu da kurallardan biri, öyle değil mi?"
"Ne kuralı anne? Neden bahsediyorsun?" diye sordu Jeannette.
Ella pencereye yanaştı, ufku saran mavimsi tonlara baktı.
Gökyüzünde tül gibi beyaz ve ince bulutlar ağır ağır dönüyor,
hiçliğe karışıp eriyordu, tıpkı semazenler gibi...
"Kırkıncı Kural" dedi tane tane konuşarak. "Aşksız geçen
bir ömür beyhude yaşanmıştır. Acaba ilahi aşk peşinde
mi koşmalıyım mecazi mi, yoksa dünyevi, semavi
ya da cismani mi diye sorma! Ayrımlar ayrımları doğurur.
AŞK'ın ise hiçbir sıfata ve tamlamaya ihtiyacı
yoktur.
Başlı başına bir dünyadır aşk. Ya tam ortasındasmdır,
merkezinde, ya da dışındasmdır, hasretinde. "
Yararlanılan kaynaklar
Algan, Refik ve Helminski, C. Rumi's Sun: The Teachings of
Shams of Tabriz, Sandpoint, 2008.
Baldick, Julian. Mystical islam, New York, 1989.
Barks, Coleman, The Soul of Rumi, New York 2002.
A Year With Rumi, New York, 2006.
Bayram, Mikail. Selçuklular Zamanında Konya'da Dini ve
Fikri Hareketler, Konya, 1991.
Bacıyan-ı Rum: Anadolu Selçukluları Zamanında Genç
Kızlar Teşkilatı, Konya, 1987.
Bayrak, Shaykh Tosun. The Name and the Named, New
York, 2001.
Chittick, William. The Sufı Path of Knowledge: The Spiritual
Teachings of Rumi, Albany, 1983.
Me & Rumi, The Autobiography of Shams-i Tabrizi, Kentucky,
2004.
Corbin, Henry. Crea*tive Imagination in the Sufism of Ibn
Arabi, Princeton, 1969.
Eflaki, Ahmed. Ariflerin Menkıbeleri, çev. Tahsin Yazıcı,
Kabalcı, İstanbul.
Gölpınarh, Abdülbaki. Melamilik ve Melamiler, İstanbul, 1983
Mevlana'dan Sonra Mevlevilik, İstanbul, 1987.
Halman, Talat, Mevlana Celalettin Rumi and the Whirling
Dervishes, İstanbul, 1983.
Helminski, Kabir. The Knowing Heart, Boston, 1999.
418
419
(ed), The Rumi Collection, Boston, 2005.
İnânçer, Tuğrul. Gönül Sohbetleri, İstanbul, 2006.
Kafadar, Cemal. Between Two Worlds, Berkeley, 1995.
Karamustafa, Ahmet T. Tanrının Kural Tanımaz Kullan,
İstanbul, 2008.
Khan, Inayat Vilayat Pir. in Search of the Hidden Treasure,
London, 2003.
The Art of Being and Becoming, London, 2005.
Köprülü, Fuat. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara,
1966.
Lewis, Franklin. Rumi: Past and Present, East and West,
Oxford, 2008.
Melikoff, irene. Uyur İdik Uyardılar, İstanbul, 2006.
Mevlana, Celaleddin. Mesnevi, çev. Veled îzbudak, Gözden
Geçiren Abdülbaki Gölpmarlı, Konya Büyükşehir Belediyesi
Yayınları, 2004.
Nicholson, R. A. The Idea of Personality in Sufism, Cambridge,
1923.
Mystics of islam, Arkana, 1989.
Multi-Douglas, Fedwa. Woman's Body, Woman's Word: Gender
Discourses in Arabo-Islamic Writing, Princeton, 1991
Ocak, Ahmet Yaşar. Osmanlı İmparatorluğu'nda Marjinal
Sufilik: Kalenderiler, Ankara, 1992.
Öztürk, Yaşar Nuri Öztürk, Kuran-ı Kerim ve Yüce Meali,
Yeni Boyut Yayınları.
Sargut, Cemalnur. Dinle, İstanbul, 2006.
Schimmel, Annemarie. I am Wind, You Are Fire: The Life
and Work of Rumi, Boston, 1992.
İslamın Mistik Boyutları, İstanbul, 2001.
Shah, Idries. The Sufis, London, 1994.
Wisdom of the Idiots, London, 1991.
Smith, Margaret. Studies in Early Myticism from Near and
Middle East, London, 1995.
Sonuç, Turhan. İslam Tasavvufunda Olgunlaşma Yöntemleri,
İstanbul, 1982.
Ürkmez, Melahat. Şems-i Tebrizî, İstanbul, 2008.
Yazır, Elmalı Hamdi, Kur'ân-ı Kerim ve Yüce Meali, Merve
Yayınları.
Strasbourg doğumlu Elif Şafak, çocukluğunu ve gençliğini
Ankara, Madrid, Amman, Köln, İstanbul, Boston, Michigan ve
Arizona'da geçirdi. ODTÜ Uluslararası ilişkiler Bölümü'nü bitirdi,
yüksek lisansını aynı üniversitede Kadın Çalışmaları
Bölümü'nde, doktorasını ise siyaset bilimi alanında tamamladı.
ilk romanı Pinhan'la 1998 Mevlana Büyük Ödülü'ıiü aldı. Bunu
Şehrin Aynaları ve Türkiye Yazarlar Birliği Ödülünü kazandığı
Mahrem izledi (2000). Ardından her ikisi de çok satan ve geniş
bir okur kesimine ulaşan Bit Palas (2002) ve ingilizce kaleme
aldığı Araf (2004) yayımlandı. Med-Cezif de (2005) kadınlık, kimlik,
kültürel bölünme, dil ve edebiyat konulu yazılarını topladı.
2006'da senenin en çok okunan kitabı olan Baba ve Piç
yayımlandı. Ardından aylarca satış listelerinden inmeyen ilk otobiyografik
kitabı Siyah Süt'ü yazdı.
Eserleri yirmiden fazla dile çevrilen Elif Şafak'm romanları
dünyanın en önemli yaymevlerinden Farrar, Straus and Giroııx,
Viking ve Penguin tarafından yayımlanmaktadır.
DOĞAN
KİTAP
ELİF ŞAFAK /AŞK
-
Yalan
15 years ago
- bagyshlan adamlar, oyde word programmasy ishlemanligi sebapli shu tayda goyup okajak. Gowy kitap diyip owduler, belki sizinem aranyzda okajaklar bardyr. maslahat beryan!
-
Belarus
15 years ago
- turkca dusunmedik name etmeli?
-
ashykoglan
15 years ago
- dushunmedik ätläp gechaymeli.:)
-
ashykoglan
15 years ago
- sagjabol yalan. gozlap yoren kitabymdy.
Yalan 15 years ago
Elif Şafak
AŞK
Önsöz
Bir taş nehre düşmeye görsün, pek anlaşılmaz etkisi. Hafiften
aralanır, dalgalanır suyun yüzeyi. Belli belirsiz bir tıp sesi
çıkar; duyulmaz bile akıntının ortasında, kaybolur uğultuda.
Hepi topu budur olduğu olacağı.
Ama bir de göle düşsün aynı taş... Etkisi çok daha kalıcı ve
sarsıcı olur. O taş var ya o taş, durgun suları savurur. Taşın
suya değdiği yerde evvela bir halka peyda olur; halka tomurcuklanır,
ol tomurcuk çiçeklenir, açar da açar, katmerlenir.
Göz açıp kapayıncaya kadar, ufacık bir taş ne işler açar başa.
Tüm yüzeye yayılır aksi, bir bakmışsın ki her yeri kaplamış.
Çemberler çemberleri doğurur, tâ ki en son çember de kıyıya
vurup yok oluncaya dek.
Nehir alışkındır karmaşaya, deli dolu akışa. Zaten çağlamak
için bahane arar ya, hızlı yaşar, çabuk taşar. Atılan taşı
içine alır; benimser, sindirir ve sonra da unutur kolaylıkla.
Karışıklık onun doğasında var, ne de olsa. Ha bir eksik ha bir
fazla.
Gel gelelim göl hazır değildir böyle aniden dalgalanmaya. Tek
bir taş bile yeter onu altüst etmeye, tâ dibinden sarsmaya. Göl
taşla buluştuktan sonra bir daha asla eskisi gibi olmaz, olamaz.
Kendini bildi bileli durgun bir göl gibiydi Ella Rubinstein'm
hayatı. Kırk yaşına basmak üzereydi. Nicedir tüm alışkanlıkları,
ihtiyaçları ve tercihleri tekdüzeydi. Şaşmaz bir çizgiydi
12
13
günlerin akışı; öylesine yeknesak, düzenli ve sıradan. Bilhassa
son yirmi yıl boyunca hayatındaki her ayrıntıyı evliliğine
göre ayarlamıştı. İçinden geçen her dilek, edindiği her yeni arkadaş,
hatta en önemsiz kararları bile buna bağlıydı. Hayatına
yön veren yegâne pusula evi ve evliliğiydi.
Kocası David tanınmış bir dişçiydi; mesleğinde hayli başarılı
ve çok para kazanan bir adam. Aralarındaki bağ pek derin sayılmazdı.
Ella bu durumun farkındaydı ama doğrusu evliliklerde
(bilhassa onlarınki gibi uzun süren evliliklerde) önceliklerin
farklı olduğuna inanırdı. Aşktan ve tutkudan daha önemli şeyler
vardı bir evlilikte: Karşılıklı hoşgörü, şefkat, anlayış, saygı
ve sabır gibi... Ve tabii bir de her evlilikte elzem olan bir başka
nitelik: Affedicilik! Geliyorsa şayet elinizden, ki gelmeli, kusur
etti mi kocanız, ki edebilir, ne yapıp edin, affedin!
Aşkmış meşkmiş, ne gam! Ne önemi var? Aşk dedikleri, Ella’nın
öncelikler sıralamasında gerilerde bir yerde kalmıştı
çoktan. Ancak filmlerde olurdu aşk. Ya da hayal ürünü romanlarda.
Bir tek oralarda esas kız ve esas oğlan ölesiye sevebilirdi
birbirlerini, masallardan süzülmüş efsanevi bir tutkuyla.
Ama hayat, hakiki hayat ne filmdi, ne de roman!
Ella'nın öncelikler listesinin başında çocukları gelirdi. Güzel
mi güzel kızları Jeannette üniversitedeydi, ikizleri (kız
olan Orly, erkek olansa Avi) tam buluğ çağındaydı. Bir de on
iki yaşında bir golden retriever köpekleri vardı: "Gölge". Bu
eve geldiğinde minnacık bir enikti henüz. O gün bugündür Ella'nın
şaşmaz yürüyüş arkadaşı, yoldaşıydı. Gerçi artık ihtiyarlamış,
şişmanlamış, neredeyse kör ve sağır olmuş Gölge'nin
vadesi doluyordu. Ama köpeğinin bir gün öleceğini düşünmeye
Ella'nın yüreği el vermiyordu. Ne de olsa Ella böyle biriydi,
hiçbir zaman kabullenemezdi sonları; ister bir dönem, ister eskimiş
bir âdet, isterse çoktan tükenmiş bir ilişki olsun ölümü
tanımaktan acizdi. Bir türlü yüzleşemezdi bitişlerle, görmezden
geldiği o son burnunun ucunda dikilirken bile.
Rubinstein Ailesi Amerika'da, Northampton'da, krem rengi
Viktorya tarzı kocaman bir evde yaşardı. Her ne kadar tadilata,
tamirata ihtiyacı olsa da, hâlâ görkemliydi yapı: Tam beş
yatak odası, üç arabalık garajı, masif parkeleri ve Fransız usulü
kapıları vardı; üstüne üstlük bahçesinde de harikulade bir
jakuzisi. Ailecek tepeden tırnağa sigortalıydılar: Hayat sigortası,
araba sigortası; hırsızlık, yangın ve sağlık sigortası,
emeklilik hesapları, çocuklara üniversite eğitimi birikimleri ve
müşterek banka hesaplan... Oturdukları evin yanı sıra biri
Boston'da, diğeri Rhode Adası'nda iki lüks daireleri daha
vardı. Tüm bunları elde edebilmek için, Ella da David de epey
alın teri dökmüşlerdi. Her katında çocukların mutlu mesut koşup
oynadıkları, fırından zencefilli-tarçınlı kurabiye kokularının
yayıldığı büyükçe bir ev hayali bazılarına klişe gibi gelebilir
ama onların gözünde hayatların en idealiydi. Bu ortak
amaç üstüne kurmuşlardı evliliklerini ve zamanla hayallerinin
hepsini olmasa da çoğunu gerçekleştirmişlerdi.
Geçen sene Sevgililer Günü'nde, kocası Ella'ya kalp şeklinde
bir elmas kolye hediye etmişti. Yanına da balonlu, ayıcıklı
bir kart iliştirmişti:
Sevgili Ella,
Sessiz sakin, müşfik, cömert, evliya sabırlı kadın...
Beni olduğum gibt kabul ettiğin ve karım olduğun için
minnettarım.
Seni ilelebet sevecek kocan,
David
Ella kimseye -bilhassa kocasına- itiraf edememişti ama
işin doğrusu, bu satırları okurken kendi ölüm ilanını okur gibi
olmuştu. "Ben ölünce arkamdan bunları diyecekler herhalde"
diye geçirmişti içinden. Ve eğer samimi ve dürüstseler, şu
sözleri de eklemeliydiler:
14
"Ellacığımızın tüm yaşamı, kocası ve çocuklarından ibaretti.
Kaderin türlü zorluklarına tek başına kafa tutacak ne bilgisi
vardı ne tecrübesi. Hiçbir zaman risk almayı bilmezdi.
Tedbiri elden bırakmazdı. İçtiği kahvenin markasını değiştirmek
için bile uzun uzun düşünmesi gerekirdi. O kadar utengaç,
öylesine munis ve ürkekti; tabiri caizse, pısırığın tekiydi.
İşte tüm bu malum sebeplerden dolayı, kendisi de dâhil olmak
üzere hiç kimse anlayamadı, tam yirmi yıllık evlilikten
sonra Ella Rubinstein'm nasıl olup da bir sabah kocasına boşanma
davası açtığını ve kendini evliliğinden azat edip, tek
başına sonu belirsiz bir yolculuğa çıktığını...
* * *
Ama elbet bir sebebi vardı: Aşk!
Âşık oldu Ella hiç beklenmedik bir biçimde, beklemediği
bir adama.
İkisi ne aynı şehirde yaşıyordu ne de aynı kıtada. Aralarındaki
fersah fersah uzaklık bir kenara, kişilikleri en az gündüz
ile gece kadar farklıydı. Yaşam tarzları ise alabildiğine
başkaydı. Arada tam bir uçurum vardı. Normal şartlar altında
birbirlerine tahammül etmeleri bile zor iken, aşk odu'nda
yanmaları beklenmedik bir hadiseydi. Ama oldu işte. Hem de
öyle çabuk oldu ki, Ella başına ne geldiğini anlayıp, kendini
koruyamadı bile. Tabii şayet insanın kendini aşktan koruması
mümkünse!
Aşk, Ella’nın ömrünün o durgun gölüne gaipten düşüveren
bir taş misali indi. Ve onu sarstı, silkeledi, darmadağın etti.
Ella
Boston, 17 Mayıs 2008
Mevsimlerden bahardı. Ilık mı ılık, yumuşacık bir günde
başladı bu tuhaf hikâye. Nice sonra Ella geriye dönüp baktığında
başlangıç anını zihninde o kadar çok tekrarlayacaktı
ki, sanki geçmişte yaşanmış bitmiş bir hatıra gibi değil de,
hâlâ evrenin bir köşesinde sürmekte olan bir tiyatro sahnesi
gibi gelecekti ona her şey.
Zaman: Mayıs ayında bir cumartesi öğleden sonra.
Mekân: Evlerinin mutfağı.
Ailecek hep beraber oturmuş yemek yiyorlardı. Kocası tabağına
en sevdiği yemek olan kızarmış tavuk butları doldurmakla
meşguldü. İkizlerden Avi çatal bıçağını baget yapmış,
hayali bir davul çalar gibi sesler çıkarıyordu; kız kardeşi
Orly ise günde ancak 650 kaloriye izin veren yeni diyetine
uymak için toplam kaç lokma yiyebileceğinin hesabını yapıyordu.
Büyük kızı Jeannette bir dilim ekmek almıştı eline,
dalgın dalgın krem peynir sürüyordu üstüne.
Ailenin yanı sıra bir de Esther Hala vardı masada. Pişirdiği
kakaolu mozaik keki bırakmak için şöyle bir uğramış,
ama ısrarları kıramayıp yemeğe kalmıştı. Ella'nın yemek biter
bitmez yapacak bir dolu işi olsa da henüz masadan kalkası
gelmiyordu. Son zamanlarda böyle ailecek bir araya gelemiyorlardı
bir türlü. Fırsat bu fırsat, herkesin arayı ısıtacağını
ümit ediyordu.
"Esther Hala, Ella sana müjdeyi verdi mi bakalım?" dedi
16
17
David birdenbire. "Karım harika bir iş buldu, biliyor musun?
Hem de seneler sonra."
Ella üniversitede İngiliz Dili ve Edebiyatı okumuştu. Edebiyatı
seviyordu sevmesine ama mezun olduktan sonra düzenli
bir iş hayatı olmamıştı. Yalnızca birkaç kadın dergisine ufak
tefek yazı takviyeleri yapmış, bazı kitap kulüplerine katılmış,
aralarda yerel gazetelere kitap eleştirileri yazmıştı. Hepsi buydu.
Bir zamanlar, saygın bir kitap eleştirmeni olmayı istemişse
de o günler çoktan geride kalmıştı. Hayatın rüzgârının onu
bambaşka mecralara sürüklediği gerçeğini kabullenmişti.
Meşhur bir edebiyat eleştirmeni değil, bitmez tükenmez ev işleri
ve ailevî yükümlülükleri olan, üstüne üstlük bir de üç çocukla
uğraşan titiz bir ev kadını olmuştu sonunda.
Hani bundan da yoktu pek bir şikâyeti. Anne olmak, eş olmak,
köpeğe bakmak, evi çekip çevirmek, mutfak, bahçe,
alışveriş, çamaşır, ütü derken... zaten yeterince meşguliyet
vardı hayatında. Bunlar yetmezmiş gibi bir de aslanın ağzından
ekmeği almak için uğraşmasının ne gereği vardı? Her ne
kadar feministlerle kaynayan Smith Üniversitesi'ndeki sınıf
arkadaşlarının hiçbiri Ella'nın seçimine takdirle bakmasa
da, o bunun üstünde durmamış; evine bağlı bir anne, eş ve ev
hanımı olmaktan uzun seneler boyunca en ufak bir rahatsızlık
duymamıştı. Maddi durumlarının iyi olması, çalışma gereği
duymamasını kolaylaştırmıştı tabii. Ella bundan dolayı
minnettardı hayata. Edebiyata olan merakını evinden de devam
ettirebilirdi nasıl olsa. Hem okuma sevgisi asla bitmemişti
ki, hâlâ bir kitap kurduydu -ya da öyle olduğuna inanmak
istiyordu.
Ama gün geldi, çocuklar âkil baliğ oldu. Dahası, annelerinin
sürekli üstlerine titremesini istemediklerini apaçık belli
ettiler. Ella da mebzul miktarda boş vakti olduğunu görüp,
en nihayetinde bir iş bulmanın iyi olabileceğini düşünmeye
başladı. Kocasının onu yürekten teşvik etmesine ve aralarmda
sürekli bu konuyu konuşup fırsat kollamalarına rağmen,
Ella için iş bulmak pek de kolay olmayacaktı. Başvurduğu
yerlerdeki işverenler ya daha genç birini arıyordu ya daha
tecrübeli. Reddedile reddedile gururu örselenen Ella nicedir
iş aramaktan vazgeçmiş, konuyu rafa kaldırmıştı.
Mamafih, 2008 yılı mayıs ayında, bunca sene iş bulmasının
önüne dikilmiş her ne engel varsa beklenmedik biçimde
ortadan kalktı. Kırk yaşına basmasına birkaç hafta kala,
Boston'daki bir yayınevinden cazip bir teklif aldı. İşi bulan
da kocasıydı aslında. Müşterilerinden biri vesile olmuştu.
Belki de metreslerinden biri...
"Aman canım, büyütülecek bir iş değil" diye hemen açıklamaya
koyuldu Ella. "Bir yayınevinde edebiyat editörünün asistanının
asistanıyım altı üstü. Tavşanın suyunun suyu yani!"
Ama David karısının yeni işini küçümsemesine fırsat vereceğe
benzemiyordu. "Hayatım niye öyle diyorsun?" diye atıldı.
"Anlatsana ne kadar saygın bir yayınevi olduğunu."
David Ella'yı dirseğiyle hafifçe dürttü ama baktı ki karısından
gık çıkmıyor, kendi söylediklerine şevkle kafa sallayarak
kendisi onay verdi: "Gayet meşhur ve itibarlı bir yayınevi
bu, Esther Hala. Ülkenin en iyilerinden! Diğer asistanları
bir görsen! Hepsi gencecik! Hepsi en iddialı üniversitelerden
mezun! Aralarında Ella gibi bunca sene ev hanımı olup da
tekrar çalışmaya bsfşlayan tek bir kişi yok. Ne kadın ama, değil
mi?"
Ella hafifçe kıpırdayıp omuzlarını dikleştirdi. Zoraki, iğreti
bir tebessüm kondu dudaklarına. Bir yandan da merak ediyordu,
acaba kocası niye bu kadar çırpmıyordu? Bunca sene
onu meslek sahibi olmaktan alıkoyduğu için birdenbire senelerin
kaybını telafi etmeye mi çalışıyordu? Yoksa onu aldattı-
&1 için pişmanlık duyup bu şekilde arayı yumuşatmayı mı
umuyordu? Hangisi doğruydu acaba? Aklına başka bir açıklama
gelmiyordu doğrusu. David'in bu kadar iştiyakla bal-
19
18
landıra ballandıra konuşmasının başkaca bir izahı yoktu.
"Gözü pek diye buna denir. Hepimiz Ellacımla gurur duyuyoruz"
diye konuşmasını taçlandırdı David.
Esther Hala dokunaklı bir sesle katıldı sohbete. "Yaaa, bir
tanedir Ellacık; her zaman öyleydi" dedi. Sanki Ella masadan
kalkıp son yolculuğuna çıkmıştı da, kesif bir hüzünle onu
anıyordu.
Masadaki istisnasız herkes şefkatle baktı Ella'ya. Nasıl olduysa
Avi kinayeciliği bir kenara bırakmış, Orly ise bir kez
olsun dış görünümü dışında bir şeye dikkatini verebilmişti.
Ella bu sevgi dolu anın tadını çıkarmaya çalıştı ama yapamadı.
Bir isteksizlik, takatsizlik vardı üzerinde. Nedenini bilemiyordu.
Keşke birisi değiştirseydi şu tatsız konuyu. İlgi odağı
olmaktan hoşlanmıyordu.
İşte o anda büyük kızı Jeannette, bu sessiz duayı duymuş
gibi bir anda söze karışıverdi: "Benim de sizlere bir haberim
var! Müjdemi isterim!"
Tüm başlar Jeannette'e döndü. Merakla, ağızları kulaklarında,
lafın devamını beklediler.
"Scott ve ben evlenmeye karar verdik" dedi Jeannette pat
diye. "Aman biliyorum şimdi ne diyeceğinizi! Daha üniversiteleriniz
bitmedi, bir durun hele ne aceleniz var, daha gençsiniz,
falan filan... Ama anlayın ne olur, ikimiz de bu büyük
adımı atmaya hazırız artık."
Mutfak masasına bir tuhaf sessizlik çöktü. Daha bir dakika
evvel hepsini saran yumuşaklık ve yakınlık buhar olup
uçtu. Orly ve Avi boş ifadelerle birbirlerine baktılar. Esther
Hala elinde bir bardak elma suyuyla, çılgın bir heykeltıraşın
elinden çıkma komik, şişman bir heykel gibi donakaldı. David
iştahı kesümişçesine çatalı bıçağı bir kenara koydu ve
gözlerini kısıp Jeannette'e baktı. O açık kahve gözlerinde bir
gerginlik, tedirginlik vardı. Suratında da bir şişe sirke suyu
içmek zorunda kalmış gibi ekşi bir ifade...
Durumun vehametini kavrayan Jeannette sızlanmaya
başladı: "Off, buyrun bakalım! Ben de zannediyordum ki ailem
sevinçten havalara uçacak, ama nerdeee? Şu hâlinize bakın!
Suratınızdan düşen bin parça. Gören de zanneder ki felaket
haberi verdim."
"Kızım, az önce evleneceğini söyledin" dedi David, sanki
Jeannette ne dediğini bilmiyormuş da bunu birinden duyması
gerekiyormuş gibi.
"Babacım farkındayım, biraz ani oldu ama Scott geçen akşam
yemekte evlilik teklif etti. Ben de evet dedim, bile."
"Peki ama neden?"
Bunu soran Ella'ydı. Cümle ağzından çıkar çıkmaz kızının
kendisine bakışlarından böyle bir soruyu garipsediğini anladı.
"Peki ama ne zaman?" diye sorsa, yahut "Peki ama nasıl?"
dese, hiç mesele olmayacaktı. Her iki soru da Jeannette'i
mutlu ve tatmin edecek; "Hadi o zaman, düğün hazırlıklarına
başlayabiliriz" anlamına gelecekti. Oysa, "Peki ama neden?"
beklenmedik bir soruydu. Ve Jeannette cevabını vermeye
hazır değildi.
"Ne demek peki ama neden? Herhalde Scott'a âşık olduğum
için! Başka bir sebebi olabilir mi anne ya?"
Ella kelimeleri tane tane seçerek, sözlerine açıklık getirmeye
çalıştı. "Canım demek istediğim... Aceleniz neydi yani?
Hamile falan mısın yok^a?"
Esther Hala oturduğu yerde şöyle bir kıpırdandı, kasıldı,
üst üste öksürdü. Elma suyunu bırakıp, cebinden bir kutu
mide asidi tableti çıkarttı. Çiğnemeye koyuldu.
Avi ise kıkır kıkır gülmeye başladı: "Vay, bu yaşta dayı olacağım
desenize!"
Ella, Jeannette'in elini tutup, kendine doğru çekerek hafifçe
sıktı. "İşin doğrusu neyse bize rahatlıkla söyleyebilirsin,
biliyorsun değil mi? Ne olursa olsun ailen olarak hep arkandayız."
20
Jeannette sert bir hareketle elini çekti ve patladı: "Anne
kes şunu lütfen. Hamile falan değilim, alâkası yok. Beni
utandırıyorsun."
"Yalnızca yardım etmek istiyorum" diye mırıldandı Ella,
sakin ve metin olmaya gayret ederek. Doğrusu sükûnet ve
metanet, son zamanlarda korumakta en çok zorluk çektiği
iki meziyetti.
"Bana hakaret ederek mi yardım edeceksin anne? Belli ki
sana göre sevdiğim erkekle evlenmek istememin bir tek açıklaması
olabilir: Kazara hamile kalmam! Ya, sen beni bu kadar
basit mi görüyorsun? Sırf sırılsıklam âşık olduğum için
Scott'la evlenmeyi isteyebileceğim aklının ucundan geçmiyor
mu? Tam sekiz ay oldu biz çıkmaya başlayalı." ;
"Çocuk olma" dedi Ella. "Zannediyor musun ki bir erkeğin
huyunu suyunu öğrenmeye sekiz ay yeter? Babanla yirmi yıldır
evliyiz, biz bile birbirimiz hakkında her şeyi bildiğimizi iddia
edemeyiz. Beraberliklerde sekiz ay ne ki? Devede kulak!"
Avi sırıtarak araya girdi: "Ama sonra da diyorsunuz ki
Tanrı tüm dünyayı altı günde yarattı! Oo, sekiz ayda neler
olur."
Masadaki herkes ters ters bakınca, Avi çenesini kapayıp,
olduğu yerde sindi.
Bu arada kaşlarını çatmış düşünen David gerilimin arttığını
sezerek ortama acilen müdahale etti: "Canım bak, annen
şunu demek istiyor: Biriyle çıkmak başka şey, evlenmekse
bambaşka bir şey."
"Ama babacığım, ölene dek flört mü edeceğiz yani?" diye
sordu Jeannette.
Ella, derin bir of çekip, tekrar kendini ringe attı: "Valla, lafı
evirip çevirmeden bir seferde söyleyeceğim. Ben de baban
da daha münasip birini bulmanı bekliyorduk. Bu ciddi bir
ilişki sayılmaz ki. Zaten ciddi bir ilişki için yaşın daha ufak."
Kısık, puslu, belli belirsiz bir sesle, "Biliyor musun ne dü-
21
sunuyorum anne?" diye sordu Jeannette. "Vaktiyle senin
korktuğun ne varsa, şimdi benim başıma gelecek zannediyorsun.
Hâlbuki sırf sen genç yaşta evlenip, benim yaşımdayken
çocuk doğurdun diye, ben de aynı hataları yapacak değilim!"
Suratına okkalı bir tokat aşkedilmiş gibi kıpkırmızı kesildi
Ella. Zihninin bir köşesinde hatırlamak istemediği hatıralar
canlandı: Jeannette'e hamileykenki hâlleri, çaresizlikleri,
ağlama nöbetleri, bunalımları, buhranları... İlk gebeliğinde
hayli zorlanmış, hem sağlık sorunları hem depresyonlar atlatmış,
üstelik erken doğum yapmak zorunda kalmıştı. Yedi
aylık doğan büyük kızı, hem bebekliği, hem çocukluğu boyunca
âdeta tüm gücünü emmişti. Öyle ki, sırf bu yüzden
tekrar çocuk sahibi olmak için tam on sene beklemişti Ella.
Bu arada David farklı bir strateji denemeye karar vermiş
olacak ki, gayet temkinli bir şekilde araya girdi: "Tatlım,
Scott'la çıkmaya başladığınızda, anne baba olarak bizler de
memnun olmuştuk. Düzgün çocuk tabii... Son derece efendi.
Bu zamanda böyle birini bulmak kolay değil. Ama aceleniz
yok ki. Hele bir mezun olun, sonra ne düşüneceğiniz ne belli?
Bir bakmışsınız, o zamana işler değişmiş."
Jeannette "olabilir" dercesine başını salladı ama görünen o
ki, babasının dediklerine aklı tam yatmamıştı. Sonra birden
beklenmedik bir soru atıverdi ortaya:
'Yoksa tüm bu itirazlarınız sırf Scott Yahudi olmadığı için
mi?"
David kızının böyle bir yakıştırma yapmış olmasına inanamıyormuş
gibi gözlerini devirdi. Ne de olsa hep gurur duymuştu
kendisiyle, "açık fikirli, kültürlü, modern, liberal, demokrat
bir babayım" diye. Doğrusu sırf bu sebepten ötürü evlerinde
H"k, din, cinsiyet, sınıf meselelerini konuşmaktan bile kaçınırdı.
Gelgelelim Jeannette ısrarcıydı. Babasını devre dışı bırakrP,
tekrar annesine çevirdi sorgulayan bakışlarını: "Anne
gözümün içine bak da söyle. Eğer sevdiğim çocuğun adı Scott
22
değil de Aron Filancastein olaydı, gene böyle itiraz edecek
miydin onunla evlenmeme?"
Buruk kırık, diken dikendi Jeannette'in sesi. Ella’nın yüreği
sıkıştı. Bu kadar mı öfke ve sitem doluydu kızı ona karşı?
Bu kadar mı kinayeli, mesafeli, şüpheci?
"Hayatım bak, hoşuna gitsin ya da gitmesin, madem ki annenim,
sana söylemem gereken hakikatler var. Genç olmak,
âşık olmak, evlilik teklifi almak, bunlar son derece güzel şeyler,
bilmez miyim... Başında kavak yelleri... Ben de yaşadım
zamanında. Ama evlilik dedin mi, orda duracaksın! Senden
çok farklı birisiyle evlenmek, resmen kumar oynamak demektir.
Bizler anne baba olarak tabii ki en doğru seçimi yapmanı
isteriz."
"Peki ya sizin için en doğru olan seçim benim için düpedüz
yanlışsa ne olacak?"
Ella böyle bir soru beklemiyordu. Kaygıyla iç geçirip alnını
ovalamaya başladı. Migren krizine tutulmuş olsa bu kadar
ağrımazdı başı.
"Ben bu çocuğa âşığım anne. Anlıyor musun? Bu kelimeyi
hatırlıyor musun bir yerlerden? Aşk! Hani yüreğin pır pır
eder, hani onsuz yaşayamazsın!"
Gayriihtiyarî bir kahkaha patlattı Ella. Kızıyla alay etmek
gibi bir niyeti yoktu hâlbuki. Ama öyle çıkıvermişti gülüşü.
Öylesine alaycı. Anlayamadığı bir şekilde gerilmiş, gerginleşmişti.
Oysa daha evvel onlarca, belki yüzlerce kez kavga etmişti
büyük kızıyla. Hiçbirinde böyle diken üstünde oturduğu
olmamıştı. Bugünse sanki öz evladıyla değil, çok daha sinsi
ve çetrefilli bir düşmanla ediyordu kavgasını.
"Anne niye gülüyorsun, sen hiç mi âşık olmadın?" diye laf
çarptı Jeannette.
"Offf yeter! Daral geldi valla içime. Uyan hayatım, uyan
lütfen! Bu kadar da saf olunmaz ki, böyle..." Ella bir an takılıp,
aradığı kelimeyi bulabilmek için gözleriyle etrafı taradı.
25
En nihayetinde ekledi. "Bu kadar da romantikl"
"Nesi varmış romantik olmanın?" diye sordu Jeannette,
gücenmişçesine.
Sahi, nesi yanlıştı ki romantik olmanın? Düşüncelere daldı
Ella. Hâlbuki böyle değildi eskiden. Geçmişte kendi kocasını
yeterince romantik olmadığı için eleştirecek kadar sahip
çıkardı bu kelimeye. Peki ne zamandan beri hoşlanmıyordu
"romantik" insanlardan? Cevabını bulamadı. Gene de aynı
katı ve yargılayıcı üslupla konuşmaya tam gaz devam etti:
"Hayatım, hangi asırda yaşıyorsun? Şunu kafana sok bir
kere, bir kadın âşık olduğu erkekle evlenmez. Baktı bıçak kemiğe
dayandı, geleceği için bir tercih yapması lâzım, o zaman
tutar iyi baba ve iyi koca olacağını tahmin ettiği, sırtını yaslayabileceği
adamı seçer. Anladın mı? Yoksa aşk dediğin bugün
var yarın yok cici bir histen ibaret."
Ella cümlesini yeni bitirmişti ki kocasıyla göz göze geldi.
David ellerini önünde kavuşturmuş, kıpırtısız ve soluksuz,
sabit gözlerle bakıyordu ona. Daha evvel hiç böyle baktığını
görmemişti Ella. İçi cız etti.
"Ben senin derdinin ne olduğunu biliyorum anne" dedi Jeannette
aniden. "Sen benim mutluluğumu kıskanıyorsun. Gençliğimi
çekemiyorsun. Benim de tıpkı senin gibi olmamı istiyorsun.
Mutsuz, pasif, can sıkıntısından bunalmış bir ev hanımı!"
Ella midesinin ortasına koca bir taş gelip oturmuş gibi kalakaldı.
Demek böyle görüyordu onu öz kızı? "Mutsuz, pasif,
can sıkıntısından bunalmış bir ev hanımı" öyle mi? Yolun yarısını
geçmiş, çökmeye yüz tutan bir evlilik içinde mahpus
kalmış, sıradan bir kadın? Demek buydu imajı! Kocası da
böyle mi görüyordu onu? Peki ya dostları, komşuları?
Bir anda içini bir endişe kemirmeye başladı: Etrafında
kim varsa, gizliden gizliye kendisine acıdığı şüphesine kapıldı.
Ve öyle canını yaktı ki bu sinsi şüphe, nefesi kesildi, suspus
oldu.
24
25
David kızma döndü. "Annenden özür dile çabuk" dedi.
Kaşları çatık, suratı asıktı ama ne inandırıcı, ne de doğaldı
somurtkanlığı.
"Dert değil. Özür beklediğim yok" dedi Ella, donuk gözlerle.
Jeannette inanmaz bir bakış fırlattı annesine. Ve bir hızla,
hışımla, önündeki peçeteyi atıp sandalyeyi ittiği gibi masadan
kalktı, mutfaktan fırladı. Bir dakika geçti geçmedi, Orly
ve Avi de peş peşe ayaklanıp, parmaklarının ucuna basarak
çıktılar. Ya beklenmedik bir biçimde ablalarına destek vermek
istemiş ya da büyüklerin muhabbetsiz muhabbetlerinden
sıkılmışlardı. Onların arkasından Esther Hala da ayaklandı.
Son mide asidi tabletini kıtır kıtır çiğneyerek, sudan
bir bahaneyle sıvıştı.
Böylece masada sadece David ve Ella kaldı. Havada bir
acayip gerilim... Karı koca arasındaki boşluk neredeyse elle
tutulacak kadar yoğundu. Ve ikisi de gayet iyi biliyordu ki aslında
mesele ne Jeannette idi ne de diğer çocukları. Mesele
ikisiydi. Ateşi çoktan tavsayan evlilikleri!
David az evvel masaya bıraktığı çatalı eline aldı, ilginç bir
şey bulmuş gibi evirip çevirmeye başladı. 'Yani şimdi senin
bu dediklerinden sevdiğin adamla evlenmediğin sonucunu
mu çıkarmalıyım?"
"Hayır hayatım, tabii ki kastettiğim bu değildi."
"Ne kastettin o zaman?" diye sordu David, hâlâ çatala doğru
konuşarak. "Oysa ben evlendiğimizde bana âşık olduğunu
zannediyordum."
"Âşıktım" dedi Ella ama eklemeden duramadı. "O zamanlar
öyleydim."
"Peki ne zaman bıraktın beni sevmeyi?"
Ella hayret dolu gözlerle kocasına baktı. Ömrü hayatında
hiç aynadaki aksini görmemiş birine ayna tuttuğunuzda nasıl
şaşırıp kalırsa, o da beklemediği bir hakikatle yüzleşmişçesine
donakaldı. Sahi ne zamandır sevmiyordu kocasını?
Hangi eşik, hangi dönüm noktası, hangi milad? Bir şeyler
söyleyecek gibi oldu. Kelime bulamadı. Durakladı.
Aslında karı koca her ikisi de her zaman en iyi becerdikleri
şeyi yapmaktaydı: "Anlamazdan gelmek." Bir boşvermişlik
içinde geçip gidiyordu günler. O bildik, kaçınılmaz güzergâhında,
mutada amade, alışkanlıklar üzre, donuk ve tekdüze,
âdeta tembel tembel, biteviye akıyordu zaman.
Birdenbire ağlamaya başladı Ella. Tutamadı kendini. David
sıkıntıyla yüzünü çevirdi. Kadınların fazlasıyla sulugöz
olduklarını düşünür, bilhassa kendi karısını ağlarken görmekten
nefret ederdi. Bu yüzden Ella kocasının yamndayken
kolay kolay ağlamazdı. Ama işte bugün olan biten her şeyde
bir anormallik vardı. Neyse ki tam o anda telefon çaldı ve ikisini
de bu gerilimli anın pençesinden kurtardı.
Telefonu David açtı: "Alo... Evet, kendisi burada. Bir dakika
lütfen."
Ella uzatılan ahizeyi alırken kendini toparladı, elinden
geldiğince neşeli konuşmaya çalıştı: "Alo, buyurun."
"Merhaba Ella! Michelle ben. Yayınevinden arıyorum. Nasıl
gidiyor?" diye cıvıldadı genç bir kadın sesi. "Verdiğimiz romanın
üzerinde çalışmaya başladın mı diye merak ettim.
Editörümüz bir soruver demişti de, onun için aradım. Bizim
Steve çok titizdir bu konularda, haberin olsun."
"A, iyi ettin aramakla" dedi Ella ama, içinden sessiz bir of
çekti.
Şu ünlü yayınevinde edebiyat editörünün asistanının asistanı
olarak ona verilen ilk görev, adı sanı bilinmeyen bir yazarın
romanını okumaktı. Evvela kitabı okuyacak, okuduktan
sonra da hakkında ayrıntılı bir rapor yazacaktı.
"Söyle Steve'e hiç dert etmesin. Çalışmaya başladım bile" diye
ayaküstü yalan söyleyiverdi Ella. Daha ilk işinde Michelle
gibi hırslı ve kariyer odaklı bir kızla takışmaya niyeti yoktu.
"Hadi ya, aman çok iyi! Peki nasıl buldun romanı?"
26
Ella duraladı, ne diyeceğini bilemedi bir an. Elindeki metin
hakkında hiçbir şey bilmiyordu ki. Tek bildiği bunun tarihi,
mistik bir roman olduğuydu; bir de meşhur şair Rumi ile
onun Sufı dostu Şems'i konu edindiği. Bu kadarcıktı bilgisi.
"Şey... eee... valla gayet mistik bir kitap" dedi işi şakaya
vurup, vaziyeti idare etmeye çalışarak.
Ama Michelle hafiflikten ya da espriden anlayacak biri değildi.
"Hımm" dedi gayet ciddi. "Bak bence bu işi iyi planlamalısm.
Böyle kapsamlı bir romanın raporunu çıkartmak tahmin
ettiğinden uzun sürebilir" dedi ve telefonda kayboldu.
Michelle'in sesi bir an gitti geldi, geldi gitti. Bu arada Ella
telefonun öbür ucundaki genç kadının o anda neler yaptığını
kafasında canlandırmaya çalıştı. Bir yandan birilerine talimat
yağdırırken, bir yandan da yayınevinin yazarlarından
biri hakkında New Yorker'da çıkan bir eleştiri yazısına göz
gezdiriyor; satış raporlarını denetlerken yeni e-posta geldi mi
diye ekranı kolluyor; ton balıklı sandviçini hızlı hızlı yerken
lokmasını buzlu kahveyle yumuşatıyor olabilirdi pekâlâ. Beşaltı
işi birden maharetle yapıyor olmalıydı şu esnada.
"Ella... oradasın değil mi?" diye sordu Michelle bir dakika
sonra geri geldiğinde.
"Evet, burdayım hâlâ."
"Hah, kusura bakma. Burası o kadar yoğun ki kafayı sıyıracak
hâle geldim. Kapatmam lâzım. Aman aklında olsun,
işin teslimine üç hafta var. Bir bakalım... bugün mayısın on
yedisi. Yani, en geç haziranın onuna kadar rapor elimde olmalı.
Anlaştık, değil mi?"
"Merak etme" dedi Ella, sesine mümkün olduğunca azimli
bir hava vermeye çalışarak. "Zamanında teslim ederim."
Ama işte, telaffuz ettiği kelimelerden ziyade, aralara serpiştirdiği
suskunluklar, duraklamalardı Ella’nın esas duygularını
eleveren. İşin aslı kendisine verilen romanı okumak istediğinden
bile emin değildi.
27
Hâlbuki ilk başta gayet hevesli bir şekilde almıştı bu görevi
üstüne. Hiç tanınmamış bir yazarın, henüz basılmam ş romanının
ilk okuru olmak heyecan verici bir oyun gibi gelmişti ona.
Romanın ve yazarın kaderinde ufak da olsa bir rol oynayacaktı.
Ama şimdi farklı hissediyordu. Pek emin değildi böyle bir
metne vakit ayırmak istediğinden. Kendi hayatıyla ilgisi alâkası
olmayan bir konusu vardı romanın: Sufizmmiş! Mistisizmmiş!
Hele bir de 13. yüzyıl gibi, uzak bir zaman dilimi... Mekân
desen daha da uzak: Küçük Asya... Hikâyenin geçtiği yerleri
haritada bile bulamazken nasıl kafasını toparlayıp okuyacaktı
onca sayfayı? Hiç bilmediği bir konuya zihnini nasıl verecekti?
Bu arada Michelle, Ella’nın tereddütlerini sezmiş olmalıydı.
"Ne o? Bir sorun mu var yoksa?" diye sıkıştırdı. Karşıdan hemen
bir yanıt gelmeyince de ekledi: "Ella, bana güvenebilirsin.
İçine sinmeyen bir şey varsa bu aşamada bilmemde fayda var."
"İtiraf etmeliyim ki şu sıralar kafam pek yerinde değil. Tarihi
bir romana aklımı veremezmişim gibi geliyor. Yanlış anlama,
Rumi'nin hayatı ilgimi çekiyor elbette ama bu konulara
öyle yabancıyım ki. Hani acaba diyorum, okumam için
başka bir roman mı versen bana? Yani daha kolay yakınlık
kurabileceğim bir şey olsa..."
"Ay bari sen yapma, bu ne kadar sakat bir yaklaşım" diye
ofladı Michelle. "Ama ne yazık ki bizim meslekte yeni olan
hemen herkes yapar bu hatayı. Sen zannediyor musun ki insan
aşina olduğu bir konuda yazılmış bir romanı daha kolay
okur? Yok öyle bir kural! Böyle editörlük mü olur? Biz şimdi
2008 yılında Amerika'da, Massaçhusetts'te yaşıyoruz diye,
yalnız bu civarda, bu zamanda geçen romanları mı yayma
hazırlayacağız yani?"
'Yok, tabii ki bunu kastetmedim" diye savunmaya geçti Ella.
Geçer geçmez de bugün devamlı kendini yanlış anlaşılmış hissettiğini
ve savunmak zorunda kaldığını fark etmesi bir oldu.
Omuzunun üstünden kaçamak bir bakış attı kocasına. Acaba o
28
da böyle mi düşünüyordu? Ama David'in yüzündeki ifade kilitli,
mühürlü bir kapı gibiydi. Öylesine sırlıydı. Çözemedi.
"Valla çoğu zaman kendi yaşantımızla en ufak bağlantısı
olmayan kitapları okumak zorunda kalıyoruz. Bizim meslek
böyledir, ben sana söyleyeyim. Bak mesela bu hafta, Tahran'da
bir genelev işletirken ülkeden kaçmak zorunda kalan
İranlı bir kadının kitabını yayma hazırladım. Ne yapsaydım
yani? Kadın İranlı diye, gitsin İranlı bir editöre versin bu kitabı
mı deseydim?"
"Hayır, tabii ki öyle değil" dedi Ella kekeleyerek; aptal durumuna
düşmüş, suçüstü yakalanmış gibi ezik hissederek.
"Hem edebiyatın gücü uzak diyarlar, farklı kültürler arasında
köprüler kurmaktan gelmez mi? İnsanları birbirlerine
bağlamaz mı edebiyat?"
"Elbette öyle. Söylediklerimi unut, ne olur. Rapor teslim
tarihinden önce masanda olur" diye kestirip attı Ella.
Ona alık bir mahlûk muamelesi yaptığı için Michelle'den nefret
etti o an, ama asıl kendinden nefret etti; çünkü bu genç kadına
böyle ukalaca konuşma cesaretini ve fırsatını o vermişti!
"Hah şöyle! Oh be! Aynen böyle azimle devam et" dedi Mic- 1
helle. "Yanlış anlama ama bence ortada unutmaman gereken
bir gerçek var. Şu anda senin yerinde olmayı, bu işi almayı isteyen
en az yirmi kişi var yedek listemde. Çoğu da senin yarı
yaşında. Aklının bir kenarında dursun. Bak nasıl çalışma
şevki gelecek."
Ella nihayet telefonu kapattığında kocasıyla göz göze geldi.
Vakur bir hâli vardı David'in. Kaldıkları yerden konuşmaya
devam etmeyi beklediği belliydi. Oysa artık oturup büyük
kızlarının istikbaline hayıflanmak gelmiyordu Ella'nın içinden
-tabii eğer tâ başından beri karı koca hayıflandıkları
esas mesele buysa...
29
Birkaç dakika sonra tek başına verandada, sallanan iskemlesine
yerleşmişti Ella. Kızılla turunç arası bir günbatımı
hızla yaklaşıyordu Northampton semalarına. Öyle yakındı
ki gökyüzü, elini uzatsa dokunacaktı âdeta. Bunca patırtı,
bunca nümayişten bunalmış olacaktı ki beyninin içinde çıt
çıkmaz olmuştu şimdi. Ne kredi kartlarının ödemeleri, ne
Orly'nin yeme bozuklukları ve saplantılı rejimleri, ne Avi'nin
kötü giden dersleri, ne Esther Hala ve o zavallı mozaik kekleri,
ne Gölge'nin elden ayaktan düşmesi, ne Jeannette'in
beklenmedik evlilik planları, ne de kocasının kendisini senelerdir
aldatıyor olması... Normalde kafasını meşgul eden tüm
sorunları tek tek ensesinden yakaladı, küçümen kutulara sokup
üstlerine de birer kilit vurdu.
İşte bu hâlet-i ruhiyeyle Ella, RBT Yayınevi tarafından
kendisine verilen metni eline aldı, şöyle bir tarttı. Kağıtlar
özenle zımbalanmış, saydam bir dosyaya konulmuştu. Romanın
adı ilk sayfaya çivit renkli mürekkeple yazılmıştı:
AŞK ŞERİATI
Yazar hakkında kimsenin bir şey bilmediği söylenmişti Ella'ya.
Hollanda'da yaşayan esrarengiz bir adammış. Adı A. Z.
Zahara. Herhangi bir telif hakları ajansı tarafından temsil edilmiyormuş.
El yazısıyla y^azdığı üç yüz sayfalık romanı, Amsterdam'dan
postalamış. Yanına bir de kartpostal iliştirmiş.
Kartpostalın ön yüzünde göz kamaştıran güzellikte pembeli,
sarılı, morlu lale tarlaları, arkasında da yine zarif bir el
yazısıyla yazılmış bir not varmış:
Sayın Editör,
Size bu satırları Amsterdam'dan yolluyorum. İlişikteki hikâyem
ise, Anadolu'da geçmekte, 13. yüzyıl Konya'sında. Ama
Sam-imi düşüncem şudur ki, işbu hikâye zamandan, mekân-
* * *
30
31
dan ve kültür farklılıklarından münezzehtir. Evrenseldir.
Umuyorum ki, islam âleminin şair-i azamı, en meşhur mutasavvıfı
Rumi ile türlü fevkaladeliklerin müsebbibi, fevri
Kalenden derviş Şems-i Tebrizî arasındaki emsalsiz dostluğu
konu edinen bu tarihi, mistik romanı okumaya fırsat bulursunuz.
Bu temenniyle AŞK ŞERİATFnı yayınevinize yolluyorum.
Meramınız aşk, aşkınız baki olsun,
Saygılarımla,
A. Z. Zahara
Ella bu ilginç kartpostalın, yayınevi editörünün merakını
celbettiğini tahmin etti. Ama Steve meşgul adamdı. Oturup
amatör yazarların romanlarına ayıracak vakti yoktu. Bu nedenle
gelen paketi asistanı Michelle'e vermiş olmalıydı. Oysa
hırsküpü Michelle'in vakti daha da kıymetli ve kısıtlıydı. O
da saman altından su yürüterek romanı yeni asistanına iletmişti.
Böylece Aşk Şeriatı elden ele geçerek en nihayetinde
Ella’nın üzerine kalmıştı. Kitabı okuyup, hakkında kapsamlı
bir rapor yazmak artık onun göreviydi.
Nereden bilebilirdi ki Ella, bunun öylesine bir roman olmadığım?
Nereden bilebilirdi bu kitabın tüm hayatının akışını
değiştireceğini? Aşk Şeriatı’nı okurken kendi hayatının
da satır satır sil baştan yazılacağını.
İlk sayfayı açtı. Burada yazara dair bazı bilgilerle karşılaştı.
A. Z. Zahara, dünyayı gezmediği zamanlar kitapları, dostları,
kedileri, kaplumbağaları ile birlikte Amsterdam'da yaşamakta.
Aşk Şeriatı onun ilk ve muhtemelen son romanı. Romancı
olmak gibi bir heves taşımayan yazar, bu kitabı sadece
Rumi'ye ve onun sevgili güneşi Şems-i Tebrizî'ye olan hürmetinden
ve sevgisinden kaleme aldı.
Ella'nın gözleri bir sonraki satıra kaydı. Ve işte o zaman
tanıdık bir cümle buldu sayfada.
Zira her ne kadar bazıları aksini iddia etse de, aşk dediğin
bugün var yarın yok cici bir histen ibaret değildir.
Hayretten ağzı açık kaldı Ella’nın. İyi de, bu onun cümlesiydi.
Daha birkaç dakika evvel mutfakta kızma söylediği
cümlenin tıpatıp aynısı hem de!
Bir an saçma bir şüpheye kapıldı. Kâinatın bir köşesinden
gizemli bir göz tarafından gözetleniyordu sanki. İçi ürperdi.
Yirmi birinci yüzyıl, on üçüncü yüzyıldan o kadar da farklı
değil aslında. Her iki yüzyılın da kaydı şöyle düşülecek tarih kitaplarına:
Eşi menendi görülmemiş dini ihtilaflar, kültürel çatışmalar,
önyargılar ve yanlış anlamalar; her yere sirayet eden
güvensizlik, belirsizlik, endişe ve şiddet; bir de öteki'nden duyulan
şartlanmış tedirginlik. Karışık zamanlar. Böylesi zamanlarda,
aşk lâtif bir kelime değil, başlıbaşına bir pusuladır.
Kimsenin aşkın inceliklerine vakit bulamadığı bir dünyada
"aşk şeriatı" daha büyük önem kazanmakta.
Soğuk bir yel esti Ella'ya doğru, verandadaki kuru yapraklar
havalandı, uçuştu etrafta. Batı ufkuna doğru kapandı güneş.
Neşesi, sıcağı çekildi göğün.
Çünkü aşk, hayatın asıl özü, esas gayesidir. Mevlâna'nın
bizlere hatırlattığı üzere, gün gelir, herkesi, ondan köşe bucak
kaçanları bile, hatta "romantik" kelimesini bir suçlama gibi
kullananları dahi kıskıvrak yakalar aşk.
Gözleri sayfaya mıhlanmış, alt dudağı hafifçe sarkmış vazıyette,
eğilmiş öylece kalakaldı Ella. Düpedüz kendisiydi
32
burada bahsedilen! Eğer okuduğu sayfada, "Herkesi yakalar
aşk Boston yakınlarında yaşayan, EUa Rubinstein adındaki
üç çocuk annesi bir ev kadınını bile" yazsa, ancak bu kadar
şaşırabilirdi. İçinden bir ses, dosyayı bir kenara kaldırmasını,
derhal içeri gidip Michelle'e telefon açarak bu tuhaf kitabı
okuyamayacağını söylemesini fısıldadı.
Ne ki kısa bir tereddütten sonra, derin bir iç çekip sayfayı
çevirdi ve işte böylece ılık bir mayıs akşamı ismini bile duymadığı
bir yazarın, hiç bilmediği bir dünyayı anlattığı romanı
okumaya başladı.
WT7
İL**
o*
' AŞKŞERİATİ
A. Z. ZAHARA \
:'m
Biz dile söze bakmayız. Gönle hâle bakarız,
... Edep bilenler başkadır,
Canı ruhu yanmış âşıklar başka.
Aşk şeriatı bütün dinlerden ayrıdır.
Aşıkların şeriatı da Allah'tır, mezhebi de.
Mevlâna Celaleddin Rumi
Mesnevi, cilt II, sayfa 133
Bundan uzun zaman önceydi. Bir roman düştü gönlüme.
Aşk Şeriatı. Yazmaya cesaret edemedim. Dilim lal oldu, kalemimin
ucu kör. Kırk fırın ekmek yemeye yolladım kendimi.
Dünyayı dolaştım. İnsanlar tanıdım, hikâyeler topladım.
Üzerinden çok bahar geçti. Fırınlarda ekmek kalmadı; ben
hâlâ ham, hâlâ aşkta bir çocuk gibi toy...
"Hamuş" derdi Mevlâna kendine. Yani Suskun. Düşündün
mü hiçbir şairin, hem de nâmı dünyayı sarmış bir şairin, yani
işi gücü, varlığı, kimliği ve hatta soluduğu hava bile kelimelerden
müteşekkil olan ve elli binden fazla muhteşem dizeye
imza atmış bir insanın, nasıl olup da kendine SUSKUN
adını verdiğini..?
Kâinatın da tıpkı bizimki gibi nazenin bir kalbi ve düzenli
bir kalp atışı var. Seneler var ki nereye gidersem gideyim o sesi
dinledim. Her bir insanı Yaradan'ın emaneti saklı bir cevher
addedip, anlattıklarına kulak verdim. Dinlemeyi sevdim.
Cümleleri, kelimeleri ve harfleri... Oysa bana bu kitabı yazdıran
şey som sessizlik oldu.
Mesnevi'yi şerhedenlerin çoğu bu ölümsüz eserin "b" harfiyle
başladığına dikkat çeker. İlk kelimesi "Bişrev!"dir. Yani
"Dinle!" Tesadüf mü dersin ismi "Suskun" olan bir şairin en
kıymetli yapıtına "Dinle!" diye başlaması. Sahi, sessizlik dinlenebilir
mi?
Bu romanda her bölüm aynı sessiz harfle başlar. "Neden?"
36
Önsöz
diye sorma, ne olur. Cevabını sen bul. Ve kendine sakla.
Çünkü öyle hakikatler var ki bu yollarda, anlatırken bile
sır kalmalı.
A. Z. Zahara
Amsterdam, 2007
Bitmek bilmez iktidar mücadeleleri, dini çatışmalar, mezhep
kavgaları, siyasi çalkantılar... 13. yüzyılda Anadolu bunların
hepsine yakından şahit idi. Batı'da, Kudüs yolundaki
Haçlılar Konstantinopolis'i işgal edip yağmalamışlar; böylelikle
Bizans İmparatorluğu'nun bölünmesine yol açmışlardı.
Doğu'da, Cengiz Han'ın askeri dehası, yüksek disiplinli Moğol
Ordularının nüfuzunun hızla yayılmasını sağlamıştı. Bizans
kaybettiği toprakları, refahı ve iktidarı geri kazanmaya
uğraşadursun, arada kalan çeşitli Türk Beylikleri de kendi
aralarında savaşmaktaydı. Emsali görülmemiş kargaşa ve
kavgalar hüküm salmıştı bu yüzyıla. Hıristiyanlar Hıristiyanlarla,
Hıristiyanlar Müslümanlarla, Müslümanlar da
Müslümanlarla çatışmaktaydı. Ne yana gitseniz husumet ve
hamaset, ne yöne dönseniz ıstırap ve hırs, kime rastlasanız
gelecek günlerin daha ne sıkımlar getireceğine dair tedirgin,
gergin bir bekleyiş...
Tüm bu vaveylanın ortasında, cümle şehirlerden Konya'da,
bir İslam âlimi yaşardı. Pek çoklarının Mevlâna, yani
"Efendimiz" diye seslendiği bu mümtaz şahsın dört bir
yandan gelmiş binlerce müridi, hayranı vardı. Tüm Müslümanlara
ışık tutan bir fener addedilirdi. Nâm-ı diğer Celaleddin
Rumi.
1244 senesinde Rumi, Tebrizli Şems ile tanıştı. Seyyah bir
38
Kalenderiye dervişiydi Şems; dilinin kemiği yoktu. Yollarının
kesişmesiyle başlayan süreç her ikisinin de yaşamlarını kökünden
değiştirdi. Öylesine sağlam, müstesna bir gönül birliğinin
başlangıcıydı. Aralarındaki bağı daha sonraki yüzyıllarda
yaşayan mutasavvıflar iki ummanın kavuşmasına benzettiler.
Bu benzersiz yarenlik sayesindedir ki Rumi, önceleri
hâkim çizgiye yakın duran bir din âlimiyken, alışageldik
tüm kurallardan çıkmaya cüret ederek adanmış bir gönül ehli,
aşkın ateşli savunucusu, semanın yaratıcısı ve tutkulu bir
şair oldu. "İslam âleminin Shakespeare'i" diye anılmasına yol
açacak muazzam eserler bıraktı geride. Derinlere kök salmış
taassupların, önyargıların çağında evrensel, kapsayıcı ve barışçıl
bir maneviyatı savundu; kapısını istisnasız her insana
ardına kadar açık tuttu. Tıpkı o zamanlar olduğu gibi, bugün
de nicelerinin "kâfirlere karşı savaşmak" olarak tanımladığı
zahiri bir cihaddansa, insanın kendi içine yönelerek olgunlaşmasını
hedefleyen bâtınî bir cihat üzerinde durdu. Kişinin
kendi egosuna karşı sonuna kadar mücadele ederek adım
adım nefsini yenmesini salık verdi.
Mamafih herkes kabullenemedi bu fikirleri; tıpkı yüreklerindeki
aşk tufanına herkesin açık olmadığı gibi. Tebrizli
Şems ve Rumi arasındaki o kuvvetli ruhani münasebet, dedikodulara,
iftiralara, saldırılara maruz kaldı. Söylediklerinin
küfre vardığını iddia edenler oldu. Yanlış anlaşıldılar. Tartışıldılar.
Kıskanıldılar. En sonunda belki de en yakınları tarafından
ihanete uğradılar. Tanışmalarından üç sene sonra trajik
bir şekilde birbirlerinden kopartıldılar.
Ama hikâyeleri burada bitmedi.
İşin aslı, hiç sona ermedi bu hikâye, devam etti. Neredeyse
sekiz yüzyıl sonra bile, Şems'in ve Mevlâna Celaleddin Rumi'nin
ruhları bugün hâlâ diri ve hercai, sema etmekteler
aramızda...
Katil
İskenderiye, Kasım 1252
Bugün artık yaşamıyor. Çoktandır ölü. Ama nereye gidersem
gideyim, gözleri benimle; semada asılı iki meşum, kapkara
yıldız taşı gibi parlak, beni takip etmekte. Konya'dan
uzaklaşırsam, yeterince uzağa kaçarsam, zihnimi burgu gibi
delen bu hatıradan kurtulurum diye ummuştum. Beynimin
içinde yankılanıyor hâlâ feryadı. Yüzünden kan çekilmezden,
gözleri yuvalarından fırlamazdan, ağzı yarım bir dem çekip
kapanmazdan evvel çıkardığı o ses, tuzağa düşmüş bir kurdun
uluması gibi, hançerlenmiş bir insanın elvedası.
Birini öldürdüğün zaman, muhakkak ki ondan bir şeyler bulaşır
sana: Bir resim, bir koku, bir nefes... Bir ah, bir lanet, bir
ses... "Maktulün bedduası" derim ben buna. Bedenine yapışır
kalır. Başlar oymaya, tenini delip geçercesine. Tâ ki yüreğinin
derinliklerine sızana değin. Orada tutunur, yeniden sende yaşam
bulur. Rüyalarına girer, uykularını delik deşik böler. Gündüzleri
bir şekilde idare edersin ama gece olup yalnız kaldığında,
döşeğinde soğuk soğuk terlersin. Her maktul katilinde yaşamaya
devam eder. Kabil Habil'i öldürdükten kelli, hiçbir katil
kurtulamamıştır kurbanının emanetini yüklenmekten.
Sokakta rastladığım insanlar bunu asla tahmin edemeseler
de, bugüne değin canını aldığım her kişiden bir nişan taşıyorum
üzerimde. Görünmez kolyeler misali asılı dururlar
boynumda, sıkı sıkıya, olanca ağırlıklarıyla. Kolay değildir
bu yükle yaşamak. Nefes bile alamazsın bazen. Böyledir bu.
40
41
Adam öldürmenin kahrı başka şeye benzemez. Çekilir azap
değildir ama alıştım sayarım: Varlığımın bir parçası kabullendim
bu durumu. Kaçırmıyor huzurumu. Ya da öyle zannederdim
bir zamanlar. Peki ama bu son cinayet nasıl oldu da
bu kadar sarstı, silkeledi beni?
Tâ başından beri her şey farklıydı bu defa. Mesela işi nasıl
bulduğum... ya da, işin beni nasıl bulduğu mu demeli? Sene
1247," güz mevsiminin sonlarıydı. Konya'da kerhane işleten,
gazabı ile nâm salmış bir hünsanm fedailiğini yapmaktaydım.
Görevim fahişeleri hizaya dizmek, hadlerini bilmeyen
müşterilerin akıllarını başlarına getirmek, kabakuvvet
kullanarak onun bunun gözünü korkutmaktı.
O günü daha dün gibi hatırlıyorum. Bir kaçağın peşindeydim,
kerhaneden kaçmış bir orospunun. Durup dururken bu
yollara tövbe edip kendini dine adamaya kalkmıştı haspa.
Ona ne oluyorsa! Güzel kızdı, yazık. İçimi sızlatıyordu az biraz.
Zira onu bulduğumda yüzünü öyle fena dağıtacaktım ki,
bir daha hiçbir erkek bakmak istemeyecekti ondan yana. Lakabı
"Çöl Gülü" olan o şapşal kızcağızı yakalamama ramak
kala, esrarengiz bir mektup aldım; dikkatimi başka yöne çekerek
aklımı meşgul eden beklenmedik bir mektup.
Altında bir imza: "İmanın Bekçileri..."
"Bizler senin kim olduğunu gayet iyi biliyoruz" diyordu
mektup. "Eskiden Haşhaşi fedaisiydin. Hasan Sabbah'ın ölümünden
ve tarikatın önde gelenlerinin tutuklanıp zindanlara
atılmasından sonra bir daha toparlanamadınız, eskisi gibi
olamadınız. Yakalanmamak için Konya'ya kaçtın. Burada
saklandın, sırlandın. Kendine başka bir meşgale, bambaşka
bir isim buldun. Şimdi tam sana göre bir işimiz var."
Mektupta, son derece mühim bir konuda hizmetime ihtiyaç
duyulduğu yazıyordu. Mükâfatın tatminkâr olacağına
dair teminat veriliyordu. Şayet teklif ilgimi çekiyorsa akşam
ezan okunduktan sonra meşhur bir meyhaneye gidecektim.
Buluşma yerimiz orasıydı. Pencereye en yakın masaya, sırtımı
kapıya verecek şekilde oturacak; başımı önüme eğip, gözlerimi
kaldırmadan toprak zemine bakacaktım. Çok geçmeden,
beni kiralayacak kişi veya kişiler masama gelecekti. Lâzım
olan her malumatı bu adamlar vereceklerdi. Ne geldiklerinde,
ne giderlerken, yahut ne de sohbetimiz esnasında başımı
kaldırıp yüzlerine bakmama müsaade vardı.
Tuhaf bir mektuptu ya, umursamadım. Müşterilerin türlü
huyunu çekmeye alışıktım nicedir. Bunca sene, gel zaman git
zaman, her çeşit adam tarafından kiralanmıştım. Hemen
hepsi de isimlerinin gizli kalmasını istemişti. Tecrübeyle sabitti:
Müşteri kimliğini saklamak konusunda ne kadar ısrarcı
davranırsa, ekseriyetle maktule o kadar yakın demekti. Biliyordum
bu şaşmaz kuralı. Ama beni alâkadar etmezdi. Benim
işim belliydi: Öldürmek. Üzümü yer, bağım sormazdım.
Alamut Kalesi'nden çıkalı beri kendime seçtiğim hayat bu
minvaldeydi.
Zaten nadiren soru soran biriydim. Ne diye soracaktım ki?
Benim bildiğim, bu dünyada hemen herkesin defterini dürmek
istediği en az bir kişi vardı. Tutup da cinayet işlememeleri,
asla bir cana kast edemeyecekleri anlamına gelmiyordu.
Amel defterlerine bu zehir zıkkım günahı yazdırmamış olabilirlerdi,
kabul. Ama bu demek değildi ki, gönüllerinden dahi
geçirmiyorlardı böyle bir heva ve hevesi.
işin aslı, istisnasız herkes, bir an gelir, birini öldürebilir.
Ama bunu bilmez çoğu kimse. Kabullenmek istemez. Tâ ki
beklenmedik bir hadiseyle gözleri dönene kadar. Ellerini asla
kana bulamayacaklarından, kimsenin canını almayacaklarından
ne kadar da emindirler. Oysa bir rastlantıya bakar
her şey. Bazen sırf birinin kaşı gözü oynadı diye atar bir başkasının
tepesinin tası. Pireyi deve yapar, buluttan nem ka-
42
par, yok yere kavgaya tutuşurlar. Doğrusu, yanlış zamanda
yanlış mekânda olmak bile yeter, altın gibi kalbi olan, temiz,
namuslu, nezih insanların içindeki cenabetin birdenbire ortaya
çıkmasına. Herkes adam öldürebilir. Ama şu hayatta
çok az kimse hiç tanımadığı birini soğukkanlılıkla öldürebilir.
İşte orada devreye ben girerim. Vazifeyi ben ifa ederim.
Başkalarının kirli işlerini yaparım. Benim gibilerine de lüzum
var şu hayatta. Allahüteala bile mukaddes nizamını kurarken,
can alma işinde Azrail'i kendine naip tayin etmemiş
mi? Böylece insanlar her ne felaket gelirse başlarına Azrail'den
bilmişler. Ecel meleğini lanetlemiş, ondan çekinmişler.
Bu sayede O'nun ismine zeval gelmemiş. Diyebilirsiniz ki
adil midir, reva mıdır Azrail'e? Ama zaten bu dünya pek de
öyle adaletli bir yer sayılmaz, öyle değil mi?
Her neyse, karanlık çökünce mektupta bahsi geçen meyhaneye
gittim. Ama içeri girdiğimde pencere kenarındaki
masayı dolu buldum. Yüzünde kırbaç yarası olan bir adam
sızmış kalmıştı masada. Herifi uyandırıp yaylanmasını söyleyecektim
ama son anda vazgeçtim. Ayyaşların ne zaman ne
yapacağı belli olmazdı. Dikkatleri üstüme çekmenin mânâsı
yoktu. Bu sebepten, en yakındaki boş masaya oturup pencereye
döndüm. Beklemeye koyuldum.
Çok geçmedi, iki adam geldi. Her iki yanıma oturdular,
kaldım ortalarında. Yüzlerini göremeyeyim diye sıkı sıkı sarınmışlardı.
Gerçi ikisinin de ne kadar genç, şaşkın ve gafil;
kalkıştıkları işe nasıl da hazırlıksız olduklarını anlamak için
yüzlerini görmeme gerek yoktu ki!
"Methinizi çok işittik" dedi içlerinden bir tanesi, sesinde
temkinden ziyade hissedilir bir endişeyle. "Dediler ki bu hususlarda
üstünüze yokmuş."
Delikanlının laflarını gülünç bulmuştum ama tebessümümü
bastırdım. Benden korktuklarını fark etmiştim ki, bu iyi
bir şeydi. Yeterince korkarlarsa yamuk yapmaya cesaret ede-
43
mezlerdi. O yüzden şöyle dedim:
"Doğru duymuşsunuz. Bu işlerde üstüme yoktur. O yüzden
bana Çakal Kafa derler. Vazife ne kadar zor olursa olsun
müşterilerimi yüzüstü bırakmam."
"Bu çok iyi işte" dedi genç adam, gergin mi gergin. "Zira bizim
senden beklediğimiz iş de pek kolay olmayabilir."
İşte o zaman diğer delikanlı lafa girdi. "Biri var. Baş belası
bir herif. Bir sürü düşman edindi kendine. Bu şehre geldi
geleli kahırdan başka bir şey getirmedi. Bir hayrını görmedik.
Nice kez ihtar ettik ama bir kulağından girdi, diğerinden
çıktı. Hatta aklını başına toplamak bir kenara, daha da azdı,
azıttı. Bize başka çare bırakmadı."
Ses etmedim. Her zaman böyledir zaten. Müşteriler benimle
el sıkışmazdan evvel, nedense tutup izahata girişirler.
Öldürtmek istedikleri insanın ne kadar berbat, nasıl da soysuz
biri olduğunu anlatırlar. Sanki ben onlara hak verirsem
işleyeceğimiz cürüm hafifleyecek.
"Anladım. Peki kimdir bu kişi?"
Ben böyle sorunca tedirgin oldular. Muğlak tariflere giriştiler.
"Dinle imanla alâkası olmayan bir kâfir! İşi saygısızlığa,
küfre vardıran bir serkeş. Başıbozuk bir derviş."
Son kelimeyi duyar duymaz tüylerim diken diken oldu. Aklımdan
türlü düşünceler, endişeler geçti, asabım bozuldu. O güne
kadar her türlü insan öldürmüştüm; genci, yaşlısı, erkeği,
kadını, sağlıklısı, sakatı... Ama bir derviş, yani kendini dine
imana vakfetmiş biri yoktu aralarında. Benim de kendime göre
inançlarım vardı, Allah'ın gazabını üstüme çekmek istemiyordum
doğrusu. Zira her şeye rağmen korkardım Allah'tan.
"Maalesef beyler, teklifinizi kabul etmiyorum. Bir dervişin
canını almaya niyetim yok. Başkasını bulun kendinize."
Kalkıp gidecek oldum. Ama delikanlılardan biri yalvar yakar
koluma asıldı.
44
"Ne olur kestirip atmayın. Emeğinizin karşılığını alacaksınız
elbet. Ücretiniz neyse iki mislini ödemeye hazırız."
"Peki ya üç mislini istersem?" diye sordum ani bir kararla.
O kadar yüksek bir ücreti ödeyemeyeceklerinden öylesine
emindim ki.
Ama hiç beklemediğim bir şey oldu. Anlık bir duraklamadan
sonra, her ikisi de teklifimi kabul ettiklerini söyledi. Tekrar
yerime oturdum. Coşmuştum. İyi paraydı doğrusu. Bu cinayeti
işlersem uzun seneler rahat edecektim. Başlık parası
için tasalanmama gerek kalmayacaktı. Hemen evlenebilecek
ve bundan kelli nasıl iki yakamı bir araya getireceğimi düşünmeyecektim.
Derviş ya da başkası, bu şartlar altında herkesin
canını alabilirdim.
Nereden bilebilirdim o an ömrü hayatımın en büyük hatasını
yaptığımı ve sonra pişmanlıktan kahrolacağımı? Bu dervişi
öldürmenin ne kadar zor olacağım, öldükten sonra bile hançer
gibi bakışlarını sinemde taşıyacağımı nereden bilecektim?
Avluda Şems'i öldürüp kuyuya atalı beş sene geçti. Hâlâ
duymadım etinin suya düştüğünde çıkardığı sesi. Çıt bile çıkmadı
kuyudan. Sanki suya düşeceğine, arşa yükseldi dervişin
bedeni. O öldü öleli kâbussuz bir gecem geçmedi. Ve hâlâ
ne vakit bir su birikintisine bakmaya kalksam, soğuk bir
dehşet buruyor tüm vücudumu; ellerim titremeye başlıyor ve
midem bulanıyor.
Ne zaman o geceyi hatırlasam iki büklüm olup kusuyorum.
Sanki içimde biriken ne varsa çıkarmak istiyorum. Çıkarmak
ve kurtulmak... Bir deri bir kemik kaldı kollarım, bacaklarım.
Ne tuhaf! O öldü ama hâlâ yaşıyor. Bense her gün yeniden
ölmekteyim.
Bölüm Bir
TOPRAK
Hayattaki derin, sakin,
katı şeyler...
Şems
Semerkand yakınlarında bir kervansaray, Mart 1242
Bu akşam yemekte, gene öteki âleminin içine çekildim. Bu
kez gördüklerim öyle canlı, öyle gerçek, öyle berraktı ki...
Avlusu tomurcuklanmış sapsarı güllerle bezeli büyükçe bir
ev. Avlunun ortasında dünyanın en serin suyuna gebe bir kuyu...
Güz sonu, gökte dolunay, sırlı bir gece... Karanlıktan
dem alan birkaç hayvan geziyordu ortalıkta; baykuş, yarasa,
kurt, kimi ötmekte, kimi ulumada... Bir süre sonra geniş
omuzlu, nazik bakışlı, ela gözleri derinlerde, orta yaşlı bir
adam çıktı evden. Yüzünde koyu bir gölge, gözlerinde emsalsiz
bir keder...
"Şems, Şems, neredesin?" diye seslendi sağa sola.
Deli bir rüzgâr esti, ay bulutlarla tüllendi, sanki tabiat bile
çekinmekteydi olacaklara şahitlik etmekten. Baykuşlar ötmez,
yarasalar kanat çırpmaz, ocağın ateşi çatırdamaz oldu.
Tüm dünyaya mutlak sessizlik, durgunluk çöktü.
Adam ağır ağır yaklaştı kuyuya, eğildi baktı tâ dibine.
"Şems, cancağızım" dedi fısıltıyla. "Orada mısın yoksa?"
Yanıt vermek için ağzımı açtım ama dudaklarımdan tek
bir ses çıkamadı.
Adam daha da eğildi ve dikkatli gözlerle taradı kuyunun dibini,
ilk başta karanlık sulardan başka bir şey göremedi. Sonra
birden aşağıda, bir fırtına sonrasında ummanla sallanan,
sallandıkça ummanı dalgalandıran bir sal misali avare avare
48
suyun yüzeyinde gezinen elimi seçti. Ardından, yukarı bakan
bir çift gözü fark etti. Kalın kara bulutların ardından peyda
olan dolunaya bakıyordu gözler, gözlerim, tâ kuyunun dibinden.
Aya bakıyordum atıldığım yerden, katlimin hesabını semaya
sorarcasına.
Adam dizlerinin üstüne düştü, göğsünü döve döve başladı
feryada: "Öldürdüler! Şems'i katlettiler!"
işte o an, bir çalılığın dibinden sürünerek geldi bir gölge,
vahşi bir kedi gibi zerafetle ve sinsice, süratle bahçe duvarını
aştı. Avludaki adam katili fark etmedi. Çektiği ıstırabın altında
ezildikçe haykırıyor; haykırdıkça sır tutmamış bir ayna
misali çatlıyor, kırılıyordu inceden. Feryadı keskin cam kırıkları
gibi dört bir yana dağılıp delik deşik ediyordu geceyi.
"Destur! Delirdin mi be adam? Ne demeye deli dana gibi
bağırırsın?"
"Kime diyorum ulan? Kes şu gürültüyü! Yoksa seni dışarı
atarım!"
u »
"Yahu duymuyor musun sen beni? Kes dedim, kes!"
Kulağımın dibinde çınlayan davudi sesi duymazdan geldim,
sırf bir parça daha kalabilmek için öteki âlemde. Nasıl
öldüğümü merak ediyordum. Ayrıca gözleri safı hüzün olan
şu adamı da bir daha görmek istiyordum. Kimdi acaba? Benimle
ne alâkası vardı, bir güz gecesi ne demeye çarnaçar beni
arardı?
Ama öteki âlemin kapısından geçmeye fırsat kalmadı, birisi
kolumu yakaladı, tutup öyle bir hiddetle sarstı ki beni,
dişlerim dökülecek sandım. Böylece zorla bu dünyaya çekilmiş
oldum.
Ağır ağır, istemeye istemeye açtım gözlerimi. Davudi sesin
sahibim yanı başımda dikilirken buldum. Uzun boylu, şişman-
49
ca bir adamdı; ak düşmüş sakallan, ucu mumlanmış pala bıyıklan
vardı. Tanıdım onu: Hancıydı bu. Aynı anda iki şeyin birden
farkına vardım: Bağınp çağırmağa, zorbalığa, gözdağı vermeye
alışkın bir adamdı. Ve şu anda hiddetten gözü dönmüştü.
"Ne var, ne oldu?" diye sordum. "Neden çekiştiriyorsun kolumu?"
"Ne mi oldu?" diye gürledi hancı, alaycı. "Sana sormalı ne
oldu? Şu çığlık atmayı kessen diyordum. Müşterilerimi ürkütüp
kaçıracaksın be adam."
Hancının mengene gibi ellerinden kurtulmayan çalışırken,
"Sahi mi? Çığlık mı atıyordum?" diye sordum kısık sesle.
"Hem de nasıl! Pençesine diken batmış bir boz ayı gibi bağırıyordun
az evvel, tavanı başımıza indireceksin sandım. Ne
oldu sana durup dururken? Yemek yerken uyuyakaldın, kâbus
falan gördün zaar."
Hancının aklına yatacak tek açıklamanın bu olduğunu biliyordum.
Sırf beni rahat bıraksın diye suyuna gidip, dediklerini
tasdik edebilirdim ama yalan söylemeye dilim varmadı.
"Hayır öyle bir şey olmadı. Ne uyuyakaldım ne de kâbus
gördüm" dedim. "Ben zaten hiç rüya görmem."
'Ya ne demeye çığlık çığlığaydın o zaman?" diye üsteledi
hancı.
"Çünkü öteki âleme uzandım da geldim. Ben böyle ara sıra
öte âleme keşfe çıkarım. Rüya başka keşif başka."
Ağzı açık bir hâlde bana baktı hancı, sinirli sinirli bıyıklarının
ucunu emdi. Sonunda şöyle dedi:
"Siz dervişler yok musunuz, hepiniz keçileri kaçırmışsınız.
Hele senin gibi gezgin abdal olanlar! Bütün gün oruç tutup
dua ede ede dolaşınca güneş başınıza geçiyor. Kafayı üşütüp
serap görüyorsunuz herhalde."
Güldüm. Hakkı vardı. Zaten Allah'ta kendini kaybetmekle
aklını kaybetmek arasında incecik bir çizgi vardır demezler mi?
İki uşak belirdi o an, tepeleme dolu heyula gibi bir tepsiyi
50
51
aralarında taşıyarak. Üstünde taze kızarmış keçi etleri, tuzlama
balıklar, baharata yatırılmış koyun pirzolalar, kuyruk
yağında pişmiş çörekler, mercimek ve işkembe çorbaları...
Uşaklar müşterilere yemeklerini dağıttıkça içerisi soğan, sarımsak
ve envai çeşit baharatın rayihalarıyla doldu taştı. Benim
bulunduğum masanın ucuna geldiklerinde, bir kâse çorba
ile bir dilim kara ekmek aldım.
Hancı şöyle bir süzdü önümdekileri. "Bana bak bunları
ödeyecek paran var mı?" diye sordu tepeden bakarak.
"Yok" dedim. "Ama dilersen yemek ve kalacak yer karşılığında
bir rüyanı tabir edebilirim."
"Az evvel hiç rüya görmem diyordun hani?"
"Doğrudur. Hiç rüya görmeyen bir rüya tabircisiyim ben."
"Dedim ya, topunuz keçileri kaçırmışsınız" dedi hancı suratını
ekşiterek. "Seni kapı dışarı etsem yeridir. Bak, şu laflarımı
küpe et kulağına. O taktığın mücerret derviş küpesi var ya,
onun yanına asıver! Kaç yaşındasın bilmem ama belli ki her
iki dünyaya yetecek kadar dua etmişsin. Bırak artık bu işleri.
Git güzel bir kadın bul, evlen barklan. Çoluğun çocuğun olsun.
O zaman kök salarsın, ayakların yere basar. Her yerde aynı sefalet
varken âlemi gezmenin mânâsı ne? Benden sana nasihat!
Yeni bir şeyler bulacağını mı sanıyorsun? Bak dünyanın dört
bir yanından yolcular gelir bu handa kalmaya. Birkaç kadehten
sonra hepsi aynı hikâyeleri anlatır durur. İnsan, her yerde
aynı insan. Aş aynı, su aynı, bok aynı bok!"
"Ama ben farklı bir şey aramıyorum ki. Hakk'ı arıyorum
sadece" dedim. "Benim seferim, Rabb'i bulma seferidir."
"O hâlde O'nu yanlış yerde ararsın" diye çıkıştı hancı, sesi
birden hoyratlaştı. "Rabb'in gitti! Ne zaman döneceğini sorma
çünkü bilmiyorum."
Bu sözleri duyunca ince bir sızı hissettim kalbimde. "Allah'ı
kötüleyen, kendini kötüler aslında" dedim. "Bilse de bilmese
de böyledir bu."
Hancının dudakları çarpık bir tebessümle kıvrıldı. Yüzünde
infial ve çocukça bir gücenmişlik okunuyordu.
Sual ettim: "Biz size şah damarınızdan daha yakınız demiyor
mu? Allah gökte fersah fersah ötelerde bir tahtta oturmuyor
ki. Her an her yerde ve hepimizin içinde. O yüzden asla
terk etmez bizleri. Kendi Kendisini nasıl terk edebilir ki?"
Hancı bastıra bastıra, "Ama olmaz sandığın şey oldu bile. Bizi
terk etti" dedi buz gibi bakışlarla. "Hem inan böylesi daha iyi.
Şayet Allah buradaysa ve başımıza türlü felaket gelirken parmağım
dahi kımıldatmıyorsa, bu nice Rab'dır söylesene?"
"Kırk kuraldan ilkidir hâlbuki" dedim usulca. "Birinci
Kural: Yaradanı hangi kelimelerle tanımladığımız,
kendimizi nasıl gördüğümüze ayna tutar. Şayet Tanrı
dendi mi öncelikle korkulacak, utanılacak bir varlık
geliyorsa aklına, demek ki sen de korku ve utanç içindesin
çoğunlukla. Yok eğer, Tanrı dendi mi evvela aşk,
merhamet ve şefkat anlıyorsan, sende de bu vasıflardan
bolca mevcut demektir."
"Hadi canım,' dedi hancı. "Tanrı bizim muhayyilemizin
ürünü demekten ne farkı var bunun? Bana öyle geliyor ki
sen..."
Ancak tam o anda arka sıralarda bir kıyamet kopunca lafı
yarım kaldı. Dönüp tantananın geldiği istikamete baktığımızda,
sarhoş naralar atan iki irikıyım adam gördük. İkili,
gem vurmadıkları bir hayâsızlıkla diğer müşterilere dayılanıyor,
onların kâselerinden aşlarını çalıp kadehlerinden içiyor;
arada itiraz eden olursa daha da diklenerek, arsız oğlan
çocukları gibi önlerine gelen herkesle kafa buluyorlardı.
Hancı bu manzarayı görünce öfkeyle dişlerini sıktı. "Bak
hele şu insan müsveddelerine! Belalarını arıyorlar anlaşılan!
Seyret derviş. Seyret de öğren!"
Hancının bunu demesiyle, odanın öteki ucuna varması bir
oldu. Sarhoş müşterilerden birini boğazından tutup yumruğu-
53
52
nu kaldırdığı gibi suratına indiriverdi. Adam bunu hiç beklemiyor
olmalıydı ki, boş bir çuval gibi yere yığıldı. Dudaklarından,
belli belirsiz bir iç geçirmenin dışında bir ses çıkmadı.
Ne var ki diğer müşteri daha