Osman ÖDE
▶ OGRY DEPE
(hekaýa)
I.
...Bu habar sähel salymda onçakly uly bolmadyk obany öýme-öý aýlanyp, uludan-kiçä  hemmäni laňňa aýaga galdyrdy. Gaharyna her kim degenek taýak agtardy.  Obada eliňi uzadan ýeriň taýak.
Obanyň insizje egri ýollary elleri taýakly, gahar-gazaply adamlardan doldy. Olaryň ugry obanyň ortasyndaky gojaman ýeke tuda tarapdy. Her kim bir zat diýip sögünýärdi, gargynýardy. Baý-ba, paýyş sözleriň, degenek taýaklaryň şeýle kändigini!
Obadaşlaryny şeýle gazaba atlandyryp, otly köýnek geýdiren adam ýeke tuda daňylgy durdy. Ol ýigrimi iki-ýigrimi bäş ýaşlaryndaky, eşikleri sal-sal, taýzy murty salparan ýigitdi. Urlup, ýüzi persala edilipdir. Ýüzünden akan gan üst-başyny gyrmyzy reňke boýap, gatap galypdyr.
Bäş-alty sany deşli kişi tuduň daşyny gallap, daňylgy ýigidi elleri taýakly adamlardan goraýardylar. «Howlukmaň, howlukmaň, ýaşulular gelsin!» diýip,  olary köşeşdirmäge çalyşýardylar. Goragçylaryň töwellasyna köpler gulak assa-da, gaharyna bäs gelip bilmän, elindäki taýagyny dazyrdadyp zyňýan az däldi. Daňylgy ýigit başyny galdyrman, urgulara çydap durdy. Eýse nätsin? Etmişiňi käte – hawa, hawa, käte – egniň bilen çekmeli bolýar... Iň erbedi, etmedik «etmişiň» üçin jeza çekmek! Adalak aganyň Sähet atly ýalňyz ogly hem bu gün etmedik «etmişi» üçin jeza çekýär.
– Daşlap öldüreliň!
– Taýaklap öldüreliň!
– Asmaly! Şu tutdan ile göz edip asmaly!
Ýeketuda ýakyn öýleriň birinden duw ak sakgally goja yzyna üç-dört ýaşulyny tirkäp çykdy. Adamlar ýaşululara ýol berdiler. Öňden gelýän goja obanyň aksakgaly Adylla agady. Ol daňylgy ýigidiň alkymyna dykylyp bardy. Hyrçyny dişläp oňa seretdi. Onuň gözlerinde gahardan ýaňa gan çylgymlary göründi, dodaklary tibirdedi. Gojanyň bolşy daňylgy ýigidi  bogup öldüräýerli göründi. Beýtmedi: yzyna öwrüldi-de, meni diňläň diýýän manyda adamlara  seretdi. Soňam tuda daňylgy duran ýigide ýüzlendi:
– Hany, ogul, aýt, ogurlyk etjek  bolduňmy?
– Ýok!
– Onda näme iş etdiň?
– Garaja agaň sygry ürküp ýüpünden boşandy...
– Sen Garajanyň agylynda ýarygije näme iş etdiň?
Ýigit dymdy.
Adylla aga ýene soragyny gaýtalady.
Ýigitden ýene jogap bolmady. Adamlaryň gowry ýene artyp ugrady. Adamlar ýigidi haýdan-haý öldürmekçidiler. Adylla aga meni diňläň diýen terzde adamlara seretdi.
Başly-barat sesler  ýatyşdy.
– Adamlar, bu näkes biziň halallygymyzy depeledi. Goňşusy Garajanyň göz dikip oturan ýeke sygryny ogurlajak bolanda tutuldy. Ogurlyk öň biziň obamyzda bolan zatmy? Bolmandy! Biz bu näkese rehim etsek: «Obada ogurlyk köpelsin» diýdigimiz bolar. Adamlar, biziň – obanyň ýaşulularynyň gelen maslahaty-da şeýle...
– Öldüreliň! Öldüreliň! Tohum-tiji bilen öldüreliň! – Bäş-alty kesek, taýak ogry atyldy.
– Adamlar! – Adylla aga ada ardynjyrady. – Her döwür – bir döwür. Muny öldürmek bolmaz, döwür götermez. Soňundan heläk ederler. Öň ogrynyň elini kesipdirler. Gulagyny kesipdirler. Obanyň çetine göçüripdirler. Obadan kowupdyrlar. Biz ogra nähili jeza bermeli? Ýaşulular: «Obadan kowmaly» diýdiler. Dogry pikir şu.
Gözi ýaşly çepiksi Adalak atly goja tuduň öňünde üýşüp duran adamlaryň ýüzüne delmirip bakdy. Onuň sesi endiräp  çykdy:
– Adamlar, obadaşlar, ogluma rehim ediň! Oňa derek, isleseňiz, meniň elimi kesiň. Öldüriň! Obadan kowuň! Ýöne ogluma degmäň. Ol meniň ýalňyz dikrarym! Ol meniň ýalňyz mirasdarym! Ol meniň ojagymyň oduny öçürip gitse, diriligimiň, ýaşap ýörmegimiň haýry ýok. Adamlar, rehimiňiz gelsin, ýalbarýan... – Çepiksi goja Adylla aganyň öňünde dyza çökdi. – Sakgaldaş, rehim et, adamlar seni diňleýär. Haýyş etseň, razy bolarlar. Men bendä haýpyň gelsin, Adylla!
– Adalak aganyň özünem kowmaly. Ogluny başda berk tutan bolsa, beýle masgaraçylyk bolmazdy – diýşip, adamlar ýerli-ýerden gygyryşdylar.
Adylla aga sakgaldaşynyň egninden göterdi:
– Edip biljek kömegimiz – öldürmezlik. Öldürmezligimiziň sebäbem – öň ogluň beýle ýaramaz işleriň gyrasynda görünmändigi. Görünse-de iliň duýmanlygy. Ogluň, goý, islän ýerine gitsin, Adalak. Ýöne oba gelmesin.
– Adylla, gaýrat et!..
– Sakgaldaş, hanymanymy sora, bereýin, ýöne ogry üçin aman sorama. Bütin obany, özüňi masgara edendigi üçin, senem ondan geç.
– Wah, mende başga mirasdar ýog-a! Öýüm gugaryp galjak.
– Mert bol, Adalak, onuň ýaly mirasdaryň saňa geregi ýok.
Adalak aga goňşusy Garajanyň alkymyna dykylyp bardy:
– Garaja, bu näme etdigiň boldy seniň? Biz şu güne çenli bir maşgala ýaly bolup ýaşadyk ahyry. Biri-birimizden aýry zadymyz ýokdy ahyry. Isleseň, meniň göleli sygrymam al!
– Wah, goňşy, men beýle-beýle bolar öýtmedim. Wah, Sähetjandygyny bilen bolsam, sesimi-de çykarmazdym men. Indem Adylla dagy meniň sözümi diňlänok... – Garaja aga Adylla aga ýüzlendi: – Adylla, meniň Adalagyň maşgalasy bilen aýry zadym ýok. Men Sähetjanyň günäsini geçýärin. Goýber ony.
– Sähediň günäsini sen geçseňem, biz geçemzok – diýip, Adylla kesgitli gürledi. Soňam ogryny adamlardan gorap duranlara «boşadyň» diýip ümledi.
Ogryny ýüpden boşatdylar. Adamlaryň gowry ýene asmana göterildi. Her kim bir zat diýýärdi:
– Gümüňi çek!
– Dolanyp gelseň, öldüreris!
– Nälet saňa!
– Ýüzüňi Babaly görsün, nejis ogry!
Ogry gözlerini ýaşa dolduryp, obadaşlaryna ýüzlendi:
– Adamlar, ynanyň, men ogurlyk etjek bolmadym...
– Onda näme iş etjek bolduň? – diýip, adamlar ondan soradylar.
– Ony aýdyp biljek däl, aýyp bolýar ol.
– Ýigidiň diýýän sözlerini eşitdiňizmi? – diýip, köseleç kişi şelaýyn ýylgyrdy: – Ogurlyk etmek aýyp bolanokmy?..
– Jan adamlar, meni kowmaň, ýalbarýan! Meni kowmaň! Siz maňa düşünmediňiz. Men sizi gowy görýän, adamlar. Ýöne men size hemme zady aýdyp bilemok. Elimi, aýagymy kesiň. Obasyz, sizsiz men nädip ýaşaýyn?!
– Gözümizi-başymyzy aýlajak bolma.
– Öň oýlanmaly ekeniň. Indi gözüň ýaşyny ýandak bilen süpür!
– Bar, bar, ýok bol!
– Güm bol, bize ogry obadaş gerek däl!
Ogry ýigidiň obadan çykyp gidesi gelenokdy. Ol gözünden boýur-boýur ýaş döküp, sömelip durdy. Iki kişi ony itip goýberdi. Ogry entirekläp, esli ýere gitdi.
Sähet üýşüp duran aýal-gyzlara gaýta-gaýta seretdi. Ahyr ol öz agtarýan gyzyny tapdy. Ol Garaja aganyň gyzydy. Ol sessiz aglaýardy.
Iki nazar biri-biri bilen hoşlaşdy.
Adamlar oňa ýol berdi. Ogry yzyna garanjaklaý-garanjaklaý adamlardan arany açdy.

* * *

Sähediñ soñky ykbaly nähili gutarýar? Sähet oba dolanarmy? Obadaşlary onuñ günäsinu geçermi?

Soraglaryñ jogabyny we hekaýanyñ dowamyny www.kitapcy.ml edebi-çeper saýtyndan tapyp bilersiñiz.

www.kitapcy.ml

Edebiýat, wagt tarapyndan 4 months ago
Teswir ýazmak üçin Içeri gir